M ZAVOS TRAVEL & AGENCIES LIMITED ν. HI - MED SOLUTIONS (CYPRUS) LIMITED κ.α., Αρ. Yπόθεσης: 999/19, 2/2/2023

(1)και

(2)του Ποινικού Κώδικα Κεφ. 154. Ο κατηγορούμενος 2 αντιμετωπίζει τις κατηγορίες της παροχής συνδρομής στην έκδοση επιταγών χωρίς αντίκρισμα κατά παράβαση των άρθρων 305(Α)

(1),

(2)και 20 του Ποινικού Κώδικα Κεφ. 154. Οι κατηγορούμενοι 1 και 2 δεν παραδέχτηκαν τις κατηγορίες που αντιμετωπίζουν και η υπόθεση ορίστηκε για ακρόαση. Η ακροαματική εκδίκαση έχει αρχίσει και έχουν καταθέσει μέχρι στιγμής δύο μάρτυρες για την πλευρά της Κατηγορούσας Αρχής. Πρόκειται για τον διευθυντή των Παραπονουμένων και ένα τραπεζικό υπάλληλο εκ μέρους της Gordian Holdings Ltd ο οποίος έδωσε μαρτυρία σε σχέση με 2 εκ των επίδικων επιταγών της Marfin Laiki Bank. Πριν την παρουσίαση του τρίτου μάρτυρα για την πλευρά της κατηγορούσας αρχής, η συνήγορος των Παραπονουμένων υπέβαλε αίτημα τροποποίησης του κατηγορητηρίου ως ακολούθως: (α) Διά της διαγραφής του άρθρου 305 (Α)

(2)του Κεφ. 154 από την έκθεση αδικήματος στις κατηγορίες 1, 3, 4, 7 και 8 έτσι ώστε να παραμείνει στην έκθεση αδικήματος έκαστης κατηγορίας το άρθρο 305 (Α)

(1)του Κεφ. 154, (β) Διά της διαγραφής του άρθρου 305 (Α)

(1)του Κεφ. 154 από την έκθεση αδικήματος στην 5η και 6η κατηγορία έτσι ώστε να παραμείνει στην έκθεση αδικήματος έκαστης κατηγορίας το άρθρο 305 (Α)

(2)του Κεφ. 154, (γ) Διά της τροποποίησης των λεπτομερειών της 5ης κατηγορίας ως ακολούθως: «Η κατηγορούμενη 1 κατά ή περί τις 17 Σεπτεμβρίου 2012 εξέδωσε προς όφελος της παραπονούμενης εταιρείας Μ. ZAVOS TRAVEL & AGENCIES LTD και έναντι νόμιμου ανταλλάγματος την επιταγή της Συνεργατικής Πιστωτικής Εταιρείας Κοντέας με αρ. [ ], ημερομηνίας 17/9/2012 για το ποσό των €1.000 και άνευ αιτίας προκάλεσε με τις πράξεις της τη μη εξόφληση της, η οποία αφού παρουσιάστηκε στην Τράπεζα επί της οποίας εκδόθηκε μετά την ημερομηνία κατά την οποία κατέστη πληρωτέα δεν εξοφλήθη και επεστράφη απλήρωτη με τη σφραγίδα «ελλειπή στοιχεία/ μη συμπληρωμένη επιταγή». Για σκοπούς πληρότητας σημειώνω ότι οι λεπτομέρειες της 5ης κατηγορίας ως αυτές εμφαίνονται στο κατηγορητήριο έχουν ως ακολούθως: «Η κατηγορούμενη 1 κατά ή περί τις 17 Σεπτεμβρίου 2012 εξέδωσε προς όφελος της παραπονούμενης εταιρείας Μ. ZAVOS TRAVEL & AGENCIES LTD και έναντι νόμιμου ανταλλάγματος την επιταγή της Συνεργατικής Πιστωτικής Εταιρείας Κοντέας με αρ. [ ], ημερομηνίας 17/9/2012 για το ποσό των €1.000 η οποία αφού παρουσιάστηκε στην Τράπεζα επί της οποίας εκδόθηκε μετά την ημερομηνία κατά την οποία κατέστη πληρωτέα δεν εξοφλήθη λόγω έλλειψης διαθέσιμων κεφαλαίων του εκδότη της και παρέμεινε απλήρωτη για περίοδο 15 (δεκαπέντε) ημερών από την εν λόγω παρουσίαση.» Η πλευρά των κατηγορούμενων έφερε ένσταση στο αίτημα τροποποίησης μόνο στην έκταση που αυτό αφορά την τροποποίηση των λεπτομερειών της 5ης κατηγορίας. Κατά τα λοιπά συμφώνησαν με την αιτούμενη τροποποίηση. Αμφότεροι οι συνήγοροι των διαδίκων αγόρευσαν υποστηρίζοντας τις εκατέρωθεν θέσεις και εισηγήσεις τους. Έχω θέσει ενώπιον μου τα όσα ανέφεραν οι ευπαίδευτοι συνήγοροι με τις αγορεύσεις τους. Νοείται ότι θα εξετάσω τις θέσεις και τα επιχειρήματα της κάθε πλευράς στο βαθμό που απαιτείται για τις ανάγκες του ζητήματος που εγέρθηκε έχοντας πάντα κατά νου ότι δεν αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της αιτιολόγησης δικαστικής απόφασης ειδική αναφορά ή πραγμάτευση κάθε επιχειρήματος που προβάλλεται.[1] Επισημαίνω, ωστόσο, ότι τα επιχειρήματα αμφότερων των πλευρών υπήρξαν, σε όλη τους την εμβέλεια, αντικείμενο σκέψης και προβληματισμού από το Δικαστήριο χωρίς να υπάρχει ανάγκη ειδικής επίκλησης τους.[2] Το άρθρο 83

