ΛΑΜΠΡΟΥ ΞΕΝΗ ν. ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΥΠΡΟΥ κ.α., Αρ. Υπ. 4892/2021, 30/5/2023

(5)α) του Συντάγματος. Σε σχέση με το ζήτημα της πολλαπλότητας, σύμφωνα με τον συνήγορο του Κατηγορούμενου 3, το άρθρο επί του οποίου στηρίζεται η πρώτη κατηγορία ποινικοποιεί τρεις πράξεις, δηλαδή την συνομωσία με απάτη ή άλλο δόλιο μέσο προς επηρεασμό της αγοραίας τιμής πράγματος που πωλείται δημόσια, την συνομωσία προς καταδολίευση του κοινού ή οποιουδήποτε προσώπου συγκεκριμένου ή όχι και συνωμοσία με εκβιασμό προς τον σκοπό απόσπασης οποιασδήποτε περιουσίας από άλλο πρόσωπο. Επιπρόσθετα, οι λεπτομέρειες του αδικήματος της πρώτης κατηγορίας παραπέμπουν και στο αδίκημα του άρθρου 298 του Ποινικού Κώδικα (ψευδείς παραστάσεις). Η φράση «συνομώτησαν για να εξαπατήσουν» δεν περιλαμβάνεται στο άρθρο 302 του Ποινικού Κώδικα. Η πλευρά της υπεράσπισης δεν γνωρίζει συνεπώς τι αντιμετωπίζει και το κατηγορητήριο πρέπει να απορριφθεί. Τις πιο πάνω θέσεις ασπάστηκαν και οι συνήγοροι των Κατηγορούμενων 1 και 4. Στον αντίποδα, ήταν η θέση του κ. Γεωργίου ότι οι Κατηγορούμενοι παρουσιάστηκαν και απάντησαν στο κατηγορητήριο το 2021, συνεπώς αντιλήφθηκαν τι αντιμετωπίζουν. Δεν τίθεται θέμα πολλαπλότητας ούτε ασάφειας στο Κατηγορητήριο. Ήταν επιπρόσθετα θέση του κ. Γεωργίου ότι δεν απαγορεύεται διάζευξη στις λεπτομέρειες της κατηγορίας όταν παραπέμπουν αυτές σε ένα αδίκημα. Νομική Πτυχή Σκοπός του κατηγορητήριου είναι να θέσει το πλαίσιο της δίκης. Οι λεπτομέρειες σε κάθε κατηγορία θα πρέπει να παρέχουν επαρκή ενημέρωση για το υπόβαθρο που η Κατηγορούσα Αρχή σκοπεύει να αποδείξει σε κάθε κατηγορία. Κριτήριο για να αποφασισθεί αν οι λεπτομέρειες που δίδονται είναι ικανοποιητικές είναι κατά πόσο από τυχόν παραλείψεις, η υπεράσπιση του κατηγορούμενου επηρεάζεται δυσμενώς (βλ. Ιωσηφίδης ν Δημοκρατίας

(2000)2 ΑΑΔ 204). Συνεπώς, αποτελεί δικαίωμα εκάστοτε κατηγορούμενου να γνωρίζει για ποιο ή για ποια αδικήματα ακριβώς κατηγορείται, ούτως ώστε να προετοιμάσει την υπεράσπιση του κατάλληλα (βλ. Ανδρονίκου ν Δημοκρατίας

(2008)2 Α.Α.Δ. 486). Το άρθρο 39 της Ποινικής Δικονομίας, Κεφ. 155 διαλαμβάνει τα ακόλουθα: «Οι ακόλουθες διατάξεις εφαρμόζονται σε κάθε κατηγορητήριο και ανεξάρτητα από οποιοδήποτε Νόμο ή κανόνα πρακτικής, το κατηγορητήριο, τηρουμένων των διατάξεων του Νόμου αυτού, δεν επιδέχεται ένσταση σε σχέση με τον τύπο ή το περιεχόμενο αυτού αν είναι συνταγμένο σύμφωνα με τις διατάξεις του Νόμου αυτού- (α) εκτίθεται στο κατηγορητήριο σε χωριστή παράγραφο που καλείται κατηγορία η διατύπωση του ποινικού αδικήματος που βρίσκεται στο κατηγορητήριο ή όταν προσάπτονται κατηγορίες για περισσότερα από ένα ποινικά αδικήματα η διατύπωση καθενός τέτοιου ποινικού αδικήματος. (β)..........» Ένα κατηγορητήριο δεν πρέπει να πάσχει από πολλαπλότητα. Το κριτήριο είναι κατά πόσο στην όψη του το Κατηγορητήριο περιλαμβάνει σε κάθε κατηγορία πέραν της μιας κατηγορίας (βλ. Πετεινού ν. Αστυνομίας, Ποινική Έφεση 84/2016, ημερομηνίας 3.4.2018). Αποτελεί θέμα τύπου και όχι μαρτυρίας ως υπέδειξε το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Σ.Π. ν Αστυνομίας Ποινική Έφεση 207/2013, ημερομηνίας 25.6.2014 και το Δικαστήριο χρειάζεται μόνο να ανατρέξει στο ίδιο το κατηγορητήριο. Το ζήτημα της πολλαπλότητας μπορεί να εγερθεί σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας ακόμη και προδικαστικά ως τονίστηκε στην ίδια υπόθεση. Εάν οι λεπτομέρειες του αδικήματος παραπέμπουν σε μόνο ένα αδίκημα παρά τις διάφορες πράξεις που αποδίδονται στον κατηγορούμενο τότε δεν υπάρχει πολλαπλότητα (βλ. Archbold ανωτέρω σελ. 96). Στην υπό εξέταση περίπτωση, απασχολεί το αδίκημα της συνωμοσίας (conspiracy) για καταδολίευση. Στο σύγγραμμα Archbold Criminal Pleading, Evidence and Practice 2009, στις παραγράφους 33-49 και 33-50 αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής: «A count of conspiracy to defraud should identify the agreement alleged with the specificity necessary in the circumstances of each case... ..In R v. Landy, ante, the Court of Appeal said that in complicated cases, care should be taken to ensure that the indictment does not lack particularity. The court, deprecated the use of expressions such as "and by divers other false and fraudulent devices" as being a relic of the past which should never again appear in an indictment. What is wanted is precision and clarity». Στην υπόθεση R v. Landy and others, 72 Cr. App. R. 237, CA, εξετάστηκε το ζήτημα των λεπτομερειών που πρέπει να περιέχονται σε κατηγορητήριο που περιλαμβάνει το αδίκημα της συνωμοσίας προς καταδολίευση (conspiracy to defraud). Εκεί η κατηγορία καταλόγιζε στους Κατηγορούμενους ότι μεταξύ 30.9.1968 και 12.7.1974 συνωμότησαν μεταξύ τους και με κάποια άλλα πρόσωπα, που στο μεταξύ απεβίωσαν, για να εξαπατήσουν διάφορες νομικές οντότητες για να δανείσουν ή να καταθέσουν χρήματα σε τράπεζα στο Λονδίνο, παριστάνοντας ψευδώς ότι η συγκεκριμένη τράπεζα ασκούσε ορθά και με επιμέλεια τις εργασίας της, γνωρίζοντας ότι τέτοια κατάθεση ή δανεισμός χρημάτων ήταν εναντίον των συμφερόντων των καταθετών και της ίδιας της τράπεζας, αποκρύπτοντας δόλια ότι οι εν λόγω καταθέσεις εισέρρεαν στην τράπεζα με ψευδείς και δόλιους μηχανισμούς. Είχε αναφερθεί ότι στις λεπτομέρειες του αδικήματος οι όροι «ψευδείς παραστάσεις» και «έναντι συμφέροντος» θα έπρεπε να είχαν αποφευχθεί γιατί ήταν ασαφείς και προκαλούσαν σύγχυση στους ενόρκους. Όπου υπάρχει κατηγορία για συνομωσία, η συνύπαρξη της στο κατηγορητήριο με το ουσιαστικό αδίκημα είναι ανεπιθύμητη, λόγω της πιθανότητας πρόκλησης επιπλοκών στην διαδικασία, εκτός εάν το συμφέρον της δικαιοσύνης και η πολυπλοκότητα της υπόθεσης δεν επιτρέπει διαφορετική διαμόρφωση του κατηγορητήριου, όταν υπάρχει ξεκάθαρη μαρτυρία για συνομωσία αλλά ελάχιστη σε σχέση με το ουσιαστικό αδίκημα και στις περιπτώσεις που η συμφωνία για τη διάπραξη του αδικήματος είναι από μόνη της πλέον ειδεχθής, παρά το ίδιο το αδίκημα (βλ. Verrier v. DPP [1967] 2 A.C. 195, R. v. Griffiths [1966] 1 Q.B. 589, R. v. Greenfield 57 Cr. App. R. 849, R. v. Hammersley 42 Cr. App. R. 207, R. v. Cooper and Compton 32 Cr. App. R. 102). Στην Θεοχάρους ν Δημοκρατίας

(2008)2 Α.Α.Δ. 22 λέχθηκε ότι η συμπερίληψη της κατηγορίας της συνομωσίας δεν οδηγεί σε ακυρότητα εκτός εάν το Δικαστήριο θεωρήσει ότι υπάρχει δυσμενής επηρεασμός της υπεράσπισης του Κατηγορούμενου ή προκαλείται αδικία σε αυτόν. Εξέταση του Κατηγορητήριου Εφαρμόζοντας τις πιο πάνω αρχές προχωρώ να εξετάσω τις κατηγορίες που αντιμετωπίζουν οι Κατηγορούμενοι 1, 3 και 4. Σε σχέση με την πρώτη κατηγορία υπάρχει σαφές πρόβλημα όχι μόνο διατύπωσης της κατηγορίας αλλά και πολλαπλότητας. Επιπρόσθετα, η χρήση της φράσης «και απέσπασαν από αυτόν με ψευδείς παραστάσεις» υποδηλώνει το αποτέλεσμα της κατ' ισχυρισμό συνομωσίας. Η συνομωσία αφορά συμφωνία για επίτευξη μελλοντικού σκοπού, δηλαδή να εξαπατούσαν οι Κατηγορούμενοι τον Παραπονούμενο. Εφόσον ο σκοπός επιτεύχθηκε τότε στην κατηγορία δεν πρέπει να περιλαμβάνεται η συνομωσία και το ουσιαστικό αδίκημα. Εδώ έγκειται και η πολλαπλότητα. Το άρθρο 302 του Ποινικού Κώδικα Κεφ. 154, διαλαμβάνει τα ακόλουθα: Όποιος συνωμοτεί με άλλο, όπως με απάτη ή με άλλο δόλιο μέσο, επηρεάσει την αγοραία τιμή πράγματος που πωλείται δημόσια, ή να καταδολιεύσει το κοινό ή οποιοδήποτε πρόσωπο, συγκεκριμένο ή όχι ή να αποσπάσει με εκβιασμό οποιαδήποτε περιουσία από άλλο πρόσωπο, είναι ένοχος κακουργήματος και υπόκειται σε φυλάκιση πέντε χρόνων. Καταλογίζονται και ψευδείς παραστάσεις στους Κατηγορούμενους. Το αδίκημα αυτό διέπεται από το άρθρο 298 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154 όμως και τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος διαφέρουν ουσιωδώς από το αδίκημα της συνομωσίας για καταδολίευση (άρθρο 302, Κεφ. 154). Συνεπώς η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει πέραν του ενός αδικήματος. Σε σχέση με την δεύτερη κατηγορία, παρατηρώ ότι παραπέμπει στις λεπτομέρειες της πρώτης κατηγορίας. Η διαφορά τους έγκειται ουσιαστικά στο ότι προστίθεται στη νομική βάση το άρθρο 20 του Κεφ. 154 το οποίο αφορά στην δυνατότητα να κατηγορηθεί κάποιος ως συνεργός στο ουσιαστικό αδίκημα. Αφ' ης στιγμής οι Κατηγορούμενοι στην πρώτη κατηγορία κατηγορούνται ότι όλοι μαζί ενήργησαν για να διαπράξουν το αδίκημα ή τα αδικήματα που καταγράφονται σε αυτή, τι το διαφορετικό υποτίθεται ότι διέπραξαν με την δεύτερη κατηγορία ώστε να δικαιολογείται η προσθήκη της στο κατηγορητήριο; Όχι μόνο δεν φαίνεται να τους προσάπτεται κάτι διαφορετικό αλλά αντίθετα, η συμπερίληψη της δεύτερης κατηγορίας η οποία κατηγορεί τους Κατηγορούμενους ότι συνέργησαν για να συνωμοτήσουν περιπλέκει σε τέτοιο βαθμό την διαδικασία που κατά την κρίση μου επηρεάζει τα δικαιώματα των Κατηγορούμενων. Συνεπώς τίθεται θέμα πολλαπλότητας και περιγραφής των αδικημάτων σε σημείο που κατά την κρίση μου οδηγεί σε ακυρότητα την διαδικασία (βλ. Πετεινού ανωτέρω). Δεν προβλήθηκε ζήτημα τροποποίησης των κατηγοριών από την κατηγορούσα αρχή. Υπενθυμίζω ότι η θέση του συνηγόρου του Παραπονούμενου ήταν πως το Κατηγορητήριο είναι ξεκάθαρο. Δεν θα προχωρούσα όμως σε τροποποίηση του κατηγορητήριου για τον λόγο ότι αυτό θα σήμαινε αντικατάσταση της υπόθεσης με νέα γεγονός το οποίο θα επηρέαζε δυσμενώς την υπεράσπιση, ούτε θα εξυπηρετούσε οποιοδήποτε σκοπό της δικαιοσύνης. Η Κατηγορούσα Αρχή είναι υπόχρεα να παρουσιάσει το κατηγορητήριο της με αποκρυσταλλωμένες σε αυτό τις κατηγορίες. Εφόσον επιλέχθηκε η καταχώρηση ιδιωτικής ποινικής υπόθεσης, βάζοντας τον Παραπονούμενο στην θέση του κατήγορου, η Κατηγορούσα Αρχή, όφειλε να επιδείξει τη δέουσα επιμέλεια πριν την καταγραφή των κατηγοριών εναντίον των Κατηγορουμένων. Κατάληξη Εν όψει όλων των πιο πάνω οι κατηγορίες 1 και 2 απορρίπτονται λόγω πολλαπλότητας και ασάφειας. Οι Κατηγορούμενοι 1, 3 και 4 αθωώνονται και απαλλάσσονται των εν λόγω κατηγοριών. Τα έξοδα επιδικάζονται προς όφελος των Κατηγορούμενων 1, 3 κα 4 ως υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.).......... Λ. Χαβιαράς Προσ. Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφον Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο