ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ν. Α.Α. κ.α., Υπόθεση Αρ.: 4171/20, 21/3/2023

(7)διαφορετικών προσώπων, του Ζ.Ζ. (MK 6) (Κατηγορίες 2 και 9), του Η.Η. (MK 7) (Κατηγορίες 3 και 10), του Ι.Ι. (MK 9) (Κατηγορίες 4 και 11), του Θ.Θ. (MK 8) (Κατηγορίες 5 και 12), του Ε.Ε. (MK 5) (Κατηγορίες 6 και 13), του Γ.Γ. (MK 3) (Κατηγορίες 7 και 14) και του Δ.Δ. (MK 4) (Κατηγορίες 8 και 15). Οι λεπτομέρειες των κατηγοριών είναι πανομοιότυπες. Όσον αφορά τις κατηγορίες εκμετάλλευσης στην εργασία (Κατηγορίες 2 - 8), οι κατηγορούμενοι κατηγορούνται ότι προσέλαβαν τους παραπονούμενους ως εργάτες γεωργίας και ότι, καταχρώμενοι της εξουσίας τους και εκμεταλλευόμενοι τις ευάλωτες θέσεις των παραπονουμένων, τους εξανάγκαζαν σε καταναγκαστική εργασία κάτω από άθλιες συνθήκες, κατακρατώντας τα προσωπικά τους έγγραφα, τους μισθούς τους, χωρίς καταβολή υπερωριών και παραχωρώντας τους ως τόπο διαμονής ακατάλληλο υποστατικό. Όσον αφορά τις κατηγορίες παρακράτησης προσωπικών εγγράφων (Κατηγορίες 9 - 15), κατηγορούνται ότι, εκ προθέσεως, παρακρατούσαν τα διαβατήρια τους με σκοπό να εμποδίσουν ή να περιορίσουν ή να αποπειραθούν να εμποδίσουν ή να περιορίσουν παράνομα την προσωπική ελευθερία των παραπονουμένων. Β. Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ Η υπόθεση της Κατηγορούσας Αρχής είναι ότι οι κατηγορούμενοι προέβησαν στις πιο πάνω πράξεις, ως οι λεπτομέρειες των κατηγοριών. Βασίζει την υπόθεση της κυρίως στη μαρτυρία των παραπονουμένων. Η Κατηγορούσα Αρχή παρουσίασε μαρτυρία, που σύμφωνα με την εκδοχή της, στοιχειοθετεί την ευάλωτη κατάσταση των παραπονουμένων, τον εξαναγκασμό τους σε καταναγκαστική εργασία κάτω από άθλιες συνθήκες, την κατακράτηση των προσωπικών τους εγγράφων, των μισθών τους, τη μη καταβολή υπερωριών και τον ακατάλληλο τόπο διαμονής τους. Σε σχέση με την κατακράτηση των προσωπικών τους εγγράφων η μαρτυρία επίσης σχετίζεται με τον περιορισμό της προσωπικής ελευθερίας των παραπονουμένων. Γ. Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗΣ Οι κατηγορούμενοι αρνούνται τα αδικήματα που τους καταλογίζονται. Η Υπεράσπιση επικεντρώθηκε στη μαρτυρία που παρουσιάστηκε από την Κατηγορούσα Αρχή υποστηρίζοντας, ότι δεν υφίσταται, ενώπιον του Δικαστηρίου, αξιόπιστη μαρτυρία που να αποδεικνύει τα όσα αποδίδονται στους κατηγορούμενους. Επιπλέον, ήταν η θέση του ευπαίδευτου συνηγόρου των κατηγορούμενων πως, τα όσα αποκαλύπτει η μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, μέσα από τους μάρτυρες κατηγορίας, δεν επαρκούν, ώστε να στοιχειοθετηθούν οι κατηγορίες που αντιμετωπίζουν οι κατηγορούμενοι. Εγείρει επίσης ζήτημα δίκαιης διερεύνησης. Δ. ΟΙ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΤΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ Εκτός από τους 7 παραπονούμενους (ΜΚ 3 - 9), προς απόδειξη των κατηγοριών έδωσαν μαρτυρία άλλοι 3 μάρτυρες, η Αστ. 3408, Μ. Μιχαήλ (ΜΚ 1), ο Αστ. 194 Μ. Σολωμού (ΜΚ 2) και ο Αστ. 530 Δ. Διονυσίου (ΜΚ 10). Ε. ΟΙ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗΣ Μετά το πέρας της υπόθεσης για την Κατηγορούσα Αρχή και αφού το Δικαστήριο ικανοποιήθηκε ότι είχε αποδειχθεί εκ πρώτης όψεως υπόθεση εναντίον των κατηγορουμένων σε σχέση με όλες τις κατηγορίες, κάλεσε αυτούς να προβάλουν την υπεράσπιση τους εξηγώντας τους τα δικαιώματα τους. Οι κατηγορούμενοι επέλεξαν να καταθέσουν ενόρκως. Παρουσίασαν επίσης 11 μάρτυρες, τον κ. Π. Καλογήρου (ΜΥ 1),τον κ. Μ. Χαραλάμπους (ΜΥ 2), τον κ. Δ. Λιοτατή (ΜΥ 3), τον κ. Κ. Αναστασίου (ΜΥ 4), τον κ. Κ.Κ. (ΜΥ 5), τον κ. Γ. Κυρατζιή (ΜΥ 6), τον κ. Α. Λάμπρη (ΜΥ 7), τον κ. Μ. Μιχαήλ (ΜΥ 8), τον κ. Ι. Ιωάννου (ΜΥ 9), τον κ. Γ. Παπαγεωργίου (ΜΥ 10) και τον κ. Γ . Σιέγκα (ΜΥ 11). ΣΤ. ΤΕΚΜΗΡΙΑ Κατατέθηκαν συνολικά 89 τεκμήρια, κάποια εκ των οποίων κατατέθηκαν ως παραδεκτά ως προς την αλήθεια των ισχυρισμών που περιέχονται σ' αυτά (Τεκμήρια 26 - 34). Σημειώνουμε πως, όταν ένα γεγονός καθίσταται παραδεκτό γεγονός, τότε το παραδεκτό αυτό γεγονός αποτελεί, όχι μόνο μέρος της μαρτυρίας ενώπιον του δικαστηρίου, αλλά και αδιαμφισβήτητο γεγονός αναγόμενο ουσιαστικά σε δεδομένο, το οποίο έχει τέτοια σημασία που ακόμα και στην περίπτωση μαρτυρίας η οποία αντίκειται προς αυτό η μαρτυρία εκείνη να κρίνεται ανάλογα (βλ. Γεωργίου v Δημοκρατίας

(1999)2 ΑΑΔ 444, 452, Ανδρέα κ.α. v Αστυνομίας

(1999)2 ΑΑΔ 498, 501 και Sbaih v Αστυνομίας

(2015)2Β ΑΑΔ 542, 553). Τα παραδεκτά τεκμήρια αφορούν καταθέσεις που δόθηκαν στην Αστυνομία (Τεκμήρια 26 - 31 και 34) και επιστολές (Τεκμήρια 32 και 33). Οι παραδεκτές καταθέσεις, Τεκμήρια 28 (κ. G. Mrzuk), 29 (κ. Ι. Αντωνιάδη) και 30 (κα Ρ. Παχίτα), αφορούν καταθέσεις μεταφραστών στην Αραβική γλώσσα, κατά τη λήψη καταθέσεων, συνεντεύξεων και υποδείξεων σκηνών από τους παραπονούμενους και σε σχέση με αυτές δεν χρήζει άλλη αναφορά. Η κατάθεση Τεκμήριο 31 (Αστ. 809, Ο. Ησαΐα) αφορά τη λήψη κατάθεσης του παραπονούμενου ΜΚ 8 και η κατάθεση Τεκμήριο 34 (Α/Αστ. Γ. Νεοκλέους) τη λήψη συνεντεύξεων από τους παραπονούμενους ΜΚ 6 και ΜΚ

1. Σε σχέση με αυτές τις καταθέσεις επίσης δεν χρήζει άλλη αναφορά. Για τις επιστολές Τεκμήρια 32 και 33 θα γίνει αναφορά στη συνέχεια. Όσον αφορά τα Τεκμήρια 35 και 36, που αφορούν ημερολόγια ενεργείας του Αστ. 3664 με αναφορές των λεχθέντων των παραπονουμένων ΜΚ 6 και ΜΚ 7 (αντίστοιχα) σε συνεντεύξεις που τους έγιναν, έγινε δεκτή η κατάθεση τους για τον σκοπό μόνο ότι αποτελούν τα όσα ανέφεραν στις συνεντεύξεις που έδωσαν οι εν λόγω παραπονούμενοι και όχι προς απόδειξη των ισχυρισμών που περιέχουν. Ο περιορισμένος σκοπός κατάθεσης τους δεν επεκτάθηκε. Μέρος των τεκμηρίων αποτέλεσε και φωτογραφικό υλικό (Τεκμήρια 15, 38 - 49, 52 - 56, 60, 61, 64, 66, 67, 85 - 88) αλλά και βίντεο (Τεκμήριο 14, ο ψηφιακός δίσκος) του χώρου στον οποίο διέμεναν. Το εν λόγω βίντεο είχε τραβηχτεί από τον ΜΚ 6 με το κινητό του τηλέφωνο (Τεκμήριο 11). Το παρέδωσε στην Αστυνομία στις 10.9.2020 για σκοπούς εξέτασης του και εξαγωγής του βίντεο (Τεκμήριο 12, επιστολή ημερ. 19.12.2020 προς το Δικανικό Εργαστήριο Ηλεκτρονικών Δεδομένων και Τεκμήριο 13, η σχετική έκθεση). Φωτογραφικό υλικό περιείχε επίσης η γραπτή δήλωση του ΜΥ 3 (Έγγραφο Μ). Αναφορά σ' αυτά, όπως επίσης και στα υπόλοιπα τεκμήρια, θα γίνει στη συνέχεια. Στο σημείο αυτό θα περιοριστούμε στο να αναφέρουμε ότι η γνησιότητα, η προέλευση και το τι απεικονίζεται στο φωτογραφικό υλικό και βίντεο που κατατέθηκαν δεν αμφισβητείται. Σημειώνουμε ότι, όπου η ευκρίνεια της φωτογραφίας το επιτρέπει, το Δικαστήριο μπορεί να εξαγάγει και τα δικά του συμπεράσματα (βλ. R v Dodson [1984] 1 WLR 917, 978 (CA), σχετική επίσης είναι η Απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου του Καναδά, R v Nikolovski [1996] 3 SCR 1196, 1215, όπου συνοψίζεται η Αγγλική και Αμερικανική Νομολογία του θέματος). Όλοι οι παραπονούμενοι (ΜΚ 3 - 9) υιοθέτησαν τις καταθέσεις τους ως μέρος της κυρίως εξέτασης τους (Έγγραφα Γ1 - Θ1). Οι καταθέσεις αυτές ήταν στην Αραβική γλώσσα. Δεν αμφισβητείται ότι οι μεταφράσεις που κατατέθηκαν αποτελούν πιστές μεταφράσεις των καταθέσεων τους από τα Αραβικά στα Ελληνικά (Έγγραφα Γ2 - Θ2). Το ίδιο ισχύει και για τα έντυπα υπόδειξης σκηνών (Τεκμήρια 1, 3, 4 και 5). Ζ. ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΜΚ 3 - 9 Σύμφωνα με το μηχανογραφημένο αρχείο των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων και οι δύο κατηγορούμενοι είναι δηλωμένοι ως αυτοτελώς εργαζόμενοι γεωργοί, ο μεν κατηγορούμενος 1 από τις 7.1.2008, η δε κατηγορούμενη 2 από τις 30.8.
2. Ο κατηγορούμενος 1 δεν φαινόταν να εργοδότησε ποτέ προσωπικό σε αντίθεση με την κατηγορούμενη
3. Την περίοδο 1.1.2019 μέχρι 10.9.2020 η κατηγορούμενη 2 εργοδότησε 14 πρόσωπα, σε διάφορες περιόδους, μεταξύ των οποίων και οι παραπονούμενοι (βλ. κατάθεση του κ. Ν. Σωκράτους, Τεκμήριο 26, Ανώτερου Ασφαλιστικού Λειτουργού στο Επαρχιακό Γραφείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων Λευκωσίας, το περιεχόμενο της οποία είναι παραδεκτό). Με βάση τα στοιχεία που υπάρχουν στο αρχείο του Τμήματος Εργασίας (βλ. Τεκμήριο 32, επιστολή ημερ. 10.9.2020, κ. Α. Αλεξάνδρου, Διευθυντή Τμήματος Εργασίας, Υπουργείου Εργασίας, Προνοίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, το οποίο είναι παραδεκτό) καταδεικνύει ότι:

(1)Ο κατηγορούμενος 1 μέχρι την 20.9.2020 δεν είχε εξασφαλίσει έγκριση απασχόλησης αλλοδαπού εργάτη γεωργίας είτε εποχιακού, είτε χρονιαίου από το Τμήμα Εργασίας. Σε έλεγχο που έγινε και στο σύστημα των Κοινωνικών ασφαλίσεων διαπιστώθηκε ότι δεν έχει εγγραφεί ποτέ ως εργοδότης. Καταβάλλει κοινωνικές ασφαλίσεις ως αυτοτελώς εργαζόμενος.

(2)Η κατηγορούμενη 2 εξασφάλισε δύο εγκρίσεις απασχόλησης αλλοδαπών εργατών γεωργίας στις 30.12.2019, εκ των οποίων, η μια ήταν για 7 άτομα και η άλλη για 1 άτομο. Οι εγκρίσεις είχαν ισχύ μέχρι τις 29.12.2022. Επιπρόσθετα έχει παραχωρηθεί και έγκριση για ένα εποχιακό εργάτη γεωργίας. Τα συμβόλαια όλων των παραπονουμένων, εκτός του Δ.Δ. (MK 4), κατατέθηκαν ως μέρος των Τεκμηρίων 16 - 21 και 32. Όπως προκύπτει όλοι οι παραπονούμενοι εργοδοτήθηκαν με πανομοιότυπα συμβόλαια από την κατηγορούμενη 2. Για τον ΜΚ 4 δεν κατατέθηκε σχετική συμφωνία. Από την κατάθεση του κ. Ν. Σωκράτους, Τεκμήριο 26, προκύπτει όμως ότι εργοδοτήθηκε από την κατηγορούμενη 2 μεταξύ της 2.11.2017 και της 16.5.2019. Στα έγγραφα που κατέθεσε ο ΜΥ 5 (βλ. Έγγραφο Ξ) παρατίθεται επίσης η πρώτη σελίδα του συμβολαίου του ΜΚ 4, ημερ. 15.9.2018, διάρκειας ενός έτους. Δεν έχει τεθεί ενώπιον μας ότι εργοδοτήθηκε με διαφορετικούς όρους εργασίας και ως εκ τούτου βρίσκουμε ότι οι όροι εργοδότησης του ΜΚ 4 ήταν οι ίδιοι με τους υπόλοιπους παραπονούμενους. Κάθε μια από τις συμφωνίες αποτελείται από Ελληνικό και Αγγλικό κείμενο. Η γνησιότητα, η ορθή συμπλήρωση και εκτέλεση τους δεν τελεί υπό αμφισβήτηση και αποτελούν παραδεκτά γεγονότα. Περιέχουν πανομοιότυπους όρους ως προς τη μισθοδοσία, ώρες εργασίας και άδειες. Ο ακάθαρτος μισθός ήταν €455 μηνιαίως (όρος 3 (α) - Απολαβές). Από το ποσό αυτό ο εργοδότης δικαιούτο να αποκόπτει: «(

1. i)έξοδα στέγασης και διατροφής, (
2. ii)συνδρομές στις συνδικαλιστικές οργανώσεις 1% (iii) εισφορές για Ασφάλεια Ιατρικής Περίθαλψης, (
3. iv)εισφορά 7,8%[1] στο Ταμείο Κοιν. Ασφαλίσεων.» Σε καμία περίπτωση όμως ο καθαρός μηνιαίος μισθός δεν θα ήταν χαμηλότερος από €390 (όρος 3 (α) - Απολαβές). Εργοδοτούμενος, ο οποίος θα συμπλήρωνε ενός, τουλάχιστον, έτους υπηρεσία στον ίδιο εργοδότη θα δικαιούτο σε 13° μισθό ως φιλοδώρημα, το οποίο θα παραχωρείτο κατά τις εορτές των Χριστουγέννων (όρος 3(β) - Απολαβές). Εργοδοτούμενος δεν θα δικαιούτο σε οποιαδήποτε άλλη αύξηση μισθού ή/και πρόσθετη αποζημίωση ή/και σε άλλα ωφελήματα, εκτός και αν αυτό θεωρείτο ενδεδειγμένο από τον εργοδότη ή προέκυπτε από αυξήσεις ή άλλα ωφελήματα που διαλαμβάνονται στη σχετική Συλλογική Σύμβαση (όρος 3(γ) - Απολαβές). Το ωράριο εργασίας καθορίστηκε στις 80 ώρες ανά δεκαπενθήμερο κατανεμημένο σε πλαίσιο 6 ημερών ανά εβδομάδα. Οι εβδομαδιαίες ώρες εργασίας θα κυμαίνονταν μεταξύ 32 και 48 ώρες ανά εβδομάδα. Το ημερήσιο ωράριο θα καθοριζόταν από τον εργοδότη (όρος 3(α) - Ωράριο εργασίας). Σε περίπτωση που ο εργοδοτούμενος εργαζόταν πέραν του καθορισμένου ορίου των 80 ωρών εργασίας ανά δεκαπενθήμερο θα δικαιούτο ανάλογη αποζημίωση ως ακολούθως (όρος 3 - Υπερωριακή εργασία): «(α) για κάθε μια

(1)ώρα υπερωριακής εργασίας κατά τις καθημερινές θα αποζημιώνεται ως 1 ½ ώρες, (β) για κάθε μια

(1)ώρα υπερωριακής εργασίας κατά τις καθορισμένες από τη Συλλογική Σύμβαση, επίσημες αργίες, θα αποζημιώνεται ως 1:2 ώρες,» (γ) οι ώρες υπερωριακής εργασίας θα αποζημιώνονται με ελεύθερο χρόνο που θα παραχωρείται εντός ενός

(1)μηνός από την ημέρα που κερδίζονται, σε αντίθετη περίπτωση θα αποζημιώνονται χρηματικά.» Ο εργοδοτούμενος δικαιούτο σε 24 εργάσιμες μέρες ετήσια άδεια ανάπαυσης με πλήρεις απολαβές. Σε περίπτωση που η υπηρεσία του εργοδοτουμένου με τον ίδιο εργοδότη ήταν μικρότερη του ενός έτους τότε θα δικαιούται σε αναλογία άδειας που θα υπολογίζεται ανάλογα με τη διάρκεια της υπηρεσίας του. Ο εργοδοτούμενος, νοουμένου ότι θα προσκόμιζε ιατρικό πιστοποιητικό, θα δικαιούτο άδεια ασθενείας ανάλογα με τη διάρκεια της υπηρεσίας του, ως ακολούθως (όρος 3 - Άδεια Ασθενείας): «(i) Ο Εργοδοτούμενος με υπηρεσία μεγαλύτερη του ενός

(1)έτους με τον ίδιο Εργοδότη, θα δικαιούται μέχρι τριάντα

(30)ημέρες άδεια ασθένειας ετησίως με πλήρεις απολαβές. Κατά την περίοδο της άδειας ασθενείας ο Εργοδοτούμενος δικαιούται να λαμβάνει Επίδομα Ασθενείας από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και ο Εργοδότης, εάν χρειάζεται, θα συμπληρώνει το μισθό του, (ii) Ο Εργοδοτούμενος με υπηρεσία μικρότερη του ενός

(1)έτους (εποχιακά) με τον ίδιο Εργοδότη, θα δικαιούται αναλογία άδειας ασθενείας, χωρίς υποχρέωση του Εργοδότη να συμπληρώνει το μισθό του. Ως προς τις αργίες συμφωνήθηκαν τα ακόλουθα (όρος 3 - Επίσημες αργίες): «(α) Ο Εργοδοτούμενος με υπηρεσία στον ίδιο Εργοδότη μικρότερη του ενός

(1)έτους θα δικαιούται στις ακόλουθες 10 επίσημες αργίες με πλήρεις απολαβές: 1η Ιανουάριου, 6η Ιανουάριου, Μεγάλο Σάββατο, 1η Μαΐου, 15η Αυγούστου, 25η Δεκεμβρίου, 26η Δεκεμβρίου καθώς και τρείς

(3), επιπλέον, ημέρες για θρησκευτική ή άλλη αργία της επιλογής του Εργοδοτουμένου, (β) Ο Εργοδοτούμενος με υπηρεσία στον ίδιο Εργοδότη μεγαλύτερη του ενός

(1)έτους θα δικαιούται και στις ακόλουθες τρείς

(3)πρόσθετες αργίες: 25η Μαρτίου, Καθαρά Δευτέρα, 1η Απριλίου. Στα πλαίσια των υποχρεώσεων του, ο εργοδότης όφειλε να παρέχει στον εργοδοτούμενο στέγη αποδεκτών επιπέδων και στοιχειωδών διευκολύνσεων και κατάλληλη διατροφή (όρος 4 - Διαμονή και Διατροφή). Σημειώνουμε, όπως υποδείχθηκε και από πλευράς Κατηγορούσας Αρχής, ότι στο άρθρο 18ΨΣΤ του Κεφ. 105 προβλέπονται τα ακόλουθα: «18ΨΣΤ.-

(1)Η αρμόδια αρχή απαιτεί αποδεικτικά στοιχεία περί του ότι ο εποχιακός εργαζόμενος, κατά τη διάρκεια της διαμονής του, θα διαθέτει κατάλληλο κατάλυμα που πληροί τις γενικές προδιαγραφές ασφάλειας και υγιεινής που ισχύουν στη Δημοκρατία και γενικά εξασφαλίζει ικανοποιητικές συνθήκες διαβίωσης. Σε περίπτωση οποιασδήποτε αλλαγής καταλύματος του εποχιακού εργαζομένου, ο εργοδότης οφείλει να ενημερώνει γραπτώς την αρμόδια αρχή για σκοπούς καταγραφής της διεύθυνσης και το Διευθυντή του Τμήματος Εργασίας για σκοπούς ελέγχων καταλληλότητας.

(2)Όταν το κατάλυμα παρέχεται από τον εργοδότη ή μέσω του εργοδότη- (α) Ο εργοδότης επιτρέπεται να απαιτεί από τον εποχιακό εργαζόμενο να καταβάλει ενοίκιο το ύψος του οποίου δεν είναι υπερβολικό σε σχέση με την καθαρή αμοιβή του και σε σχέση με την ποιότητα του καταλύματος∙ τέτοιο ενοίκιο απαγορεύεται να εκπίπτει αυτόματα από το μισθό του εποχιακού εργαζομένου· και (β) ο εργοδότης προσφέρει στον εποχιακό εργαζόμενο μισθωτήριο συμβόλαιο ή ισοδύναμο έγγραφο που αναγράφει σαφώς τους όρους ενοικίασης του καταλύματος· και (γ) ο εργοδότης διασφαλίζει ότι το κατάλυμα πληροί τις γενικές προδιαγραφές ασφάλειας και υγιεινής που ισχύουν στη Δημοκρατία.» (Έμφασις δική μας) Σύμφωνα με τον όρο 4 της συμφωνίας ο εργοδότης είναι υπόχρεος να συμμορφώνεται «με τις διατάξεις των περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Νόμων του 1996 έως 2011 και των σχετικών κανονισμών», δηλαδή, του Ν.89(Ι)/1996 και των περί Ελάχιστων Προδιαγραφών Ασφάλειας και Υγείας στους Χώρους Εργασίας Κανονισμοί του 2002, ΚΔΠ 174/

1. Όφειλε επίσης να τους παράσχει ασφαλιστική κάλυψη υγείας και να συνεισφέρει στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων τις καθοριζόμενες από την εν λόγω νομοθεσία συνεισφορές προς όφελος του εργοδοτούμενου (όρος 4 - Κοινωνικές Ασφαλίσεις). Ο εργοδότης όφειλε να ανοίξει τρεχούμενο τραπεζικό λογαριασμό σε ευρώ και στον οποίο να καταθέτει το μισθό του εργοδοτουμένου κάθε τέλος του μήνα. Αντίγραφο του εν λόγω τραπεζικού λογαριασμού έπρεπε να προσκομίζεται στις αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, οποτεδήποτε τούτο ζητείτο (όρος 4 - Τραπεζικός Λογαριασμός). Τέλος απαγορευόταν στον εργοδότη να (όρος 4 - Αποκοπές): «. αποκόπτει, άμεσα ή έμμεσα, από το μισθό του Εργοδοτούμενου οποιαδήποτε: (α) τέλη (Fees) ή μέρος αυτών που κατέβαλε ή θα καταβάλει στην Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας για την έκδοση της Άδειας Εργασίας, (β) ποσά ή μέρος αυτών που αφορούν οποιαδήποτε μεταφορικά έξοδα του Εργοδοτούμενου προς και από την Κύπρο, (γ) αμοιβή ή μέρος αυτής που κατέβαλε σε Γραφείο Εξευρέσεως Εργασίας.» Από τους ενώπιον μας φακέλους προκύπτει ότι είχαν ασφαλιστική κάλυψη υγείας. Περαιτέρω με βάση το Τεκμήριο 32 αλλά και τα Τεκμήρια 16 - 22, (αντίγραφα διοικητικών φακέλων των παραπονουμένων) που είναι επίσης παραδεκτά, προκύπτουν τα ακόλουθα σε σχέση με τους παραπονούμενους, όλοι Αιγυπτιακής καταγωγής και υπηκοότητας. Ο Γ.Γ. (MK 3) (βλ. φάκελο - Τεκμήριο 21 και Τεκμήριο 27, κατάθεση κας Κ. Αλεξάνδρου), γεννήθηκε στις 12.3.1994 στην Dakahlyia της Αιγύπτου. Εργοδοτήθηκε στην κατηγορουμένη 2 ως εργάτης γεωργίας με συμβόλαιο, ημερ. 1.9.2019, για περίοδο 1 έτους. Έφθασε στην Κύπρο 10.11.
2. Ακολούθως υπογράφτηκε νέα συμφωνία, ημερ. 17.3.2020, πάλι για 1 έτος. Η άδεια διαμονής του ίσχυε μέχρι την 10.3.
3. Στις 20.3.2020 έκανε αίτηση για άδεια εργασίας στην ίδια εργοδότρια. Σύμφωνα με το Τεκμήριο 32, οι κοινωνικές ασφαλίσεις καταβάλλονταν κανονικά. Αναφορικά με τον Δ.Δ. (MK 4), όπως αναφέραμε δεν κατατέθηκε σχετικός φάκελος. Προκύπτει όμως ότι εργοδοτήθηκε από την κατηγορούμενη 2 μεταξύ της 2.11.2017 και της 16.5.2019 (βλ. Τεκμήριο 26). Από τα έγγραφα που κατέθεσε ο ΜΥ 5 (βλ. Έγγραφο Ξ) προκύπτει επίσης ότι γεννήθηκε στο Κάιρο 13.2.
4. Η αρχική άδεια παραμονής του ήταν για τρείς μήνες και ανανεώθηκε μέχρι και την 16.10.
5. Είχε και ασφάλεια ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Στην πρώτη σελίδα του συμβολαίου αναφέρεται ότι εργοδοτήθηκε ως εργάτης γεωργίας. Στις 17.5.2019 ο κατηγορούμενος 1 κατήγγειλε τον ΜΚ 4 στον Αναπληρωτή Διευθυντή Τμήματος Αρχείου και Μετανάστευσης ότι στις 16.5.2019 εγκατέλειψε τον τόπο διαμονής και εργασίας του χωρίς προειδοποίηση και αναχώρησε προς άγνωστη διεύθυνση παίρνοντας μαζί του τα προσωπικά του αντικείμενα. Ακολούθως υπογράφηκε συμφωνία αποδέσμευσης. Στη συνέχεια στις 6.10.2019 ο κατηγορούμενος 1 τον κατήγγειλε ότι μέχρι τις 6.10.2019 δεν είχε εξεύρει άλλο εργοδότη. Ο Ε.Ε. (MK 5) (βλ. φάκελο - Τεκμήριο 20 και Τεκμήριο 27, κατάθεση κας Κ. Αλεξάνδρου), γεννήθηκε στις 30.9.1984 στην Dakahlyia της Αιγύπτου. Αφίχθηκε στην Κύπρο στις 10.11.
6. Εργοδοτήθηκε στην κατηγορουμένη 2 ως εργάτης γεωργίας με συμβόλαιο, ημερ. 1.10.2019, για περίοδο 4 μηνών. Ακολούθως υπογράφτηκε νέα συμφωνία, ημερ 10.3.2020, με βάση νέα άδεια παραμονής πάλι για 4 μήνες. Η άδεια διαμονής του ίσχυε μέχρι την 9.7.
7. Στον φάκελο υπάρχει η ακόλουθη «Υπεύθυνη Δήλωση» της κατηγορούμενης 2: «Εγώ η/ο .. βεβαιώνω ότι ο υπήκοος τρίτης χώρας που αναφέρεται πιο κάτω θα διαθέτει κατάλληλο κατάλυμα το οποίο πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 18ΨΣΤ του πιο πάνω Νόμου. Σε περίπτωση που το κατάλυμα θα παρασχεθεί από εμένα ή μέσω μου: (α) Θα προσφέρω στον εποχιακό εργαζόμενο μισθωτήριο συμβόλαιο ή ισοδύναμο έγγραφο που θα αναγράφει σαφώς τους όρους ενοικίασης του καταλύματος και (β) Θα διασφαλίσω ότι το κατάλυμα πληροί τις γενικές προδιαγραφές ασφάλειας και υγιεινής που ισχύουν στη Δημοκρατία Στοιχεία Αλλοδαπού: .. Διεύθυνση καταλύματος: [ ]ΔΕΡΥΝΕΙΑ» Είναι δεκτό ότι η αναγραφόμενη διεύθυνση είναι αυτή της οικίας των κατηγορουμένων και όχι του τόπου διαμονής του ΜΚ
8. Σημειώνουμε ότι κατά την αντεξέταση τους και οι δύο κατηγορούμενοι αλλά και ο ΜΥ 5 δέχθηκαν ότι δηλωνόταν η διεύθυνση της οικίας τους και όχι ο πραγματικός τόπος διαμονής των παραπονουμένων. Προέβαλαν ασφαλώς τους λόγους τους. Σ' αυτό θα επανέλθουμε. Ο Ζ.Ζ. (MK 6) (βλ. φάκελο - Τεκμήριο 16), γεννήθηκε στις 1.1.1993 στην Dakahlyia της Αιγύπτου. Αφίχθηκε στην Κύπρο στις 19.1.2018 με άδεια να εργαστεί ως εργάτης γεωργίας στην κατηγορούμενη
9. Το συμβόλαιο εργασίας του ήταν για 4 μήνες και ημερομηνίας 29.9.
10. Του παρασχέθηκε αρχικά άδεια παραμονής μέχρι την 24.1.
11. Ακολούθως υπεγράφη νέα συμφωνία ημερ. 11.10.2018 για ένα χρόνο και του παρασχέθηκε άδεια παραμονής μέχρι την 28.2.
12. Τέλος, υπεγράφη νέο συμβόλαιο εργασίας ημερ. 20.11.2019 για 12 μήνες και του παρασχέθηκε άδεια παραμονής μέχρι την 14.1.
13. Στις 19.5.2020 του παραχωρήθηκε συμφωνία αποδέσμευσης για να εργαστεί σε νέο εργοδότη χωρίς να το πράξει, οπότε και στις 22.6.2020 τα στοιχεία του καταχωρίστηκαν στο «Στοπ - Λιστ» ως αναζητούμενο πρόσωπο. Είχε προηγηθεί καταγγελία της κατηγορούμενης 2 ημερ. 22.6.2020 ότι ο ΜΚ 6 δεν αιτήθηκε να εργαστεί σε άλλο εργοδότη. Η συμφωνία αποδέσμευσης βρίσκεται στον εν λόγω φάκελο. Συνελήφθη στις 2.7.2020 στην Ξυλοφάγου και τέθηκε υπό κράτηση. Εναντίον του εκδόθηκαν διατάγματα απέλασης και κράτησης στις 3.7.2020 «καθότι παρέμενε στην Κύπρο παράνομα» τα οποία ακυρώθηκαν από τον Αναπληρωτή Διευθυντή Τμήματος Αρχείου και Μετανάστευσης στις 13.7.2020, καθότι κρίθηκε ότι ήταν θύμα εμπορίας προσώπων με σκοπό την εργασιακή εκμετάλλευση. Σύμφωνα με το Τεκμήριο 32, οι κοινωνικές ασφαλίσεις καταβάλλονταν κανονικά. Ο Η.Η. (MK 7) (βλ. φάκελο - Τεκμήριο 17 και Τεκμήριο 27, κατάθεση κας Κ. Αλεξάνδρου), γεννήθηκε στις 28.9.1994 στην Dakahlyia της Αιγύπτου. Αφίχθηκε στην Κύπρο στις 22.1.2018 με άδεια να εργαστεί ως εργάτης γεωργίας στην κατηγορούμενη
14. Το συμβόλαιο εργασίας του ήταν για 4 μήνες και ημερομηνίας 8.1.
15. Του παρασχέθηκε αρχικά άδεια παραμονής μέχρι την 29.4.
16. Αποχώρησε από τη Δημοκρατία 28.6.
17. Ακολούθως υπεγράφη νέα συμφωνία ημερ. 12.7.2018 για ένα χρόνο και του παρασχέθηκε άδεια παραμονής μέχρι την 23.7.
18. Στη συνέχεια υπεγράφη νέο συμβόλαιο εργασίας ημερ. 24.7.2019 για 12 μήνες και του παρασχέθηκε άδεια παραμονής μέχρι την 16.3.
19. Στις 17.3.2020 υπεγράφη νέο συμβόλαιο εργασίας για 12 μήνες. Ενώ η αίτηση του για άδεια παραμονής εκκρεμούσε, στις 19.5.2020, του παραχωρήθηκε συμφωνία αποδέσμευσης για να εργαστεί σε νέο εργοδότη χωρίς να το πράξει, οπότε και στις 22.6.2020 τα στοιχεία του καταχωρίστηκαν στο «Στοπ - Λιστ» ως αναζητούμενο πρόσωπο. Είχε προηγηθεί καταγγελία της κατηγορούμενης 2 ημερ. 22.6.2020 ότι ο ΜΚ 7 δεν αιτήθηκε να εργαστεί σε άλλο εργοδότη. Η συμφωνία αποδέσμευσης βρίσκεται στον εν λόγω φάκελο. Σύμφωνα με το Τεκμήριο 32, οι κοινωνικές ασφαλίσεις καταβάλλονταν κανονικά. Ο Θ.Θ. (MK 8) (βλ. φάκελο - Τεκμήριο 19 και Τεκμήριο 27, κατάθεση κας Κ. Αλεξάνδρου), γεννήθηκε στις 6.2.1993 στην Dakahlyia της Αιγύπτου. Αφίχθηκε στην Κύπρο στις 19.11.2019 με άδεια να εργαστεί ως εργάτης γεωργίας στην κατηγορούμενη
20. Το συμβόλαιο εργασίας του, ημερ. 1.9.2019, ήταν για 12 μήνες. Ακολούθως υπεγράφη νέα συμφωνία ημερ. 24.11.2019 για ένα χρόνο. Στις 10.2.2020 έκανε νέα αίτηση για να παραμείνει στην ίδια εργοδότρια. Μετά από αίτηση ανανέωσης άδειας διαμονής του παρασχέθηκε άδεια παραμονής μέχρι την 14.1.
21. Σύμφωνα με το Τεκμήριο 32, οι κοινωνικές ασφαλίσεις καταβάλλονταν κανονικά. Ο Ι.Ι. (MK 9) (βλ. φάκελο - Τεκμήριο 18 και Τεκμήριο 27, κατάθεση κας Κ. Αλεξάνδρου)), γεννήθηκε στις 5.3.1988 στην Dakahlyia της Αιγύπτου. Αφίχθηκε στην Κύπρο στις 15.4.2016 με άδεια εισόδου, ημερ. 28.3.2016, για να εργαστεί ως εργάτης γεωργίας σε κάποιον Γ.Γ. Το συμβόλαιο εργασίας του, ημερ. 24.2.2016, ήταν για 4 μήνες. Ακολούθησαν ανανεώσεις των συμβολαίων, για 4 μήνες κάθε φορά, στις 22.9.2016 και 24/2/2016, με τον ίδιο εργοδότη και η άδεια παραμονής μέχρι του παρατάθηκε μέχρι τις 14.12.
22. Σύμφωνα με την ειδοποίηση που απέστειλε ο Γ.Γ. για επιστροφή της εγγυητικής του, ημερ. 4.7.2017, ο ΜΚ 9 είχε επαναπατριστεί στις 9.3.2017 (βλ. επίσης εκτύπωση κάρτας επιβίβασης). Στις 5.7.2017 υπεγράφη συμβόλαιο εργοδότησης με την κατηγορούμενη 2 για 1 έτος. Στις 19.9.2017 αφίχθηκε εκ νέου στην Κύπρο. Νέα συμφωνία διάρκειας 4 μηνών υπεγράφη 24.11.
23. Στις 16.5.2019 ο ΜΚ 9 εγκατέλειψε το χώρο εργασίας του και υπέβαλε παράπονο στο Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων. Η Διευθύντρια του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων έλαβε την ακόλουθη απόφαση την οποία απέστειλε στον Διευθυντή Τμήματος Εργασίας και στον Αν. Διευθυντή Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης (επιστολή ημερ. 31.10.2019): «
24. Στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων μας, έχουμε εξετάσει το υπό αναφορά παράπονο σε κοινή συνάντηση, όπου έχουν καταγραφεί και διερευνηθεί οι ισχυρισμοί και των δύο πλευρών. Από τη διερεύνηση που έχει διενεργηθεί, διαπιστώνω ότι προκύπτει παραβίαση του συμβολαίου από την εργοδότρια, η οποία δικαιολογεί την εγκατάλειψη του αλλοδαπού του τόπου διαμονής και εργασίας του χωρίς προειδοποίηση, λόγω της παραβίασης εκ μέρους της εργοδότριας σε ότι αφορά τις εβδομαδιαίες ώρες εργασίας, τη μη παραχώρηση εβδομαδιαίας ημεραργίας, τη μη παροχή σίτισης και τη μη έγκαιρη καταβολή του μισθού.
25. Επιπρόσθετα, παρακαλώ όπως γίνει αυστηρή παρατήρηση στην εργοδότρια για το μη άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμού.
26. Σημειώνεται ότι, τυχόν οικονομικές εκκρεμότητες έναντι του εργοδοτούμενου, έχουν ήδη διευθετηθεί στο πλαίσιο εξέτασης του παραπόνου του.
27. Ως εκ τούτου και με γνώμονα το εργασιακό πλαίσιο, εισηγούμαι όπως επιτραπεί η απασχόληση του υπό αναφορά αλλοδαπού σε νέο εργοδότη.» Στις 28.11.2019 απεστάλη στην κατηγορούμενη 2 επιστολή από το Τμήμα Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης με τις ακόλουθες συστάσεις: «Αναφορικά με την εργατική διαφορά που έχει προκόψει μεταξύ εσάς και του πιο πάνω αλλοδαπού, πληροφορείστε ότι αυτή έχει εξεταστεί και η απόφαση είναι όπως επιτραπεί στον αλλοδαπό να εξεύρει νέο εργοδότη. Παρακαλώ όπως στο μέλλον τηρείτε πιστά τους όρους του συμβολαίου των αλλοδαπών που εργοδοτείτε. Επιπρόσθετα σας επισημαίνεται ότι θα έπρεπε να ανοίγατε τραπεζικό λογαριασμό στο όνομα του αλλοδαπού.» Καθίστανται συνεπώς ευρήματα μας όλα τα πιο πάνω αναφερθέντα παραδεκτά γεγονότα. Η. Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Η Αστ. 3408, Μ. Μιχαήλ (ΜΚ 1) και ο Αστ. 530 Δ. Διονυσίου (ΜΚ 10) υπηρετούν στο Γραφείο Καταπολέμησης Εμπορίας Προσώπων («ΓΚΕΠ»). Ο Αστ. 194, Μ. Σολωμού (ΜΚ 2) υπηρετεί στην Υπηρεσία Αλλοδαπών και Μετανάστευσης και είναι τοποθετημένος στο Κλιμάκιο Αμμοχώστου. Στις 10.7.2020, στα κρατητήρια της Μενόγειας, ο Αστ. ΜΚ 10 μαζί με την Υπεύθυνη του ΓΚΕΠ, Ε. Μιχαήλ, έλαβε συνέντευξη από τον ΜΚ 6 (Τεκμήριο 74). Επειδή εντοπίστηκαν ενδείξεις θυματοποίησης του ΜΚ 6, ο Αστ. ΜΚ 10 ορίστηκε από την εν λόγω υπεύθυνη ως ανακριτής για σκοπούς διερεύνησης υπόθεσης εμπορίας προσώπων με σκοπό την εκμετάλλευση στην εργασία. Στα πλαίσια διερεύνησης της υπόθεσης, μαζί με την Α/Αστ. 3664, έλαβε συνεντεύξεις στις 20.7.2020 από τον ΜΚ 6 (Τεκμήριο 35) και στις 22.7.2020 (Τεκμήριο 36) και 23.7.2020 από τον ΜΚ
28. Στις 10.9.2020, ο Αστ. ΜΚ 10 με την Αστ. ΜΚ 1, μετέβησαν στην επίδικη γεωργική έκταση και υποστατικό, όπου ο ΜΚ 6, προέβη σε υποδείξεις σκηνών (Τεκμήριο 1, το σχετικό έντυπο). Την ίδια μέρα λήφθηκε συνέντευξη από τον ΜΚ 9 (Τεκμήριο 75) και ακολούθως λήφθηκε κατάθεση από τον ΜΚ 6 (Έγγραφα ΣΤ1 και ΣΤ2). Στις 16.9.2020, στα πλαίσια συντονισμένης επιχείρησης, ο Αστ. ΜΚ 10 συνέλαβε δυνάμει δικαστικού εντάλματος σύλληψης τον κατηγορούμενο
29. Αφού του εξηγήθηκαν οι λόγοι της σύλληψης του και του επιστήθηκε η προσοχή του στο Νόμο, ο κατηγορούμενος 1 απάντησε, «Τι να πω; Έχω τις άδειες μου και όλα». Την ίδια μέρα, στην παρουσία του κατηγορούμενου 1, η Αστ. ΜΚ 1 βοήθησε τον Αστ. ΜΚ 10 να ερευνήσει τα επίδικα υποστατικά. Στα πλαίσια της έρευνας λήφθηκαν και φωτογραφίες από τον Α/Αστ. 2633 (Τεκμήριο 15). Στον χώρο προέβησαν σε υποδείξεις σκηνών ο ΜΚ 3 (Τεκμήριο 3, το σχετικό έντυπο), ο ΜΚ 5 (Τεκμήριο 4, το σχετικό έντυπο) και ο ΜΚ 8 (Τεκμήριο 5, το σχετικό έντυπο). Στις 16.9.2020 ο Αστ. ΜΚ 2 παρέδωσε στον Αστ. ΜΚ 10 δύο έντυπα υποβολής παραπόνων των ΜΚ 4 (Τεκμήριο 22) και ΜΚ 9 (Τεκμήριο 24) ως επίσης και άλλων δύο αλλοδαπών. Κατέθεσε επίσης ως Τεκμήρια 23 και 25, επιστολές ημερ. 17.5.2020 του κατηγορούμενου 2 προς τον Αν. Διευθυντή Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης με την οποία τον ενημέρωσε ότι, ο καθένας από τους ΜΚ 4 και ΜΚ 9, στις 16.5.2020 «εγκατέλειψε τον χώρο διαμονής του χωρίς καμία προειδοποίηση και αναχώρησε προς άγνωστη διεύθυνση παίρνοντας μαζί του τα προσωπικά του αντικείμενα». Λήφθηκαν επίσης συνεντεύξεις από τον ΜΚ 8 στις 18.9.2020 (Τεκμήριο 2) και τον ΜΚ 5 στις 18.9.2020 και στις 20.9.2020 (Τεκμήρια 7 και 8). Συνέντευξη του ΜΚ 5 έλαβε και η Λοχ. 1458 στις 16.9.2020 (Τεκμήριο 81). Από τον ΜΚ 5 έλαβαν κατάθεση στις 20.9.2020 (Έγγραφα Ε1 και Ε2) και από τον ΜΚ 9, στις 21.9.2020 (Έγγραφα Θ1 και Θ2). Στις 16.9.2020 ο Αστ. ΜΚ 10 συνέλαβε επίσης, δυνάμει δικαστικού εντάλματος σύλληψης, την κατηγορούμενη 2 (Τεκμήριο 6). Αφού της εξηγήθηκαν οι λόγοι της σύλληψης της και της επιστήθηκε η προσοχή της στο Νόμο, απάντησε, «Δεν έχω να πω τίποτε. Εν έκαμα κάτι». Στις 22.9.2020, ο Αστ. ΜΚ 10, στην παρουσία της Αστ. ΜΚ 1, έλαβε ανακριτικές καταθέσεις από τους κατηγορούμενους 1 και 2 (Τεκμήρια 10 και 9, αντίστοιχα). Ο Αστ. ΜΚ 10 έλαβε επίσης ανακριτικές καταθέσεις, στις 16.9.2020 και 23.9.2020 (Τεκμήριο 89), από τον ΜΥ
30. Οι ΜΚ 3, 5 και 8 αναγνώρισαν τις υπογραφές επί των εντύπων υποδείξεως σκηνών. Όσον αφορά τις πιο πάνω ιδιότητες και ενέργειες των μαρτύρων δεν υπήρξε αμφισβήτηση οπότε και προβαίνουμε σε ανάλογα ευρήματα. Σημειώνουμε ότι τα παράπονα των κατηγορουμένων εστιάζονται στη μη επαρκή διερεύνηση. Θ. ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΩΝ Ο Αστ. ΜΚ 10, ανέφερε ότι ο σκοπός των συνεντεύξεων που λήφθηκαν από τους παραπονούμενους είναι η διακρίβωση και ο εντοπισμός ενδείξεων εργασιακής εκμετάλλευσης. Στα πλαίσια αυτά δημιουργήθηκε από το ΓΚΕΠ καθοδηγητικό έγγραφο με δείκτες (Τεκμήριο 80). Το έγγραφο αυτό ετοιμάστηκε βάσει «θεσμοθετημένων δεικτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης». Στο σημείο αυτό κρίνουμε σκόπιμο να επισημάνουμε ότι η αξιολόγηση πιθανών θυμάτων εμπορίας (και η επακόλουθη μεταχείριση τους) είναι υποχρέωση των αρχών της Δημοκρατίας δυνάμει του Μέρους IV του Ν.60(Ι)/
31. Η αξιολόγηση αυτή δεν δεσμεύει το Δικαστήριο το οποίο πρέπει να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα. Περαιτέρω, το περιεχόμενο των εν λόγω συνεντεύξεων (Τεκμήρια 2, 7, 8, 35, 36, 74 και 75) περιγράφεται σε ημερολόγια ενεργείας των Αστυφυλάκων που τις έλαβαν. Όπως έχουμε αντιληφθεί αυτά τα ημερολόγια ενεργείας κατατέθηκαν στα πλαίσια της όλης διερεύνησης και αξιολόγησης των παραπονουμένων ως πιθανών θυμάτων εμπορίας για σκοπούς περαιτέρω διαχείρισης τους από τη Δημοκρατία. Οι ίδιοι οι παραπονούμενοι έδωσαν καταθέσεις στην Αστυνομία τις οποίες υιοθέτησαν ενόρκως και στη βάση των οποίων εξετάστηκαν και αντεξετάστηκαν. Οι παραπονούμενοι δεν κλήθηκαν να υιοθετήσουν το περιεχόμενο των συνεντεύξεων ούτε αντεξετάστηκαν σε σχέση με αυτά. Ως εκ τούτου οι συνεντεύξεις δεν μπορούν να αποτελέσουν βάση για εξαγωγή οποιουδήποτε συμπεράσματος από το Δικαστήριο, παρά την εισήγηση για το αντίθετο του συνηγόρου Υπεράσπισης (βλ. Petrov ν Αστυνομίας, Ποινική Έφεση 162/2020, 8.6.2021). Το μόνο εύρημα στο οποίο προβαίνουμε είναι ότι η Αστυνομία έκρινε ότι ήταν θύματα εμπορίας, χωρίς αυτό ασφαλώς, όπως έχουμε ήδη αναφέρει, να δεσμεύει το Δικαστήριο. Ι. ΟΙ ΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ Αποτέλεσε παραδεκτό έγγραφο επιστολή, ημερ. 27.8.2020 (Τεκμήριο 33), του Γ.Χ'' Κωνσταντή, Επαρχιακού Λειτουργού Αμμοχώστου (Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Τμήμα Γεωργίας), ότι η κατηγορούμενη 2, σύμφωνα με το «Μητρώο Θερμοκηπιούχων» του Τμήματος του την περίοδο 2019 - 2020 καλλιεργούσε τις εξής καλλιέργειες: Α/Α ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΕΚΤΑΣΗ/δεκ 1 Αγγουράκι 1,5 2 Τομάτα 4,0 3 Φασολάκι 2,0 4 Φράουλα 4,0 Επιπλέον, από τις επιτόπιες επισκέψεις που πραγματοποίησαν Λειτουργοί του Γραφείου του, η κατηγορούμενη 2 καλλιεργούσε και τις ακόλουθες εποχιακές καλλιέργειες: Α/Α ΕΠΟΧΙΑΚΑ ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΕΚΤΑΣΗ/δεκ 1 Φράουλες Υπαίθριες 14,0 2 Κολοκυθάκια 3,0 Οι συνολικές εκτάσεις αναφέρονται σε δεκάρια. Όπως είναι γνωστό, ένα

(1)δεκάριο είναι χίλια

(1000)τετραγωνικά μέτρα (βλ. άρθρο 64

(1)(Πίνακα) του περί Μέτρων και Σταθμών Νόμου, Ν.19/1974, όπως τροποποιήθηκε). Ο κ. Κ. Αναστασίου (ΜΥ 4), κατέθεσε με τη γραπτή του δήλωση (Έγγραφο Ν), τα κτηματικά σχέδια των καλλιεργούμενων τεμαχίων των κατηγορουμένων. Συγκεκριμένα κατέθεσε επίσημο κτηματικό σχέδιο και την επίσημη εικόνα από δορυφόρο. Τα προσόντα του ΜΥ 4, ο οποίος είναι Αρχιτέκτονας Μηχανικός, εγγεγραμμένος στο ΕΤΕΚ, δεν έχουν αμφισβητηθεί. Αφού λάβαμε υπόψη τα προσόντα και την πείρα του, σε συνάρτηση με τη νομική πλευρά του θέματος (βλ. Evangelou a.o. v Ambizas a.o.

(1982)1 CLR 41, 57 - 58), κρίνουμε ότι αυτός είναι εμπειρογνώμονας μάρτυρας σε θέματα της ειδικότητας του. Με βάση τη μαρτυρία του, το ανατολικό σύνορο με το δυτικό σύνορο των τεμαχίων των κατηγορουμένων - σε ευθεία γραμμή - έχουν μέγιστη απόσταση, από τη μια άκρη στην άλλη, 395 μέτρα. Ο εν λόγω μάρτυρας, χρησιμοποιώντας την δορυφορική εικόνα, τοποθέτησε στο κτηματικό σχέδιο το συσκευαστήριο των κατηγορουμένων ως επίσης και το χώρο διαμονής των παραπονουμένων. Το συσκευαστήριο βρίσκεται στο ανατολικό σύνορο της γεωργικής έκτασης των κατηγορουμένων και ο χώρος διαμονής των παραπονουμένων δυτικά, σε απόσταση - σε ευθεία γραμμή - 115 μέτρων. Η μαρτυρία του αυτή στην ουσία της δεν αμφισβητήθηκε, κρίνεται αξιόπιστη και γίνεται αποδεκτή. Το έγγραφο που αφορά τις καλλιεργούμενες εκτάσεις (Επιδοτούμενες Εκτάσεις από τον Οργανισμό Αγροτικών Πληρωμών) δεν προσθέτει οτιδήποτε στα παραδεκτά γεγονότα, πέραν του γεγονότος ότι αναφέρεται και καλλιεργούμενο τεμάχιο στη Σωτήρα συνολικής έκτασης 3.3 δεκαρίων. Στο τεμάχιο αυτό έγινε κάποια αναφορά από κάποιους εκ των παραπονουμένων χωρίς όμως να δοθούν άλλες λεπτομέρειες ως προς το που βρισκόταν ακριβώς. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι ο ΜΥ 4 δεν υπολόγισε τα εμβαδά των καλλιεργούμενων εκτάσεων ούτε γνώριζε αν αυτά που παρουσίασε ήταν όλα τα τεμάχια. Αυτό που έχει σημασία από τη μαρτυρία του, αν και μάρτυρας Υπεράσπισης, εξού και την παρεμβάλαμε σ' αυτό το σημείο, είναι οι θέσεις του συσκευαστηρίου και του τόπου διαμονής των παραπονουμένων. Επίσης, μέρος της αντεξέτασης των μαρτύρων κατηγορίας αφορούσε τις επίδικες εκτάσεις και την εκτίμηση του καθενός για το πόσο χρόνο ή απόσταση διένυαν. Δεν θεωρούμε ότι αυτή η μαρτυρία, έχοντας κατά νου την αποδεκτή μαρτυρία, προσφέρει οτιδήποτε σε σχέση με την αξιοπιστία μαρτύρων κατηγορίας. Η εκτίμηση αποστάσεων με το μάτι είναι στη φύση της ανακριβής και υποκειμενική. Αυτό που θα αξιολογηθεί από το Δικαστήριο είναι η τάση υπερβολής. ΙΑ. ΟΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΚΑΣΤΟΥ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΟΝΟΥΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΗΡΘΑΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Αποτέλεσαν κοινές θέσεις τα ακόλουθα:

(1)Ο ΜΚ 6 και ο ΜΚ 7 είναι αδέλφια.

(2)Ο ΜΚ 3 είναι αδελφός κάποιου Sameh (ή Osama) και κάποιου Mohammed.

(3)Ο ΜΚ 3, ο Sameh και ο Mohamed είναι ξαδέλφια των ΜΚ 6 και ΜΚ

1. Οι μάρτυρες έκαναν αναφορά σε κάποιο Sameh και σε κάποιο Mohamed Fahmi ή Fami ως τα πρόσωπα που διαμεσολάβησαν στο να έρθουν στην Κύπρο. Αναφορά σ' αυτούς θα γίνει στη συνέχεια. Εξ όσον έχουμε αντιληφθεί, ο Sameh στον οποίο γίνεται αναφορά είναι ο αδελφός του ΜΚ 3 και ο ξάδελφος των ΜΚ 6 και ΜΚ
2. Ο ΜΚ 3 (Έγγραφο Γ

(1)και

(2), η κατάθεση του) ανέφερε ότι είναι 26 ετών. Είναι άγαμος. Οι γονείς του τα τελευταία 5 έτη δεν εργάζονται. Ο πατέρας του έχει πρόβλημα στο πάγκρεας και με την πλάτη του και δεν μπορεί να εργαστεί. Η μητέρα παρέμεινε σπίτι για να τον φροντίζει. Ο ΜΚ 3 έχει άλλα πέντε αδέλφια. Οι τρεις αδελφές είναι παντρεμένες, οι δύο άρρενες άγαμοι. Όλα τα τέκνα ανέλαβαν την φροντίδα των γονέων τους. Ο ΜΚ 3 πήγε σχολείο μέχρι την ηλικία των 15 ετών. Στην Αίγυπτο εργάστηκε ως γεωργός, ως οικοδόμος και ως οδηγός. Λάμβανε 50 Αιγυπτιακές λίρες (E£) ημερησίως, περίπου δηλαδή, €

1. Διέμενε στο σπίτι των γονιών του με τους δύο αδελφούς του. Το σπίτι, αν και μικρό, διαθέτει τρία υπνοδωμάτια. Δεν είχε χρέη στην Αίγυπτο. Για να έρθει στην Κύπρο (ετοιμασία ταξιδιωτικών εγγράφων εισιτήρια κτλ.) ξόδεψε περίπου E£6.
2. Προφορικά όμως, ανέφερε ότι για τις δύο αδελφές που παντρεύτηκαν έχουν οικογενειακό χρέος για την προίκα τους ύψους E£400.
3. Κάθε μήνα πληρώνει δόση ένα από τα τρία αδέλφια. Ο ΜΚ 3 ανέφερε ότι κάποιος ομοεθνής του, ο Fahmi, είχε εργαστεί στον κατηγορούμενο 1 για 14 χρόνια. Έφυγε από την Κύπρο πριν 5 έτη. Ο Fahmi πήρε στην Κύπρο και τον γαμπρό του ΜΚ 3, Sami, πριν 6 έτη. Εργάστηκε και αυτός στον κατηγορούμενο 1 για 3 έτη. Ο Fahmi διευθέτησε να έρθει στην Κύπρο και ο αδελφός του MK 3, Sameh. Ο Sameh εργάστηκε στον κατηγορούμενο 1 για 8 μήνες και μετά επέστρεψε στην Αίγυπτο για 2 μήνες. Επέστρεψε παίρνοντας μαζί και τον αδελφό τους Mohamed σε συνεννόηση με τον Fahmi. Ο Sameh εργάστηκε στον κατηγορούμενο 1 άλλα 2 χρόνια. Ο Mohamed εργάστηκε στον κατηγορούμενο 1 για 4 χρόνια και επέστρεψε στην Κύπρο 1 μήνα πριν την ημερομηνία κατάθεσης του ΜΚ 3, δηλαδή στις 20.8.
4. Ο ΜΚ 3 ήρθε στην Κύπρο όταν ο κατηγορούμενος 1 ζήτησε από τον Sameh να του βρει υπαλλήλους. Ο Sameh του πρότεινε να έρθει στην Κύπρο και αποδέχθηκε. Ο λόγος που ο κατηγορούμενος 1 ζήτησε από τον Sameh να του βρει υπαλλήλους και όχι από τον Mohamed, ήταν γιατί ο Sameh μπορούσε να συνεννοηθεί στα Ελληνικά. Ο Sameh του είπε ότι θα καλλιεργούσε φράουλες, ντομάτες και λαχανικά. Ο μισθός θα ήταν €350 μηνιαίως πλέον €70 για αγορά τροφίμων. Δεν του αναφέρθηκε τίποτε σε σχέση με το ωράριο, τις συνθήκες διαμονής ή για τον κατηγορούμενο
5. Του ανέφερε ότι θα ερχόταν να εργαστεί 1 με 2 χρόνια και μετά θα επέστρεφε στην Αίγυπτο για να παντρευτεί, να κάνει οικογένεια και να κτίσει το σπίτι του. Ο ΜΚ 3 σκέφτηκε ότι ήταν ευκαιρία να φυλάξει χρήματα. Με τον γαμπρό του, Sami, δεν συνομίλησε. Ο αδελφός του, Mohamed, του είπε ότι η δουλειά ήταν σκληρή, αλλά του είπε να αντέξει 1 με 2 χρόνια «για να κάνει το σπίτι» του. Δεν αντιλήφθηκε ότι η δουλειά ήταν τόσο σκληρή. Ο μισθός ήταν πολύ καλύτερος απ' ότι λάμβανε στην Αίγυπτο. Σκοπός του ήταν να αντέξει τουλάχιστο ένα έτος για να κερδίσει κάποια χρήματα. Στην Κύπρο ήρθε με τους ΜΚ 5, ΜΚ 8 και κάποιο Farid. Ο Farid μαζί με άλλους δύο που επίσης εργαζόταν εκεί εγκατέλειψαν την εργασία τους όταν, σύμφωνα με τον ΜΚ 3, τους απείλησε ο κατηγορούμενος 1 ότι θα τους έστελνε πίσω στην Αίγυπτο. Δεν μίλησε με τα αδέλφια του για τις συνθήκες προηγουμένως. Ο Sameh του είπε να φέρει τα ρούχα του και ο Mohamed να φέρει κάποια φαγώσιμα. Ο ΜΚ 4 (Έγγραφο Δ

(1)και

(2), η κατάθεση του) ανέφερε ότι είναι άγαμος και ότι κατάγεται από το Κάιρο. Έχει άλλα 3 αδέλφια. Δύο αδελφούς, ηλικίας 32 και 25 ετών, και μια αδελφή ηλικίας 30 ετών. Τα 2 μεγαλύτερα από τα αδέλφια του είναι παντρεμένα και κατέχουν πανεπιστημιακά διπλώματα. Πανεπιστημιακό δίπλωμα κατέχει και ο μικρότερος αδελφός αλλά είναι άνεργος. Ο ίδιος δεν κατάφερε να ολοκληρώσει το πανεπιστήμιο. Τα οικονομικά της οικογένειας δεν του επέτρεπαν να συνεχίσει τις σπουδές του. Ο πατέρας του είναι συνταξιούχος αστυνομικός. Όταν έφυγαν τα αδέλφια από το σπίτι η οικονομική κατάσταση τους επιδεινώθηκε. Ο ΜΚ 4 έπρεπε να εργάζεται για να πληρώνει τα έξοδα του σπιτιού. Χρωστούσαν λεφτά λόγω του γάμου της αδελφής του αφού ο πατέρας τους δανείστηκε E£45.000. Ο πατέρας τους επίσης δανείστηκε E£70.000 για να κάνει εγχείρηση στον σπόνδυλο. Ο ΜΚ 4 εργάστηκε στις οικοδομές για E£120 ημερησίως. Δεν είχε όμως κάθε μέρα δουλειά. Ήρθε στην Κύπρο για να βοηθήσει οικονομικά την οικογένεια του. Ο ΜΚ 4 ανέφερε ότι κάποιος Fami, του είπε να έρθει στην Κύπρο. Θα εργαζόταν οχτώ

(8)ώρες την ημέρα και θα λάμβανε €600, πλέον €70 για φαγητό, μηνιαίως. Συστήθηκαν μέσω κάποιου φίλου του ΜΚ

1. Ο Fami είχε εργαστεί στον κατηγορούμενο
2. Του είπε ότι κάποιες φορές εργαζόταν ως τα μεσάνυκτα αλλά πληρωνόταν. Όταν ήρθε στην Κύπρο είπε στον Fami και του είπε ότι τα πράγματα ήταν διαφορετικά, ο Fami του είπε ότι όσοι έρχονται εδώ δουλεύουν το ίδιο και όποιων δεν τους αρέσει μπορούν να φύγουν. Ο ΜΚ 4 ήρθε στην Κύπρο να εργαστεί τον Σεπτέμβριο του 2017 στον κατηγορούμενο
3. Πλήρωσε E£7.500 για να έρθει. Τα χρήματα αυτά τα δανείστηκε από φίλους. Τα εισιτήρια πληρώθηκαν από τον κατηγορούμενο
4. Εργάστηκε για 8 μήνες. Ακολούθως πήγε στην Αίγυπτο και επανήλθε για άλλους 5 μήνες. Ο ΜΚ 5 (Έγγραφο Ε

(1)και

(2), η κατάθεση του) ανέφερε ότι είναι νυμφευμένος και έχει μία θυγατέρα ηλικίας 4 ετών. Έχει 7 αδέλφια εκ των οποίων τα 6 είναι παντρεμένα. Ο πατέρας τους απεβίωσε το

1. Η μητέρα τους έχει σάκχαρο, χρήζει φαρμακευτικής αγωγής. Ως εκ τούτου δεν μπορεί να εργαστεί. Τη φροντίδα και τα έξοδα της (περί τις E£1.500 - E£2.000 μηνιαίως) αναλαμβάνουν εκ περιτροπής κάθε μήνα ο ίδιος και τα αδέλφια του. Όλοι κατοικούν σε πολυκατοικία, ο καθένας με την οικογένεια του σε ξεχωριστό όροφο. Το διαμέρισμα του ΜΚ 5 έχει δύο δωμάτια, καθιστικό, κουζίνα και μπάνιο. Η μητέρα τους διαμένει με τον ένα αδελφό στο ισόγειο. Ο ΜΚ 5 στην Αίγυπτο εργαζόταν ως γεωργός με απολαβές E£50 (€3) ημερησίως. Προφορικά ανέφερε ότι φοίτησε μέχρι την 5η δημοτικού. Δεν ξέρει να γράφει ούτε να διαβάζει. Ο ΜΚ 5 ανέφερε ότι ο Sameh του πρότεινε να έρθει στην Κύπρο και να εργαστεί για €350 μηνιαίως μαζεύοντας φράουλες. Η εργασία που θα εκτελούσε ήταν το ¼ αυτής που εκτελούσε στην Αίγυπτο. Ο Sameh, ανέφερε ότι είναι ο μεγαλύτερος αδελφός του Mohamed και του ΜΚ
2. Ο Mohamed εργάστηκε μαζί του στην Κύπρο και έφυγε. Ο Sameh και η οικογένεια του διαμένουν κοντά στο σπίτι του στην Αίγυπτο. Ο ΜΚ 5 άκουσε ότι βοήθησε και άλλους να έρθουν στην Κύπρο για εργασία, οπότε και ο ΜΚ 5 ζήτησε τη βοήθεια του. Ο ΜΚ 5 δανείστηκε E£10.000 από τον μεγαλύτερο αδελφό του, ώστε να καλύψει τα έξοδα που του ζήτησε ο Sameh για την ετοιμασία των αναγκαίων εγγράφων. Ο Sameh δεν δεχόταν να ετοιμάσει τα έγγραφα χωρίς να πληρωθεί το πλήρες ποσό. Γνώριζε μάλιστα τις οικονομικές δυσκολίες του ΜΚ 5, αφού ο ΜΚ 5 τον ενημέρωσε σχετικά. Όταν ήρθε στην Κύπρο και είδε ότι τα πράγματα ήταν διαφορετικά, επικοινώνησε με τον Sameh, μέσω «Viber» σε γειτονικό εστιατόριο που είχε wifi, και του το ανέφερε. Ο Sameh του είπε ότι του βρήκε δουλειά και έπρεπε να αντέξει. Ο ΜΚ 5 ήρθε στην Κύπρο να εργαστεί στις 10.11.
3. Ο ΜΚ 6 (Έγγραφο ΣΤ

(1)και

(2), η κατάθεση του) ανέφερε ότι είναι άγαμος Έχει άλλους 2 αδελφούς. Οι γονείς του χώρισαν πριν πολλά χρόνια. Ο πατέρας του έκανε άλλη οικογένεια και δεν διατηρούν συχνή επαφή. Ο πατέρας τους δεν συνεισέφερε οικονομικά, ως εκ τούτου ο ΜΚ 6 φοίτησε μέχρι την Α' Γυμνασίου, οπότε και εγκατέλειψε το σχολείο για να εργαστεί. Μέχρι τα 15 του δούλευε με τη μητέρα του «στα χωράφια». Ακολούθως, εργάστηκε στη Λιβύη για 1½ χρόνο περίπου. Στην ηλικία των 20 ετών υπηρέτησε τριετή στρατιωτική θητεία. Σε ηλικία 23 ετών εργάστηκε για ένα εξάμηνο ως οικοδόμος. Δεν υπήρχαν δουλειές στην Αίγυπτο γι' αυτό ήρθε στην Κύπρο. Στις διάφορες δουλειές που έκανε λάμβανε περί τις E£100 ημερησίως. Η μητέρα του ΜΚ 6, όταν αυτός και ο αδελφός του, ΜΚ 7, υπηρετούσαν τη στρατιωτική τους θητεία, άρχισε να αντιμετωπίζει προβλήματα στο σπόνδυλο. Δεν μπορεί να περπατήσει και χρειάζεται εβδομαδιαία να της χορηγείται φαρμακευτική αγωγή οποία ανέρχεται στις E£1.

1. Επειδή δεν υπήρχε κάποιος που εργαζόταν η μητέρα τους δανείστηκε E£50.
2. Ο ξάδελφος του ΜΚ 6, Sameh, του είπε ότι είχε δουλειά στην Κύπρο για τον ίδιο και τον ΜΚ
3. Τους είπε ότι θα εργάζονταν «σε χωράφια με φάρμα και φρούτα» και ότι θα λάμβαναν €350 μηνιαίως πλέον €70 για τη διατροφή τους. Κατέβαλαν στον Sameh E£7.000 έκαστος. Ο Sameh του είχε πει ότι οι E£7.000 αφορούσαν τον «μάστρο» του στη συνέχεια όμως κατάλαβε ότι τα είχε πιάσει ο Sameh. Δημιούργησαν οφειλές περί τις E£28.000 για την ετοιμασία όλων των εγγράφων και των ιατρικών εξετάσεων, αφού τα δανείστηκαν από συγγενικά τους πρόσωπα. Θα εξοφλούσαν τα χρέη της μητέρας και των ιδίων εργαζόμενοι στην Κύπρο. Ένιωθε ότι ο Sameh τον εξαπάτησε. Ο ΜΚ 6 ήρθε στην Κύπρο να εργαστεί στις 22.1.2018 και ο αδελφός του, ο ΜΚ 7, τον Μάρτιο του ιδίου χρόνου. Επέστρεψε στην Αίγυπτο στις 28.6.2018, μετά από 6 μήνες δηλαδή. Πλήρωσε μέρος των χρεών του καταβάλλοντας €2.000 και επανήλθε. Δεν ήταν ευχαριστημένος αλλά αναγκάστηκε να έρθει πίσω. Δεν υπήρχαν δουλειές στην Αίγυπτο. Ο αδελφός του ήταν ακόμη εδώ και έπρεπε να ξοφλήσουν τα χρέη τους. Δεν γνώριζε τους λόγους που έπρεπε να φύγει μετά από 5 μήνες. Επανήλθε πάλι μετά από 5 μήνες. Ο κατηγορούμενος 1 του είπε ότι θα πάει πίσω στην Αίγυπτο και ότι θα επέστρεφε πάλι στην Κύπρο. Προφορικά είπε ότι ήρθε τον Ιανουάριο του 2017 για πρώτη φορά. Το 2018 ήταν η δεύτερη φορά. Ο ΜΚ 7 (Έγγραφο Ζ

(1)και

(2), η κατάθεση του) ανέφερε ότι είναι άγαμος. Πριν έρθει στην Κύπρο, διαβιούσε στην Μανσούρα με τη μητέρα και τα δύο 2 αδέλφια του. Ένας εξ αυτών ο ΜΚ

1. Ο πατέρας του τους εγκατέλειψε όταν αυτός ήταν ηλικίας 10 ετών και ο ΜΚ 6, 11 ετών. Επειδή δεν συνεισέφερε στη διατροφή τους, ο ΜΚ 7 εγκατέλειψε το σχολείο στην ηλικία των 11 ετών. Σε ηλικία 13 ετών η μητέρα του, του εξασφάλισε εργασία σε εργοστάσιο παρασκευής χυμών. Εργάστηκε εκεί μέχρι τα 20 του έτη, οπότε και υπηρέτησε τριετή στρατιωτική θητεία στον Αιγυπτιακό Στρατό. Πληρωνόταν E£320 μηνιαίως. Εργάστηκε ακολούθως για περίοδο 6 μηνών, οπότε και ο Sameh του πρότεινε, όπως επίσης και του ΜΚ 6, να εργαστεί στην Κύπρο. Λόγω ιατρικού προβλήματος της μητέρας τους δανείστηκαν χρήματα. Η μητέρα τους χρειάζεται περίπου E£5.000 (περίπου €300) μηνιαίως για τα ιατρικά της έξοδα. Έπρεπε μαζί με τον ΜΚ 6 να εξεύρουν τρόπο αποπληρωμής των χρεών τους. Για την ετοιμασία των εγγράφων τους για να έρθουν στην Κύπρο υποχρεώθηκαν να δανειστούν περί τις E£28.
2. Μέρος του ποσού, E£7.000 έκαστος, καταβλήθηκε στον Sameh. Ο ΜΚ 7 δανείστηκε τα χρήματα από ένα θείο του και ένα φίλο του. Τα εισιτήρια πληρώθηκαν από τον εργοδότη. Συνολικά χρωστούσαν E£80.
3. Ο ΜΚ 7 ανέφερε ότι ο Sameh του πρότεινε να έρθει στην Κύπρο και να εργαστεί για E£6.000 μηνιαίως. Ο ΜΚ 6 του είχε πει ότι θα μάζευαν φρούτα. Με τον Sameh δεν συνομίλησε για την εργασία. Ο ΜΚ 7 ήρθε στην Κύπρο να εργαστεί την 12.3.
4. Ο ΜΚ 8 (Έγγραφο Η

(1)και

(2), η κατάθεση του) ανέφερε ότι είναι άγαμος. Πριν έρθει στην Κύπρο, διαβιούσε στην Μανσούρα με την οικογένεια του. Έχει άλλα τρία αδέλφια, όλοι ενήλικες. Νυμφευμένος είναι και ο ένας αδελφός που ήταν μαζί του στην Κύπρο, με 2 παιδιά ηλικίας 3 και 1 ετών. Η αδελφή του που είναι παντρεμένη είναι η μόνη που δεν συνεχίζει να μένει στο πατρικό σπίτι. Οι γονείς του δεν εργάζονται. Ο πατέρας έχει υποβληθεί σε 4 εγχειρίσεις στον σπόνδυλο. Όλοι συνεισφέρουν στα οικονομικά της οικογένειας. Ο ΜΚ 8 ολοκλήρωσε κανονικά το σχολείο. Εργαζόταν από τα 13 του σε εργοστάσιο παρασκευής χυμών και παράλληλα πήγαινε σχολείο. Ακολούθως σπούδασε την αραβική γλώσσα. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του σε ηλικία 22 ετών. Μετά υπηρέτησε διετή στρατιωτική θητεία στον Αιγυπτιακό Στρατό. Μετά την ολοκλήρωση της θητείας του εργάστηκε σε εταιρεία που πωλούσε είδη υγιεινής με μισθό περί τις E£1.500 (€80) μηνιαίως. Η οικογένεια επίσης δημιούργησε χρέος από τα έξοδα του γάμου της αδελφής του. Η οικογένεια του ήταν φτωχή και αν είχε επιλογή δεν θα έφευγε από την Αίγυπτο. Ο ΜΚ 8 ανέφερε ότι του πρότειναν να έρθει στην Κύπρο κάποιοι φίλοι του, ο Sameh, ο Mohamed και ο ΜΚ

1. O Sameh και ο Mohamed ήταν ήδη στην Κύπρο και εργάζονταν στον κατηγορούμενο
2. Τον Σεπτέμβριο του 2019 ο Sameh ήταν διακοπές στην Αίγυπτο. Αφού του κατέβαλε τα χρήματα, ετοίμασε τα έγγραφα και έφτασε στην Κύπρο με τον ΜΚ 3 στις 10 Νοεμβρίου του
3. Ήταν η πρώτη φορά που ταξίδευσε στο εξωτερικό. Ο Sameh του είχε πει ότι θα λάμβανε €350 μηνιαίως και ότι η δουλειά θα ήταν εύκολη. Για να έρθει στην Κύπρο κατέβαλε E£7.500 και δανείστηκε άλλες E£9.500 από τη μητέρα του. Από αυτές E£10.000 κατέληξαν στον Sameh και με τις άλλες E£6.500 εξασφάλισε τα αναγκαία έγγραφα. Προηγουμένως στην Κύπρο ήταν ο αδελφός του, Walid. Εργάστηκε 1½ χρόνο πριν τον ΜΚ 8 για περίοδο 4 μηνών. Ο ΜΚ 8 δεν είχε μιλήσει με τον αδελφό του πριν να έρθει. Ούτε του ανέφερε κάτι. Ο ΜΚ 9 (Έγγραφο Θ

(1)και

(2), η κατάθεση του) ανέφερε ότι είναι νυμφευμένος με 3 ανήλικα τέκνα. Διαμένουν όλοι μαζί στη Μανσούρα με τους γονείς του σε ιδιόκτητο σπίτι των γονιών του. Τα τέκνα του είναι ηλικίας 10 ετών, 8 ετών και 10 μηνών. Η σύζυγος του δεν εργάζεται. Ο πατέρας του, παλαιότερα, εργαζόταν ως οικοδόμος. Οι γονείς του τώρα καλλιεργούν ένα χωράφι. Ο ΜΚ 9 έχει άλλες τρεις αδελφές. Ο ίδιος, σε αντίθεση με τις αδελφές του, δεν ολοκλήρωσε το σχολείο, φοίτησε μέχρι την Γ' Δημοτικού, γιατί έπρεπε να εργαστεί με τον πατέρα του. Άρχισε να εργάζεται σε οικοδομές από την ηλικία των 10 ετών και ως υπάλληλος σε ποδήλατο - ταξί («Τουκ Τουκ»). Πληρωνόταν περίπου E£30 - E£35 την ημέρα. Δεν υπηρέτησε στρατιωτική θητεία επειδή ήταν μοναχογιός. Η οικονομική δυσχέρεια ήταν ήταν ο λόγος που ήθελε να έρθει στην Κύπρο να εργαστεί. Τα έσοδα του κάλυπταν μόνο τα έξοδα της οικογένειας. Ήταν η θέση του ότι ο κατηγορούμενος 1 γνώριζε την οικογενειακή του κατάσταση γιατί είχε ρωτήσει όλους τους. Το σπίτι του στην Αίγυπτο περιεγράφηκε ως ένα σπίτι με τσιμεντένιο πάτωμα και κορμούς δέντρων για στέγη. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι δεν είχαν κλιματισμό ή θέρμανση. Ο ΜΚ 9 ανέφερε ότι ο ξάδελφος του Samy Elsayed, που δούλευε στην Κύπρο του είπε ότι είχε δουλειά στην Κύπρο. Γνώριζε ότι είχε ανάγκη. Του είπε ότι θα δούλευε σε χωράφια με φράουλες. Μαζί με τον Samy Elsayed εργαζόταν και ο Fami στον κατηγορούμενο 1. Ο ΜΚ 9 έδωσε στον Fami E£8.000 τις οποίες δανείστηκε από φίλους του πατέρα του. Εργάστηκε αρχικά για 11 μήνες στον Γ.Γ. Λάμβανε €350 μηνιαίως ως μισθό και €70 μηνιαίως για φαγητό. Επέστρεψε στην Αίγυπτο. Μίλησε ξανά με τον Fami και τον έφερε να εργαστεί στον κατηγορούμενο 1. Γνώριζε από παλαιότερες συνομιλίες που είχε με εργαζόμενους του κατηγορούμενου 1 ότι δούλευαν στις φράουλες και ότι δούλευαν πολλές ώρες και ότι τους φώναζε. Επειδή δεν τον έφερε πίσω ο Γ.Γ. έπρεπε να εργαστεί για να αποπληρώσει το δάνειο. Του είχαν πει ότι η κατάσταση ήταν εντάξει. Όταν ήρθε όμως τα είδε αλλιώς. Γι' αυτό έκανε και καταγγελία. Ο Fami λειτουργούσε ως «μεσίτης» και για τον Γ.Γ. Εργάστηκε στον κατηγορούμενο 1 για 8 μήνες ως εποχιακός εργάτης. Ο Fami του είχε πει ότι θα επέστρεφε στην Αίγυπτο και θα ξαναρχόταν. Δούλεψε πάλι για εννέα

(9)μήνες στα Τουκ Τουκ και επέστρεψε. Εργάστηκε 1 μήνα και 20 μέρες οπότε και υπέβαλε παράπονο. Ο λόγος που ήρθε πίσω ήταν γιατί δεν ήξερε πως να κινηθεί διαφορετικά. Είχε εκφράσει παράπονο στον Samy για τις συνθήκες και παρεξηγήθηκαν. Ήρθε πίσω για να πάρει τα λεφτά του και για να ψάξει άλλη δουλειά. Ο κατηγορούμενος 1 κατακρατούσε €200 από τον μισθό του. Του είχε πει ότι όταν θα επέστρεφε θα του τα έδιδε. Δεν θυμόταν αν ήταν €150 ή €

1. Δεν γνώριζε ότι τα συμβόλαια εργοδότησης ήταν με την κατηγορούμενη
2. ΙΒ. Ο ΤΟΠΟΣ ΔΙΑΜΟΝΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΟΝΟΥΜΕΝΩΝ Αποτελεί κοινό τόπο ότι οι παραπονούμενοι διέμεναν σε χώρους που βρίσκονταν εντός των καλλιεργούμενων εκτάσεων των κατηγορουμένων. Από την ενώπιον μας μαρτυρία αποτέλεσε κοινή θέση ότι οι χώροι διαμονής αποτελούνταν από τρία ξεχωριστά υποστατικά. Στο ένα βρισκόταν ο χώρος της κουζίνας μαζί με υπνοδωμάτιο, στο δεύτερο είχε 2 υπνοδωμάτια και στο τρίτο, το ντους και το αποχωρητήριο. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του ΜΥ 4, οι χώροι διαμονής των παραπονουμένων βρίσκονταν στο σύνορο των τεμαχίων 241 και
3. Το συσκευαστήριο, στο οποίο αναφορά θα γίνει στη συνέχεια, βρισκόταν στο άκρο του τεμαχίου 241 και απείχε 115 μέτρα (σε ευθεία γραμμή) από τον χώρο διαμονής. Δεν προσφέρθηκε μαρτυρία από την Κατηγορούσα Αρχή για το αν αυτά τα υποστατικά είχαν οποιαδήποτε άδεια οικοδομής ή τελική έγκριση. Το Δικαστήριο, επομένως, δεν μπορεί να προβεί σε ευρήματα ως προς το νομικό καθεστώς των εν λόγω οικοδομών. Από πλευράς Κατηγορούσας Αρχής προσφέρθηκε ως μαρτυρία αριθμός φωτογραφιών, Τεκμήριο 15, κάποιες εκ των οποίων οι μάρτυρες κατηγορίας, αλλά και υπεράσπισης κλήθηκαν να σχολιάσουν. Οι φωτογραφίες αυτές αφορούν και απεικονίζουν την κατάσταση στο χώρο διαμονής και στο συσκευαστήριο που αντίκρυσε η Αστυνομία στις 16.9.2020, που ήταν η ημερομηνία σύλληψης των κατηγορουμένων. Παρουσιάστηκε επίσης βίντεο που τράβηξε ο ΜΚ 4 - Τεκμήριο 14 σε προηγούμενο της έρευνας της αστυνομίας χρόνο. Φωτογραφίες παρουσίασε και η Υπεράσπιση προωθώντας τη δική της εκδοχή (Τεκμήρια 38 - 49, 60, 61 και 85 - 88). Ο φωτογραφίες στο Τεκμήριο 15, ομαδοποιούνται ως ακολούθως:

(1)Φωτογραφίες 1 - 8: φωτογραφίες του ενός υποστατικού (κουζίνα και ένα υπνοδωμάτιο) εξωτερικά και του περιβάλλοντος αυτού χώρου. Πρόκειται για κατασκεύασμα από τσίγκο και στον περιβάλλοντα χώρο υπάρχουν σκουπίδια. Στις φωτογραφίες 2, 3, 4 και 6 διακρίνεται και μποτίλια γκαζιού για το μαγείρεμα.

(2)Φωτογραφίες 9 και 55: φωτογραφίες εξωτερικά με πεταγμένο φούρνο μαγειρέματος. Παρεμβάλλουμε εδώ ότι ο ίδιος φούρνος εμφανίζεται και στο βίντεο - Τεκμήριο 14 - στο χρονικό σημείο 2.44, στον χώρο της κουζίνας.

(3)Φωτογραφίες 10 - 14, 45, 52 και 56: Απεικονίζουν τον ενιαίο χώρο του ντους και της τουαλέτας. Στις φωτογραφίες 11 και 48, το ντους διακρίνεται να μην έχει τηλέφωνο παρά μόνο σύρμα. Η βάση είναι καταπράσινη από τη μούχλα. Δεν υπάρχουν κεραμικά στη βάση του ντους, στον τοίχο ή στο πάτωμα, ενώ υπάρχει μια τρύπα στην βάση του τοίχου για τη διαφυγή νερών (φωτογραφία 46). Στη φωτογραφία 12, απεικονίζεται ο νιπτήρας με καθρέπτη και στο βάθος διακρίνεται το αποχωρητήριο. Δεν έχει κάθισμα και είναι εμφανώς σε μη λειτουργική κατάσταση. Είναι γεμάτο περιττώματα, εικόνα που επιβεβαιώνεται και στη φωτογραφία 14. Στη φωτογραφία 13 απεικονίζεται το παράθυρο πάνω από τον καθρέπτη.

(4)Φωτογραφίες 15, 16, 20, 21, 22, 28, 49, 53 και 59: Απεικονίζεται ο χώρος της κουζίνας. Είναι ασυγύριστη και ακάθαρτη. Ακάθαρτα επίσης είναι και τα μάτια του φούρνου (φωτογραφία 20). Από τον φούρνο απουσιάζουν 2 από τους 3 διακόπτες ρύθμισης της φλόγας των ματιών.

(5)Φωτογραφίες 17 - 19 και 27: Φαίνονται το ψυγείο και ο καταψύκτης. Αφορούν 2 διαφορετικές ηλεκτρικές συσκευές. Είναι επίσης ακάθαρτα (μέσα και έξω) αλλά και με εμφανή ίχνη σκουριάς.

(6)Φωτογραφίες 23 - 26: Το υπνοδωμάτιο με τα κρεβάτια δίπλα από τον χώρο της κουζίνας. Ο χώρος διαχωρίζεται με γυάλινες πόρτες. Ο χώρος έχει 1 κρεβάτι χαμηλό και 1 τύπου κουκέτας (bunk bed), σύνολο 3 κρεβάτια.

(7)Φωτογραφίες 29 και 30: εικονίζονται 4 πλαστικοί κουβάδες σε εξωτερικό χώρο. Είναι αυτοί που χρησιμοποιούνταν για να πλένουν τα ρούχα τους.

(8)Φωτογραφίες 31 - 33, 42, 50: φωτογραφίες εξωτερικά με τα ρούχα τους κρεμασμένα.

(9)Φωτογραφίες 34 - 40, 43, 44, 51, 54, 57 και 58: απεικονίζουν το υποστατικό με τα 2 υπνοδωμάτια. Σ' αυτό υπάρχουν συνολικά 4 κουκέτες (σύνολο 8 κρεββάτια δηλαδή). Υπάρχουν ράφια αλλά όχι ντουλάπες.

(10)Φωτογραφίες 41: φωτογραφία ντεπόζιτου σε πύργο με ηλιακό θερμοσίφωνα.

(11)Φωτογραφίες 60 - 68: φωτογραφίες εξωτερικά και εσωτερικά του συσκευαστηρίου. Ανάλογη εικόνα παρουσιάζεται και στο βίντεο του Τεκμηρίου

1. Αναφορικά με τον χώρο διαμονής των παραπονουμένων κατατέθηκαν με πρωτοβουλία της Υπεράσπισης και οι φωτογραφίες, Τεκμήρια 38 - 49, 60, 61 και 85 -
2. Το Τεκμήριο 38 είναι φωτογραφία του θερμοσίφωνα, τα Τεκμήρια 39 και 40, είναι φωτογραφίες του θερμολουτήρα και του μεταλλικού κουτιού του, το Τεκμήριο 41, φωτογραφία του φούρνου με όλα τα μάτια να λειτουργούν (απουσιάζουν οι 2 διακόπτες ρύθμισης), το Τεκμήριο 42, φωτογραφία του εσωτερικού του φούρνου σε λειτουργία, Τεκμήρια 43, 46, 61 και 87, φωτογραφίες σκουπιδιών εξωτερικά, Τεκμήρια 44 και 45, φωτογραφία πατώματος με καψίματα από τσιγάρα, Τεκμήριο 47, φωτογραφία σπασμένων ντουλαπιών σε χώρο εξωτερικά, Τεκμήριο 48, φωτογραφία ναργιλέ και το Τεκμήριο 49, φωτογραφία εξωτερικά του δεύτερου υπνοδωματίου με ένα ποδήλατο χρώματος πορτοκαλί. Η φωτογραφία Τεκμήριο 61, αφορά το εσωτερικό του υπνοδωματίου δίπλα από την κουζίνα. Η φωτογραφία Τεκμήριο 85 απεικονίζει τον κατηγορούμενο 1 και τον ΜΥ 5 να επανατοποθετούν τη γυάλινη συρόμενη πόρτα της κουζίνας, το Τεκμήριο 86, τον ακάθαρτο με χώματα οδηγό της και το Τεκμήριο 88, άλλο αποχωρητήριο και ντους. Ο ΜΚ 3 περιέγραψε ως ακολούθως τις συνθήκες διαμονής στη φάρμα (Έγγραφο Γ

(2), σελ. 5): «Απάντηση 26: Υπήρχαν τρία υπνοδωμάτια. Τα δύο ήταν στο πλευρό της κουζίνας σε λυόμενη κατασκευή ενώ το άλλο ήταν συνεχόμενο με την κτιστή κουζίνα όμως δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί επειδή η πόρτα της κουζίνας δεν έκλεινε με αποτέλεσμα να είναι γεμάτο τρωκτικά και να μπαινοβγαίνουν γάτοι. Κοιμόμαστε τέσσερα άτομα σε κάθε δωμάτιο. Τα δωμάτια ήταν μικρά και δεν είχαν θέρμανση. Η λάμπα του δωματίου άναβε από την κουζίνα. Δεν είχε χώρο φύλαξης για τα προσωπικά μας αντικείμενα με αποτέλεσμα να τα φύλαγε σε βαλίτσες και κιβώτια κάτω από τα κρεβάτια. Επίσης, λόγω έλλειψης χώρου αναγκαζόμαστε και κρεμάζαμε τα χειμερινά ρούχα σε σχοινιά έξω. Το ντους ήταν ένα πρόχειρο λάστιχο, η τουαλέτα δεν ήταν κολλημένη στο έδαφος και δεν είχαμε ζεστό νερό. Εμείς κάναμε παράπονο του [κατηγορούμενου 1] για τα πιο πάνω και του ζητήσαμε πλυντήριο για να πλένουμε τα ρούχα μας κι αυτός έλεγε ότι δεν έχει λεφτά και πλήρωσε πολλά λεφτά για να μας φέρει στην Κύπρο. Για το ζεστό νερό μας έλεγε ότι θα διορθώσει την εγκατάσταση που ήταν εκτός λειτουργίας αλλά ουδέποτε το έκανε. Μόνο μία πρίζα σ' ένα υπνοδωμάτιο δούλευε κι όταν θέλαμε να ζεστάνουμε νερό για τσάι, αναγκαζόμασταν να παίρνουμε το βραστήρα στο υπνοδωμάτιο. Μαγειρεύαμε στο γκάζι που υπέδειξα έξω από την κουζίνα. Στο γκάζι αυτό ένα μόνο μάτι δούλευε. Πριν δύο εβδομάδες περίπου το γκάζι αυτό χάλασε και ο [κατηγορούμενος 1] έφερε άλλο μεταχειρισμένο στο οποίο δύο μάτια δούλευαν. Υπήρχαν περιπτώσεις όπου όταν σχολάναμε το βράδυ θέλαμε να μαγειρέψουμε αλλά δεν μπορούσαμε γιατί η μποτίλια ήταν άδεια. Τότε τηλεφωνούσαμε του [κατηγορούμενου 1] να μας φέρει άλλη μποτίλια κι αυτός μας έφερνε την επόμενη ημέρα. Σε τέτοια περίπτωση ανάβαμε μια μικρή φωτιά και μαγειρεύαμε. Αυτό συνέβηκε πολλές φορές.» Τρέφονταν με ρύζι, μακαρόνια ψωμί, αβγά και κοτόπουλο. Μαγείρευαν μόνο τις νύκτες όποτε μπορούσαν. Κάποτε κοιμόντουσαν νηστικοί λόγω κούρασης. Το μεσημέρι έτρωγαν σάντουιτς. Το ψυγείο δεν λειτουργούσε, λειτουργούσε μόνο ο καταψύκτης. Προφορικά υπέδειξε στις φωτογραφίες, Τεκμήριο 15, το χώρο που κοιμόταν ο ίδιος (φωτογραφίες 24 και 25) και το κρεβάτι στο οποίο κοιμόταν (φωτογραφία 43), αλλά και άλλοι παραπονούμενοι (φωτογραφίες 34, 35, 39, 40 - κρεβάτια των ΜΚ 5 και ΜΚ 8). Υπέδειξε τον εαυτό του στις φωτογραφίες 44 (στο μέρος που έβαζε τα ρούχα του) και 45. Υποδείξεις προέβη και στο βίντεο - Τεκμήριο 14. Ο ΜΚ 3 ανέφερε ότι στη φάρμα εργάζονταν 8 άτομα, εκτός από τον ίδιο. Ο ΜΚ 4 περιέγραψε ως ακολούθως τις συνθήκες διαμονής στη φάρμα (Έγγραφο Δ

(2), σελ. 3): «Ε.23: Που έμενες κατά τη διάρκεια της εργασίας σου στον [κατηγορούμενο 1]; Α.23: Σε σπίτι κοντά στα χωράφια. Αλλά ήταν σε πολύ άσχημη κατάσταση δεν ήταν καθόλου καθαρό. Υπήρχαν ποντίκια, κοιμόμασταν 3-4 άτομα σε ένα πολύ μικρό δωμάτιο, το ντους δεν ήταν σε χρησιμοποιήσιμη κατάσταση. Για περίοδο 3 μηνών δεν υπήρχε τουαλέτα, ήταν χαλασμένη από προηγουμένως. Όταν το είπαμε στον [κατηγορούμενο 1], αυτός μας έλεγε να πάμε έξω στα χωράφια.» Υπέδειξε στο Τεκμήριο 15, τη φωτογραφία 17, το ψυγείο που δεν λειτουργούσε. Λειτουργούσε μόνο ο καταψύκτης. Ο φούρνος δούλευε. Πολλές φορές όμως αναγκάζονταν να μαγειρέψουν καίγοντας ξύλα, γιατί δεν είχαν γκάζι. Ζέσταιναν και το νερό για μπάνιο με το γκάζι, όμως δεν είχαν αρκετές μποτίλιες και ο κατηγορούμενος 1 αρνείτο να τους φέρει άλλη. Όταν δεν είχαν μποτίλια για το μπάνιο χρησιμοποιούσαν την μποτίλια του φούρνου, ο θερμοσίφωνας δεν λειτουργούσε. Δεν αναγνώρισε στις φωτογραφίες, Τεκμήριο 39, τον θερμολουτήρα - η θέση του ήταν ότι αυτό που του υποδείχθηκε δεν υπήρχε. Δεν αναγνώρισε τον απεικονιζόμενο φούρνο στη φωτογραφία - Τεκμήριο 41. Δέχθηκε ότι υπήρχαν σκουπίδια εξωτερικά (Τεκμήριο 43). Αρνήθηκε όμως ότι ήταν οι ίδιοι που μετέτρεψαν τον τόπο διαμονής του σε «άθλιο», ήταν έτσι όταν ήρθε. Ο ΜΚ 4 στην κατάθεση του ανέφερε ότι στη φάρμα εργάζονταν 8 με 9 άτομα όλοι μαζί. Προφορικά είπε ότι ήταν 11 και όταν έφυγε είχαν μείνει 6 - 7 άτομα. Δεν είχε κρεβάτια για όλους. Έπρεπε να πάει σε άλλο χώρο. Έβαλε σφουγγάρι πάνω σε παλέτα για να μπορεί να κοιμάται. Ο ΜΚ 5 περιέγραψε ως ακολούθως τις συνθήκες διαμονής στη φάρμα (Έγγραφο Ε

(2), σελ. 4): «Ο [κατηγορούμενος 1] μας έδινε 3 μποτίλιες γκάζι το μήνα και όταν ζητήσαμε ακόμα ένα γκάζι αυτός μας έλεγε μόνο τρία το μήνα δικαιούστε και αναγκαζόμαστε να ανάβουμε ξύλα για να μαγειρεύουμε. Όταν κάναμε παράπονο για το γκάζι που δεν δούλευαν και τα δύο μάτια και δεν δούλευε ο φούρνος αυτός φώναζε. Μας έλεγε αυτό έχουμε, αυτό προσφέρουμε. Του είπαμε για την τουαλέτα που ήταν χαλασμένη και το κάθισμα ήταν σπασμένο και η σωλήνα ήταν κλειστή και αυτός μας έλεγε να πηγαίνουμε να κάνουμε την ανάγκη μάς έξω στα χωράφια. Οι άλλοι Αιγύπτιοι που ήταν μαζί μου και δουλεύαμε μου είπαν να μην κάνω παράπονα γιατί ο μάστρος έχει αδερφό δικηγόρο, τον [ΜΥ 5] και θα μας έδιωχνε.» Και στη σελ. 3: «Ε.32: Τι του λέγατε και φώναζε δηλαδή; Α.32: Του είπαμε το χειμώνα ότι δεν είχαμε ζεστό νερό και μας είπε να ζεσταίνουμε νερό με το γκάζι αλλά μας έδινε τρία γκάζια το μήνα και δεν μας έφτανε. Μπορούσε να λείψει το γκάζι και να μας πει αύριο και συνεχίζαμε το φαί με τα ξύλα. Όταν κάναμε παράπονα μας έλεγε ότι αυτή ήταν η κατάσταση εκεί και όποιου δεν του άρεσε να φύγει.» Όσον αφορά το φωτογραφικό υλικό που του υποδείχθηκε (Τεκμήριο 15), ανέφερε ότι στις φωτογραφίες 51 και 52 απεικονιζόταν ο ίδιος. Στη φωτογραφία 53 υπέδειξε το δωμάτιο που έμενε και το κρεβάτι του. Υπέδειξε επίσης την κουζίνα (φωτογραφία 54), το φούρνο που είχε χαλάσει και αντικατασταθεί με την πάροδο 20 ημερών (φωτογραφία 55). Αναφορικά με το αποχωρητήριο ανέφερε ότι είπαν του κατηγορούμενου 1 να την φτιάξει και αυτός αρνήθηκε λέγοντας τους ότι είναι καλή. Το ψυγείο δεν δούλευε, δούλευε μόνο ο καταψύκτης (υπέδειξε την φωτογραφία 17), το υποστατικό δεν είχε θέρμανση ούτε ζεστό νερό. Το ψυγείο φτιάχτηκε για δύο μέρες από τον H.H.M. Ali και μετά πάλι έπαυσε να λειτουργεί. Συνέχιζαν να βάζουν τρόφιμα μέσα για να τα προστατεύουν από τις γάτες. Αναφορικά με το φωτογραφικό υλικό της Υπεράσπισης ανέφερε, ότι το ντεπόζιτο νερού (Τεκμήριο 38) «κάποτε δούλευε, κάποτε όχι», ότι ο θερμολουτήρας (Τεκμήριο 39) ήταν χαλασμένος, ότι το νερό έβγαινε στο ντεπόζιτο με τουρμπίνα (Τεκμήριο 40), ότι κατά τον καιρό που ήταν εκεί δούλευαν μόνο τα 2 μάτια και όχι τα 4 (Τεκμήριο 41) και ότι ο φούρνος δεν δούλευε (Τεκμήριο 42). Δέχθηκε επίσης ότι στο χώρο έξω από τα υποστατικά υπήρχαν ακαθαρσίες (Τεκμήριο 46) και ότι χρησιμοποιούσαν σπασμένα ερμάρια από την κουζίνα ως καύσιμο (Τεκμήριο 47), Όσον αφορά τον ναργιλέ (Τεκμήριο 48) αγνοούσε ποιου ήταν. Δεν αναγνώρισε τη φωτογραφία του πατώματος με τα καψίματα από τα αποτσίγαρα (Τεκμήριο 45). Ανέφερε ότι είχαν ένα ποδήλατο (θυμόταν ότι ήταν κίτρινου χρώματος) για να πηγαίνουν ψώνια. Υπέδειξε επίσης κασόνι στο οποίο έβαζαν ρούχα στο πάνω μέρος κρεβατιού (Τεκμήριο 60). Ο ανεμιστήρας, που επίσης ήταν τοποθετημένος εκεί, ήταν σπασμένος από τον καιρό που ήρθε εκεί. Δέχθηκε επίσης ότι στα σκουπίδια γύρω υπήρχε και χαλασμένο μίξερ του ντους (Τεκμήριο 61). Ο ΜΚ 6 περιέγραψε ως ακολούθως τις συνθήκες διαμονής στη φάρμα (Έγγραφο ΣΤ

(2), σελ. 3): «.Οι συνθήκες ήταν πάρα πολλά δύσκολες γιατί είμασταν συνολικά 10 άτομα και μέναμε σε δύο δωμάτια. Δεν είχε μπάνιο και κάναμε μπάνιο με κουβά. Δεν είχαμε ζεστό νερό και το είπαμε πολλές φορές στον μάστρο μας, αλλά δεν έκανε τίποτε. Μας έβαζε ένα κύλινδρο γκαζιού τον μήνα και δεν μας έφτανε για τόσα άτομα και πολλές φορές ανάβαμε φωτιά έξω. Στο γκάζι που μαγειρεύαμε λειτουργούσε το ένα μάτι και κάποτε και το δεύτερο. Δεν είχαμε χρόνο να μαγειρέψουμε με ένα μάτι και μαγειρεύαμε εναλλάξ. Είμασταν δύο ομάδες των πέντε ατόμων και δημιουργούνταν προβλήματα. Οι τουαλέτες ήταν χαλασμένες και δεν λειτουργούσαν. Το καραβάνι χωρίζονταν σε δύο δωμάτια. Υπήρχε ένα μικρό δωμάτιο μέσα στην κουζίνα που χωρούσε δύο άτομα. Όταν ο μάστρος μας ερχόταν και έβλεπε ότι τη νύχτα είχαμε φως μας έκανε παρατήρηση και μας έλεγε ότι θα μας έκοβε λεφτά για το ρεύμα. Ο Sammeh του μετέφερε τα παράπονα μας αλλά χωρίς κανένα αποτέλεσμα.» Του υποδείχθηκε το βίντεο (Τεκμήριο 14) και επανέλαβε ότι δεν υπήρχε ζεστό νερό και ότι το αποχωρητήριο ήταν σπασμένο. Ανέφερε ότι τότε διέμεναν εκεί 10 άτομα. Δεν είχε αρκετά κρεβάτια για 10 άτομα. Το ένα παράθυρο δεν έκλεινε. «Από εκεί μπαίναν ζωύφια και φίδια. Του είχαμε πει αρκετές φορές και μας είπε ότι δεν μπορεί να μας κάνει τίποτα. Και όταν είχαμε δει ένα σκούρο χρώμα φίδι και του το είπαμε είπε «δεν πειράζει αυτό τρώει τα ποντίκια».» (πρακτικά 7.12.2022). Για τα 2 χρόνια που ήταν εκεί δεν δούλευε το σύστημα ζεστού νερού. Ζέσταιναν νερό στην εστία του φούρνου για να πλυθούν. Δεν έφταναν οι μποτίλιες γκαζιού. Δεν δούλευε ούτε ο θερμοσίφωνας, ούτε ο θερμολουτήρας (αναφερόμενος στις φωτογραφίες, Τεκμήρια 39, 40 και 41). Αναγνώρισε στις φωτογραφίες της Υπεράσπισης (Τεκμήριο 44) την είσοδο της κουζίνας αλλά και τον εξωτερικό χώρο με τα σκουπίδια, ξύλα κτλ (Τεκμήρια 46, 47 και 48). Δεν είχαν αρκετά χρήματα για σακούλες οπότε πέταγαν τα σκουπίδια έξω. Είχαν αρχικά 4 ποδήλατα, 3 που δούλευαν και ένα χαλασμένο. Ο κατηγορούμενος 1 δεν τους άφηνε να βγουν έξω και τους απειλούσε ότι θα τους έκοβε το εισόδημα. Ο ΜΚ 6 ανέφερε ότι στη φάρμα εργάζονταν 10 άτομα. Δεν μπορούσε όμως να προσδιορίσει ακριβή περίοδο που εργάζονταν τα 10 άτομα. Ο ΜΚ 7 περιέγραψε ως ακολούθως τις συνθήκες διαμονής στη φάρμα (Έγγραφο Ζ

(2), σελ. 3 - 4): «Αυτός ο χώρος ήταν μοιρασμένος στα δύο. Κάθε δωμάτιο μέναμε 4 άτομα. Συνολικά ήμασταν 10 άτομα. Τα άτομα που περίσσευαν έμεναν σε ένα μικρό δωμάτιο στην κουζίνα. Στα δωμάτια χωρούσε μόνο τα κρεβάτια μας. Τα ρούχα μας ήταν μέσα στις βαλίτσες. Είχε κρεβάτια που ήταν ένα πάνω και ένα κάτω. Αυτοί που έμεναν στην κουζίνα είχαν και αυτοί κρεβάτι πάνω - κάτω. Η τουαλέτα ήταν εκτός του χώρου που ήταν η κουζίνα και τα δωμάτια. Δεν είχαμε μπάνιο και έτσι πλενόμασταν με τους κουβάδες. Η κουζίνα είχε γκάζι με τέσσερα μάτια, αλλά μόνο το ένα λειτουργούσε. Λόγω αυτού χρειαζόταν 2 ώρες την ημέρα για να κάνουμε ένα φαγητό. Χρόνο που δεν είχαμε αφού εργαζόμασταν από η ώρα 0600 - 0100 μετά τα μεσάνυκτα. Ακόμη και τουαλέτα να πάμε η [κατηγορούμενη 2] μας φώναζε. Λόγω της πολλής δουλειάς τις περισσότερες φορές δεν προλαβαίναμε να τρώμε. Έτσι για να προλάβουμε έμενε ένας από μας την νύκτα και με την σειρά μαγείρευε για όλους το φαγητό της επόμενης μέρας. Ζητήσαμε από τον [κατηγορούμενο 1] μια συσκευή γκάζι που να λειτουργεί και μας είπε ότι αν θέλουμε μπορούμε να αγοράσουμε από μόνοι μας, με δικά μας λεφτά. Επίσης, όπως σου είπα κάναμε μπάνιο με τους κουβάδες αφού το ντους που είχε στη φάρμα ήταν εκτός λειτουργίας. Όσες φορές ζητήσαμε από τον [κατηγορούμενο 1] να το φτιάξει μας έλεγε : «αυτό υπάρχει». Ακόμη και τον χειμώνα που θέλαμε ζεστό νερό έφερε κάποιο να το φτιάξει αλλά και πάλι δεν είχε ζεστό νερό και το ζεσταίναμε στο γκάζι. Είχε μια τουαλέτα για όλους που ήταν σπασμένη και τρέχανε νερά. Για μια περίοδο τριών μηνών ήταν σπασμένη και μέχρι να την φτιάξει ο [κατηγορούμενος 1] δεν μπορούσαμε να την χρησιμοποιήσουμε και έτσι πολλές φορές κάνανε την ανάγκη μας στα χωράφια. Στην κουζίνα είχε ψυγείο, νεροχύτη και τραπέζι με δέκα καρέκλες. Όμως δεν είχαμε πλυντήριο και έτσι πλέναμε τα ρούχα μας στον κουβά. Ακόμη και οι λάμπες που χαλούσαν του ζητούσαμε να φέρει άλλες αλλά αυτός κάθε φορά μας έλεγε αύριο, αύριο. . Είχαμε νερό και ρεύμα. Το νερό όμως ήταν της διάτρησης και είχε γεύση. Τώρα που έφυγα από την φάρμα και πίνω κανονικό νερό κατάλαβα πως το νερό αυτό δεν πρέπει να ήταν πόσιμο και πως δυνατόν να ήταν και ο λόγος που οι περισσότεροι που εργαζόμασταν εκεί πονούσαμε τα πλευρά μας και τα δόντια μας». Υπέδειξε και αυτός με τη σειρά του στις φωτογραφίες του Τεκμηρίου 15 το αποχωρητήριο που δεν λειτουργούσε (φωτογραφία 12), το χαλασμένο ψυγείο (φωτογραφία 17), τον φούρνο (φωτογραφία 20), του οποίου αρχικά, λειτουργούσαν τα 2 μάτια και μετά από 8 μήνες μόνο το 1. Αρνήθηκε ότι λειτουργούσαν τα 4 μάτια ως φαινόταν στη φωτογραφία Τεκμήριο 41. Ο φούρνος δεν λειτουργούσε. Αναγνώρισε τα ρούχα του (φωτογραφία 32), τον τόπο που μαγείρευαν με ξύλα (φωτογραφία 55), το συσκευαστήριο (φωτογραφία 61) και χώρους του συσκευαστηρίου (φωτογραφίες 62, 64 και 66). Ανέφερε ότι ο θερμοσίφωνας (Τεκμήριο 39) δεν δούλευε. Ο κατηγορούμενος 1 τους προμήθευε με 2 μποτίλιες γκαζιού τον μήνα. Δεν αρκούσαν για να θερμαίνουν και το νερό. Τους έπαιρνε για ψώνια μια φορά τον μήνα. Με ένα ποδήλατο έστελναν κάποιο κρυφά για ψωμί γιατί δεν τους άφηνε. Τους φώναζε. Όταν ήρθε, διέμεναν σύνολο 10 άτομα και έμειναν 8. Ο ΜΚ 8 περιέγραψε ως ακολούθως τις συνθήκες διαμονής στη φάρμα (Έγγραφο Η

(2), σελ. 4 - 5 ): «Διαμέναμε όλοι μαζί σε ένα σπίτι 8 άτομα. Υπήρχαν 3 υπνοδωμάτια, ένα μπάνιο και μία κουζίνα. Υπήρχαν 4 κρεβάτια πάνω κάτω σε κάθε δωμάτιο εκτός από το δωμάτιο του Walid που είχε 3 κρεβάτια. Το ψυγείο ήταν χαλασμένο και δεν δούλευε και το είπαμε στον [κατηγορούμενο 1] και μας είπε να φέρουμε εμείς κάποιον να το φτιάξει. Εγώ δεν ήξερα κανέναν και προσπάθησα και το έφτιαξα εγώ από μόνος μου. Αλλά για ένα μήνα είμασταν χωρίς ψυγείο και τα φαγητά μας χάλασαν. Πλυντήριο δεν είχαμε και τα πλέναμε τα ρούχα μας στο χέρια. Επίσης τον χειμώνα είχε νερό παγωμένο για να κάνουμε μπάνιο και το είπαμε στον [κατηγορούμενο 1] και αυτός δεν έκανε τίποτα. Αναγκαζόμασταν να ζεσταίνουμε το νερό για να κάνουμε μπάνιο. Του είπαμε ότι θέλουμε άλλο μπάνιο αφού υπήρχαν σωλήνες σπασμένες που έβγαιναν τα απόβλητα μας έξω και μας είπε να φέρουμε εμείς χτίστη να μας το κάνει. Ο φούρνος ήταν χαλασμένος και έκανε συνέχεια διαρροές αερίου και μύριζε συχνά αέριο πάρα πολύ άσχημα. Το είπαμε και αυτό στον [κατηγορούμενο 1] και ότι ο Walid κοιμόταν κοντά στο γκάζι που είχε διαρροές αλλά ο [κατηγορούμενος 1] δεν έκανε τίποτε. Επίσης είπαμε στον [κατηγορούμενο 1] ότι θέλαμε φως έξω από το σπίτι για να πλύνουμε τα ρούχα μας έξω αφού είχε μισό βαρέλι πλαστικό που μας είπε να πλένουμε τα ρούχα μας εκεί μέσα. Αλλά επειδή φτάναμε στο σπίτι το βράδυ και δεν βλέπαμε να τα πλύνουμε αφού ήταν σκοτάδι του είπαμε να μας φέρει μια λάμπα να μας βάλει έξω για να βλέπουμε να πλύνουμε τα ρούχα μας αλλά είπε δεν χρειάζεται και δεν μας έφερε. Όταν έφτιαξα το ψυγείο και πάγωνε η πόρτα του δεν έκλεινε καλά όμως και μία μέρα βρήκαμε μέσα στο ψυγείο ποντίκια να τρώνε τα φαγητά μας. Τα δωμάτια μας ήταν γεμάτα ποντίκια και τα βλέπαμε συνέχεια και το είπαμε στον [κατηγορούμενο 1] και δεν μας έδινε σημασία και μια φορά μας έφερε δηλητήριο να το βάλουμε στην αποθήκη για τις κάσιες για να μην πάνε ποντίκια εκεί αλλά δεν ενδιαφέρθηκε για τα ποντίκια που ήταν στο σπίτι μας. Μια φορά βρήκα και ένα φίδι έξω από το σπίτι που μέναμε. Ο [κατηγορούμενος 1] ενώ δουλεύαμε μας φώναζε στα ελληνικά και ο Mohamed και ο Walid μας μετάφραζαν τι έλεγε. Μας φώναζε να δουλεύουμε πιο γρήγορα και να μην κάνουμε διάλειμμα. Μια φορά του είπαμε ενώ είμασταν στα χωράφια στην Σωτήρα, ότι θέλουμε νερό, αυτός άρχισε να μας φωνάζει και δεν μας έφερε νερό. Μας έλεγε θα σας διώξω και θα σας στείλω πίσω στην Αίγυπτο και εμείς δεν αντιδρούσαμε και κάναμε υπομονή αφού έπρεπε να πληρωθούμε για να στείλουμε λεφτά στην Αίγυπτο που χρωστούσαμε λεφτά. Μια φορά ο Mohamed μάζευε ντομάτες καθιστός και ο [κατηγορούμενος 1] άρχισε να του φωνάζει πολύ δυνατά και του είπε 'είσαι μαλάκας'. Ο [κατηγορούμενος 1] μας έκανε πολλές φορές παρατηρήσεις για το ότι θεωρούσε ότι καθυστερούσαμε ή θεωρούσε ότι δεν δουλεύαμε αρκετά και μας έβριζε και μας φώναζε καθημερινά. Υπέδειξε στη φωτογραφία 55 (Τεκμήριο 15) τον φούρνο που μαγείρευαν πριν ο κατηγορούμενος τους φέρει άλλο φούρνο (φωτογραφία 49). Λειτουργούσαν μόνο δύο μάτια της εστίας. Ο φούρνος δεν δούλευε. Υπέδειξε στη φωτογραφία 51 το κρεβάτι (πάνω) που κοιμόταν, τα ρούχα του (φωτογραφία 54) και το κρεβάτι (κάτω) του ΜΚ 5 (φωτογραφία 58). Στο μπάνιο δεν υπήρχε ζεστό νερό (φωτογραφία 11). Το ψυγείο (φωτογραφία 17) δεν λειτουργούσε. Μόνο ο καταψύκτης. Το μπάνιο είχε στέγη από τσίγκο (φωτογραφία 47). Στον τοίχο υπέδειξε τη μικρή τρύπα για να τρέχει νερό έξω του μπάνιου (φωτογραφία 46), το παράθυρο της κουζίνας (φωτογραφία 49) αλλά και του μπάνιου που δεν έκλειναν (φωτογραφία 56). Ανέφερε επίσης ότι δεν λειτουργούσαν ο θερμοσίφωνας (Τεκμήριο 38) και ο θερμολουτήρας (Τεκμήρια 39 και 40). Υπήρχε, ανέφερε αντλία νερού. Ο κατηγορούμενος τους είπε να απορρίπτουντα σκουπίδια τους έξω. Δεν ερχόταν όχημα να τα μαζέψει. Χρησιμοποιούσαν τους σάκους από το αλεύρι για να τα πετάξουν. Ανέφερε ότι ούτε στο συσκευαστήριο είχαν καλάθους. Πετούσαν τα άχρηστα στο χωράφι. Είχαν ένα ποδήλατο χρώματος κόκκινου του αδελφού του. Το άλλο το έσπασε ο MK 7. Δέχθηκε όμως ότι ο αδελφός του απεικονιζόταν στη φωτογραφία - Τεκμήριο 71 με άλλο ποδήλατο. Σύμφωνα με τον ΜΚ 8, διέμεναν εκεί 8 άτομα. Ο ΜΚ 9 περιέγραψε ως ακολούθως τις συνθήκες διαμονής στη φάρμα (Έγγραφο Θ

(2), σελ. 4 - 5): «Η κατάσταση του σπιτιού ήταν πολύ άσχημη Είχε ποντικούς κατσαρίδες έντομα. Δεν είχαμε καλά στρώματα στα κρεβάτια. Μας έδινε τρεις μποτίλιες το μήνα και δεν μας έφταναν γιατί ήμασταν 10 άτομα. Ανάβαμε ξύλα έξω από το σπίτι για να μπορέσουμε να μαγειρέψουμε. Δεν είχαμε πλυντήριο και πλέναμε τα ρούχα μας σε σίκλες. Οι σωλήνες του αποχωρητηρίου ήταν κλειστές και έτσι το μπάνιο είχε συνέχεια στο πάτωμα νερό. Το μπάνιο δεν είχε εγκατάσταση, μόνο μια βρύση που βάζαμε νερό στην σίκλα και κάναμε μπάνιο. Ζεστό νερό δεν είχαμε και αναγκαζόμασταν να ζεσταίνουμε νερό στην τσαγιέρα και γεμώναμε τις σίκλες για να κάνουμε μπάνιο. Ή μεταφέραμε την μποτίλια από το γκάζι στο μπάνιο για να βράσει το νερό και αυτό πάλι ήταν δύσκολο γιατί δεν μας έφτανε η μποτίλια. Περπατούσαμε μισή ώρα για να πάμε κάπου που είχε ίντερνετ και τους λέγαμε να μας βάλουν και δεν μας έβαζαν. Δεν μας άφηναν να πάμε πουθενά. Δεν μας άφηναν να δούμε τους φίλους μας. Φώναζαν συνέχεια. Τις γιορτές δούλευα μέχρι τις 11 με 12 τα μεσάνυχτα. Μαγειρέυαμε να φάμε μετά που σχολάναμε την νύχτα. Ε.62: Έκανες παράπονο στον [κατηγορούμενο 1] και στην [κατηγορούμενη 2] για αυτά; Α.62: Ναί έκανα παράπονα μέσω του Mohammed στον [κατηγορούμενο 1] αλλά πάντα μας φώναζε. Με τη [κατηγορούμενη 2] δεν μίλησα». Ο ΜΚ 9 ανέφερε ότι οι συνθήκες διαμονής την πρώτη από τη δεύτερη φορά δεν είχαν μεταβληθεί. Ο λόγος που επέστρεψε ήταν γιατί ο κατηγορούμενος 1 είχε κρατήσει €150 και του είχε πει ότι θα του τα έδινε με την επιστροφή του. Ήρθε με σκοπό να τα πάρει πίσω. Αν δεν καλυτέρευαν οι συνθήκες θα ζητούσε να εργαστεί αλλού. Υπέδειξε στις φωτογραφίες του Τεκμήριου 15, την μποτίλια γκαζιού για το μαγείρεμα (φωτογραφία 6), τον χώρο του μπάνιου (φωτογραφία 11), το αποχωρητήριο (φωτογραφίες 12 και 14). Ανέφερε ότι είχαν ανοίξει τρύπα στον τοίχο για να βγαίνουν οι ακαθαρσίες. Υποδεικνύοντας τη φωτογραφία 17 ανέφερε ότι λειτουργούσε μόνο καταψύκτης. Το ψυγείο δεν λειτουργούσε. Δούλευαν μόνο 2 μάτια της εστίας του φούρνου (φωτογραφία 20). Υπέδειξε επίσης το κρεβάτι του (φωτογραφία 23). Στο χώρο εκείνο έμεναν 4 - 5 άτομα. Στη φωτογραφία 29 απεικονίζονται οι κουβάδες στους οποίους έπλεναν τα ρούχα τους και στη φωτογραφία 55, τα θερμοκήπια. Ο θερμολουτήρας δεν δούλευε. Ζητούσαν από τον κατηγορούμενο 1 να τον διορθώσει και δεν το έπραττε. Είχαν 2 - 3 μποτίλιες γκαζιού τον μήνα οι οποίες δεν τους έφταναν. Κάποτε απέφευγαν να κάνουν μπάνιο ή να μαγειρέψουν. Δεν είχαν ώρα, ανέφερε, να καθαρίσουν το αποχωρητήριο. Ούτε για να μαζεύουν σκουπίδια. Ο χώρος γύρω από την οικία ήταν ήδη λερωμένος όταν έφθασε ο ίδιος στον χώρο. Ως προς τις επί τόπου διαπιστώσεις του, ο Αστ. ΜΚ 10, ανέφερε ότι ο ηλιακός θερμοσίφωνας δεν είχε διασωλήνωση. Δεν γνώριζε αν λειτουργούσε ο εγκατεστημένος θερμολουτήρας. Από τις αναφορές των παραπονουμένων, ότι ζέσταιναν το νερό με το γκάζι, ο ίδιος αντιλήφθηκε ότι αυτοί ζέσταιναν το νερό σε μαγείρισσες. Επίσης του είχαν αναφέρει ότι δεν είχαν γκάζι. Επίσης δεν είχαν χώρο για να πετάξουν τα σκουπίδια τους. Ανέφερε ότι δεν χρειαζόταν ειδικός για να ελεγχθεί ο φούρνος. Η Αστ. ΜΚ 1 ανέφερε ότι δεν εξετάστηκε αν το νερό με το οποίο υδροδοτούνταν οι παραπονούμενοι ήταν της διάτρησης ή γενικά ακατάλληλο. Η τουαλέτα ήταν χαλασμένη και το καζανάκι δεν λειτουργούσε. Δεν ελέγχθηκε από ειδικό. Η ίδια έλεγξε τα μάτια της εστίας και λειτουργούσαν μόνο τα δύο. Αυτό που εξετάστηκε δεν ήταν η καθαριότητα του χώρου (πρακτικά 23.11.2022): «Και συμφωνώ μαζί σας ότι δεν ήταν καθαρός, και δεν είπα ότι είναι ευθύνη του εργοδότη για να καθαρίζει τον χώρο διαμονής και διαβίωσης των παραπονουμένων. Εγώ λέω ότι πρέπει να τους δίνει τις ύλες, τον χώρο διαμονής τον κατάλληλο, να υπάρχει νερό ζεστό, να υπάρχει θέρμανση ή κάποιος τρόπος να ζεσταίνονται τον χειμώνα, να υπάρχει χώρος να μπορούν να κάνουν μπάνιο. Αυτά τα στοιχεία εξετάζουμε. Δεν εξετάζουμε εάν ήταν βρώμικα και έτυχε που πήγαμε σαν υπηρεσία και σε άλλους χώρους διαμονής αλλοδαπών, και ήταν πάλι βρώμικα, αλλά εξ υπαιτιότητας των ιδίων και δεν έγινε οποιαδήποτε ποινική υπόθεση, γιατί ο εργοδότης τους είχε εξασφαλίσει το σωστό κατάλυμα για να μένουν, μέσα στο κατάλυμα διέμεναν όσα άτομα έπρεπε να διαμένουν με τις διαστάσεις του χώρου, υπήρχε γκάζι, υπήρχε ζεστό νερό, τώρα εάν ήταν λερωμένα, δεν εξετάζουμε εμείς εάν είναι λερωμένα ή όχι και να παίρνουμε τον οποιονδήποτε άδικα στο Δικαστήριο, γιατί οι άλλοι δεν καθάρισαν!» Η ίδια δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει ποιοι εναπόθεσαν τα σκουπίδια που απεικονίζονταν στις φωτογραφίες εξωτερικά των υποστατικών. Δεν λειτουργούσε το ντους, έτρεχε μόνο κρύο νερό. Δεν υπήρχε ζεστό νερό, δεν υπήρχε οποιοδήποτε μέσο για κλιματιστικό, είτε ανεμιστήρας, είτε μια σόμπα για θέρμανση. Δεν θυμόταν αν υπήρχε ηλιακός θερμοσίφωνας, ούτε ήταν σε θέση να αναγνωρίσει στις φωτογραφίες την ύπαρξη τους. Ανέφερε επίσης ότι δεν υπήρχε θερμολουτήρας. ΙΓ. ΟΙ ΩΡΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΒΟΛΗ ΜΙΣΘΩΝ Ο ΜΚ 3 ανέφερε ότι ξεκινούσαν την εργασία τους καθημερινά στις 6:30 το πρωί και σχόλαγαν 7:30 με 8:00 το βράδυ. Αργότερα, όταν άρχισαν να συσκευάζουν σχόλαγαν 11:00 με 12:00 το βράδυ. Διαλείμματα έκαναν 9:30 - 10:00 το πρωί και μία ώρα το μεσημέρι, 1:00 με 2:00. Κάποτε το διάλειμμα ήταν μισάωρο. Τα Σάββατα σχόλαγαν στις 1:00 το μεσημέρι. Οδηγίες έπαιρναν από τον κατηγορούμενο 1. Στο συσκευαστήριο ερχόταν και η κατηγορούμενη 2. Και οι δύο τους φώναζαν να εργάζονται πιο γρήγορα. Όταν τελείωναν στις 10:00 το βράδυ, η κατηγορούμενη 2 θεωρούσε ότι ήταν ακόμη νωρίς. Τους έβαζε κάποτε να δουλεύουν μέχρι της 1:00 ή και 2:00 το πρωί. Όταν είδαν ότι αυτό συνέβαινε συστηματικά αποφάσισαν να ζητήσουν αύξηση. Ο κατηγορούμενος 1 τους απάντησε ότι αν δεν τους άρεσε να επιστρέψουν στην Αίγυπτο. Δεν γνώριζαν που να υποβάλουν παράπονο. Ο κατηγορούμενος 1 τους φώναζε ότι δεν εργάζονταν αρκετά και ότι καθυστερούσαν. Η κατηγορούμενη 2 αν τους έβλεπε να τρώνε καμιά φράουλα φώναζε. Μάλιστα οι κατηγορούμενοι ήρθαν σε ρήξη μεταξύ τους γιατί ο κατηγορούμενος 1 ήθελε να σχολάνουν στις 22:00, ενώ η κατηγορούμενη 2 τους ήθελε να εργάζονται περισσότερο. Προφορικά ανέφερε ότι ξεκινούσε δουλειά στις 6:30 το πρωί. Μάζευε μέχρι 5:00 με 6:00 το απόγευμα. Μετά έπρεπε να πακετάρει. Τελείωνε γύρω στις 9:00, μπορεί 10:00, 11:00, 12:00 τα μεσάνυκτα. Αν δεν είχαν πολύ πακετάρισμα μπορούσαν να τελειώσουν 7:00 ή 8:00 το βράδυ. Δεν μπορούσε να προσδιορίσει πόσες φορές εργάστηκε μέχρι τις 12:00 τα μεσάνυκτα. Την περίοδο που μάζευαν φράουλες ήταν πιο πιεστικά τα ωράρια. Η κατηγορούμενη 2 κάποτε επέμεινε να εργαστούν περισσότερο. Και οι δύο φώναζαν. Δεν μπορούσε να προσδιορίσει πόσα Σάββατα ή Κυριακές έκανε Off (μισή μέρα). Φωτισμό είχε μόνο έξω από κάποια από τα θερμοκήπια και στο συσκευαστήριο. Για την καταβολή των μισθών του, ο ΜΚ 3 ανέφερε τα ακόλουθα (Έγγραφο Γ

(2), σελ. 6): «Απάντηση 28: Για τον πρώτο μήνα που δούλεψα δεν πληρώθηκα. Ο [κατηγορούμενος 1] μου είπε ότι θα με πλήρωνε για τον πρώτο μήνα όταν θα έφευγα από την Κύπρο. Μετά με πλήρωνε κάθε τρεις μήνες, κάθε φορά έπαιρνα €

1. Κάθε μήνα του ζητούσα και μου έδινε ακόμα €50 για τρόφιμα έναντι του μισθού μου γιατί τα €70 που έδινε για τρόφιμα δεν ήταν αρκετά. Τώρα ο [κατηγορούμενος 1] μου χρωστά τους μισθούς μου για 2 ½ μήνες. Το πρώτο μήνα και ακόμα 1 ½ μήνα. Για τα ψώνια ο [κατηγορούμενος 1] έπαιρνα 1 ή 2 από εμάς μια φορά το μήνα με το αυτοκίνητο του στην υπεραγορά για ψώνια. Ο [κατηγορούμενος 1] με πλήρωνε σε μετρητά και όταν συνέβαινε αυτό πηγαίναμε στο γραφείο του και μας έβαλε να υπογράφουμε χωρίς να καταλαβαίνουμε τι υπογράφαμε. Τα λεφτά που πήρα μέσω των ομοεθνών μου τα έστειλα στην Αίγυπτο όταν αυτοί επέστρεφαν και τα έδιναν στην οικογένεια μου. Αν δε ζητούσαμε τους μισθούς μας από τον [κατηγορούμενο 1] αυτός δεν μας πλήρωνε.» Προφορικά ανέφερε αρχικά ότι πληρωνόταν €70 μηνιαίως, ακολούθως όμως διόρθωσε λέγοντας ότι αυτά ήταν για τη διατροφή του. Πληρώθηκε μια φορά για τρεις μήνες, €1.050, και μετά για δύο μήνες, €700, δεν ήταν όμως σίγουρος. Την πρώτη φορά τα πήρε ο αδελφός του στην Αίγυπτο, τη δεύτερη ένας συμπατριώτης του. Πληρωνόταν με μετρητά και υπέγραφε «κάπου». Του χρωστούν 2 μήνες και 17 μέρες μισθούς. Δεν έκανε παράπονο, ούτε τα ζήτησε. Δέχθηκε ότι υπέγραψε τις αποδείξεις του Τεκμηρίου
2. Η θέση του ήταν ότι του παρουσιάστηκαν έγγραφα να υπογράψει 2 φορές. Από τις πληρωμές που έγιναν μπορούσε μόνο να βεβαιώσει τη λήψη του ποσού των €700 την 1.6.
3. Όταν ασθενούσαν ο κατηγορούμενος 1 τους έδινε Panadol η Nurofen. Όταν ο ΜΚ 3 κτύπησε μία φορά από μεταφορά σίδερων και ζήτησε να μην εργαστεί ο κατηγορούμενος 1 του απέκοψε €15 από τον μισθό του. Ο ΜΚ 4 ανέφερε ότι άρχιζαν δουλειά στις 6:30 το πρωί και τελείωναν στις 7:30 το βράδυ. Την εποχή της φράουλας άρχιζαν στις 6:30 το πρωί και τελείωναν στις 2 το πρωί. Δούλευε 19 ώρες την ημέρα. Είχαν διάλειμμα 30 λεπτών το πρωί για πρόγευμα και μια ώρα περίπου διάλειμμα το μεσημέρι. Εκείνη την ώρα κοιμόντουσαν γιατί δεν κοιμόντουσαν αρκετά το βράδυ. Μετά το μάζεμα/ κόψιμο των λαχανικών έπρεπε να τα συσκευάσουν, οπότε και δούλευαν ως αργά. Γενικά ο κατηγορούμενος 1 φώναζε. Ενώ δούλευε σκληρά, του φώναζε να πάει στη μαμά του στην Αίγυπτο. Η κατηγορούμενη 2 ήταν κυρίως στο συσκευαστήριο. Κάποιες φορές φώναζε, αλλά δεν είχε πρόβλημα μαζί της. Προφορικά ανέφερε (πρακτικά ημερ. 6.12.2022): «E. Το ωράριο εργασίας σου; Τι ώρα ξεκινούσες και τι ώρα τελείωνες; A. Η περίοδος εργασίας, το οκτάμηνο μοιράζεται σε 2 μέρη. Η μια περίοδος μέχρι να νυχτώσει μέχρι η ώρα 8:00 ή 9:00 και οι άλλοι 4 μήνες από τις 6:30 το πρωί μπορεί και μέχρι η ώρα 1:30 τα μεσάνυχτα και 2:
4. Σχεδόν είναι 19 ώρες εργασίας». Μάζευαν φράουλες από τον Δεκέμβριο (λίγες) μέχρι και τον Μάιο. Δεν υπήρχαν προβολείς στα χωράφια ή στα θερμοκήπια. Οι κατηγορούμενοι δεν τους επέτρεπαν να βγουν έξω. Ο κατηγορούμενος 1 τους έβαζε ωράριο για την έξοδο. Αν καθυστερούσαν τους έλεγε «Θα σας επιστρέψω στη χώρα σας την Αίγυπτο». Βγαίνανε κρυφά. Δεν είχαν «off» συγκεκριμένη μέρα. Αναλόγως της περιόδου μπορεί να είχαν μια φορά την εβδομάδα αναλόγως της ώρας που τελείωναν την εργασία τους. Του υποδείχθηκαν οι φωτογραφίες (από το facebook) Τεκμήρια 52 - 56, που βρίσκονταν σε off. Ανέφερε ότι οι φωτογραφίες Τεκμήρια 52 και 54 τραβήχτηκαν μετά την καταγγελία, η φωτογραφία Τεκμήριο 55 στο γραφείο του «Immigration» και η φωτογραφία Τεκμήριο 56 ενόσω ήταν σε δίωρη άδεια. Για την καταβολή των μισθών του, ο ΜΚ 4 ανέφερε ότι ο μισθός των €350 δεν τους καταβαλλόταν κανονικά κάθε μήνα. Όταν περνούσε καιρός ζητούσε τα χρήματα του από τον κατηγορούμενο 1, ο οποίος του έλεγε «εντάξει», αλλά δεν τον πλήρωνε. Όταν του ξαναζητούσε του φώναζε ότι θα πήγαινε στην Τράπεζα να του τα φέρει. Του το έλεγε θυμωμένα, οπότε και ο ΜΚ 4 έφευγε και δεν του ξαναέλεγε. Ο κατηγορούμενος 1 τον πλήρωνε €400 - €500 μετά την πάροδο 2 - 3 μηνών. Ο κατηγορούμενος 1 πάντα κρατούσε πίσω χρήματα, 1 ή 2 μισθούς για να τους αναγκάζει να μείνουν. Ο λόγος που επανήλθε, παρά τις άσχημες συνθήκες, ήταν γιατί χρωστούσε λεφτά τα οποία έπρεπε να αποπληρώσει. Δεν γνώριζε ότι μπορούσε να εργαστεί αλλού. Αυτός ήταν και ο λόγος που δεν ζήτησε απαλλαγή. Φοβόταν ότι δεν θα έπαιρνε τα χρήματα του. Ως προς το πώς προμηθευόταν τρόφιμα ανέφερε (Έγγραφο Δ

(2), σελ. 3): «Ε.24: Πώς προμηθευόσουν με τρόφιμα κατά τη διάρκεια της εργασίας σου; Α.24: Μας έδινε 70 ευρώ στον καθένα για να ψωνίζουμε από την υπεραγορά, αλλά δεν ήταν αρκετά για να αγοράζουμε τα χρειαζούμενα και να τρώμε καλά. Κάποιες φορές δεν μας έδινε τα χρήματα κάθε αρχή του μήνα, αλλά περνούσαν λίγες μέρες, ακόμα και μια βδομάδα μέχρι να μας δώσει τα χρήματα για το ψώνισμα. Ποτέ δεν πληρωνόμουν έγκαιρα το μισθό μου. Πάντα ο [κατηγορούμενος 1] κρατούσε ένα μισθό και όταν του ζητούσα το μισθό μου, ο [κατηγορούμενος 1] μου φώναζε και μου έλεγε no "money".» Εργάστηκε 8 μήνες και ακολούθως άλλους 6, μέχρι και την καταγγελία. Γενικά, ήταν η θέση του, όταν ζητούσαν τα χρήματά τους έκανε 10 - 15 μέρες να τα δώσει. Αναγνώρισε στο Τεκμήριο 57 (12 αποδείξεις) υπογραφή του. Δεν θυμόταν όμως ημερομηνίες. Ούτε μπορούσε να επιβεβαιώσει τα ποσά. Ο ΜΚ 4, όταν ασθένησε μία φορά, ο κατηγορούμενος 1 του κατακράτησε μισθούς 5 ημερών και τα έξοδα των φαρμάκων. Προφορικά ανέφερε ότι ο κατηγορούμενος 1 αρνήθηκε να τον πάρει νοσοκομείο. Είπε στους άλλους να του δώσουν Panadol και του έκοψε από τον μισθό τις μέρες που δεν εργάστηκε. Ο ΜΚ 5 ανέφερε ότι άρχιζαν δουλειά στις 6:30 το πρωί και τελείωναν στις 7:30 το βράδυ κάθε μέρα, με 1 ώρα διάλειμμα το μεσημέρι. Δικαιούνταν μόνο τη μισή μέρα του Σαββάτου άδεια, μετά το μεσημέρι. Αν είχαν δουλειά τότε έπαιρναν μισή μέρα την Κυριακή ή τη Δευτέρα. Την εποχή της φράουλας άρχιζαν στις 6:30 το πρωί και τελείωναν μεσάνυκτα, με μισή ώρα διάλειμμα. Ο λόγος ήταν γιατί πακέταραν και ζύγιζαν τις παραγγελίες. Όσες φράουλες έμεναν πίσω τις καθάριζαν και τις πακέταραν την επομένη. Δεν μάζευαν όμως μόνο φράουλες αλλά και ντομάτες, καθάριζαν τα χόρτα στα χωράφια και μετέφεραν κιβώτια όλη μέρα. Ζήτησαν από τον κατηγορούμενο 1 να τους δοθεί αυτοκίνητο για τις μεταφορές και αρνήθηκε. Η κατηγορούμενη 2 ερχόταν να εργαστεί «τον καιρό της φράουλας». Τους επέβλεπε όταν πακέταραν και «φώναζε παραπάνω» από τον κατηγορούμενο 1. Τελείωναν 12:00 τα μεσάνυχτα με 1:00 το πρωί. Αν τελείωναν πιο νωρίς τους έβαζε άλλες δουλειές. Της έλεγαν ότι πεινούσαν και ήθελαν να μαγειρέψουν και αυτή φώναζε «Παναγιά μου, Παναγιά μου» και κτυπούσε τα πόδια της και τα χέρια της στο τραπέζι. Τους έδινε μπισκότα και κομμάτια κέικ ενώ δεν τους άφηνε να ξεκουραστούν. Αν αργούσαν 5 λεπτά το πρωί τους φώναζε. Έπλεναν λίγο τα χέρια και τα πόδια γιατί δεν είχαν χρόνο να κάνουν μπάνιο. Το Σάββατο, μετά τις 2.30 κάνανε μισή μέρα off, ακολούθως, με την παρέλευση 2 εβδομάδων την Κυριακή, πάλι μισή μέρα, οπότε και ξανά Με την παρέλευση 2 εβδομάδων, Σάββατο. Για την καταβολή των μισθών του, ο ΜΚ 5 ανέφερε τα ακόλουθα (Έγγραφο Ε

(2), σελ. 3): «Ε.26: Πόσα πληρώθηκες; από την εργασία σου μέχρι σήμερα; Α.26: Πληρώθηκα 2,350 ευρώ. Μου χρωστά μισθούς για τρεις μήνες. Ε.27: Τι έκανες τα χρήματα που πήρες; Α.27: Τα λεφτά που πήρα τα έστειλα στην οικογένεια μου γιατί η γυναίκα μου ενώ βρισκόμουν στην Κύπρο δανείστηκε 5,000 αιγυπτιακές λίρες από την πεθερά μου. Ο αδερφός μου, μου είπε να του δώσω πιο μετά τις 10,000 που δανείστηκα από εκείνον. Ε.28: Πώς τα έστειλες στην οικογένεια σου; Α. 28: Έδωσα τα 1,000 του Walid και τα πήρε μαζί του στην Αίγυπτο. Ε.29: Τα άλλα χρήματα που πήρες τι τα έκανες; Α.29: Έστειλα άλλα 1,000 ευρώ στην οικογένεια μου, με κάποιον που δούλευε σε διπλανή μάντρα και πήγαινε Αίγυπτο. Ε.30: Πώς πληρωνόσουν από τον [κατηγορούμενο 1]; Α.30: Όταν ήρθα στην Κύπρο, ο μάστρος μου κράτησε τον ένα μήνα και πληρώθηκα τέλος Μαρτίου για πρώτη φορά 1250 ευρώ. Για αυτό η γυναίκα μου αναγκάστηκε να δανειστεί από την πεθερά μου. Ο μάστρος είπε μου ότι τον πρώτο μήνα που δούλεψα θα τον κρατά σαν εγγύηση και θα μου τον έδινε όταν θα έφευγα. Αν έκανα καμιά ζημιά ή αν εξαφανιζόμουν θα κρατούσε τον πρώτο μήνα. Μετά τέλος Ιουνίου πληρώθηκα 1,050 ευρώ και μια εβδομάδα πριν να μας βρείτε του ζήτησα και μου έδωσε 50 ευρώ. Ε.31: Δεν είπες στον μάστρο σου ότι είχες πρόβλημα και έπρεπε να πιάνεις τα χρήματα σου κάθε μήνα; Α31: Λέγαμε τα προβλήματα μεταξύ μας αλλά φοβόμασταν να το πούμε στον μάστρο μας γιατί αυτός όποτε του λέγαμε κάτι μας φώναζε. Ε.32: Τι του λέγατε και φώναζε δηλαδή; Α.32: Του είπαμε το χειμώνα ότι δεν είχαμε ζεστό νερό και μας είπε να ζεσταίνουμε νερό με το γκάζι αλλά μας έδινε τρία γκάζια το μήνα και δεν μας έφτανε. Μπορούσε να λείψει το γκάζι και να μας πει αύριο και συνεχίζαμε το φαί με τα ξύλα. Όταν κάναμε παράπονα μας έλεγε ότι αυτή ήταν η κατάσταση εκεί και όποιου δεν του άρεσε να φύγει. Ε.33: Γιατί δεν έφυγες αφού αντιμετώπιζες τόσα προβλήματα στην εργασία σου; Α.33: Εγώ ήμουν μόνο στη φάρμα δεν ξέρω την Κύπρο και δεν ήξερα που να πάω.» Σύμφωνα με τον ΜΚ 5 (Έγγραφο Ε

(2), σελ. 4) ο κατηγορούμενος 1, τους «έπαιρνε με το αυτοκίνητο τις αρχές του μήνα στο σουπερμάρκετ και μας έδινε στον κάθε ένα από 70 ευρώ για να πιάσουμε τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης, αλλά δεν ήταν αρκετά και ζητήσαμε περισσότερα χρήματα αλλά δεν μας έδινε». Προφορικά ανέφερε ότι, όταν πρωτοήρθε, ο κατηγορούμενος 1 τον πλήρωσε για 20 μέρες και μετά τον πλήρωνε κάθε 4 μήνες. Έλαβε τις πρώτες 20 μέρες, μετά 3 μήνες, €1.050, μετά €700, 2 μήνες. Τα υπόλοιπα δεν τα έλαβε. Αναγνώρισε την υπογραφή του στις αποδείξεις, Τεκμήριο 59, δεν ήταν όμως σίγουρος τι υπέγραφε. Πολλές φορές υπέγραφε χωρίς να εισπράττει ποσά. Ο ΜΚ 6 ανέφερε τα ακόλουθα σε σχέση με το ωράριο εργασίας (Έγγραφο ΣΤ

(2), σελ. 3): «Δουλεύαμε από τις 6 το πρωί μέχρι τις 1 τα μεσάνυχτα, είχαμε μισή ώρα διάλειμμα η ώρα 0930 με 1000 για πρόγευμα, από τις 1200 μέχρι τις 1300 ήταν το μεσημεριανό μας και πολλές φορές ο μάστρος μας δεν μας άφηνε να κάτσουμε μια ώρα αλλά μας σήκωνε στην μισή ώρα γιατί μας έλεγε ότι είχε πολλή δουλειά. Αν έβρεχε ή είχε ζέστη πάλι πηγαίναμε. Αν αρρωστούσαμε και δεν μπορούσαμε να πάμε δουλειά μας έλεγε ότι θα μας έκοβε 50 ευρώ την ημέρα από το μισθό μας και έτσι όλοι φοβόμαστε και πηγαίναμε δουλειά . Ε24: Από το μεσημέρι και μετά τι έκανες; Α24: Μαζεύαμε διάφορα από τα χωράφια μέχρι τις 1900 το βράδυ. Ότι μαζεύαμε από τα χωράφια τα πέρναμε σε ένα χώρο συγκεκριμένο, δίπλα από το σπίτι του εργοδότη και τα συσκευάζαμε σε πακέτα του μισού κιλού ή ενός κιλού. Μετά που τελειώναμε το πακετάρισμα τα βάζαμε στο φορτηγό ψυγείο και σχολάναμε περίπου μέχρι τις 12 με 1 τα μεσάνυχτα. Η γυναίκα του μάστρου μας η [κατηγορούμενη 2] μας φώναζε συνέχεια, έστω αν πηγαίναμε τουαλέτα μας φώναζε να επιστρέφουμε και μας έκανε παρατήρηση ότι αργήσαμε». Ο ΜΚ 6 ανέφερε τα ακόλουθα σε σχέση με τρόπο που αμείβονταν (Έγγραφο ΣΤ

(2), σελ. 4): «Πληρώθηκες από τον [κατηγορούμενο 1] για αυτούς τους έξι μήνες; Α26: Ναι. Όταν ήταν να φύγω από την Κύπρο ο μάστρος μου, μου έδωσε όλα τα λεφτά, περίπου 2,000 ευρώ και τα έδωσα στην μητέρα μου και έδωσε μέρος από αυτά στα χρέη μας. Ο μάστρος μου μας έδινε μόνο τα 70 ευρώ για το φαγητό κάθε μήνα, μάζευε τα λεφτά του μισθού και τα έδινε όταν έφευγες να πάεις πίσω στην χώρα σου. Δεν το έκανε μόνο μαζί μας αλλά και με τους άλλους που δούλευαν εκεί. Ε.27: Αυτούς του έξι μήνες που δούλεψες εκεί ζήτησες τον μισθό σου και δεν σου τα έδωσε; Α27 Δεν τα ζήτησα γιατί όταν ήρθα στην Κύπρο, έμαθα από τους άλλους που δούλευαν εκεί ότι έτσι πλήρωνε ο μάστρος μας.» Προφορικά συμπλήρωσε ότι έλαβε τους μισθούς του, δεν έλαβε όμως τίποτε για τις υπερωρίες. Άλλοι εργάτες, σε γειτονικά χωράφια, εξ όσων αντιλήφθηκε πληρώνονταν κανονικά. Αναγνώρισε την υπογραφή του στις αποδείξεις, Τεκμήριο 62, δεν μπορούσε να επιβεβαιώσει ποσά και ημερομηνίες. Η υπογραφή του φαινόταν και σε έγγραφο που τιτλοφορείται ως «Declaration» (Τεκμήριο 63), δεν γνώριζε όμως το περιεχόμενο. Ανέφερε ότι στα χωράφια δεν υπήρχε φωτισμός. Δούλευαν μέχρι να νυχτώσει και μετά συσκεύαζαν. Μάζευαν από τις «6:30 το πρωί μέχρι τις 7 που να είναι πολύ σκοτεινά» και μετά έπρεπε να πακετάρουν. Τα μετέφεραν πεζή. Ο κατηγορούμενος 1 δεν τους διέθετε όχημα με τη δικαιολογία ότι αυτό θα χαλούσε. Μετέφεραν 12 κιβώτια ο καθένας, περίπου 1 ½ με 2 κιλά το καθένα. Δεν ήταν σίγουρος όμως για το βάρος. Ο ΜΚ 6 ανέφερε τα ακόλουθα σε σχέση με την ιατρική τους περίθαλψη (Έγγραφο ΣΤ

(2), σελ. 3): «Ε22: Εσύ αρρώστησες ποτέ; Και εάν ναι, εσύ έπιασες off ή συνέχισες να εργάζεσαι; Α22: Ναι. Επειδή έβρεχε και εμείς ήμασταν μέσα στα χωράφια, εγώ κρυολόγησα και δεν ήμουν καλά. Βρήκα φάρμακα από ένα φίλο μου και έπιασα για το κρυολόγημα και τον πυρετό. Για μια βδομάδα ήμουν άρρωστος αλλά συνέχισα να δουλεύω επειδή μας απειλούσε ότι θα μας έκοβε 50 ευρώ για κάθε μέρα που θα καθόμασταν και μας φώναζε. Ε23: Ζήτησες ποτέ από τους εργοδότες σου να σε πάρουν γιατρό; Α23: Και να ζητούσες να σε πάρουν γιατρό δεν σε έπαιρναν και εάν σε έπαιρναν πληρώναμε εμείς. Σε μια περίπτωση, κάποιος που τον λένε Hani ήταν για μια εβδομάδα στο κρεβάτι και δεν τον πήρα γιατρό.» Ο ΜΚ 7 ανέφερε ότι άρχιζαν δουλειά στις 6:00 το πρωί και τελείωναν στις 7:00 το βράδυ κάθε μέρα, με 1 ώρα διάλειμμα το μεσημέρι. Μετά πήγαιναν στο συκευαστήριο και εργάζονταν μέχρι τις 01:00 το πρωί. Μπορούσε να προσευχηθεί στις 05:30 το πρωί και στις 13:00 όταν έκαναν διάλειμμα. Δεν μπορούσε να νηστέψει στο ραμαζάνι γιατί οι κατηγορούμενοι τους το απαγόρευαν ισχυριζόμενοι ότι δεν θα άντεχαν στη δουλειά. Είχαν μισή μέρα off, Σάββατο ή Κυριακή. Την «εποχή της φράουλας» δεν είχαν off. Εννοούσε μισή μέρα ως ακολούθως: «Σάββατο, κάποιες φορές μας έδινε Κυριακή. Όταν ήταν εποχή της φράουλας, δεν είχαμε κάποια συγκεκριμένη ημέρα. Δεν επαίρναμε μισή μέρα ακριβώς. Πηγαίναμε η ώρα 6:30 δουλειά και φεύγαμε η ώρα μια, δύο, αυτό εννοώ μισή μέρα. Πηγαίναμε για μπάνιο για φαγητό και μετά μας ζητούσε να πάμε να κλείσουμε τις φράουλες. Και τελειώναμε η ώρα 8:00, 8:30, αυτό εννοώ μισή μέρα. Μισή μέρα είναι δύο ώρες σύνολο.» Αργίες είχαν, μια μέρα τον Απρίλιο και μία μέρα τον Αύγουστο. Αναγνώρισε τον εαυτό του σε φωτογραφία ημερ. 25.12.2018, ημέρα Τρίτη (Τεκμήριο 64). Για την καταβολή των μισθών του, ο ΜΚ 7 ανέφερε τα ακόλουθα (Έγγραφο Ζ

(2), σελ. 3 - 4): «Ε.20: Πώς θα ξοφλούσατε αυτό το πόσο που δανειστήκατε; Α.20: Συμφωνήσαμε με τους συγγενείς και φίλους να τους στέλνουμε λεφτά κάθε μήνα αλλά μετά όταν ήρθαμε στην Κύπρο και ο εργοδότης μας δεν μας πλήρωνε κάθε μήνα επικοινώνησα μαζί τους και τους ζήτησα να αλλάξει η μεταξύ μας προφορική συμφωνία. Επειδή έμαθα από τους άλλους εργαζόμενους ότι ο εργοδότης μου θα με πλήρωνε κάθε τέσσερις με 5 μήνες, τους είπα ότι θα πρέπει να κάνουν υπομονή. Στους 4 μήνες, ο εργοδότης μου με πλήρωσε για τους 2μισι μήνες δουλείας και εγώ τα έστειλα όλα στην Αίγυπτο. Στο μεταξύ επειδή η μητέρα μου είχε τα ιατρικά της έξοδα έπρεπε να δανειστώ άλλα 300 ευρώ από έναν ομοεθνή μου, τον Semi που εργαζόταν εκεί Ε.21: Πόσα πληρώθηκε για τους δυόμισι μήνες δουλειάς; Α.21: Πληρώθηκα συνολικά 910 ευρώ από τα οποία μοίρασα σε αυτούς που χρωστώ και τα άλλα μισά στην μητέρα μου. Ε.22: Με ποιο τρόπο έστειλες τα λεφτά στην Αίγυπτο; Α.22: Έμαθα ότι θα επέστρεφε στην Αίγυπτο ένας ομοεθνής μου και τα έδωσα σε αυτόν να τα πάρει όπως και έγινε. Ε.23: Τα λεφτά που χρωστούσες στον Semi, πότε τα πλήρωσες; Α.23: Όταν πληρώθηκα για δεύτερη φορά από τον εργοδότη μου, δηλαδή 8 μήνες από την 1η μου πληρωμή. Πληρώθηκα περίπου 3000 ευρώ. Τελείωσε η παραγωγή και έτσι πληρώθηκε και ο ίδιος και πληρωθήκαμε και εμείς» Διευκρίνισε αντεξεταζόμενος τα ακόλουθα (πρακτικό ημερ. 13.12.2022): «A. Εγώ ζήτησα λεφτά, επειδή ο αδελφός μου έφευγε, να του δώσω και δεν μου έδωσε μετά από δυόμιση μήνες. Δεν μου έδωσε. Και μετά από έναν μήνα, πήγε κάποιος για άδεια, και ζήτησα επίσης λεφτά, γιατί χρωστούσα στην Αίγυπτο και μου έδωσε 910 ευρώ. Μετά από τρεις μήνες και 18 μέρες, να μου δώσει αυτά τα λεφτά. Πολλές φορές κάθε τρεις μήνες, κάθε τέσσερις μήνες μας πλήρωνε, και με τις φωνές, και με την ένταση. Μια, δύο και τέσσερις φορές του ζητούσα τα λεφτά για να μου τα δώσει. Πάντα μου έλεγε να μαζέψω και όταν φύγεις να σου το δώσω». Σήμερα του οφείλουν μόνο τις υπερωρίες. Αναγνώρισε στη δέσμη αποδείξεων, Τεκμήριο 65, την υπογραφή του. Ο κατηγορούμενος 1 ερχόταν κάθε 4 μήνες και τους έβαζε να υπογράφουν. Δεν μπορούσε να διαβάσει. Αντεξεταζόμενος δέχθηκε ότι την 1.6.2019 έλαβε €3.500. Τα έστειλε στην Αίγυπτο με κάποιον Σάμη. Αρνήθηκε ότι έλαβε €700 στις 30.7.2019. Αρνήθηκε επίσης ότι έλαβε €350 τον Σεπτέμβριο του 2019 και ακολούθως τον Οκτώβριο 2019. Δεν θυμόταν αν έλαβε €700 τον Δεκέμβριο. Στις 3.3.20 έλαβε €350. Θυμόταν γιατί θα πήγαινε γιατρό. Είχε εντοπίσει ο ίδιος την ημερομηνία παρά το γεγονός ότι ανέφερε ότι δεν ήξερε να γράφει και να διαβάζει. Ανέφερε ότι θυμόταν την ημερομηνία. Ανέφερε ότι δεν του δίδονταν η ευκαιρία από τον κατηγορούμενο 1 να διαβάζει τους αριθμούς. Αρνήθηκε ότι έλαβε στις 12.3.2020 άλλα €700 και στις 20.3.2020, €350 και στις 19.5.2020, €550. Εργάστηκε συνολικά 28 μήνες. Σύμφωνα με τον ΜΚ 7 (Έγγραφο Ζ

(2), σελ. 4) ο κατηγορούμενος 1, τους έπαιρνε «στο LIDL στο Παραλίμνι και ψωνίζαμε. Έδινε 70 ευρώ στον καθένα μας για να ψωνίσουμε. Στην περίπτωση που ο λογαριασμός έβγαινε πάνω από 70 ευρώ δεν μας έδινε άλλα λεφτά.». Ο ΜΚ 7 ανέφερε ότι ο Sameh και ο Mohamed πληρώνονταν περισσότερα χρήματα. Όσον αφορά ιατρικά έξοδα, ο ΜΚ 7 ανέφερε τα ακόλουθα (Έγγραφο Ζ

(2), σελ. 5): «Ε.29: Λες πως οι περισσότεροι πονούσατε τα πλευρά και τα δόντια σας πήγατε ποτέ σε γιατρό; Α.29: Μας πήρε μια φορά σε οδοντίατρο η εργοδότρια μου η [κατηγορούμενη 2], εμένα τον Semi και τον Walid σε διαφορετικές περιπτώσεις. Πλήρωσα εγώ για τον γιατρό δηλαδή πλήρωσε η [κατηγορούμενη 2] και μετά μου τα αφαίρεσε από τον μισθό μου. Ε.30: Θυμάσαι το όνομα του γιατρού και τι σου είπε ο γιατρός ότι είχες; Α.30: Δεν θυμάμαι το όνομα της αλλά ξέρω να σου δείξω που είναι το ιατρείο της στη Δερύνεια. Δεν μου είπε κάτι μίλησε με την [κατηγορούμενη 2] σε έμενα έδωσε παυσίπονα». Ο ΜΚ 8 περιέγραψε ως ακολούθως τις ώρες και συνθήκες εργασίας στη φάρμα (Έγγραφο Η

(2), σελ. 2): «Έτσι κάθε μέρα ξυπνούσαμε στις 0600 και πηγαίναμε στα χωράφια, καθαρίζαμε τα φύλλα των ντοματών, κόβαμε τα χόρτα από τα φυτά, στην συνέχεια τσαπίζαμε για να καθαρίσουμε το χωράφι από τα χόρτα και μετά πηγαίναμε στα χωράφια με τις φράουλές. Εκεί κάναμε τα ίδια με τις φράουλες, καθάρισμα και τσάπισμα. Πηγαίναμε για πρωινό όποτε τα τελειώναμε αυτά που σου είπα και το πρωινό μας ήταν για μισή ώρα. Μετά κόβαμε τις φράουλες και μεταφέραμε τις κάσιες με φράουλες στα χέρια μας, περίπου 10 κάσιες ο κάθε ένας και περπατούσαμε ένα χιλιόμετρο για να τις μεταφέρουμε στο συσκευαστήριο όπου τις πακετάραμε σε ειδικά πακέτα. Το κουβάλημα γινόταν μέχρι να νυχτώσει αφού υπήρχαν πολλές φράουλες και πηγαίναμε και ερχόμασταν ώσπου να τις κουβαλήσουμε όλες. Μετά μέναμε εκεί στο συσκευαστήριο ώσπου να τις συσκευάσουμε όλες τις φράουλες σε ειδικά πακέτα. Το πιο γρήγορο που τελειώσαμε ήταν στις 0900 το βράδυ και το πιο αργό ήταν 0100 το πρωί. Τις πιο πολλές φορές σχολάγαμε ως τις 1200 το βράδυ. Όταν υπήρχαν πολλές φράουλες ο Mohamed μας έλεγε ότι ο [κατηγορούμενος 1] του είπε να μας πει ότι θα κάνουμε μόνο μισή ώρα μεσημεριανό γιατί πρέπει να δουλέψουμε. Δουλεύαμε κάθε μέρα από Δευτέρα μέχρι Κυριακή αλλά το Σάββατο δουλεύαμε μισή μέρα. Κάποτε ο [κατηγορούμενος 1] μας έλεγε να δουλέψουμε όλο το Σάββατο και να μας δώσει επιπλέον 10 ευρώ περισσότερα. Δεν γινόταν να αρνηθούμε και έτσι υπήρχαν πολλές φορές που δουλεύαμε από την Δευτέρα μέχρι την Κυριακή ασταμάτητα. Κατά την διάρκεια της δουλειάς μας ο [κατηγορούμενος 1] ερχόταν κάθε μέρα στα χωράφια και μας επίβλεπε, αυτός δεν εργαζόταν μαζί μας, αυτός πότιζε τα χωράφια με ειδικό μηχάνημα ποτίσματος. Η γυναίκα του [κατηγορούμενου 1], η [κατηγορούμενη 2] ερχόταν και αυτή στο συσκευαστήριο μόνο τις εποχές που συσκευάζαμε τις φράουλες. Ο [κατηγορούμενος 1] είχε 2 - 3 σκάλες χωράφι με φράουλες μόνο του, 2 θερμοκήπια ντομάτες, ακόμα τέσσερα μικρά θερμοκήπια με ντομάτες, 24 μικρά θερμοκήπια με φράουλες και ένα θερμοκήπιο μεγάλο πολύ με φράουλες, 1 ένα χωράφι με χαμηλά θερμοκήπια με φράουλες κοντά στο συσκευαστήριο και 1,5 σκάλες χωράφι με μόνο φράουλες, και ελαιόδεντρα που βρίσκονταν γύρω γύρω από τα χωράφια, αυτά βρίσκονταν στην Δερύνεια και μερικά στην Σωτήρα. Όταν είπαμε στον [κατηγορούμενο 1] ότι ήταν μακριά να κουβαλούμε τις κάσιες ένα χιλιόμετρο μας είπε ότι έσπασαν τα αυτοκίνητα και έτσι πρέπει να πηγαίνουμε με τα πόδια. Μια φορά όμως όταν μαζεύτηκαν 500 κάσιες περίπου και είχε νυχτώσει και έπρεπε να τις συσκευάσουμε ακόμα τις φράουλες, πήγε ο [κατηγορούμενος 1] και έφερε το αυτοκίνητο και τις φορτώσαμε». Κάθε κιβώτιο ήταν 3, 4 ή 5 κιλά και κουβαλούσαν μέχρι 12 κάθε φορά. Αρνήθηκε ότι ήταν αδύνατο να κουβαλήσει τέτοιο βάρος για ένα χιλιόμετρο, όπως είχε ισχυριστεί. Σήκωνε κάποιες φορές και 70 κιλά. Η περίοδος που έβγαζαν φράουλες ήταν περίπου 4 με 4 ½ μήνες. Φώναζε και η κατηγορούμενη 2, «που βρίσκεται ο τάδε;» ή «Παναγία μου, Παναγία μου, Παναγία μου», αν κάποιος πήγαινε λ.χ. για να κάνει την ανάγκη του ή για να πάρει ένα κομμάτι ψωμί. Έπαιρναν μισή μέρα άδεια. Έκανε περίπου 10 off σε 9½ μήνες. Ο κατηγορούμενος 1 δεν τους επέτρεπε να μιλούν με κανέναν. Κάποιος είπε στον κατηγορούμενο 1 να τους πληρώνει περισσότερα και του είπε να μην ξανάρθει. Για την καταβολή των μισθών του, ο ΜΚ 8 ανέφερε τα ακόλουθα (Έγγραφο Η

(2), σελ. 3 - 4): «Με πλήρωνε κάθε 3 μήνες ο [κατηγορούμενος 1] σε μετρητά αφού έτσι ήταν το σύστημα και έτσι πληρώνονταν και οι άλλοι και τα 70 ευρώ σε μετρητά μου τα έδινε κάθε αρχή του μήνα ο [κατηγορούμενος 1]. Οδηγούσε ο [κατηγορούμενος 1] και πηγαίναμε μαζί του στο αυτοκίνητο και μας πήγαινε στο σουπερμάρκετ να ψωνίσουμε και ερχόταν και μας έπαιρνε όταν τελειώναμε . Τον πρώτο μήνα τον Νοέμβριο έπιασα 250 ευρώ αφού δούλεψα 22 μέρες και ο [κατηγορούμενος 1] είπε ότι έπρεπε να κρατήσει ολόκληρο μισθό μέσα και έτσι τον Δεκέμβριο δεν πληρώθηκα και κράτησε τον μισθό μου τον Δεκέμβρη. Για τους πρώτους τρεις μήνες του 2020 πληρώθηκα 1050 ευρώ τέλος του Μάρτη σε μετρητά από τον [κατηγορούμενο 1] και τα έστειλα στην Αίγυπτο μέσω ενός φίλου που θα πήγαινε στην Αίγυπτο. Πληρώθηκα μετά τέλος του Ιουνίου για 1050 ευρώ και τα έστειλα στην Αίγυπτο με τον αδερφό μου τον Walid που έφυγε και πήγε στην Αίγυπτο για να παντρευτεί. Η επόμενη μου πληρωμή θα γινόταν τέλος του Σεπτέμβρη. Ο [κατηγορούμενος 1] μου χρωστά τον Δεκέμβριο του 2019 και τον Αύγουστο και μισό Σεπτέμβρη του

1. Δεν πληρώθηκα ποτέ για τις επιπλέον ώρες που δούλευα και πάντα ήταν σταθερά τα χρήματα που έπαιρνα δηλαδή 350 ευρώ. Όταν είπαμε στον [κατηγορούμενος 1] ότι πρέπει να μας πληρώνει περισσότερο για όλη αυτήν την δουλειά που κάναμε και για τις τόσες πολλές ώρες εργασίας που συνήθως έφταναν μέχρι και τις 18 - 19 ώρες κάθε μέρα, μας είπε ότι μετά από 3 χρόνια θα πάρουμε 10 ευρώ αύξηση». Κάποιοι ζητούσαν χρήματα και ο κατηγορούμενος 1 δεν τους έδινε. Θεωρούσε ότι θα έφευγαν. Δεν έδιδε χρήματα του ΜΚ 6 και του ΜΚ
2. Τις αποδείξεις, Τεκμήριο 70, 15 στο σύνολο, τις υπέγραψε σε μία μέρα. Μόλις έφυγαν, ο ΜΚ 6 και ο ΜΚ 7, τους μάζεψε και υπόγραψαν, το 2019 ή το 2020, δεν θυμόταν ακριβώς. Προφορικά ο ΜΚ 8 ανέφερε ότι μια φορά πήρε €1.000 και την άλλη €
3. Έστειλε στην Αίγυπτο χρήματα μια φορά με τον αδελφό του κατηγορούμενου 1 και μια με τον Walid. Δεν έφυγε ο ίδιος με τον Walid αφού είχε δημιουργήσει χρέη. Για το ζήτημα αυτό, ο ΜΚ 8 ανέφερε ότι όταν χρειάστηκε σταγόνες (μετά από εργασίες συγκόλλησης) για τα μάτια του και ότι τον προμήθευσε με αυτές ο κατηγορούμενος
4. Ο ΜΚ 9 ανέφερε ότι δούλευαν κάθε μέρα χωρίς off. Τους έδιδε off μόνο σε γιορτές, 3 - 4 μέρες το χρόνο. Κάποτε τους έδιναν ½ μέρα off, Σάββατο ή Κυριακή, 3 ώρες περίπου. Ποτέ ολόκληρη μέρα. Δεν καταβάλλονταν υπερωρίες. Αν ζητούσαν off, ο κατηγορούμενος 1, το αφαιρούσε από τον μισθό τους. Ο ίδιος δεν έπιανε off επειδή ο κατηγορούμενος 1 του φώναζε και δεν τον άφηνε. Εργάζονταν μέχρι τις 12:00 - 1:00 τα μεσάνυκτα. Κάποιες φορές τελείωναν και στις 8:00 το βράδυ. Δεν είχαν συγκεκριμένη ώρα. Αναγνώρισε την υπογραφή του σε έντεκα αποδείξεις (Τεκμήριο 72), δεν δέχθηκε όμως ότι οι ημερομηνίες που αναγράφονταν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα. Ο κατηγορούμενος 1 τους έφερνε συχνά έγγραφα και απλώς υπέγραφαν. Του υποδείχθηκαν από τον συνήγορο Υπεράσπισης τέσσερις φωτογραφίες ,στις οποίες απεικονιζόταν ο ίδιος - Τεκμήριο 73 - Η μία είχε ημερομηνία 22.5.2018 (Τρίτη). Δεν την θυμόταν. Για την άλλη ημερ. 11.12.17 (Δευτέρα), ανέφερε ότι τραβήχτηκε, μάλλον, όταν τους πήρε ο κατηγορούμενος για ψώνια. Δεν τις είχε αναρτήσει στο Facebook ο ίδιος. Δεν θυμόταν πότε τραβήχτηκαν οι φωτογραφίες. Για ψώνια τους έπαιρνε ο κατηγορούμενος 1, κάποτε πήγαιναν και οι ίδιοι με ποδήλατα. Είχαν 2 με 3 ποδήλατα. Κάποιες φορές σχολάνανε λίγο πιο νωρίς. Κάποτε δεν προλάβαιναν και οι υπεραγορές ήταν κλειστές. Για την καταβολή των μισθών του, ο ΜΚ 9 ανέφερε τα ακόλουθα (Έγγραφο Θ

(2), σελ. 3): «Με πλήρωνε κάθε τέσσερις μήνες. Έτσι του πλήρωνε όλους Ε.40: Δηλαδή πότε πληρώθηκες από τον μάστρο σου; Α.40: Την πρώτη φορά που ήρθα, δούλεψα για ένα μήνα και ζήτησα τα λεφτά μου από τον Κώστα και μου είπε ότι έπρεπε να συμπληρώσω τέσσερις μήνες στην δουλειά για να πληρωθώ. Μετά που δούλεψα 4 μήνες με πλήρωσε 1,050 και κράτησε τον ένα μήνα σαν εγγύηση. Μετά από τρεις μήνες ζήτησα τα χρήματα μου πάλι και μου είπε ότι θα έπρεπε να συμπληρώσω τέσσερις μήνες για να πάρω τα χρήματα μου. Όταν του είπα ότι θα έφευγα να πάω στην Αίγυπτο μου είπε να δουλέψω ακόμα ένα μήνα και να μου τα δώσει όλα μαζί. Μετά από ένα μήνα, ο [κατηγορούμενος 1] μου έδωσε όλα τα χρήματα και τους πέντε μήνες 1,550 ευρώ. Αλλά μου κράτησε 150 ευρώ και μου είπε ότι θα μου τα έδινε όταν θα επέστρεφα από την Αίγυπτο. Στην αρχή μου είπε ότι θα μου κρατούσε ένα μήνα πίσω σαν εγγύηση αλλά εγώ τον παρακάλεσα να αφήσει μισό μήνα και για αυτό κράτησε 150 ευρώ. E.41 Γιατί ο [κατηγορούμενος 1] σε πλήρωνε κάθε τέσσερις μήνες; Α.41: Έτσι έκαμνε. Άφηνε ένα μήνα για εγγύηση. Ε.42: Γιατί κρατούσε τον ένα μήνα εγγύηση; Α.42: Για να μας κρατήσει να μη φύγει κανένας από κοντά του. Ε.43: Πώς το ξέρεις αυτό; Α.43: Το είπε ο μάστρος.» Δεν του καταβλήθηκαν ποτέ υπερωρίες. Δεν θυμόταν πόσα έλαβε όμως συνολικά. Έλαβε χρήματα μια φορά που ήρθε και μία φορά που έφυγε. Τα €70 για ψώνια ο κατηγορούμενος 1 τα έδιδε, αλλά με καθυστέρηση. Αρνήθηκε υποβολή ότι στις 31.5.2019 έλαβε €670 και ότι στις 29.5.2018 έλαβε €

1. Δέχθηκε ότι έλαβε €70 στις 5.4.2019 και στις 2.5.
2. Από τον Γ.Γ. λάμβανε τα ίδια χρήματα αλλά δεν είχε παράπονο. Αρνήθηκε εισήγηση ότι ο Γ.Γ. είχε παράπονο μαζί του γι' αυτό δεν εργάστηκε ξανά σ' αυτόν. Ο Γ.Γ. του έδινε έξτρα χρήματα αν χρειαζόταν. Όταν ασθένησε μία φορά για δύο μέρες, ο κατηγορούμενος 1 του κατακράτησε μισθούς 2 ημερών, €50 δηλαδή. Για επίσκεψη στον οδοντίατρο πλήρωσε €
3. Όταν επέστρεψε από τον γιατρό άλλη φορά πάλι αναγκάστηκε και δούλεψε. Η κατηγορούμενη 2, αν και δεν του ζήτησε να εργαστεί, φώναζε ότι όποιος δεν θα εργαζόταν θα του έκοβαν το μεροκάματο. Η Αστ. ΜΚ 1 ανέφερε ότι δεν υπήρχε φωτισμός στις φυτείες παρά μόνο στο συσκευαστήριο. ΙΔ. ΟΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΓΙΑ ΚΑΤΑΚΡΑΤΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΩΝ ΤΟΥΣ Ο ΜΚ 3 ανέφερε ότι με την άφιξη τους στην Κύπρο, 10.11.2019, ο κατηγορούμενος 1 τους πήρε τα διαβατήρια λέγοντας τους ότι τα χρειαζόταν για διευθέτηση των εγγράφων τους. Δεν τους τα επέστρεψε. Ο ΜΚ 4 ανέφερε ότι με την άφιξη του στην Κύπρο, ο κατηγορούμενος 1 του ζήτησε, μέσω του Mohamed, και του πήρε το διαβατήριο. Προφορικά ανέφερε ότι του το επέστρεψε όταν θα πήγαινε στην Αίγυπτο. Ακολούθως όταν επέστρεψε, πάλι του το πήρε και το κρατούσε μέχρι την ώρα που έκανε καταγγελία. Ο κατηγορούμενος 1 του είχε πει από την αρχή ότι όταν θα φύγει θα το πάρει πίσω. Σύμφωνα με τον ΜΚ 5, ο κατηγορούμενος 1 έπιασε το διαβατήριο του από την πρώτη εβδομάδα. Του είπε ότι αυτός θα έβγαζε τα εισιτήρια για να πάνε πίσω γι' αυτό τα χρειαζόταν. Τα έγγραφα κρατούσε ο ΜΥ 5, αδελφός του κατηγορούμενου
4. Ο κατηγορούμενος 1 τα ζητούσε από τον ΜΥ 5 όταν κάποτε δούλευαν στη Σωτήρα ώστε να έχει αποδεικτικά αν τα ζητούσαν. Την περίοδο της καραντίνας του ζήτησαν τα διαβατήρια για να μπορούν να ψωνίσουν και ο κατηγορούμενος 1 τους ανέφερε ότι θα τους έφερνε αντίγραφα. Ο ΜΚ 6 ανέφερε ότι τράβηξε το βίντεο (Τεκμήριο 14) με το κινητό του για να «τον πιστέψουν» όταν θα έκανε καταγγελία επειδή ο ΜΥ 5 κατακρατούσε το διαβατήριο του. Δεν έκανε καταγγελία τελικά γιατί δεν ήξερε που να πάει. Ο κατηγορούμενος 1 υπέγραψε όμως έγγραφα για την αποδέσμευση του. Ο ΜΚ 7 ανέφερε ότι το διαβατήριο του το κρατούσε ο ΜΥ 5, αδελφός του κατηγορούμενου
5. Αποφάσισαν να γυρίσουν βίντεο για να τον καταγγείλουν στο «Immigration». Ανέφερε τα ακόλουθα στην κατάθεση του (Έγγραφο Ζ

(2), στις σελ. 5 - 6): «Ο λόγος που θέλαμε να τον καταγγείλουμε ήταν γιατί ο [κατηγορούμενος 1] κρατούσε τα διαβατήρια μας και εμείς του τα ζητήσαμε για να μπορέσουμε να βρούμε άλλο εργοδότη και αυτός μας είπε: «εγώ δεν σας τα δίνω, πηγαίνετε στο immigration να με καταγγείλετε». Ε.34: Ποιος μετάφρασε αυτά που είπατε στον [κατηγορούμενο 1]; Α.34: Κανένας εγώ με τα λίγα ελληνικά που ήξερα του είπα: «φερτό χαρτί, να βλέπει άλλο μάστρο» και μου είπε όχι. Την επόμενη δεν πήγα δουλειά και ήρθε να μου πει να πάω δουλειά και του είπα: «παραπάνω λεφτά για δουλειά, πολλή δουλειά» και πάλι [ο κατηγορούμενος 1] μου είπε όχι. Από εκείνη την ημέρα δεν πήγα δουλειά και μετά από 5 ημέρες του ζήτησα ξανά τα χαρτιά και μου είπε να μιλήσω με τον [ΜΥ 5]. Εγώ του είπα: «[ΜΥ 5] όχι μάστρος, εσύ μάστρος, μίλα [ΜΥ 5]». Την επόμενη μέρα ο [κατηγορούμενος 1] πήρε εμένα και τον αδελφό μου στο γραφείο του [ΜΥ 5]. Ο [ΜΥ 5] μας έδωσε δύο χαρτιά που δεν ξέρω τι γράφουν, τα υπογράψαμε, μας έδωσε και το διαβατήριο μας. Τότε ο [κατηγορούμενος 1] μας είπε να πάρουμε τις βαλίτσες μας και να φύγουμε. Δεν είχε μεταφραστή μιλούσαμε στα Ελληνικά, ότι καταλαβαίναμε». Αντεξεταζόμενος ανέφερε (πρακτικά ημερ. 13.12.2022): «E. Τα διαβατήρια τα εκρατούσε ο [ΜΥ 5]; A. Όχι, [κατηγορούμενος 1] μου έπιασε το διαβατήριο μόλις πήγα, βγήκα από το αεροδρόμιο, μόλις μπήκα στο αυτοκίνητο. E. Ποιος σου το επέστρεψε το διαβατήριο ο [κατηγορούμενος 1]; A. Ο [ΜΥ 5] ο αδελφός του. E. Άρα ποιος κρατούσε το διαβατήριο; A. Ο [κατηγορούμενος 1]. [κατηγορούμενος 1] γνωρίζω ότι ο [κατηγορούμενος 1] το πήρε. E. Εσύ το ζήτησες το διαβατήριο και δεν σου το εδιούσαν; A. Όχι. Οι παλιοί μου είπαν ότι παίρνει, αφήνει έναν μήνα μέσα και το διαβατήριο. E. Όμως δεν το ζήτησες το διαβατήριο, σωστά; A. Όχι, δεν το ζήτησα, ο ίδιος μου το ζήτησε μόλις κατέβηκα από το αεροδρόμιο». Ο ΜΚ 8 ανέφερε τα ακόλουθα στην κατάθεση του (Έγγραφο Η

(2), στις σελ. 3 - 4): «Μόλις ήρθαμε ο Mohamed μας είπε ότι ο [κατηγορούμενος 1] ήθελε τα διαβατήρια μας και πρέπει να πρέπει να του τα δώσουμε αλλά δεν ξέρω τον λόγο Εγώ το έδωσα το διαβατήριο μου στον Mohamed και αυτός το έδωσε στον [κατηγορούμενο 1]. ... To alien book μου το είχα στην κατοχή μου». Το διαβατήριο του ΜΚ 8 του επιστράφηκε αργότερα από κάποιο κ. Σάκη, ο οποίος όπως αναφέρθηκε από άλλο μάρτυρα εργάζεται στο «Γραφείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων». Σύμφωνα με τον ΜΚ 9, ο κατηγορούμενος 1 του ζήτησε να του δώσει το διαβατήριο. Του το επέστρεψε για να πάει στην Αίγυπτο. Τη δεύτερη φορά του επιστράφηκε στο γραφείο εργασίας. Σε ερώτηση γιατί κρατούσε ο κατηγορούμενος 1 τα διαβατήρια απάντησε (Έγγραφο Θ

(2), σελ. 5): «Ο Mohamed μου είπε ότι ο μάστρος έχει αδερφό δικηγόρο που είχε τα χαρτιά όλων μας και τα διαβατήρια μας». Ο κατηγορούμενος 1, ήταν η θέση του, τα ζήτησε για να μην φύγει κανένας. Ο ίδιος όμως δεν το ζήτησε ποτέ πίσω. Σύμφωνα με τον Αστ. ΜΚ 10, από την εμπειρία του, η παρουσίαση διαβατηρίου απαιτείται όταν θα μεταβεί στο αρμόδιο τμήμα για λήψη των βιομετρικών του στοιχείων. Ακολούθως δεν είναι απαραίτητη η προσκόμιση πρωτότυπου διαβατηρίου. ΙΕ. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΤΗ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗ - ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Ο ΜΚ 3 προφορικά είπε ότι είχε κάμερες παντού, έξω από την τουαλέτα και στα θερμοκήπια. Από πάνω τους πετούσε και drone, το οποίο περιέγραψε ως αεροπλανάκι με έλικα από πάνω. Δέχθηκε ότι δεν υπήρχε περίφραξη και ότι υπήρχαν γειτονικά κτήματα με εργάτες. Δεν είχε όμως που να πάει. Ο ΜΚ 3 ανέφερε επίσης ότι είχε τηλέφωνο, αλλά δεν είχε σύνδεση με το διαδίκτυο. Έπρεπε να μεταβεί εκτός της φάρμας για να συνδεθεί. Ο ΜΚ 4 ανέφερε ότι δεν τους επέτρεπαν να βγουν έξω. Ο κατηγορούμενος 1 τους έβαζε ωράριο για την έξοδο. Αν καθυστερούσαν τους έλεγε «Θα σας επιστρέψω στη χώρα σας την Αίγυπτο». Βγαίνανε κρυφά. Ο κατηγορούμενος 1 τους έλεγχε με κάμερες. Ο ΜΚ 5 επίσης ανέφερε ότι υπήρχαν κάμερες στο χωράφι. Υπήρχε και μία «που έκανε κύκλους», δηλαδή πετούσε για να βλέπει ο κατηγορούμενος 1 αν εργάζονταν. Δεν υπήρχε περίφραξη. Δεν διατηρούσαν επικοινωνία με υπαλλήλους σε γειτονικές φάρμες. Ούτε έρχονταν προμηθευτές. Ο κατηγορούμενος 1 δεν τους άφηνε ούτε να επικοινωνήσουν με τους συγγενείς τους με συγγενείς μέσω διαδικτύου. Ο ΜΚ 6 ανέφερε ότι υπήρχαν τοποθετημένες κάμερες έξω από τον χώρο διαμονής τους και έξω από το συσκευαστήριο. Ο κατηγορούμενος 1 τους παρατηρούσε και με κιάλια. Ο ΜΚ 7 ανέφερε ότι κάμερες είχε παντού, στο χωράφι, στο συσκευαστήριο και στα θερμοκήπια. Με ένα ποδήλατο έστελναν κάποιο κρυφά για ψωμί γιατί ο κατηγορούμενος 1 δεν τους άφηνε να φύγουν. Τους φώναζε. Ο ΜΚ 8 επίσης αναφέρθηκε σε κάμερες και σε μικρό αεροπλανάκι. Λόγω της οικονομικής του ανάγκης δεν μπορούσε να φύγει. Για να επικοινωνήσει με την οικογένεια του έπρεπε να πάει στη γειτονική φάρμα. Σε κάμερες και μικρό αεροπλανάκι με κάμερα αναφέρθηκε και ο ΜΚ

1. Η Αστ. ΜΚ 1 δεν διερεύνησε αν υπήρχαν κάμερες στο χώρο. Δεν θυμόταν να είχε αναφερθεί κανείς από τους παραπονούμενους για κάτι τέτοιο. Ούτε ο Αστ. ΜΚ 10 διερεύνησε το θέμα. ΙΣΤ. Ο ΤΡΟΠΟΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΥΣ Σύμφωνα με τον ΜΚ 5 η επικοινωνία με τον κατηγορούμενο 1 γινόταν μέσω του Mohamed που μιλούσε Ελληνικά. O MK 6 ανέφερε ότι μιλούσαν στον κατηγορούμενο 1 μέσω του Sameh ο οποίος μετάφραζε. Καταλάβαιναν και από τις κινήσεις των κατηγορουμένων 1 και 2 αν ήταν θυμωμένοι. Σύμφωνα με τον ΜΚ 7 η επικοινωνία με τον κατηγορούμενο 1 γινόταν μέσω του Sameh που μιλούσε Ελληνικά. Ο Sameh ήταν αυτός που μετέφερε τις οδηγίες. Όταν έφυγε ο Sameh ανέλαβε ο Mohamed. Ο ΜΚ 8 ανέφερε ότι αυτή γινόταν με νοήματα και χειρονομίες κάποτε μετέφραζε ο Mohamed. Η κατηγορούμενη 2 δεν τους φώναζε ποτέ. Αρνήθηκε ότι είπε σε αστυνομικό ότι ο κατηγορούμενος 1 μιλούσε λίγα αραβικά. Ο ΜΚ 9 ανέφερε ότι με τον κατηγορούμενο 1 επικοινωνούσαν μέσω του Mohamed ο οποίος μιλούσε Ελληνικά. ΙΖ. ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΑΡΑΠΟΝΟΥ Ο ΜΚ 4 ανέφερε ότι τους βοήθησε κάποιος αραβόφωνος που συνάντησαν μαζί με τον ΜΚ 9 και κάποιον άλλο σε υπεραγορά. Τους βοήθησε να γράψουν επιστολή. Στο Τεκμήριο 22 (2 πίσω σελίδες) είναι η καταγγελία που έκανε. Μετά την υποβολή παραπόνου πήρε απαλλαγή από τον εργοδότη του. Παρέμεινε άνεργος. Κανείς δεν ήθελε να τον εργοδοτήσει όταν μάθαιναν ότι εργαζόταν στον κατηγορούμενο
2. Έμεινε άστεγος. Κοιμόταν στην παραλία και έτρωγε αποφάγια. Έλαβε επίδομα €200 την πρώτη φορά, €250 τη δεύτερη και €200 την τρίτη. Από τον καιρό που εξασφάλισε εργασία επέστρεψε (από μόνος του) στο κράτος συνολικά €400 (Τεκμήρια 50 και 51, οι σχετικές αποδείξεις, ημερ. 17.12.2020 και 1.2.2021, αντίστοιχα). Στις αποδείξεις σημειώνεται «επιστροφή για προσωπικούς λόγους» και κάθε μια είναι για το ποσό των €
3. Αρνήθηκε ότι είπε του ΜΥ 5 να «φέρνει» αλλοδαπούς και να παίρνει προμήθεια. Ο ΜΚ 6 ανέφερε ότι όταν έφυγε απειλούσαν τον αδελφό του MK 7 να έρθει πίσω. Ο ίδιος μιλούσε με κάποιο κ. Σάκη στο «Γραφείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων». Ερωτηθείς γιατί δεν είπε αδελφού του να μην έρθει (πρακτικά ημερ. 7.12.2022): «E. Κύριε μάρτυρα, ήρθες εις στην Κύπρο, με το που ήρθες εις στην Κύπρο, είδες εκείνες τις τραγικές συνθήκες που μας περιέγραψες, γιατί δεν επήρες ένα τηλέφωνο στον αδελφό σου, και να του πεις ρε αδελφέ μεν έρτεις εις στην Κύπρο, βασανιούν μας; A. Η οικονομική μας κατάσταση στην Αίγυπτο είναι χάλια. Η μητέρα μου είναι άρρωστη και εγώ σκοπεύω λεφτά για αυτούς. Η μητέρα μου δεν περπατάει. Και εγώ είμαι ο μεγαλός των αδελφών μου. Ο αδελφός μου ήρθε μετά από εμένα με τρεις μήνες, εγώ είχα έρθει τον πρώτο μήνα, εκείνος ήρθε τον τρίτο. E. Γιατί δεν τον έπιασες και να του πεις ρε αδελφέ ήβρετε κάπου αλλού δουλειά, γιατί εδώ εν μαρτύριο και να έρτει και να υποβληθεί και σε αυτό το δράμα που εσύ δήθεν ζούσες; A. Έχουμε δάνεια εις στην Αίγυπτο, δανειζόμαστε λεφτά για να θεραπεύσουμε τη μητέρα μου, και αφού ήρθαμε εδώ για να κάνουμε κάτι και για το μέλλον μας και να θεραπεύσουμε τη μητέρα μου. Η οικονομική μας κατάσταση είναι χάλια, ο πατέρας μας μας έχει αφήσει.» Αρνήθηκε ότι προκαλούσε καβγάδες, ότι κατέστη παράνομος γι' αυτό έκανε παράπονο. Ο ΜΚ 8 ανέφερε ότι λόγω της οικονομικής του ανάγκης δεν μπορούσε να φύγει. Ο ΜΚ 9 ανέφερε ότι τους βοήθησε κάποιος αραβόφωνος που συνάντησαν μαζί με τον ΜΚ 4 και κάποιον άλλο σε υπεραγορά (Τεκμήριο 24, η υπογραφή του σε έντυπο υποβολής παραπόνου, ημερ. 17.5.2019). Τους βοήθησε να γράψουν επιστολή. Ο ΜΚ 9 ζήτησε από τον κατηγορούμενο 1 να τον αποδεσμεύσει, ο κατηγορούμενος 1 όμως του τον απειλούσε ότι θα τον έστελνε στην Αίγυπτο. Όλοι οι παραπονούμενοι αρνήθηκαν ότι υπήρξε προσυνεννόηση στην υποβολή παραπόνου. Ο Αστ. ΜΚ 2 αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι εργάζεται στην Υπηρεσία Αλλοδαπών και Μετανάστευσης του Κλιμακίου Αμμοχώστου, τα τελευταία 12 έτη. Στα πλαίσια των καθηκόντων τους ελέγχουν διάφορα υποστατικά στα οποία εργοδοτούνται αλλοδαποί. Η υποβολή καταγγελιών από αλλοδαπούς στους εργοδότες τους είναι καθημερινό φαινόμενο. Μεταξύ των παραπόνων που υποβάλλονται είναι ότι δεν πληρώνονται υπερωρίες, ότι ζουν σε άθλιες συνθήκες, ότι τυγχάνουν εκμετάλλευσης και ότι εργάζονται πολλές ώρες. Καταγγελίες για κατακράτηση ταξιδιωτικών εγγράφων δεν είναι τόσο συχνές. Οι καταγγελίες παραπέμπονται ακολούθως στο αρμόδιο τμήμα. Οι κατηγορούμενοι δεν είχαν απασχολήσει ξανά το Τμήμα του. Αναφορικά με τη μαρτυρία του Αστ. ΜΚ 2, πέραν του μέρους της μαρτυρίας του που αφορά τη διερεύνηση και έγινε δεκτή, δεν κρίνουμε ότι αφορά ζητήματα για τα οποία μπορεί να εξαχθεί συγκεκριμένο εύρημα. Το γεγονός ή μη υποβολής καταγγελιών δεν τείνει να καταδείξει αν οι υπο εκδίκαση καταγγελίες είναι βάσιμες ή μη. Ως εκ τούτου στη μαρτυρία του δεν θα γίνει άλλη αναφορά. ΙΗ. ΟΙ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗΣ Ο κατηγορούμενος 1 ανέφερε ότι αναζητούσαν εργατικό δυναμικό στο εξωτερικό μέσω υφιστάμενων εργατών τους. Αυτοί πρότειναν τα αδέλφια τους ή άλλα συγγενικά πρόσωπα ή φίλους τους. Η διαδικασία ετοιμασίας των απαραίτητων εγγράφων αναλαμβανόταν από τον ΜΥ
4. Ο μισθός των εργοδοτουμένων ανερχόταν στα €420 μηνιαίως. Ως προς την καταβολή των χρημάτων ανέφερε ότι τους έδιναν τα €70 τις πρώτες μέρες κάθε μήνα ώστε να μπορούν να κάνουν το ψώνισμα τους και να έχουν το απαραίτητο φαγητό για να τρέφονται ολόκληρο τον μήνα. Τα υπόλοιπα €350 τα έπαιρναν όποτε ήθελαν χρήματα. Κατέθεσε ως Τεκμήριο 82 δέσμη αποτελούμενη από καταστάσεις πληρωμών των χρημάτων που έδινε κατά καιρούς στους κατηγορούμενους. Στις εν λόγω καταστάσεις αναφέρονται ημερομηνία και το ποσό πληρωμής ανά εργάτη. Ανέφερε ότι λόγω αμέλειας δικής του, κάποιες φορές, ξεχνούσε να τους δώσει για υπογραφή βεβαίωση για τα €70 που τους έδινε για το ψώνισμα. Ο λόγος που αμελούσε ήταν γιατί έκανε ανάληψη από την τράπεζα του ποσού που θα τους έδινε την ίδια ημέρα που τους έπαιρνε για ψώνισμα. Από τον καιρό που εργοδοτήθηκε ο Fami του ζητούσαν να μην τους ανοίγει τραπεζικούς λογαριασμούς. Απλώς ζητούσαν να πληρωθούν όποτε χρειάζονταν χρήματα ή αν θα έστελναν με συμπατριώτη τους στην Αίγυπτο. Ήταν επιλογή τους να μην έχουν τραπεζικούς λογαριασμούς και ήταν επιλογή τους να μην πληρώνονται κάθε μή