(1)της Ποινικής Δικονομίας Κεφ. 155, ως έχει μέχρι σήμερα τροποποιηθεί, παρέχει στο Δικαστήριο ευρεία διακριτική ευχέρεια να τροποποιεί, μεταβάλλει ή προσθέτει κατηγορίες. Όπως αναφέρεται στο εν λόγω άρθρο, όταν το κατηγορητήριο σε οποιοδήποτε στάδιο φαίνεται να είναι ελαττωματικό, είτε ουσιαστικά είτε τυπικά, το Δικαστήριο δύναται να εκδώσει διάταγμα για τη μεταβολή του είτε με τροποποίηση του ή με υποκατάσταση του ή με προσθήκη σε αυτό νέας κατηγορίας ως το Δικαστήριο κρίνει αναγκαίο ώστε να ανταποκρίνεται στα περιστατικά της υπόθεσης. Το Δικαστήριο μπορεί να εκδώσει διάταγμα για τη μεταβολή του κατηγορητηρίου είτε κατόπιν αίτησης εκ μέρους ενός από τους διαδίκους, είτε αυτεπάγγελτα. Η ανάγκη για τροποποίηση μπορεί να προκύψει για διάφορους λόγους. Για παράδειγμα: (α) να θεραπεύσει μια σύγκρουση που υπάρχει μεταξύ των λεπτομερειών μιας κατηγορίας και της μαρτυρίας που έχει ήδη προσαχθεί. (β) να δώσει περαιτέρω ή πιο ακριβείς λεπτομέρειες ώστε να υποβοηθήσει τον κατηγορούμενο να ετοιμάσει την υπεράσπιση του με βεβαιότητα. (γ) να προσθέσει μια κατηγορία για να συμπεριληφθεί αδίκημα που αποκαλύπτεται από τη μαρτυρία. Στο σύγγραμμα των Λοΐζου και Πική "Criminal Procedure in Cyprus" στη σελίδα 71, επισημαίνονται χαρακτηριστικά τα ακόλουθα σε σχέση με την ευρεία εξουσία του Δικαστηρίου σε αιτήματα τροποποίησης του κατηγορητηρίου: "The Criminal Procedure Law, Cap.155 confers wide powers on the court to amend a defective charge during the trial, where the charge or information is defective in substance or in form by the alteration of the charge i.e. by amending either the description of the offence, or the particulars thereto or both, or by substitution or addition of a new count, as the court thinks necessary to meet the circumstances of the case." Tροποποίηση κατηγορητηρίου μπορεί να γίνει όταν διαπιστωθεί ότι αυτό είναι ελαττωματικό. Το κατά πόσο ένα κατηγορητήριο είναι ή όχι ελαττωματικό αποτελεί θέμα το οποίο δεν συναρτάται μόνο με τα εξωτερικά γνωρίσματα του κατηγορητηρίου και ειδικότερα με την διατύπωση των κατηγοριών αλλά και με το πώς η κατηγορούσα αρχή αντικρίζει τις κατηγορίες έχοντας ως κριτήριο της το αποδεικτικό υλικό το οποίο έχει στη διάθεση της ή τη μαρτυρία όπως παρουσιάζεται κατά την εξέλιξη της δίκης. Ουσιαστικής σημασίας είναι κατά πόσο το κατηγορητήριο ανταποκρίνεται στα περιστατικά της υπόθεσης.[3] Μεταβολή κατηγορητηρίου, ανάμεσα σε άλλα, περιλαμβάνει διόρθωση επί υφιστάμενης κατηγορίας καθώς και προσθήκη κατηγοριών.[4] Τυπικό ελάττωμα σε κατηγορητήριο μπορεί να είναι ένα λάθος σε ημερομηνία ή ποσό ενώ ουσιαστικό ελάττωμα όταν περιέχονται ανεπαρκείς λεπτομέρειες, όταν η μαρτυρία που προσκομίζεται από την κατηγορούσα αρχή δεν συνάδει με το αναφερθέν αδίκημα και με τις λεπτομέρειες του, είτε μερικώς είτε στο σύνολο τους, ή όταν οι λεπτομέρειες αδικήματος δεν αποκαλύπτουν διάπραξη του κατ' ισχυρισμό αδικήματος. Η έννοια του όρου «ελαττωματικό» έχει ερμηνευθεί στην υπόθεση Pouris v. The Republic

(1983)2 C.L.R. 148. Το Ανώτατο Δικαστήριο στην εν λόγω απόφαση αναφέρθηκε στην αγγλική νομολογία, υιοθετώντας την ερμηνεία που έχει δοθεί στον όρο αυτό. Συγκεκριμένα στην υπόθεση R v. Smith and Others 34 Cr App. R. 168, το επιχείρημα ότι για να είναι το κατηγορητήριο ελαττωματικό πρέπει να είναι τέτοιο που νομικά να μην αποκαλύπτει την ύπαρξη αδικήματος, απορρίφθηκε από το Δικαστήριο, που τόνισε ότι μπορεί να γίνει οποιαδήποτε μεταβολή του κατηγορητηρίου σε θέματα όπως την περιγραφή και πιθανώς και πολλά άλλα, ούτως ώστε να ανταποκρίνεται στη διαθέσιμη μαρτυρία, πάντοτε υπό την προϋπόθεση ότι η τροποποίηση δεν προκαλεί αδικία στον κατηγορούμενο.[5] Στην υπόθεση Georgios Leonidou v. The Police

(1987)2 C.L.R. 96, τονίστηκε ότι το κατηγορητήριο θεωρείται ελαττωματικό μέσα στην έννοια του άρθρου 83

(1)Κεφ. 155 στην περίπτωση που το περιεχόμενο του δεν συνάδει με την μαρτυρία που δόθηκε στη δίκη. Οι πιο πάνω αναφερόμενες αρχές επιβεβαιώθηκαν και στην υπόθεση Κλεοβούλου ν. Αστυνομίας

(2008)2 ΑΑΔ 65, στην οποία αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: «Το Δικαστήριο έχει διακριτική ευχέρεια, σε οποιοδήποτε στάδιο της δίκης, να προχωρήσει στην τροποποίηση του κατηγορητηρίου, εκδίδοντας σχετικό διάταγμα ως κρίνει αναγκαίο, ώστε αυτό να ανταποκρίνεται στα περιστατικά της υπόθεσης, νοουμένου, πάντοτε, ότι, με την τροποποίηση, δεν επηρεάζονται δυσμενώς τα δικαιώματα του κατηγορουμένου.» Καθοριστικής σημασίας στην άσκηση της διακριτικής εξουσίας του Δικαστηρίου να επιτρέψει ή όχι την τροποποίηση του κατηγορητηρίου είναι εάν συνεπεία της τροποποίησης θα επηρεαστεί δυσμενώς ο κατηγορούμενος ή η υπεράσπιση του. Η τάση που προκύπτει από τη νομολογία είναι η τροποποίηση να επιτρέπεται πιο εύκολα στα αρχικά στάδια της διαδικασίας και με περισσότερη φειδώ όσο αυτή εξελίσσεται.[6] Ο λόγος είναι εμφανής. Όσο πιο νωρίς υποβάλλεται το αίτημα για τροποποίηση, τόσο μικρότερο είναι το ενδεχόμενο αρνητικού επηρεασμού του κατηγορούμενου και της υπεράσπισης του. Στο σύγγραμμα των Λοΐζου και Πική "Criminal Procedure in Cyprus" στις σελίδες 71 και 72 αναφέρεται ότι πιθανός επηρεασμός του κατηγορουμένου μπορεί να προκύψει αν ένα εντελώς νέο αδίκημα εμφανίζεται που λογικά δεν αναμενόταν αλλά ταυτόχρονα επισημαίνεται ότι στην πράξη η τροποποίηση επιτρέπεται με σχετική ευκολία στα πρωταρχικά στάδια της δίκης, με την προϋπόθεση ότι η τροποποίηση σχετίζεται θεματικά με τα αδικήματα που ήδη εμπεριέχονται στο κατηγορητήριο. Στην υπό εξέταση περίπτωση έχω ικανοποιηθεί ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για την έγκριση της αιτούμενης τροποποίησης. Στην έκθεση αδικήματος της 5ης κατηγορίας υπήρχε ήδη αναφορά στο άρθρο 305 (Α)

(2)του Κεφ. 154 το οποίο επιθυμεί η πλευρά των Παραπονουμένων να παραμείνει στο κατηγορητήριο. Περαιτέρω, όπως ανέφερε ο ΜΚ1 στη μαρτυρία του, οι επίδικες επιταγές πλην της επιταγής που αφορά η 5η κατηγορία (η οποία κατατέθηκε ως Τεκμήριο 1) επιστράφηκαν απλήρωτες λόγω έλλειψης διαθέσιμων κεφαλαίων. Σε ότι αφορά την επιταγή της 5ης κατηγορίας (Τεκμήριο 1) ανέφερε ότι αυτή δεν τιμήθηκε και επί αυτής τοποθετήθηκε η σφραγίδα «ελλειπή στοιχεία/ μη συμπληρωμένη επιταγή». Δεν ισχυρίστηκε ότι αυτή δεν πληρώθηκε λόγω έλλειψης διαθέσιμων κεφαλαίων ως περιγράφεται στις λεπτομέρειες της 5ης κατηγορίας. Άλλωστε, κατά την αντεξέταση του ΜΚ1 του υποβλήθηκε από τον συνήγορο των Κατηγορουμένων ότι η ρηθείσα επιταγή επιστράφηκε γιατί δεν ήταν σωστά συμπληρωμένη ή υπήρχαν ελλειπή στοιχεία με τον ΜΚ1 να μην διαφωνεί αλλά να παραπέμπει στη σφραγίδα της επιταγής. Με άλλα λόγια, η μαρτυρία που δόθηκε δεν συνάδει με τις λεπτομέρειες της 5ης κατηγορίας αφού όχι μόνο δεν δόθηκε μαρτυρία ότι η επίδικη επιταγή επιστράφηκε λόγω έλλειψης διαθέσιμων κεφαλαίων όπως καταγράφεται στις λεπτομέρειες της 5ης κατηγορίας αλλά η μαρτυρία που δόθηκε ήταν ότι αυτή επιστράφηκε επειδή δεν ήταν ορθά συμπληρωμένη. Αυτή ήταν, επαναλαμβάνω, και η θέση της πλευράς της Υπεράσπισης δια της σχετικής υποβολής του συνηγόρου των Κατηγορουμένων στον ΜΚ1. Καθίσταται λοιπόν σαφές ότι με το κατηγορητήριο προσαπτόταν από την αρχή το αδίκημα της πρόκλησης της μη εξόφλησης επιταγής άνευ ευλόγου αιτίας σύμφωνα με τις πρόνοιες του άρθρου 305 (Α)

(2)σε σχέση με την κατηγορούμενη 1 και της παροχής συνδρομής σε αυτό σε σχέση με τον Κατηγορούμενο 2 και το ζήτημα που προέκυψε και αποτέλεσε αντικείμενο του υπό κρίση αιτήματος είναι σε συνάρτηση με τις λεπτομέρειες που δόθηκαν ως προς την πραγματική θεμελίωση του αδικήματος το οποίο εξαρχής προσάφθηκε στους κατηγορούμενους όπου και διαπιστώθηκε η προαναφερόμενη ελαττωματικότητα. Υπό τις περιστάσεις που έχω εξηγήσει πιο πάνω, παρά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας, δεν διαβλέπω οποιοδήποτε δυσμενή επηρεασμό των κατηγορουμένων ως εκ της τροποποίησης του κατηγορητηρίου. Όπως μάλιστα προέκυψε από τις δηλώσεις της συνηγόρου της Κατηγορούσας Αρχής σε σχέση με την επιταγή της 5ης Κατηγορίας έχει ήδη κλητευθεί και αρμόδιος τραπεζικός υπάλληλος ο οποίος δεν έχει ακόμα δώσει ακόμα μαρτυρία (το γεγονός της κλήτευσης επιβεβαιώνεται και από τον φάκελο του Δικαστηρίου στον οποίο έχει καταχωριστεί η σχετική κλήση). Αξιοσημείωτο είναι επίσης και το γεγονός ότι δεν τέθηκε οποτεδήποτε πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας οποιοδήποτε ζήτημα από την πλευρά των Κατηγορουμένων σε σχέση με το γεγονός ότι στην έκθεση αδικήματος της 5ης και 6ης κατηγορίας καταλογιζόταν στους κατηγορούμενους τόσο το αδίκημα της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα που κωδικοποιείται στο άρθρο 305 (Α)

(1)και της συνδρομής σε αυτό του Κατηγορούμενου 2 όσο και το αδίκημα της πρόκλησης μη εξόφλησης επιταγής που κωδικοποιείται στο άρθρο 305 (Α)

(2)και της συνδρομής σε αυτό του Κατηγορούμενου 2. Το αντικείμενο της αιτούμενης τροποποίησης είναι σαφές ότι συναρτάται με το πώς η κατηγορούσα αρχή αντικρίζει τις κατηγορίες έχοντας ως κριτήριο της τη μαρτυρία που δόθηκε. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η κα Κλαϊδη η δική τους θεώρηση είναι ότι το Τεκμήριο 1 (δηλαδή η επιταγή που αναφέρεται στην 5η και 6η κατηγορία) καλύπτεται από το άρθρο 305 (Α)

(2)και μπορεί να στοιχειοθετήσει το αδίκημα της πρόκλησης εξόφλησης επιταγής χωρίς εύλογη αιτία. Το κατά πόσο βέβαια το μαρτυρικό υλικό στοιχειοθετεί το αδίκημα αυτό δεν είναι σε αυτό το στάδιο που θα εξεταστεί. Σε αυτό το στάδιο είναι αρκετό για σκοπούς έγκρισης του αιτήματος ότι διαπιστώνεται ελαττωματικότητα του κατηγορητηρίου όπως ο όρος αυτός έχει νομολογιακά ερμηνευθεί, με τρόπο ώστε υπό τις πιο πάνω περιστάσεις, να είναι προς το συμφέρον της δικαιοσύνης η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου να ασκηθεί υπέρ της έγκρισης του αιτήματος της κατηγορούσας αρχής. Συνακόλουθα, εκδίδεται διάταγμα τροποποίησης του κατηγορητηρίου ως οι αιτούμενες τροποποιήσεις. (Υπ.)...................................... Μ. Λ. Λοΐζου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής [1] Θεμιστοκλέους ν. Δημοκρατίας ECLI:CY:AD:2019:B4, Ποιν. Έφ. Αρ. 176/2018, ημερομηνίας 11.01.2019, ECLI:CY:AD:2019:B4 και Οδυσσέα ν. Αστυνομίας

(1999)2 Α.Α.Δ.

1. [2] BITONIC LTD v. BΑNK OF MOSCOW-BANK JOINT STOCK COMPANY ΠΡΩΗΝ JOINT STOCK COMMERCIAL BANK "BANK OF MOSCOW" (OPEN JOINT-STOCK COMPANY), Πολιτική ΄Εφεση Αρ. 117/2018, 16/3/
2. [3] Pouris v The Republic

(1983)2 C.L.R. 148, Leonidou v The Police

(1987)2 C.L.R. 96, Κυριάκου v Αστυνομίας

(1992)2 Α.Α.Δ. 458, Archbold, «Pleading, Evidence and Practice in Criminal Cases» 1993, σελ. 1/87. [4] Lanitis Bros Ltd v. Iατρικών Yπηρεσιών & Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας

(1995)2 Α.Α.Δ. 266 [5]Αrchbold, Pleading, Evidence and Practice in Criminal Cases, 1993, σελ. 1/87 και επ., R -v- Ronald George Radley et al

(1974)58 Cr. App. R. 394 και Martin

(1961)45 Cr. App. R. 199, Criminal Procedure in Cyprus των κ.κ. Λοΐζου και Πικής, σελ. 72 [6] Συμβούλιο Βελτιώσεως Ξυλοφάγου v Γιαννάκη Κούμα

(1997)2 Α.Α.Δ. 99 cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο