← Κύπρος

ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ν. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΚΝΕΚΝΑΣ, Αρ. Υπόθεσης: 2401/2022, 14/5/2024

ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ν. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΚΝΕΚΝΑΣ, Αρ. Υπόθεσης: 2401/2022, 14/5/2024 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Χ. Σατσιά, Προσ. Ε.Δ. Αρ. Υπόθεσης: 2401/2022 ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κατηγορούσα Αρχή και ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΚΝΕΚΝΑΣ Κατηγορούμενος Ημερομηνία: 14 Μαΐου 2024 Εμφανίσεις: Για την Κατηγορούσα Αρχή: κος Γ. Προδρόμου Για τον Κατηγορούμενο: κα Κ. Κύζη για Στέλιος Αμερικάνος & Σία Δ.Ε.Π.Ε. Α Π Ο Φ Α Σ Η Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

  1. Στις 05.06.2021 σε φάρμα εκτροφής βοοειδών η οποία βρίσκεται στην κτηνοτροφική περιοχή Ιδαλίου επισυνέβη εργατικό ατύχημα στο οποίο έχασε τη ζωή του ο Surjit Singh (εφεξής «Αποβιώσας» ή «Singh»), αφού δέχθηκε επίθεση από ταύρο εντός μιας εκ των μαντρών της κτηνοτροφικής μονάδας.
  2. Ο Κατηγορούμενος, ο οποίος ήταν ο εργοδότης του και διαχειριστής της κτηνοτροφικής μονάδας, αντιμετωπίζει τρεις κατηγορίες οι οποίες αφορούν παραβάσεις της νομοθεσίας περί ασφάλειας και υγείας στην εργασία. Παραδέχθηκε την πρώτη και την τρίτη κατηγορία οι οποίες αφορούν την παράλειψη του να διαθέσει γραπτή εκτίμηση των κινδύνων κατά την εργασία για την ασφάλεια και την υγεία των εργοδοτουμένων του και την παράλειψη του να ασφαλιστεί ως εργοδότης έναντι της ευθύνης για ατύχημα ή επαγγελματική ασθένεια σε σχέση με τους εργοδοτούμενους του, αντίστοιχα.
  3. Δεν παραδέχθηκε τη δεύτερη κατηγορία η οποία αφορά την παράλειψη του να παρέχει επιτήρηση ούτως ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια και η υγεία των εργοδοτουμένων του κατά παράβαση των άρθρων 2, 3, 13

(2)(γ) και 53
(1)του περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Νόμου του 1996, Ν. 89(Ι)/1996, ως έχει τροποποιηθεί μέχρι το
  2. Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες αδικήματος της δεύτερης κατηγορίας: «Ο κατηγορούμενος στις 5.6.2021, ενώ ήταν εργοδότης προσώπων, τα οποία απασχολούσε για εκτέλεση εργασιών σε φάρμα εκτροφής βοοειδών, στην κτηνοτροφική περιοχή Ιδαλίου, παρέλειψε να επιτηρεί τον Surjit Singh κατά την εκτέλεση της εργασίας του με αποτέλεσμα αυτός να εισέλθει μέσα σε μάντρα με ζώα, να δεχτεί επίθεση από ταύρο και να τραυματιστεί θανάσιμα.»
  3. Ενόψει της μη παραδοχής του Κατηγορούμενου στη δεύτερη κατηγορία, η υπόθεση οδηγήθηκε σε ακρόαση. Η Κατηγορούσα Αρχή προς απόδειξη της υπόθεσης της κάλεσε ένα μάρτυρα, την κυρία Αναστασία Κανάρη, Επιθεωρήτρια Εργασίας (ΜΚ1).
  4. Αφού το Δικαστήριο με ενδιάμεση απόφαση του στις 06.02.2024 έκρινε ότι αποδείχθηκε επαρκώς εκ πρώτης όψεως υπόθεση σε σχέση με τον Κατηγορούμενο, τον κάλεσε σε απολογία. Ο Κατηγορούμενος επέλεξε να δώσει ένορκη μαρτυρία. Ήταν ο μοναδικός μάρτυρας για την Υπεράσπιση.
  5. Το σύνολο της μαρτυρίας βρίσκεται καταγεγραμμένο στα πρακτικά της διαδικασίας, έχει τύχει προσεκτικής μελέτης και το έχω λάβει υπόψιν μου. Δεδομένου ότι οι αρχές οι οποίες διέπουν την αιτιολόγηση δικαστικών αποφάσεων δεν επιβάλλουν την επανάληψη του συνόλου της μαρτυρίας ή την αναφορά σε κάθε επιμέρους πτυχή αυτής, θα περιοριστώ σε μια συνοπτική αναφορά στα ουσιώδη σημεία της μαρτυρίας εκάστου μάρτυρα.
  6. Προτού προχωρήσω με τη συνοπτική παράθεση της μαρτυρίας η οποία προσάχθηκε σημειώνω ότι κατά την έναρξη της ακρόασης δηλώθηκαν ως παραδεκτά γεγονότα και εγκρίθηκαν από το Δικαστήριο τα ακόλουθα: 8.1 Ο Κατηγορούμενος κατά τον επίδικο χρόνο ήτο διαχειριστής υποστατικών εκτροφής αγελάδων 8.2 Ο Κατηγορούμενος ήταν ο εργοδότης του Surjit Singh. 8.3 Στις 05.06.2021 στα προαναφερθέντα υποστατικά επισυνέβη εργατικό ατύχημα όπου ταύρος τραυμάτισε θανάσιμα τον Surjit Singh.
  7. Τα πιο πάνω παραδεκτά γεγονότα ως έχουν εγκριθεί καθίστανται ευρήματα του Δικαστηρίου. Β. ΜΑΡΤΥΡΙΑ Η ΟΠΟΙΑ ΠΡΟΣΚΟΜΙΣΤΗΚΕ Ι. ΜΚ1 - Αναστασία Κανάρη
  8. Η ΜΚ1 είναι Επιθεωρήτρια Εργασίας. Εργάζεται στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας («ΤΕΕ») από το
  9. Τα κύρια καθήκοντα της είναι η επιτήρηση της εφαρμογής της νομοθεσίας για την οποία αρμοδιότητα έχει το ΤΕΕ. Κυρίως ασχολείται με επιθεωρήσεις χώρων εργασίας, διερεύνηση εργατικών ατυχημάτων, επικίνδυνων συμβάντων και παραπόνων, εξέταση αιτήσεων για άδειες οικοδομής, εκδόσεις βεβαιώσεων εγγραφής και πιστοποιητικών τελικής έγκρισης. Κατέχει πτυχίο Μηχανολογίας. Τα προσόντα της δεν αμφισβητήθηκαν.
  10. Η ΜΚ1 ήταν το πρόσωπο το οποίο ερεύνησε το εν προκειμένω εργατικό ατύχημα συμπεριλαμβανομένης και της λήψης των καταθέσεων από τον Κατηγορούμενο και τον Pawan Kumar (Τεκμήρια 2, 3, και 4). Ως μέρος της κυρίως εξέτασης της κατέθεσε και υιοθέτησε το περιεχόμενο της Έκθεσης Διερεύνησης Θανατηφόρου Ατυχήματος την οποία ετοίμασε (Έγγραφο Α).
  11. Στο Έγγραφο Α παρατίθενται αρχικά ορισμένα γενικά στοιχεία του ατυχήματος, η σύνοψη του ατυχήματος, το πως ενημερώθηκε η επιθεωρήτρια περί του ατυχήματος, οι ενέργειες στις οποίες προέβη η επιθεωρήτρια σε σχέση με το ατύχημα, η περιγραφή του χώρου του ατυχήματος, τα γεγονότα του ατυχήματος καθώς και οι παρατηρήσεις - διαπιστώσεις της ΜΚ
  12. Κατατέθηκε ως Τεκμήριο 1 δέσμη η οποία περιλαμβάνει 11 φωτογραφίες από την κτηνοτροφική μονάδα στην οποία έγινε το ατύχημα.
  13. Τα γεγονότα σύμφωνα με την ΜΚ1 είχαν ως ακολούθως: 13.1 Σύμφωνα με τον Pawan Kumar (ο οποίος ήταν συνάδελφος του Αποβιώσαντος, εφεξής αναφερόμενος ως «Kumar»), την ημέρα του ατυχήματος γύρω στις 4:30 με 5:00 το πρωί, ο ίδιος μαζί με τον Αποβιώσαντα, είχαν αρμέξει τις αγελάδες και μετά τάισαν τα μοσχάρια. 13.2 Γύρω στις 10:00 με 10:30 περίπου, ο Αποβιώσας μαζί με τον Kumar έκαναν το διάλλειμα τους. Ανέφερε ότι πριν κάνουν το διάλλειμα τους, ο Κατηγορούμενος, είπε στον Kumar ότι μετά το διάλλειμα θα τον έπαιρνε μαζί του με το τρακτέρ για να ποτίσουν το τριφύλλι, ενώ στον Αποβιώσαντα έδωσε οδηγίες όπως μετά το διάλλειμα ταΐσει τα μοσχαράκια, τα οποία βρίσκονταν κοντά στο μύλο. 13.3 Όταν ο Αποβιώσας τελείωσε το διάλλειμα του, είπε στον Kumar ότι θα πήγαινε να κλείσει τη στρόφιγγα (ρουμπινέτο) του νερού. Ο Kumar ανέφερε ότι το άνοιγμα και το κλείσιμο του ρουμπινέτου, το έκαναν καθημερινά χωρίς να παίρνουν οδηγίες. Ο Kumar περαιτέρω ανέφερε, ότι περίμενε τον Singh να επιστρέψει αλλά καθυστερούσε. Σηκώθηκε τότε να δει τι συμβαίνει και είδε τον Κατηγορούμενο να είναι πάνω στο τρακτέρ κοντά στον μύλο. 13.4 Επίσης, ο Kumar είδε τις αγελάδες να στέκονται σε κύκλο και τότε αντιλήφθηκε ότι κάτι συνέβη. Όταν έφτασε κοντά, είδε τον Singh ανάσκελα στο έδαφος μέσα στη δεύτερη μάντρα κοντά στην ποτίστρα των ζώων. Είδε ότι στη μύτη και στο πρόσωπο του Singh υπήρχε αίμα. Δεν είδε τον Singh να κρατά ή να έχει πεσμένο κοντά του κάποιο ξύλο. Με ένα σιδερένιο διχάλι με ξύλινη χειρολαβή, ο Kumar προσπάθησε να απομακρύνει από τον Singh τις αγελάδες και τον ταύρο ενώ φώναξε στον Κατηγορούμενο. 13.5 Ανέφερε ότι, ο ταύρος είχε αίμα στο πρόσωπο του και ήταν ανήσυχος και επιθετικός. Ο Κατηγορούμενος μαζί με τον Kumar μετακίνησαν τον Singh έξω από τη μάντρα. 13.6 Σύμφωνα με τον Κατηγορούμενο, η ώρα 5:00 το πρωί μετέβη στη φάρμα. Εκεί ήταν μόνο ο Kumar και ο Singh. Γύρω στις 9:00 το πρωί μετέβη στο αρτοποιείο για να αγοράσει φαγητό για τους εργοδοτούμενους του, οι οποίοι έκαναν το διάλλειμα τους. Τους είπε να σπρώξουν το φαγητό κοντά στην πάχνη των αγελάδων στην πρώτη μάντρα και να κλείσουν το ρουμπινέτο του νερού. Ο ίδιος εργαζόταν μέσα στον μύλο. 13.7 Σε κάποια στιγμή του φώναξε ο Kumar να πάει κοντά του. Όταν ο Κατηγορούμενος έφτασε κοντά στην ποτίστρα της δεύτερης μάντρας είδε τον Kumar να κρατάει ένα σιδερένιο διχάλι, να το ανεμίζει και να φωνάζει στον ταύρο. Ο ταύρος άρχισε να υποχωρεί. Είδε τον Singh πεσμένο στο έδαφος ανάσκελα με ανοικτά τα χέρια και τα πόδια του. Είχε αίμα στη μύτη του και δεν αντιδρούσε. Μαζί με τον Kumar, μετακίνησαν τον Singh έξω από τη μάντρα ενώ τηλεφώνησε στον αδελφό του Σταύρο Κνέκνα να έρθει αμέσως. Μετέφεραν τον Αποβιώσαντα στο Γ.Ν. Λευκωσίας.
  14. Η ΜΚ1 παραθέτει στην Έκθεση της (Έγγραφο Α), μεταξύ άλλων, τις ακόλουθες παρατηρήσεις και διαπιστώσεις: 14.1 Σύμφωνα με τον Κατηγορούμενο, ο Singh προσλήφθηκε στη κτηνοτροφική μονάδα στις 24.12.
  15. 14.2 Ο Κατηγορούμενος δεν είχε στη διάθεση του Γραπτή Εκτίμηση Κινδύνων. 14.3 Στην επίδικη μονάδα υπήρχαν περίπου 220 ζώα, τα οποία ήταν χωρισμένα σε τρεις μάντρες σύμφωνα με τον Κατηγορούμενο. Την ημέρα που έγινε το ατύχημα, στην πρώτη μάντρα υπήρχαν 180 γαλακτοποιούσες αγελάδες, στη δεύτερη μάντρα υπήρχαν 15 αγελάδες σε προχωρημένο στάδιο εγκυμοσύνης μαζί με δύο ταύρους και στην τρίτη μάντρα υπήρχαν 20 εγκυμονούσες αγελάδες και ένα δαμάλι ενός έτους. 14.4 Το ατύχημα επισυνέβη στη δεύτερη μάντρα στην οποία υπήρχαν δύο ταύροι. Ο ταύρος ο οποίος σκότωσε τον Singh, ήταν ενήλικας με ημερομηνία γέννησης 7.6.2018 σύμφωνα με στοιχεία τα οποία λήφθηκαν από τις κτηνιατρικές υπηρεσίες. Δύο μέρες μετά το ατύχημα και οι δύο ταύροι μεταφέρθηκαν στο σφαγείο. 14.5 Σύμφωνα με τους Κατηγορούμενο και Kumar, ο ταύρος που σχετίζεται με τον θάνατο του Singh, δεν είχε δείξει στο παρελθόν επιθετική συμπεριφορά. 14.6 Σύμφωνα με τον Κατηγορούμενο, η εκπαίδευση των εργοδοτουμένων του γίνεται από τον αδελφό του Σταύρο Κνέκνα, ο οποίος είναι πτυχιούχος ζωοτέχνης. Ωστόσο ο Κατηγορούμενος δεν διατηρούσε μητρώο εκπαίδευσης. 14.7 Ο Κατηγορούμενος ανέφερε ότι, οι εργοδοτούμενοι και ο ίδιος μπαίνουν μέσα στις μάντρες για διάφορους λόγους, όπως για να οδηγήσουν τις αγελάδες που βρίσκονται στην πρώτη μάντρα, στον χώρο αρμέγματος, για να μετακινήσουν μία αγελάδα από τη δεύτερη μάντρα στην πρώτη μάντρα αφού γεννήσει, είτε στην περίπτωση που κάποιο ζώο αρρωστήσει. Ανέφερε, επίσης, ότι μπαίνουν λιγότερες φορές στην τρίτη μάντρα είτε για να μετακινήσουν κάποιο ζώο, είτε να ψεκάσουν, να ασβεστώσουν, να αφαιρέσουν τις πέτρες από τον χώρο, είτε να καθαρίσουν είτε να ανοίξουν ή να κλείσουν το ρουμπινέτο νερού. 14.8 Ο Κατηγορούμενος ανέφερε, επίσης, ότι πάντοτε μπαίνουν μέσα στις μάντρες δύο άτομα και περισσότερα εκτός από την τρίτη μάντρα που μπορούν να μπουν μόνοι τους για να ανοίξουν ή να κλείσουν το ρουμπινέτο νερού γιατί εκεί, όπως ανέφερε, δεν υπήρχε μεγάλος ταύρος, ο οποίος θα μπορούσε να γίνει επικίνδυνος. Στις άλλες περιπτώσεις, εισέρχονταν στις μάντρες πάνω από δύο άτομα τόσο για την ασφάλεια τους αλλά και για τον λόγο ότι μόνο ένα άτομο δεν μπορεί να διεκπεραιώσει την εργασία. Ανέφερε, επίσης, ότι οι ταύροι είναι ύπουλα ζώα. Όταν μπαίνουν δύο άτομα στην μάντρα, ο ένας προσέχει τον άλλο και τον προειδοποιεί όταν τον πλησιάζει ο ταύρος. Ο Κατηγορούμενος επιπρόσθετα σημείωσε ότι ο ταύρος φοβάται όταν δει δύο άτομα παρά ένα άτομο. 14.9 Ο Κατηγορούμενος ανάφερε, επίσης, ότι άλλοι τρόποι για να προστατευτούν είναι: (α) να φωνάζουν στους ταύρους για να τους απομακρύνουν, (β) να κρατούν κάτι στο χέρι τους για να φοβούνται οι ταύροι όπως σιδερένιο διχάλι ή ελαστικό σωλήνα, (γ) να μετακινούν τους ταύρους σε άλλο χώρο από τον χώρο που θέλουν να εργαστούν, και (δ) να μην υπάρχουν ταύροι μέσα στις μάντρες με τις αγελάδες και να χρησιμοποιείται τεχνητή γονιμοποίηση των αγελάδων. 14.10 Σύμφωνα με τον Κατηγορούμενο αυτός πάντα έλεγε στους υπαλλήλους του να μπαίνουν δύο άτομα στις μάντρες στις οποίες υπάρχουν ταύροι και πάντα τα μάτια τους να είναι στον ταύρο ώστε εάν τον δουν να έρχεται προς το μέρος τους να βγαίνουν έξω από τη μάντρα. 14.11 Τους έλεγε να κρατούν τις αποστάσεις τους από τους ταύρους. Ανέφερε ότι ο Singh ήταν υπάκουος και έκανε πρόθυμα ότι του έλεγε. Δεν διαπίστωσε καμία φορά να διασχίζει μόνος του τη μάντρα όπως και κανέναν από τους εργοδοτούμενους του. 14.12 Ο Κατηγορούμενος ανέφερε ότι πιθανό ο Singh όταν έκλεισε το ρουμπινέτο νερού που βρίσκεται στην τρίτη μάντρα, αντί να βγει έξω από τη μάντρα αυτή, μπήκε στη δεύτερη μάντρα για συντομία για να φτάσει στον χώρο της πρώτης μάντρας όπου θα έσπρωχνε το φαγητό των ζώων. Σημείωσε ότι, ο Singh δεν έπρεπε να μπει στη δεύτερη μάντρα γιατί δεν υπήρχε λόγος, επειδή ήταν μόνος του και ο ίδιος δεν τους επέτρεπε να μπαίνουν μόνοι τους σε μάντρα που είχε ταύρους. 14.13 Σε γραπτό κείμενο που είχε στη διάθεση του ο Κατηγορούμενος στην ελληνική και αγγλική γλώσσα, μεταξύ άλλων επισημαίνεται ότι σε κάθε επαφή προσώπου με ταύρο, το πρόσωπο αυτό θα πρέπει να συνοδεύεται από δεύτερο άτομο. 14.14 Ο Kumar επίσης ανέφερε ότι ο Σταύρος Κνέκνας, αδελφός του Κατηγορούμενου, τους ανέφερε να μην μπαίνουν μόνοι τους στις μάντρες που υπάρχουν ταύροι. Ανέφερε ότι ποτέ δεν είδε τον Singh να διασχίζει μόνος του τις μάντρες, όπως ούτε και ο ίδιος το έκαμε ποτέ. Ο Σταύρος Κνέκνας τους είπε, επίσης, όποτε μπαίνουν μέσα στις μάντρες να κρατούν ξύλο για να απομακρύνουν από κοντά τους τους ταύρους και τις αγελάδες. Σχετικά με το ατύχημα, ο Kumar ανέφερε ότι παρόλο που δεν είδε πως έγινε το ατύχημα, πιστεύει ότι εάν ο Singh έτρεξε, ο ταύρος πιθανόν να φοβήθηκε και να του επιτέθηκε. 14.15 Κατά την πρώτη επίσκεψη της ΜΚ1 στη μονάδα, ο Κατηγορούμενος της υπέδειξε τον ταύρο που σχετίζεται με το ατύχημα. Βρισκόταν μέσα στη δεύτερη μάντρα. Διαπίστωσε ότι ο ταύρος δεν είχε κέρατα και επεξηγήθηκε σε αυτήν ότι αφαιρούν τα κέρατα των ταύρων σε νεαρή ηλικία για λόγους ασφαλείας των εργοδοτουμένων. 14.16 Διαπίστωσε ότι υπήρχαν τρεις μάντρες μέσα στις οποίες υπήρχαν ζώα. Οι μάντρες αυτές περιμετρικά ήταν περιφραγμένες, με σιδερένια κάγκελα. Οι μάντρες μεταξύ τους εφάπτονταν. Σε κάθε μάντρα, υπήρχε από μία ποτίστρα για να πίνουν νερό τα ζώα. Οι ποτίστρες ήταν κατασκευασμένες από σκυρόδεμα. Η ποτίστρα δίπλα στην οποία βρέθηκε τραυματισμένος ο Singh βρισκόταν μέσα στη δεύτερη μάντρα. Η ποτίστρα αυτή ήταν κοντά στη σιδερένια περίφραξη που χώριζε τη δεύτερη μάντρα από την πρώτη μάντρα. Με αυτόν τον τρόπο εκτός από τα ζώα της δεύτερης μάντρας έπιναν νερό και τα ζώα της πρώτης μάντρας αφού μπορούσαν να περάσουν το κεφάλι τους από τη σιδερένια περίφραξη και να πιούν νερό. Οι ποτίστρες αυτές γέμιζαν νερό με αυτόματο τρόπο, με πιεστικό σύστημα. 14.17 Στην ποτίστρα που βρισκόταν στην τρίτη μάντρα, υπήρχε επιπρόσθετο λάστιχο νερού με ρουμπινέτο, το οποίο ήταν για τις επιπρόσθετες ανάγκες νερού που χρειάζονταν τα ζώα τους καλοκαιρινούς μήνες λόγω υψηλών θερμοκρασιών. Ο Κατηγορούμενος ανάφερε ότι το επιπρόσθετο λάστιχο ήταν αναγκαίο και στις περιπτώσεις όπου υπήρχε διακοπή ηλεκτρισμού και δεν μπορούσε να λειτουργήσει το πιεστικό σύστημα. Το λάστιχο αυτό είχε ρουμπινέτο, το οποίο βρισκόταν μέσα στην τρίτη μάντρα, πάνω από την ποτίστρα. Αυτό ήταν το ρουμπινέτο, το οποίο πήγε να κλείσει ο Singh την ημέρα του ατυχήματος. 14.18 Στον «Μη δεσμευτικό οδηγό βέλτιστης πρακτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για την βελτίωση της εφαρμογής των οδηγιών για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων στους τομείς της Γεωργίας, της Κτηνοτροφίας, της Φυτοκομίας και της Δασοκομίας» ο οποίος κατατέθηκε ως Τεκμήριο 5, καταγράφονται μεταξύ άλλων παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν τη συμπεριφορά των ζώων. Μεταξύ άλλων μέτρων για προστασία των εργαζομένων αναφέρονται, επίσης, η αφαίρεση των κεράτων, η τεχνητή γονιμοποίηση και η εργασία με τα ζώα να επιτρέπεται μόνο σε ικανούς και επιδέξιους χειριστές, οι οποίοι να εργάζονται ανά ζεύγη.
  16. Επιπρόσθετα, η ΜΚ1 αναφέρθηκε κατά την κυρίως εξέταση της στο πόσο σημαντική είναι η γραπτή εκτίμηση των κινδύνων, στο ότι δεν υπήρχε τεκμηρίωση σε σχέση με το κατά πόσον οι εργοδοτούμενοι είχαν λάβει οποιαδήποτε εκπαίδευση καθώς και στο ότι ο Singh ο οποίος είχε εμπειρία μόνο 5.5 μήνες, ήταν νεαρός σε ηλικία (24 ετών) και η μητρική του γλώσσα ήταν άλλη εκτός από Ελληνικά και Αγγλικά, έπρεπε να ήταν κάτω από τη συνεχή καθοδήγηση του εργοδότη του.
  17. Η ΜΚ1 επίσης ανέφερε ότι κατά τη θέση της το ρουμπινέτο στην τρίτη μάντρα θα μπορούσε να ήταν εκτός της μάντρας για να μην χρειάζεται να έχουν επαφή με τα ζώα οι εργοδοτούμενοι.
  18. Τόνισε τη σημασία της επιτήρησης των εργοδοτουμένων από κάποιο έμπειρο πρόσωπο. Ανέφερε ότι το άρθρο 13
(2)(γ) του Νόμου προνοεί για την παροχή πληροφοριών, οδηγιών εκπαίδευσης αλλά και επιτήρησης για τη διασφάλιση της ασφάλειας και υγείας των εργοδοτουμένων. Δεν είναι είναι αρκετή μόνο η εκπαίδευση. Θα πρέπει να υπάρχει και επιτήρηση για τη διασφάλιση της ασφάλειας και της υγείας τους. Εν προκειμένω, δεν υπήρχε οποιοδήποτε μητρώο εκπαίδευσης ή τεκμηρίωση ότι έγινε εκπαίδευση αλλά ούτε και γραπτές οδηγίες.
  1. Σε σχέση με το ατύχημα ανέφερε ότι κατά την άποψη της είναι μια αλυσίδα παραγόντων οι οποίοι οδήγησαν σε αυτό. Εν προκειμένω, ο Κατηγορούμενος θα μπορούσε να διασφαλίσει την ασφάλεια και την υγεία των εργοδοτουμένων του με το να αξιολογήσει τους κινδύνους ούτως ώστε να διαφανούν οι ανάγκες και τα κενά. Θα μπορούσε να διαφανεί ότι θα έπρεπε να τοποθετηθεί έξω από τη μάντρα το ρουμπινέτο του νερού για να μην υπάρχει ο κίνδυνος να οι εργαζόμενοι για λόγους συντομίας να διασχίσουν άλλες μάντρες για να μεταβούν σε άλλο σημείο. Ο εν προκειμένω, εργαζόμενος, φαίνεται να διέσχισε τη δεύτερη μάντρα για να μεταβεί στην πρώτη και να ταΐσει τα ζώα για σκοπούς συντομίας.
  2. Δεδομένου του ότι δεν έγινε το πιο πάνω θα έπρεπε να υπάρχει επιτήρηση για αυτές τις εργασίες καθότι οι εργαζόμενοι έρχονταν σε επαφή με τα ζώα, έστω και στην Τρίτη μάντρα και πάντοτε υπήρχε πιθανότητα κάποιος εργαζόμενος να διασχίσει και να μπει μέσα στις υπόλοιπες μάντρες για οποιοδήποτε λόγο.
  3. Σε ερώτηση κατά την κυρίως εξέταση αν θα μπορούσε να αποφευχθεί το ατύχημα η ΜΚ1 ανέφερε ότι μπορούσε να αποφευχθεί με την επιτήρηση και καθοδήγηση των εργαζομένων αλλά και εάν το ρουμπινέτο του νερού βρισκόταν έξω από τις μάντρες όχι εκεί που είναι τα ζώα.
  4. Κατά την αντεξέταση της από την ευπαίδευτη συνήγορο του Κατηγορούμενου, η ΜΚ1 ανέφερε ότι δεν διερεύνησε παρόμοιο ατύχημα αλλά είχε ξαναπάει σε φάρμα. Όσον αφορά το ακριβές βάρος του ταύρου ανέφερε ότι της διέφυγε αυτό το θέμα. Μετέβη στη μονάδα η ώρα 13:00 ενώ το ατύχημα είχε λάβει χώρα κατά τις 11:30 π.μ. Στην τρίτη μάντρα συμφώνησε ότι δεν υπήρχε ταύρος αλλά υπήρχαν αγελάδες και ένα δαμάλι ενός έτους (νεαρός ταύρος).
  5. Σε ερώτηση αν το κλείσιμο του ρουμπινέτου μπορούσε να γίνει και απέξω, η ΜΚ1 ανέφερε πως εισηγήθηκε να μεταφερθεί το ρουμπινέτο εκτός της τρίτης μάντρας για να μην μπαίνουν μέσα και είναι οι ίδιοι που της ανέφεραν (κατάθεση Κατηγορούμενου - Τεκμήριο 2) ότι το άνοιγμα και κλείσιμο του γίνεται μέσα στη μάντρα και συνεπώς οι οδηγίες του Κατηγορούμενου ήταν να μπαίνουν μέσα στην τρίτη μάντρα.
  6. Υποβλήθηκε στη ΜΚ1 ότι το κλείσιμο του ρουμπινέτου στην 3η μάντρα δεν εγκυμονούσε κανένα κίνδυνο δεν ήταν εργασία η οποία έχρηζε επιτήρησης. Η ΜΚ1 αρνήθηκε την υποβολή απαντώντας ότι υπήρχαν αγελάδες και αυτά είναι μεγάλα ζώα. Επίσης, υπήρχε ο κίνδυνος ο εργαζόμενος να διασχίσει τις μάντρες από εκεί όπως έκανε και ο Αποβιώσας και προκλήθηκε το εργατικό ατύχημα.
  7. Η ΜΚ1 αντεξεταζόμενη ανέφερε ότι δεν είχε προβεί σε μετρήσεις για να διαπιστώσει ποια ήταν απόφαση μεταξύ του ρουμπινέτου στην τρίτη μάντρα της δεύτερης μάντρας καθότι υπήρχαν ζώα μέσα στις μάντρες. Το πρόβλημα, κατά τα λεγόμενα της, δεν ήταν η απόσταση αλλά το ότι η μια μάντρα εφαπτόταν με την άλλη με κοινό σιδερένιο κιγκλίδωμα και υπήρχε η πιθανότητα να διασχίσει ένας εργαζόμενος για συντομία τις μάντρες (ως ήταν η εκδοχή του εργοδότη) για να μεταβεί το μπροστινό μέρος.
  8. Υποβλήθηκε στην ΜΚ1 ότι ο Singh είχε οδηγίες να μην μπαίνει σε μάντρες με ταύρους μόνος και εντελώς απροειδοποίητα και απρόβλεπτα εισήλθε στη δεύτερη μάντρα ενεργώντας κατά παρέκκλιση των ρητών οδηγιών του εργοδότη. Η ΜΚ1 απάντησε πως ήταν προβλεπτός ο κίνδυνος. Δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι γιατί το έπραξε ο Αποβιώσας, αλλά με βάση τις εκδοχές του Kumar και του Κατηγορούμενου ήταν ότι το έκανε για συντομία και κατά την άποψη της ο κίνδυνος να το κάνει ήταν πιθανός. Το ότι δεν ήρθε στην αντίληψη του Κατηγορούμενου να διασχίζει τις μάντρες ο Αποβιώσας μπορεί να ήταν επειδή υπήρχε έλλειψη επιτήρησης.
  9. Η ΜΚ1 απάντησε ότι δεν γνωρίζει αλλά ούτε και ο εργοδότης μπορεί να γνωρίζει εάν αυτό έχει ξανασυμβεί και για αυτό το λόγο επιβάλλεται η επιτήρηση για να αντιμετωπιστούν οι επικίνδυνες καταστάσεις. Όταν υπάρχει επιτήρηση προλαβαίνουμε τα εργατικά ατυχήματα.
  10. Υποβλήθηκε ότι ο Αποβιώσας ήταν έμπειρος επειδή δήλωσε στον εργοδότη του ότι εργαζόταν σε φάρμα στην Ινδία. Η ΜΚ1 ανέφερε ότι δυστυχώς δεν υπάρχει τρόπος τεκμηρίωσης αυτού του ισχυρισμού, αλλά και να είχε εμπειρία στην χώρα του δεν γνωρίζουμε κάτω από ποιες συνθήκες εργαζόταν. Από φάρμα σε φάρμα υπάρχουν διαφορές. Ήταν νεαρής ηλικίας, ήτοι 24 ετών η μητρική του γλώσσα δεν ήταν ελληνικά ή αγγλικά και ήρθε στην Κύπρο ως φοιτητής. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε εάν αντιλαμβανόταν τα όσα άκουγε λόγω της γλώσσας.
  11. Υποβλήθηκε πως ο Κατηγορούμενος είχε επαρκές σύστημα επιτήρησης καθότι ανατέθηκε η επιτήρηση του Singh στον Kumar. H MK1 απάντησε ότι δεν είχε αναφερθεί κάτι τέτοιο στην κατάθεση του Kumar. Σε υποβολή ότι ο λόγος για τον οποίο ο Kumar δεν επιτηρούσε τον Singh εκείνη τη στιγμή ήταν επειδή του είχε ανατεθεί η εργασία του κλεισίματος του ρουμπινέτου που ήταν ακίνδυνη. Η ΜΚ1 απάντησε ότι ο ίδιος ο Kumar ανέφερε ότι εκείνη τη στιγμή βρισκόταν στο χώρο ξεκούρασης και έκανε διάλειμμα. Όταν αντιλήφθηκε ότι καθυστερούσε ο Αποβιώσας βγήκε έξω για να τον αναζητήσει. Δεν αναφέρθηκε πουθενά ούτε στις καταθέσεις ούτε και στις προφορικές μαρτυρίες ότι ο Kumar εκτελούσε καθήκοντα επιτηρητή.
  12. Αντεξεταζόμενη σε σχέση με την επιτήρηση η ΜΚ1 επέμεινε ότι ποτέ δεν τις ανέφεραν πως ο Kumar εκτελούσε καθήκοντα επιτηρητή. Ούτε στην κατάθεση του ανέφερε κάτι τέτοιο αλλά ούτε και σε συνομιλίες μαζί του. Σε υποβολή πως θα μπορούσε να επιτηρηθεί ο Αποβιώσας αφού δεν έκανε αυτό που του ανέθεσαν, η ΜΚ1 απάντησε ότι η επαφή με ζώα πρέπει να γίνεται ανά ζεύγη και από έμπειρους εργαζόμενους και κατάλληλα εκπαιδευμένους. Θα έπρεπε να ήταν δύο άτομα. Και αυτό θα μείωνε τις πιθανότητες ατυχήματος όπως επίσης και η επιτήρηση με οπτικό έλεγχο.
  13. Σε σχέση με την υποβολή ότι η επιθετική συμπεριφορά του ταύρου ήταν απρόβλεπτη η ΜΚ1 ανέφερε ότι η συμπεριφορά των ζώων, ως αναφέρεται και στο Τεκμήριο 5, είναι απρόβλεπτή και για αυτό ο εργοδότης θα πρέπει να λαμβάνει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ασφάλεια των εργοδοτουμένων του περιλαμβανομένης και της γραπτής εκτίμησης των κινδύνων στην εργασία. ΙΙ. ΜΥ1 - Κατηγορούμενος
  14. Ο Κατηγορούμενος υιοθέτησε το περιεχόμενο των καταθέσεων του τις οποίες έδωσε μετά το ατύχημα, ήτοι τα Τεκμήρια 2 και
  15. Περαιτέρω, κατέθεσε και υιοθέτησε το περιεχόμενο γραπτής δήλωσης την οποία ετοίμασε ως μέρος της κυρίως εξέτασης του (Έγγραφο Β).
  16. Ανέφερε πως είναι ο διαχειριστής του συγκεκριμένου υποστατικού εκτροφής αγελάδων. Κατά το χρόνο του ατυχήματος στη φάρμα εργάζονταν τρία πρόσωπα εκτός από τον ίδιο. Υπεύθυνος για την επίβλεψη των εργασιών που εκτελούσαν οι υπόλοιποι εργαζόμενοι, περιλαμβανομένου και του Singh, ήταν ο Kumar οποίος ήταν ο πιο έμπειρος καθότι εργαζόταν στη φάρμα από το 1996 μαζί με τον πατέρα του Κατηγορούμενου.
  17. Ο ίδιος ανέλαβε τη φάρμα το
  18. Είχε απόλυτη εμπιστοσύνη στον Kumar καθότι ήταν πιο έμπειρος και από τον ίδιο. Μάλιστα όταν προσλάμβαναν κάποιο υπάλληλο, ο υπάλληλος εκπαιδευόταν από τον αδελφό του Σταύρο στην παρουσία του Kumar. Ο Kumar επίσης είχε την ίδια μητρική γλώσσα με τον Αποβιώσαντα και τον άλλο υπάλληλο της φάρμας γεγονός που τον βοηθούσε στην επιτήρηση των εργασιών καθότι οι υπάλληλοι δυσκολεύονταν να μιλήσουν Αγγλικά.
  19. Ο Kumar επέβλεπε τις εργασίες οι οποίες διεξάγονταν στη φάρμα και ειδικότερα αυτές που ενείχαν κινδύνους. Στη δεύτερη μάντρα όπου υπήρχε ταύρος οι υπάλληλοι πάντα έμπαιναν μαζί με τον Kumar για να υπάρχει επιτήρηση. Οι οδηγίες του ιδίου όσο και του αδελφού του προς τους υπαλλήλους τους ήταν όταν εισέρχονται στη δεύτερη μάντρα να εισέρχονται δύο άτομα.
  20. Τη μέρα του ατυχήματος, αναφέρει ο Κατηγορούμενος, ο Αποβιώσας είχε οδηγίες να κλείσει το ρουμπινέτο νερού στην 3η μάντρα στην οποία υπήρχαν μόνο αγελάδες και κατά την άποψη του Κατηγορούμενου ήταν μια ακίνδυνη εργασία την οποία ο Αποβιώσας έκανε μόνος του χωρίς επίβλεψη. Η 3η μάντρα είναι περιφραγμένη έχει μια πόρτα εισόδου και μια εξόδου. Η 3η μάντρα εφάπτεται με την 2η μάντρα αλλά υπάρχει διαχωρισμός με βαριά σίδερα και είναι πολύ δύσκολο να περάσει από μέσα κάποιος διότι θα πρέπει να περάσει από το ενδιάμεσο των σίδερων με κίνδυνο να κτυπήσει.
  21. Κατά την άποψη του αυτό που έγινε ήταν ότι ο Αποβιώσας αφού έκλεισε το ρουμπινέτο του νερού αποφάσισε αψυχολόγητα και κατά παράβαση των οδηγιών τους να περάσει από τη δεύτερη μάντρα στην οποία υπήρχε ταύρος. Ποτέ δεν είδε τον Αποβιώσαντα να διασχίζει τη δεύτερη μάντρα μόνος του. Οι οδηγίες του ιδίου, του αδελφού του και του Kumar ήταν να εισέρχονται στη 2η μάντρα τουλάχιστον δύο άτομα. Εκτός από τις σαφείς οδηγίες του Κατηγορούμενου ο τρόπος τον οποίο επέλεξε ο Αποβιώσας ήταν πιο δύσκολος παρά να χρησιμοποιήσει την έξοδο. Αν ο Αποβιώσας ακολουθούσε τις οδηγίες τους δεν θα εξέθετε τον εαυτό του σε κίνδυνο.
  22. Αναφέρει περαιτέρω ο Κατηγορούμενος πως η συμπεριφορά του Αποβιώσαντος ήταν αψυχολόγητη. Ο Kumar δεν ήταν εκείνη τη στιγμή καθότι θεωρεί πως δεν μπορούσε να φανταστεί πως υπήρχε πιθανότητα να κάνει ο Αποβιώσας κάτι τέτοιο, δηλαδή να διασχίσει τη δεύτερη μάντρα για να πάει στην πρώτη να ταΐσει τα δαμαλάκια.
  23. Τέλος αναφέρει ότι λυπάται πάρα πολύ για το θάνατο του Αποβιώσαντος, είναι σε συνεχή επικοινωνία με τους γονείς του και τους βοηθά οικονομικά.
  24. Κατά την αντεξέταση του από τον ευπαίδευτο συνήγορο της Κατηγορούσας Αρχής ο Κατηγορούμενος ανέφερε πως μετά το ατύχημα έκανε γραπτή εκτίμηση κινδύνων. Επίσης παραδέχθηκε εν τέλει πως μετά το ατύχημα το ρουμπινέτο του νερού μεταφέρθηκε έξω από την 3η μάντρα ούτως ώστε να ανοίγει από έξω.
  25. Ο κ. Προδρόμου υπέβαλε στον Κατηγορούμενο πως αν όντως ο Kumar είχε το ρόλο του επιτηρητή θα ήταν αναμενόμενο να το αναφέρει ο Κατηγορούμενος στις καταθέσεις του τις οποίες έδωσε λίγες ημέρες μετά το ατύχημα. Ο Κατηγορούμενος αρχικά ανέφερε πως λόγω άγχους δεν το ανέφερε. Ωστόσο, αν κάποιος από τους νέους υπάλληλους, για παράδειγμα, χορηγήσει κατά λάθος αντιβίωση σε αγελάδα τότε θα υποστεί ζημιά €20.000 και συνεπώς δεν υπάρχει περίπτωση να έχει νέο υπάλληλο χωρίς επίβλεψη.
  26. Ακολούθως, επέμεινε πως κάπου θα το ανέφερε και πως ο Kumar ήταν επιτηρητής του Αποβιώσαντος και ήταν υπεύθυνος για όλη τη φάρμα. Σε μεταγενέστερο στάδιο ανέφερε ξανά πως ήταν δύσκολοι καιροί καθότι ένας νέος άνθρωπος είχε χάσει τη ζωή του, αλλά δεν νοείται ένας νέος υπάλληλος να εργαζόταν στη φάρμα χωρίς επιτήρηση.
  27. Ο Κατηγορούμενος παραπονέθηκε πως το Υπουργείο Εργασίας δεν του δίδει βίζες, εννοώντας άδεια για να εργοδοτεί πρόσωπα από τρίτες χώρες, για να έχει αρκετούς υπάλληλους. Προέβη στους υπολογισμούς για να καταλήξει ότι αν έπρεπε να επιβλέπει τον υπάλληλο που πήγαινε να κλείσει του ρουμπινέτο τότε είτε θα έπρεπε να το Υπουργείο να τους δίδει βίζες ή να έχουμε τα μισά γιαούρτια και τα μισά γάλατα στην Κύπρο. Ανέφερε πως ο κλάδος αντιμετωπίζει ιδιαίτερα προβλήματα με την έλλειψη προσωπικού και μετέφερε με γλαφυρό τρόπο στο Δικαστήριο τα διάφορα ζητήματα που μπορεί να προκύψουν σε μια φάρμα με αγελάδες για να δείξει ότι δεν υπάρχει αρκετό προσωπικό.
  28. Σε ερώτηση αν άκουσε ξανά για ταύρους που σκότωσαν ανθρώπους ο Κατηγορούμενος απάντησε ότι είχε ακούσει και γι' αυτό έδωσε τις ανάλογες οδηγίες - προφορικώς - διασφαλίζοντας με αυτό τον τρόπο την ασφάλεια των υπαλλήλων του.
  29. Σε σχέση με την ημέρα του συμβάντος και το ποιος έδωσε οδηγίες στον Αποβιώσαντα ο Κατηγορούμενος απάντησε πως ήταν ο Kumar που του έδωσε οδηγίες καθότι ήξερε τι δουλειές έπρεπε να γίνουν. Σε ερώτηση γιατί δεν το ανέφερε αυτό στην κατάθεση του απάντησε πως γενικά κάθε μέρα ήταν ο Αποβιώσας που έκλεινε το ρουμπινέτο και που έσπρωχνε το φαγητό των αγελάδων. Πρόσθεσε πως αν για αυτή τη δουλειά χρειαζόταν επίβλεψη «το Υπουργείο Εργασίας έπρεπε να δίνει τις τριπλάσιες βίζες. Τώρα να πάω να ζητήσω 4η βίζα δεν θα μου δώκουν». Από την άλλη, ο Κατηγορούμενος παραδέχθηκε ότι ο Αποβιώσας ήταν παράνομα που εργοδοτείτο και δεν κατέβαλλε εισφορές στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων ούτε και τον κάλυπτε ασφάλεια ευθύνης εργοδότη σε σχέση με τον Αποβιώσαντα.
  30. Αντεξεταζόμενος όσον αφορά το κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης που είχε εγκατεστημένο στη φάρμα ανέφερε πως το εγκατέστησε για σκοπούς ελέγχου και εποπτείας, ωστόσο δε λειτουργούσε. Στην ερώτηση σχετικά με το κατά πόσον εάν λειτουργούσε θα ήταν σε θέση να επέμβει αν έβλεπε ένα υπάλληλο μόνο του στη μάντρα με τους ταύρους, ο Κατηγορούμενος ανέφερε πως ακόμα και να λειτουργούσαν οι κάμερες δεν θα είχε ένα άτομο εκεί να τις παρακολουθεί συνέχεια. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι δεν θα «χαλούσε βίζα» για να έχει ένα άτομο εκεί να βλέπει τηλεόραση και είναι πολλές οι εργασίες που πρέπει να διεκπεραιώνονται σε μια φάρμα για να μπορεί ο ίδιος να κάθεται να παρακολουθεί το κλειστό κύκλωμα. Δεν θεωρεί ότι χρειάζεται ένας υπάλληλος για να βλέπει τις κάμερες.
  31. Αναγνώρισε πως οι ταύροι είναι επικίνδυνα ζώα και ότι υπάρχει πιθανότητα έστω και μια στα 1000 «να σε πιάσει» ο ταύρος. Αν σε πιάσει είναι βέβαιο ότι δεν γλιτώνεις και γι' αυτό το λόγο δεν μπορούν να το ρισκάρουν. Ωστόσο, επέμεινε ότι για τη συγκεκριμένη εργασία δεν διασφάλισε ότι δεν θα μπει κάποιος στη φάρμα με τους ταύρους καθότι επρόκειτο για μια δουλειά που δεν ενείχε κίνδυνο.
  32. Σε σχέση με το ύψος της περίφραξης ανέφερε ότι ήταν 80 πόντους και επέμεινε πως ήταν δύσκολο να περάσει κάποιος είτε από πάνω είτε από μέσα. Περαιτέρω, επέμεινε ότι η συμπεριφορά του Singh ήταν εντελώς απρόβλεπτη και ότι του εξήγησαν 100 φορές να μην μπαίνει μόνος του σε μάντρα στην οποία υπάρχουν ταύροι.
  33. Σε υποβολή ότι δεν έκανε όσα έπρεπε για να εξασφαλίσει ότι δεν θα έμπαιναν οι υπάλληλοι του σε μάντρα με ταύρο μόνοι τους, ο Κατηγορούμενος απάντησε ότι έκανε τα πάντα ειδικά ο ίδιος, επειδή και ο ίδιος φοβάται. Σε υποβολή ότι δεν πέτυχε να αποτρέψει το συγκεκριμένο συμβάν ο Κατηγορούμενος επέμεινε ότι επρόκειτο για μια ακίνδυνη δουλειά και δεν έπρεπε ο Αποβιώσας να περάσει δύο φορές μέσα από τα κάγκελα. Διερωτήθηκε ο Κατηγορούμενος εάν κάποιος οικοδόμος πηδήξει από τον τρίτο όροφο στο δεύτερο θα φταίξει εργοδότης του.
  34. Υποβλήθηκε επίσης από το συνήγορο της Κατηγορούσας Αρχής ότι θα έπρεπε να έχει επιστάτη για τις επικίνδυνες δουλειές, τουλάχιστον ένα. Περαιτέρω, τέθηκε η θέση από τον κύριο Προδρόμου ότι οι κάμερες ήταν ακόμα ένα μέτρο επίβλεψης και προστασίας και θα μπορούσε να γνωρίζει με αυτό τον τρόπο εάν οι υπάλληλοι του έμπαιναν μόνοι τους σε μάντρες με ταύρους.
  35. Σε υποβολή ότι με τις πράξεις και ενέργειες του δεν απέτρεψε το θάνατο του υπαλλήλου του και εάν λάμβανε τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας ο θάνατος του Singh θα μπορούσε να αποφευχθεί, ο Κατηγορούμενους απάντησε πως διαφωνεί πλήρως. Επίσης σε υποβολή ότι εάν υπήρχε γραπτή εκτίμηση κινδύνων θα μπορούσε ο κίνδυνος να μπορούσε να αποφευχθεί ο Κατηγορούμενος απάντησε ότι η εκτίμηση κινδύνων δε σώζει ζωές και ότι ελάχιστες φάρμες στην Κύπρο το έχουν. Γ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΡΗΜΑΤΑ
  36. Αφού συνοψίσθηκε η προσκομισθείσα μαρτυρία προχωρώ με την αξιολόγηση της. Είχα την ευκαιρία να ακούσω με προσοχή τους μάρτυρες οι οποίοι κατέθεσαν ενώπιόν μου και να παρακολουθήσω τη συμπεριφορά τους στο εδώλιο. Σύμφωνα με τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η εντύπωση την οποία αφήνει ο μάρτυρας στο δικαστήριο, αγαθή ή δυσμενής, είναι παράγων εξαιρετικής σπουδαιότητας για την κρίση της αξιοπιστίας (C & A Pelecanos Associates Ltd v. Ανδρέα Πελεκάνου
(1999)1 Α.Α.Δ. 1273).
  1. Παρακολούθησα, μεταξύ άλλων, την εμφάνιση και συμπεριφορά των μαρτύρων ενόσω καταθέταν, τις αντιδράσεις τους, κατά πόσο δηλαδή ήταν φυσικές ή αφύσικες, τον τρόπο με τον οποίο απαντούσαν, τη νευρικότητα ή την επιφυλακτικότητα τους, την ιδιοσυγκρασία που εκδήλωναν, την αμεσότητα και αυθορμητισμό κατά την κατάθεση τους και το κατά πόσον υπεκφεύγαν.
  2. Παρότι ο σταθερός λόγος και η ήρεμη συμπεριφορά μπορούν να προσδώσουν θετικότητα στη μαρτυρία ενός μάρτυρα, δεν μπορούν να αποτελέσουν τον αποκλειστικό λόγο για την αποδοχή της μαρτυρίας τους (Νικολάου Νίκος ν. Aντώνη Παπαϊωάνου
(2011)1 Α.Α.Δ. 1797). Η αξιολόγηση της μαρτυρίας ενός μάρτυρα πρέπει να γίνεται με βάση το περιεχόμενό της, την ποιότητα και πειστικότητά της και με βάση τη σύγκρισή της με την υπόλοιπη μαρτυρία (Ομήρου v. Δημοκρατίας
(2001)2 Α.Α.Δ. 506.)
  1. Η αξιολόγηση της μαρτυρίας δεν περιορίζεται αποκλειστικώς στην ατομική κρίση της αξιοπιστίας του κάθε μάρτυρα ξεχωριστά αλλά αντιπαραβάλλεται και διερευνάται στο σύνολο της μαρτυρίας που παρουσιάζεται και από τις δύο πλευρές. Επιπρόσθετα, οι θέσεις των μαρτύρων έχουν τύχει αντιπαραβολής με την πραγματική μαρτυρία η οποία τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου.
  2. Έχω επίσης κατά νου την αρχή ότι μάρτυρας μπορεί να γίνει πιστευτός μερικώς ή ολικώς, ενώ δεν θεωρείται επιλήψιμη η επιλεκτική αποδοχή μέρους της μαρτυρίας ενός μάρτυρα (Kadis v. Nicolaou
(1986)1 C.L.R 212, 216 και Χρίστου ν. Khoreva
(2002)1(A) Α.Α.Δ. 45). 56. Έχει νομολογηθεί πως για να καταστραφεί η αξιοπιστία ενός μάρτυρα οι αντιφάσεις στη μαρτυρία του θα πρέπει να είναι ουσιαστικές. Οι δε αντιφάσεις σε λεπτομέρειες ενδεχόμενα να ενισχύουν την φιλαλήθεια του μάρτυρα διότι αυτό δείχνει την έλλειψη προσχεδιασμού στην εκδοχή του (Κουδουνάρης ν Αστυνομίας
(1991)2 Α.Α.Δ 320). 57. Επιπρόσθετα, όπως έχει εξηγηθεί σε σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου, το ζήτημα του βάρους της απόδειξης είναι καθαρά διακριτό από το έργο της αξιολόγησης της μαρτυρίας. Η αξιολόγηση της μαρτυρίας των μαρτύρων απολήγει στη διαπίστωση των πραγματικών γεγονότων, οπότε, με αυτά ως δεδομένα, εξετάζεται αν εκείνος που έχει το βάρος της απόδειξης το απέσεισε (Αθανασίου v. Κουνούνη
(1997)1 Α.Α.Δ. 614). 58. Στην περίπτωση κατά την οποία ένας μάρτυρας δεν αντεξετασθεί επί όλων των ουσιαστικών γεγονότων τα οποία αμφισβητούνται, αυτό γενικώς θεωρείται ως αποδοχή της εκδοχής που προβάλλει ένας μάρτυρας (ίδετε Frederickou Schools Co. Ltd κ.α. v. Acuac Inc
(2002)1 ΑΑΔ 1527). Ο γενικός κανόνας είναι ότι η παράλειψη αντεξέτασης μάρτυρα σε ουσιώδες μέρος της μαρτυρίας του και της εκδοχής την οποία προωθεί, παρέχει στο Δικαστήριο τη διακριτική ευχέρεια να θεωρήσει την παράλειψη ως αποδοχή των ισχυρισμών της αντίδικης πλευράς στα σημεία τα οποία είχαν τεθεί στην κυρίως εξέταση (ίδετε Ηλιάδης & Σάντης, Το Δίκαιο της Απόδειξης, 1η έκδοση, σελ. 720). Το Δικαστήριο έχει διακριτική ευχέρεια να αγνοήσει, ιδιαίτερα στην απουσία οποιασδήποτε σαφούς εξήγησης, μαρτυρία που ενώ ο ένας των διαδίκων θεωρεί σημαντική για την υπόθεση του, εν τούτοις παραλείπει εσκεμμένα ή αμελώς, από του να τη θέσει στον αντίδικο του προς σχολιασμό (Adidas Sportshuhfabriken Ad Dassler KG v. The Jonitexo Limited
(1987)1 Α.Α.Δ. 383). 59. Πρέπει επίσης να υπομνησθεί ότι οι υποβολές από αφ' εαυτού δεν έχουν καμιά αποδεικτική αξία και αν δεν προσαχθεί αντίστοιχη μαρτυρία παραμένουν μετέωροι ισχυρισμοί (Ησαϊας Ιωαννίδης ν. Αστυνομίας
(2012)2 Α.Α.Δ. 640). Ι. Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ1
  1. Η ΜΚ1 προκάλεσε στο Δικαστήριο εξαιρετική εντύπωση ως μάρτυρας. Περιέγραψε με σαφήνεια, σταθερότητα, θετικότητα και συνεκτικότητα τα επίδικά γεγονότα ως αυτά προέκυψαν από τη διερεύνηση από την ίδια των συνθηκών του δυστυχήματος. Ήταν ιδιαίτερα κατατοπιστική μεταφέροντας στο Δικαστήριο τα γεγονότα τα οποία οδήγησαν στο ατύχημα με βάση τις καταθέσεις τις οποίες συνέλεξε και τις διαπιστώσεις και παρατηρήσεις της αφού επιθεώρησε το χώρο. Από τη μαρτυρία της διαφάνηκε πως η διερεύνηση του ατυχήματος ήταν πλήρης, ολοκληρωμένη και εξονυχιστική.
  2. Το ότι παραδέχθηκε πως της διέφυγε να εξακριβώσει το ακριβές βάρος του ταύρου ο οποίος σκότωσε τον Αποβιώσαντα δείχνει την ειλικρίνεια και την φιλαλήθεια της. Το ίδιο και σε σχέση με την παραδοχή της ότι δεν μέτρησε την ακριβή απόσταση μεταξύ της ποτίστρας στην 3η μάντρα και της 2ης μάντρας επειδή μέσα στις μάντρες υπήρχαν ζώα. Εν πάση περιπτώσει, το βάρος του ταύρου και η απόσταση μεταξύ των μαντρών δεν αποτελούν σημαντικά στοιχεία, υπό την έννοια του κενού στη διερεύνηση και δεν είναι ικανά να πλήξουν την εξαιρετική εικόνα που άφησε η ΜΚ1 ως μάρτυρας.
  3. Η ΜΚ1 σημειώνω ότι στη ουσία κλήθηκε να καταθέσει ως πραγματογνώμονας σε σχέση με ζητήματα ασφάλειας και υγείας στην εργασία. Η μακρόχρονη εμπειρία της ως επιθεωρήτρια εργασίας και τα προσόντα της δεν έχουν αμφισβητηθεί. Εξήγησε με βάση την εμπειρία της την άποψη της για το πως θα μπορούσε να αποφευχθεί το ατύχημα και το ποια μέτρα κατά την άποψη της θα έπρεπε να είχαν ληφθεί για την ασφάλεια των εργοδοτουμένων στη κτηνοτροφική μονάδα.
  4. Σημειώνω ότι θέση της ότι το ρουμπινέτο του νερού θα έπρεπε να ήταν έξω για να μην χρειάζεται να έχουν επαφή με τα ζώα οι εργοδοτούμενοι και κατ' επέκταση να μειωθεί το ρίσκο ατυχήματος, στην ουσία επιβεβαιώθηκε από τον Κατηγορούμενο o οποίος παραδέχθηκε ότι μετά το ατύχημα προέβη στις απαραίτητες τροποποιήσεις για να ανοίγει και να κλείνει η στρόφιγγα του νερού έξω από την τρίτη μάντρα.
  5. Έχοντας κατά νου τις αρχές που καθορίζουν το πότε ένας μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας (Evangelou v. Ambizas
(1982)1 C.L.R. 41) αποτελεί κατάληξή του Δικαστηρίου ότι η εν λόγω μάρτυρας, με βάση την επαγγελματική της πείρα αλλά και τις σπουδές της στη μηχανολογία είναι εμπειρογνώμονας, και συνεπώς, κατ΄ εξαίρεση προς το γενικό κανόνα που απαγορεύει την έκφραση γνώμης από μάρτυρα, μπορεί να εκφράσει γνώμη αναφορικά με ζητήματα που εμπίπτουν στη σφαίρα της ειδικότητας του (Νικολάου ν. Σταύρου
(1992)1 Α.Α.Δ. 746). 65. Η μαρτυρία των εμπειρογνωμόνων αξιολογείται στη βάση των ίδιων αρχών που αξιολογούνται οι υπόλοιποι μάρτυρες (Καουρής v Δημητρίου κ.α
(2008)1 Α.Α.Δ. 967). Στην ίδια υπόθεση λέχθηκε ότι οι εμπειρογνώμονες εφοδιάζουν το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια, τα οποία θα επιτρέψουν σε αυτό να ελέγξει την ορθότητα των συμπερασμάτων του ώστε αυτό να είναι σε θέση να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή αυτών των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία.
  1. Η ΜΚ1 έπεισε το Δικαστήριο ότι εάν λαμβάνονταν τα απαραίτητα μέτρα στα οποία αναφέρθηκε κατά τη μαρτυρία της το ατύχημα δεν θα λάμβανε χώρα. Μετέδωσε στο Δικαστήριο την αναγκαιότητα και σπουδαιότητα της επίβλεψης των εργοδοτουμένων και ειδικά των νεαρών και άπειρων υπαλλήλων όπως ο Αποβιώσας.
  2. Η ΜΚ1 απαντούσε με σαφήνεια και έδιδε κατατοπιστικές απαντήσεις προς υποστήριξη των θέσεων της παραπέμποντας σε συγκεκριμένα στοιχεία στο μαρτυρικό υλικό το οποίο συνέλεξε για να τεκμηριώσει τις διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα της. Απαντούσε με ευθύτητα, χωρίς υπεκφυγές και ήταν αντικειμενική υπό την έννοια ότι παρουσίασε στο Δικαστήριο μια πλήρη εικόνα περιλαμβανομένων και των θέσεων του Κατηγορούμενου ως επίσης και τα στοιχεία που ενδεχόμενα να είναι προς όφελος του Κατηγορούμενου.
  3. Σημειώνω επίσης ότι η μαρτυρία της ΜΚ1 συνάδει πλήρως με τη γραπτή μαρτυρία η οποία κατατέθηκε και δεν έχω εντοπίσει οποιαδήποτε διάσταση μεταξύ της εκδοχής της και της γραπτής μαρτυρίας.
  4. Απαντούσε αυθόρμητα και χωρίς ενδοιασμούς τις ερωτήσεις οι οποίες υποβλήθηκαν και κατά την αντεξέταση της από την ευπαίδευτη συνήγορο του Κατηγορούμενου παρέμεινε σταθερή και πειστική. Παρέμεινε σταθερή στις θέσεις της και ουδόλως κλονίστηκε κατά την αντεξέταση. Παρά τις υποβολές σε σχέση με το ότι ο Kumar είχε καθήκοντα επιτήρησης η ΜΚ1 επέμεινε ότι κάτι τέτοιο δεν προέκυψε από τις καταθέσεις τις οποίες έλαβε αλλά ούτε και από τις συζητήσεις με τους Κατηγορούμενο και Kumar.
  5. Περαιτέρω, η ΜΚ1 ήταν ιδιαίτερα προσεκτική στο να μην προβεί σε εικασίες και να απαντήσει μόνο για τα ζητήματα για τα οποία είχε γνώση. Δεν επιχείρησε να εκφράσει άποψη σε σχέση με ζητήματα τα οποία ήταν εκτός της δικής της προσωπικής γνώσης, εμπλοκής και πραγματογνωμοσύνης. Δεν εντόπισα ίχνος υπερβολής στη μαρτυρία της ούτε και οποιαδήποτε προσπάθεια διαστρέβλωσης των όσων αναφέρθηκαν στις καταθέσεις από τους Κατηγορούμενο και Kumar.
  6. Έχοντας κατά νου τα πιο πάνω, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η μαρτυρία της ΜΚ1 ήταν ειλικρινής και αξιόπιστη και την αποδέχομαι στην ολότητα της. Κατά την κρίση μου η μαρτυρία της ΜΚ1 αποτελεί ασφαλές υπόβαθρο για να στηριχθώ σε αυτή για σκοπούς συναγωγής ευρημάτων. ΙΙ. Αξιολόγηση Μαρτυρίας Κατηγορούμενου
  7. Ο Κατηγορούμενος δεν προκάλεσε καλή εντύπωση στο Δικαστήριο. Κατά την αντεξέταση του δεν απαντούσε ευθέως και χωρίς ενδοιασμούς τα ερωτήματα τα οποία τίθεντο από το συνήγορο της Κατηγορούσας Αρχής. Η αστάθεια στην εκδοχή του, οι αντιφάσεις στις οποίες υπέπεσε και οι υπεκφυγές του μου έδωσαν την εντύπωση ενός προσώπου το οποίο δεν ήταν ειλικρινής σε σχέση με τα αμφισβητούμενα θέματα.
  8. Γενικότερα, δεν μου έδωσε την εντύπωση ενός μάρτυρα ο οποίος προσήλθε στο Δικαστήριο για να πει την αλήθεια και να παρουσιάσει μια ειλικρινή εικόνα της κατάστασης αλλά αναδύθηκε μια έντονη προσπάθεια, αφενός να δικαιολογήσει το ότι δεν υπήρχε επίβλεψη του Αποβιώσαντος και να δημιουργήσει την εντύπωση ότι δεν ήταν πρακτικά ή εύλογα εφικτό να τηρήσει τις υποχρεώσεις του με βάση το Νόμο. Αφετέρου δε, προώθησε τη θέση ότι δεν χρειαζόταν επίβλεψη σε σχέση με την εργασία την οποία είχε οδηγίες να εκτελέσει ο Αποβιώσας, αλλά επίσης και τη θέση ότι υπήρχε επίβλεψη αφού ο Kumar ήταν επιφορτισμένος με την επίβλεψη όλων των Ινδών περιλαμβανομένου και του Αποβιώσαντος. Οι αντιφατικές και αλληλοσυγκρουόμενες εκδοχές στη μαρτυρία του Κατηγορούμενου δεν έπεισαν το Δικαστήριο.
  9. Προκάλεσε επίσης αρνητική εντύπωση στο Δικαστήριο η προσπάθεια του να υποβαθμίσει τη σημαντικότητα των μέτρων ασφαλείας όπως η γραπτή εκτίμηση των κινδύνων στην εργασία. Με τις απαντήσεις του έδειξε ότι δεν αντιλαμβάνεται τη ανάγκη και τη σημαντικότητα της επιτήρησης των εργοδοτουμένων η οποία προβλέπεται από το Νόμο αλλά ούτε και την ανάγκη αναγνώρισης των κινδύνων και της λήψης μέτρων για περιορισμό του ρίσκου πρόκλησης ατυχήματος μέσω της εκτίμησης κινδύνων.
  10. Για παράδειγμα, στη σελ. 17 των πρακτικών 20.02.2024 ο Κατηγορούμενος αναφέρει «αν έχουν παραπάνω από 15 φάρμες σύστημα διαχείρισης κινδύνων βάλτε με ισόβια. Άρα το σύστημα διαχείρισης κινδύνων ξέρουμε πάρα πολλά ότι δεν είναι εκείνο που σώζει ζωές. Είστε ελεύθεροι να τσιακκάρετε». Οι αναφορές του σε σχέση με την μη αναγκαιότητα επιτήρησης των εργαζομένων και ιδιαιτέρως των λιγότερο έμπειρων, όπως ο Αποβιώσας με βάση την παραδοχή του ίδιου του Κατηγορούμενου, κατά την αντεξέταση του καταδεικνύουν την έλλειψη αντίληψης ή καλύτερα μια επιπόλαιη αντιμετώπιση της ανάγκης για επιτήρηση των υπαλλήλων του και εν γένει της ανάγκης για τη λήψη μέτρων για την ασφάλεια των όσων εργάζονται στη κτηνοτροφική μονάδα.
  11. Ο Κατηγορούμενος ανέφερε επανειλημμένα πως το Υπουργείο Εργασίας δεν δίδει άδειες - «βίζες» σε εργαζόμενους από τρίτες χώρες να δουλέψουν σε φάρμες και επομένως είναι αδύνατον να υπάρχει κάποιος που να επιβλέπει όλες τις εργασίες σε μια προσπάθεια του να επιρρίψει ευθύνες στο Υπουργείο Εργασίας για την παράλειψη συμμόρφωσης του με το Νόμο.
  12. Από την άλλη, ανέφερε πως δεν θα ρίσκαρε να μην επιβλέπονται οι νέοι υπάλληλοι διότι αν κάνουν λάθος και, για παράδειγμα, καταλήξει αντιβίωση στο γάλα θα χάσει €20.
  13. Από αυτές τις αναφορές προκύπτει κατά την άποψη μου η έλλειψη αντίληψης του Κατηγορούμενου για την ανάγκη επίβλεψης των υπαλλήλων η οποία θα αποσκοπεί στην διασφάλιση της ασφάλειας και της υγείας τους στην εργασία.
  14. Επιπρόσθετα, ο Κατηγορούμενος σε πολλά σημεία δεν απαντούσε ευθέως και υπέκφευγε. Για παράδειγμα, στις σελίδες 4, 5, 6, 10 και 12 των πρακτικών ημερ. 20.02.2024, φαίνεται η προσπάθεια του να μην απαντήσει στις ερωτήσεις οι οποίες τίθεντο από το συνήγορο της Κατηγορούσας Αρχής κατά τρόπο με τον οποίο αναδύεται η έλλειψη αυθορμητισμού και ευθύτητας στην εκδοχή του. Η άρνηση του να απαντήσει σε απλές ερωτήσεις όπως π.χ. σε σχέση με το κατά πόσον ανέφερε στην κατάθεση του ότι ο Kumar ήταν επιστάτης του Singh αναπόφευκτα πλήττει την αξιοπιστία του Κατηγορούμενου.
  15. Εξετάζοντας τη μαρτυρία του ΜΥ1 επί των αμφισβητούμενων γεγονότων συνολικά, διαπιστώνω ότι αυτή χαρακτηρίζεται από ασάφεια, αντιφατικότητα, έλλειψη αυθορμητισμού και δεν παρουσιάζει την αναγκαία σταθερότητα, πειστικότητα και συνοχή ώστε να μπορεί να γίνει δεκτή.
  16. Κατά την αντεξέταση, υπέπεσε σε αρκετές αντιφάσεις και αναίρεσε διάφορα σημεία της γραπτής του δήλωσης κατά τρόπο που κλονίστηκε η αξιοπιστία του. Παραθέτω στη συνέχεια κάποια ενδεικτικά και μόνο παραδείγματα των αναφορών του.
  17. Εν πρώτοις, επισημαίνεται ότι ούτε στις καταθέσεις του τις οποίες υιοθέτησε (Τεκμήρια 2 και 3) αναφέρεται οτιδήποτε σε σχέση με το ότι ο Kumar είχε καθήκοντα επιβλέποντος αλλά ούτε και ο ίδιος ο Kumar στη δική του κατάθεση (Τεκμήριο 4) αναφέρει ότι είχε τέτοια καθήκοντα.
  18. Όταν ερωτήθηκε σχετικά με την επιτήρηση και ειδικότερα σε σχέση με το γιατί δεν ανέφερε στις καταθέσεις τις οποίες έδωσε λίγες μέρες μετά το ατύχημα το ότι ο Kumar είχε καθήκοντα επιτηρητή στη φάρμα και επέβλεπε τον Singh, o Κατηγορούμενος αρχικά προέβαλε τον ισχυρισμό πως δεν ανέφερε τίποτε για επιτήρηση λόγω άγχους καθότι η κατάθεση είχε ληφθεί δύο ώρες μετά το ατύχημα, πράγμα το οποίο δεν ευσταθεί με βάση την ημερομηνία στα Τεκμήρια 2 και
  19. Ακολούθως, αφού αποφεύγει να απαντήσει ευθέως την ερώτηση, αναφέρει ότι «κάπου θα το είπα» (σελ. 6, πρακτικών). Μετέπειτα, παραδέχεται ότι δεν το ανέφερε στις καταθέσεις του και επικαλείται ότι ήταν δύσκολοι καιροί καθότι απεβίωσε ένας νέος άνθρωπος και ήταν συναισθηματικά φορτισμένος (σελ. 7 πρακτικών, στο κάτω μέρος).
  20. Αυτό το οποίο προκύπτει, θεωρώ, είναι ότι ο ρόλος του Kumar ως επιστάτης επινοήθηκε από τον Κατηγορούμενο για να αποφύγει την ευθύνη την οποία φέρει ως εργοδότης. Ο Κumar στην κατάθεση του Τεκμήριο 4 αναφέρει «κάνω όλες τις εργασίες στη φάρμα και οδηγίες παίρνω από τον κ. Χαράλαμπο» (ήτοι τον Κατηγορούμενο). Παραθέτει σε έκταση τις εργασίες τις οποίες διεκπεραιώνει στη φάρμα χωρίς να αναφέρει ότι έχει το ρόλο επιβλέποντος ή επιστάτη ή εν γένει οποιοδήποτε ρόλο σε σχέση με την ασφάλεια, εκπαίδευση ή διασφάλιση ποιότητας της εργασίας των υπόλοιπων υπαλλήλων. Μάλιστα αναφέρει ότι μερικές φορές έκλεινε εκείνος το νερό στην τρίτη μάντρα και ήταν εργασία που την έκανε μόνος του. Στην κατάθεση του Κατηγορούμενου, Τεκμήριο 2, αναφέρει πως έδωσε οδηγίες και στους δύο να κλείνουν το ρουμπινέτο και να μετακινούν το φαγητό των ζώων.
  21. Κατά την αντεξέταση του παραδέχθηκε επίσης, σε εμφανή διάσταση με τα όσα αναφέρει στην γραπτή του δήλωση και σε άλλο σημείο της αντεξέτασης (όταν ανέφερε ότι ο Αποβιώσας είχε εμπειρία από τη χώρα του ή ότι δεν νοείται να ρισκάρει να πάθει €20.000 ζημιά επειδή ένας νέος υπάλληλος έκανε ένα λάθος), ότι ο Singh ήταν άπειρος και έχρηζε επίβλεψης: «... εν γίνεται να έρτει ένας νέος υπάλληλος τζιαι να ξέρει τη φάρμα των κατσελλών. Είναι πολλά ευρύς τομέας οι κατσέλλες, είναι πολλά τα πράγματα...».
  22. Σε σχέση με τη θέση ότι ήταν δύσκολο να περάσει ο Αποβιώσας από τη μια μάντρα στην άλλη δια μέσου της περίφραξης, η θέση αυτή του Κατηγορούμενου δεν συνάδει με την πραγματική μαρτυρία ήτοι τις φωτογραφίες (Τεκμήριο 1) οι οποίες κατατέθηκαν στις οποίες φαίνεται ότι υπήρχε μεγάλο κενό μεταξύ των οριζόντιων σειρών μεταλλικής περίφραξης. Σύμφωνα με τον ίδιο τον Κατηγορούμενο το ύψος της περίφραξης ήταν 80 εκατοστόμετρα (σελ. 15 πρακτικών). Συνεπώς, η θέση του Κατηγορούμενου περί δυσκολίας του Κατηγορούμενου να περάσει πάνω ή δια μέσου της περίφραξης δεν συνάδει με την κοινή λογική, την ανθρώπινη εμπειρία και τη δική του μαρτυρία ως προς το ύψος της περίφραξης.
  23. Αναφορικά με τις οδηγίες που παρείχε ο Κατηγορούμενος στους εργοδοτούμενους του σημειώνω ότι ο Kumar στην κατάθεση του (Τεκμήριο 4) ανέφερε πως ο Κατηγορούμενους του έδωσε οδηγίες όπως μετά το διάλειμμα του τον συνοδεύσει για να ποτίσουν το τριφύλλι με το τρακτέρ. Ο Kumar επίσης την ώρα που κτυπήθηκε από τον ταύρο ο Αποβιώσας έκανε ακόμη διάλειμμα ως ανέφερε ο ίδιος στην κατάθεση του. Συνεπώς, η μαρτυρία του Κατηγορούμενου περί επίβλεψης του Singh από τον Kumar έρχεται σε διάσταση με την υπόλοιπη μαρτυρία που προσκομίστηκε.
  24. Σε σχέση με τις οδηγίες προς τον Αποβιώσαντα ο Κατηγορούμενος στη γραπτή του δήλωση (παράγραφος 13) αναφέρει ότι του έδωσαν οδηγίες με τον Κumar να πάει να ταΐσει τα δαμαλάκια στην πρώτη μάντρα. Στην παράγραφο 7 της κατάθεσης του αναφέρει μόνο ότι είχε οδηγία να κλείσει του ρουμπινέτο. Κατά την αντεξέταση του αναφέρει ότι «ήταν οι οδηγίες του να κλείσει το νερό τζιαι να κάμει το φαΐ» και τις οδηγίες ο Singh τις πήρε από τον Kumar (σελ. 10 πρακτικών 20.02.2024). Στην κατάθεση του Τεκμήριο 2, τρίτη σελίδα, αναφέρει πως ο ίδιος έδωσε οδηγίες προς τους Κumar και Singh να σπρώξουν το φαγητό των ζώων («να κάμουν το φαΐ κοντά») στην πάχνη και να κλείσουν το ρουμπινέτο και μετά αναφέρει πως αυτές είναι οι δουλειές που κάνει ο Singh μόνος του. Οι απαντήσεις του και οι εκδοχές του ως προς το τι έγινε εκείνη την ημέρα ήταν ασαφείς, αντιφατικές και κάθε άλλο παρά σταθερές και πειστικές.
  25. Σημειώνω επίσης πως ο Kumar στην κατάθεση του ανέφερε πως και στην πρώτη μάντρα υπήρχε ταύρος, ενώ ο Κατηγορούμενος αναφέρει πως οι ταύροι ήταν μόνο στη δεύτερη μάντρα. Σημειώνω περαιτέρω ότι ο Αποβιώσας είχε οδηγίες να πάει στην πρώτη μάντρα να ταΐσει τα δαμαλάκια (ήτοι μικρούς ταύρους) μόνος του, εργασία η οποία κατά τον Κατηγορούμενο δεν έχρηζε επίβλεψης. Στη δε τρίτη μάντρα διαπιστώθηκε πως εκτός από αγελάδες υπήρχε και ένας νεαρός ταύρος ενός έτους.
  26. Αφενός ανέφερε πως ο Kumar ήταν ο επιτηρητής των εργασιών του Singh αφετέρου αναφέρει στην σελ. 10 των πρακτικών «το φαΐ κοντά νομίζω να πάεις να το κάμεις κοντά τζιαι να κλείσεις το ρουπινέττο ... εν θέλει επίβλεψη τούτο το πράμα, το Υπουργείο Εργασίας έπρεπε να δίνει τις τριπλάσιες βίζες. Τωρά να πάω να ζητήσω τέταρτη βίζα δεν θα μου δώκουν.» Προηγουμένως, σημειώνω, ανέφερε ότι ο Kumar είναι υπεύθυνος για να αρμέγει 200 αγελάδες κάθε μέρα χωρίς οποιαδήποτε αναφορά περί καθηκόντων επίβλεψης του.
  27. Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Κατηγορούμενος διαμαρτυρόταν συνεχώς κατά την αντεξέταση του ότι το Υπουργείο δεν του επιτρέπει να έχει περισσότερους υπάλληλους από τρίτες χώρες - δεν δίδει βίζες ανέφερε - ωστόσο ο ίδιος παραδέχθηκε από την αρχή ότι ο Αποβιώσας στην ουσία εργοδοτείτο παράνομα, δεν κατέβαλλε εισφορές στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων σε σχέση με τον Αποβιώσαντα αλλά ούτε και τον κάλυπτε η ασφάλεια ευθύνης εργοδότη σε σχέση με τον Αποβιώσαντα.
  28. Από τη στιγμή που ο Αποβιώσας εργοδοτείτο παράνομα από τον Κατηγορούμενο αυτό που προκύπτει είναι ότι όλα όσα αναφέρει περί έλλειψης προσωπικού και η απόδοση ευθυνών στο Υπουργείο Εργασίας αποτελούν εκ των υστέρων σκέψεις και μια προσπάθεια μετακύλισης των ευθυνών του ως εργοδότης η οποία αποσκοπεί να δικαιολογήσει την έλλειψη επίβλεψης των υπαλλήλων του καθώς και να δημιουργήσει μια εντύπωση στο Δικαστήριο ότι δεν ήταν εύλογα εφικτό να πράξει περισσότερα για την προστασία των εργαζομένων στη μονάδα του.
  29. Σε σχέση με την μη λειτουργία του κλειστού κυκλώματος βιντεοπαρακολούθησης ο Κατηγορούμενος πάλι επέρριψε ευθύνες στο Υπουργείο Εργασίας για το ότι δε δίδει βίζες αναφέροντας επιπλέον ότι οι Κύπριοι δεν καταδέχονται να δουλέψουν σε φάρμες. Επίσης ανέφερε πως οι κάμερες είχαν σπάσει και ζήτησε €400 το πρόσωπο που τις εγκατέστησε για να τις επιδιορθώσει και γι' αυτό παρεξηγήθηκε μαζί του. Οι απαντήσεις του επί αυτού του ζητήματος, είναι επίσης αντιφατικές και ασαφείς. Οι δε απαντήσεις του ότι εγκατέστησε τις κάμερες για να παρακολουθεί τα πάντα έρχονται σε διάσταση με τη θέση του ότι δεν είχε κανένα να τις παρακολουθεί αλλά και με τη θέση του περί μη αναγκαιότητας επίβλεψης των υπαλλήλων του σε σχέση με κάποιες εργασίες.
  30. Εξετάζοντας λοιπόν τη μαρτυρία του ΜΥ1 - Κατηγορούμενου στο σύνολο της και παραθέτοντας πιο πάνω κάποια ενδεικτικά και μόνο παραδείγματα των αναφορών του, καταλήγω ότι η μαρτυρία του επί των αμφισβητούμενων γεγονότων και ζητημάτων δεν ήταν αξιόπιστη και συνακόλουθα δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. ΙΙΙ. Κατάθεση Kumar - Τεκμήριο 4
  31. Αναφορικά με την κατάθεση του Kumar αυτή κατατέθηκε ως Τεκμήριο 4 από την κυρία Κανάρη ως έγγραφο το οποίο είχε στην κατοχή της. Ωστόσο, οι διάφορες δηλώσεις του στο πλαίσιο της κατάθεσης του περιλήφθηκαν στην κατάθεση της κυρίας Κανάρη (ΜΚ1) και στην ουσία προσκομίστηκαν ως εξ ακοής μαρτυρία στο πλαίσιο της κατάθεσης της. Οι δηλώσεις αυτές και εν γένει η εκδοχή του Kumar ως προς τις οδηγίες που είχαν από τον Κατηγορούμενο οι εργοδοτούμενοι και τι έκαναν εκείνη την ημέρα δεν είχαν αμφισβητηθεί υπό την έννοια ότι δεν είχε υποβληθεί στην ΜΚ1 ότι τα γεγονότα δεν έλαβαν χώρα με τον τρόπο που περίγραψε ο Κumar.
  32. Σημειώνω ότι η εξ ακοής μαρτυρία δεν αποκλείεται απλώς και μόνο διότι αυτή είναι εξ ακοής (άρθρο 24, Κεφ. 9).
  33. Σε σχέση με τη αξιολόγηση της βαρύτητας που θα αποδοθεί σε εξ ακοής μαρτυρία αναφέρω τα ακόλουθα λαμβάνοντας υπόψη τους παράγοντες που αναφέρονται στο άρθρο 27
(2)του Κεφ.
  1. Ο Kumar είχε φύγει από την Κύπρο και συνεπώς δεν ήταν εφικτό να δώσει μαρτυρία στο Δικαστήριο. Σημειώνω ότι δεν περιλαμβάνεται μαρτυρία εξ ακοής πέραν του πρώτου βαθμού. Η ειλικρίνεια του Kumar δεν αμφισβητήθηκε από τον Κατηγορούμενο, αντιθέτως χαρακτηρίστηκε ως ένα πρόσωπο έμπιστο και έμπειρο στον οποίο ο Κατηγορούμενος είχε πλήρη εμπιστοσύνη. Η αρχική δήλωση του Kumar - Τεκμήριο 4 φαίνεται να είχε μεταφερθεί επακριβώς και επίσης δεν διαφάνηκε οποιαδήποτε προσπάθεια παρεμπόδισης της ορθής αξιολόγησης της μαρτυρίας.
  2. Συνεπώς, η κατάθεση του Kumar - στο μέτρο που αναπαράγεται από την ΜΚ1 στην δική της κατάθεση - αποτελεί εξ ακοής μαρτυρία η οποία είναι αξιόπιστη και στην οποία αποδίδω σημαντική βαρύτητα και μπορώ να βασιστώ σε αυτήν για την εξαγωγή συμπερασμάτων. ΙV. ΕΥΡΗΜΑΤΑ
  3. Έχοντας μελετήσει και αξιολογήσει τη μαρτυρία που προσάχθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου καθώς και τα τεκμήρια τα οποία κατατέθηκαν και λαμβάνοντας υπόψη τις πτυχές της μαρτυρίας που δεν έχουν τύχει αμφισβήτησης, καταλήγω στα ακόλουθα ευρήματα: 98.1 Ο Κατηγορούμενος κατά τον επίδικο χρόνο ήταν εργοδότης του Surjit Singh και ήταν ο διαχειριστής των υποστατικών εκτροφής αγελάδων όπου εργοδοτείτο ο Singh. Ο Singh προσλήφθηκε στη κτηνοτροφική μονάδα στις 24.12.
  4. 98.2 Στις 05.06.2021 στα προαναφερθέντα υποστατικά επισυνέβη εργατικό ατύχημα όπου ταύρος τραυμάτισε θανάσιμα τον Singh. Ο ταύρος που σχετίζεται με τον θάνατο του Singh ήταν ενήλικας και βρισκόταν στη δεύτερη μάντρα. Ο ταύρος δεν είχε δείξει στο παρελθόν επιθετική συμπεριφορά 98.3 O Pawan Kumar την ημέρα του ατυχήματος γύρω στις 4:30 με 5:00 το πρωί μαζί με τον Αποβιώσαντα, είχαν αρμέξει τις αγελάδες και μετά τάισαν τα μοσχάρια. 98.4 Γύρω στις 10:00 με 10:30 περίπου, ο Αποβιώσας μαζί με τον Kumar έκαναν διάλλειμα. 98.5 Μετά το διάλειμμα ο Kumar θα πήγαινε μαζί με τον Κατηγορούμενο με το τρακτέρ για να ποτίσουν το τριφύλλι, ενώ στον Αποβιώσαντα ο Κατηγορούμενος έδωσε οδηγίες όπως ταΐσει τα μοσχαράκια, τα οποία βρίσκονταν κοντά στο μύλο. 98.6 Όταν ο Αποβιώσας τελείωσε το διάλλειμα του είπε στον Kumar ότι θα πήγαινε να κλείσει τη στρόφιγγα (ρουμπινέτο) του νερού. 98.7 Ο Kumar περίμενε τον Singh να επιστρέψει αλλά καθυστερούσε. Σηκώθηκε τότε να δει τι συμβαίνει και είδε τον Κατηγορούμενο να είναι πάνω στο τρακτέρ κοντά στον μύλο. Περαιτέρω, είδε τις αγελάδες στη δεύτερη μάντρα από τις τρεις μάντρες της μονάδας να στέκονται σε κύκλο. 98.8 Όταν έφτασε κοντά, είδε τον Singh ανάσκελα στο έδαφος μέσα στη δεύτερη μάντρα κοντά στην ποτίστρα των ζώων. Στη μύτη και στο πρόσωπο του Singh υπήρχε αίμα. 98.9 Δεν υπήρχε κάποιο ξύλο, διχάλι ή λάστιχο κοντά στον Singh. Με ένα σιδερένιο διχάλι με ξύλινη χειρολαβή, ο Kumar προσπάθησε να απομακρύνει από τον Singh τις αγελάδες και τον ταύρο ενώ φώναξε στον Κατηγορούμενο. 98.10 Ο ταύρος είχε αίμα στο πρόσωπο του και ήταν ανήσυχος και επιθετικός. Ο Κατηγορούμενος μαζί με τον Kumar μετακίνησαν τον Singh έξω από τη μάντρα και τον μετέφεραν στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. 98.11 Ο Singh αφού έκλεισε το ρουμπινέτο του νερού στην τρίτη μάντρα για κάποιο άγνωστο λόγο μετέβηκε στη δεύτερη μάντρα στην οποία υπήρχε ταύρος μόνος του. Δεν υπήρχε κανένας υπάλληλος - επιστάτης να επιτηρεί τον Singh εκείνη την ώρα. Ο Kumar εκείνη την ώρα έκανε διάλειμμα ενώ ο Κατηγορούμενος ήταν στο μύλο. 98.12 O Kumar ήταν έμπειρος υπάλληλος ωστόσο δεν είχε το ρόλο επιστάτη / επιβλέποντος. 98.13 Το κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης το οποίο ήταν εκγατεστημένο στη μονάδα ήταν εκτός λειτουργίας. Ο Κατηγορούμενος δεν είχε στη διάθεση του Γραπτή Εκτίμηση Κινδύνων. Δεν διατηρείτο μητρώο εκπαίδευσης. 98.14 Στην επίδικη μονάδα υπήρχαν περίπου 220 ζώα, τα οποία ήταν χωρισμένα σε τρεις μάντρες. Την ημέρα που έγινε το ατύχημα, στην πρώτη μάντρα υπήρχαν 180 γαλακτοποιούσες αγελάδες, στη δεύτερη μάντρα υπήρχαν 15 αγελάδες σε προχωρημένο στάδιο εγκυμοσύνης μαζί με δύο ταύρους και στην τρίτη μάντρα υπήρχαν 20 εγκυμονούσες αγελάδες και ένα δαμάλι - νεαρός ταύρος. Η τρίτη με τη δεύτερη μάντρα εφάπτονται μεταξύ τους. Όλες οι μάντρες μεταξύ τους εφάπτονταν. 98.15 Οι μάντρες περιμετρικά ήταν περιφραγμένες, με σιδερένια κάγκελα. Σε κάθε μάντρα, υπήρχε από μία ποτίστρα για να πίνουν νερό τα ζώα. Οι ποτίστρες ήταν κατασκευασμένες από σκυρόδεμα. Η ποτίστρα δίπλα στην οποία βρέθηκε τραυματισμένος ο Singh βρισκόταν μέσα στη δεύτερη μάντρα. Η ποτίστρα αυτή ήταν κοντά στη σιδερένια περίφραξη που χώριζε τη δεύτερη μάντρα από την πρώτη μάντρα. Με αυτόν τον τρόπο εκτός από τα ζώα της δεύτερης μάντρας έπιναν νερό και τα ζώα της πρώτης μάντρας αφού μπορούσαν να περάσουν το κεφάλι τους από τη σιδερένια περίφραξη και να πιούν νερό. Οι ποτίστρες αυτές γέμιζαν νερό με αυτόματο τρόπο, με πιεστικό σύστημα. 98.16 Στην ποτίστρα που βρισκόταν στην τρίτη μάντρα, υπήρχε επιπρόσθετο λάστιχο νερού με ρουμπινέτο, το οποίο ήταν για τις επιπρόσθετες ανάγκες νερού που χρειάζονταν τα ζώα τους καλοκαιρινούς μήνες λόγω υψηλών θερμοκρασιών. Το λάστιχο αυτό είχε ρουμπινέτο, το οποίο βρισκόταν μέσα στην τρίτη μάντρα, πάνω από την ποτίστρα. Αυτό ήταν το ρουμπινέτο, το οποίο πήγε να κλείσει ο Singh την ημέρα του ατυχήματος. 98.17 Οι ταύροι θεωρούνται ύπουλα και επικίνδυνα ζώα. Οι οδηγίες του Κατηγορούμενου και του αδελφού του προς τον Αποβιώσαντα ήταν ότι πάντοτε μπαίνουν μέσα στις μάντρες δύο άτομα και περισσότερα εκτός από την τρίτη μάντρα που μπορούν να μπουν μόνοι τους για να ανοίξουν ή να κλείσουν το ρουμπινέτο νερού γιατί εκεί, δεν υπήρχε μεγάλος ταύρος, ο οποίος θα μπορούσε να γίνει επικίνδυνος. Οι εργοδοτούμενοι είχαν επίσης οδηγία όταν είχαν επαφή με ταύρους να κρατούν κάποιο αντικείμενο όπως διχάλι, ξύλο, ή λάστιχο για να μπορούν να φοβερίζουν και να απωθούν τους ταύρους. Δ. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ
  5. Βάσει του άρθρου 2Α του Νόμου, αυτός έχει ως αντικειμενικό σκοπό την εφαρμογή μέτρων για την προαγωγή της ασφάλειας και της υγείας των προσώπων στην εργασία καθώς και άλλων προσώπων που μπορεί να επηρεαστούν από τις δραστηριότητες στην εργασία. Για το σκοπό αυτό, ο Νόμος περιέχει γενικές αρχές σχετικά με την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων, την προστασία της ασφάλειας και της υγείας, την εξάλειψη των συντελεστών κινδύνου των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών, την πρόληψη σοβαρών ατυχημάτων και τον περιορισμό των συνεπειών τέτοιων ατυχημάτων, την ενημέρωση, τη διαβούλευση, την ισόρροπη συμμετοχή σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντα Νόμου, την κατάρτιση ή εκπαίδευση των εργοδοτουμένων και των αντιπροσώπων τους, καθώς και τους κανόνες για την εφαρμογή των γενικών αυτών αρχών.
  6. Σύμφωνα με το άρθρο 13
(1)του Νόμου με πλαγιότιτλο «γενικές υποχρεώσεις εργοδοτών»: «κάθε εργoδότης πρέπει vα διασφαλίζει τηv ασφάλεια, υγεία και ευημερία στηv εργασία όλωv τωv εργoδoτoυμέvωv τoυ». 101. Το άρθρο 13
(2)(γ) προνοεί τα ακόλουθα: « Χωρίς επηρεασμό της γεvικότητας τωv υπoχρεώσεωv τoυ, πoυ αvαφέρovται στo εδάφιo
(1), oι υπoχρεώσεις κάθε εργoδότη επεκτείvovται ώστε vα περιλαμβάvoυv τα ακόλoυθα- [....] (γ) τηv παρoχή, τέτoιωv πληρoφoριώv, oδηγιώv, εκπαίδευσης και επιτήρησης για τηv διασφάλιση της ασφάλειας και υγείας τωv εργoδoτoυμέvωv τoυ,»
  1. Όσον αφορά τον όρο επιτήρηση σημειώνω ότι στο λεξικό Τριανταφυλλίδη ορίζεται ως ακολούθως: «επιτήρηση η [epitírisi]: η ενέργεια ή το αποτέλεσμα του επιτηρώ: Έχω κπ. υπό ~, τον επιτηρώ. Bρίσκομαι υπό ~, επιτηρούμαι. Aστυνομική ~, που γίνεται από την αστυνομία σε πρόσωπα επικίνδυνα για τη δημόσια ασφάλεια. H ~ των μαθητών / φοιτητών στις γραπτές εξετάσεις. Aυστηρή / χαλαρή ~. || (επέκτ.) επίβλεψη.»
  2. Στο δε Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γ. Μπαμπινιώτη, Β' Έκδοση, Αθήνα 2019, η λέξη επιτήρηση ορίζεται ως «η παρακολούθηση για την αποφυγή δυσάρεστων καταστάσεων, η επίβλεψη». Η λέξη επιτηρώ ορίζεται ως «επιβλέπω, παρακολουθώ στενά για την αποφυγή δυσάρεστων καταστάσεων: η περιοχή επιτηρείται από στρατιωτικές δυνάμεις ΙΙ ~ μαθητές/οικοδομικές εργασίες». Ως συνώνυμα αναφέρονται τα ρήματα «εποπτεύω» και «επιστατώ». Οι δε όροι «επιτηρητής / επιτηρήτρια» ερμηνεύονται ως ακολούθως: «
  3. Πρόσωπο που επιβλέπει (την ορθή εκτέλεση του έργου).
  4. Πρόσωπο που επιτηρεί τους μαθητές κατά τη διεξαγωγή εξετάσεων».
  5. Το άρθρο 53
(1)καθιστά ποινικό αδίκημα την παράλειψη συμμόρφωσης με οποιαδήποτε εκ των υποχρεώσεων οι οποίες τίθενται από το Νόμο και τους Κανονισμούς οι οποίοι εκδίδονται δυνάμει αυτού: «Τηρουμένων των διατάξεων του παρόντος άρθρου, οποιοδήποτε πρόσωπο στο οποίο επιβάλλονται υποχρεώσεις με βάση τον παρόντα Νόμο ή τους Κανονισμούς που εκδίδονται δυνάμει αυτού παραλείπει να συμμορφωθεί με αυτές, είvαι έvoχo αδικήματoς και υπoκείται σε πρόστιμo πoυ δεv υπερβαίvει τις ογδόντα χιλιάδες ευρώ ή σε φυλάκιση πoυ δεv θα υπερβαίvει τα τέσσερα χρόνια ή και στις δύo αυτές πoιvές.
  1. Οι διατάξεις του Νόμου περιγράφουν το αποτέλεσμα το οποίο επιδιώκεται ήτοι την διασφάλιση της ασφάλειας, υγείας και ευημερίας στην εργασία των εργοδοτουμένων. Οι υποχρεώσεις αυτές δεν είναι απόλυτες αλλά υπό την αίρεση του «πρακτικώς εφικτού», υπό την έννοια ότι ο εργοδότης μπορεί να απαλλαχθεί από την ποινική ευθύνη εάν αποδείξει στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων ότι έπραξε ότι ήταν πρακτικά εφικτό για να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του (R. v. Chargot Ltd (t/a Contract Services) and ors [2009] 2 All ER 645).
  2. Όπως αναφέρθηκε από τον Λόρδο Hope στην R v. Chargot, ανωτέρω, η Κατηγορούσα Αρχή θα πρέπει να αποδείξει μόνο ότι το αποτέλεσμα των διατάξεων του Νόμου ήτοι η διασφάλιση ασφάλειας και υγείας δεν επιτεύχθηκε. Όταν το πετύχει αυτό η Κατηγορούσα Αρχή, το βάρος μετατίθεται στους ώμους του Κατηγορούμενου να αποδείξει ότι έπραξε αυτό το οποίο ήταν ευλόγως / πρακτικώς εφικτό για να συμμορφωθεί με το Νόμο: "For these reasons I would reject Mr Lissack's primary submission that ss 2
(1)and 3
(1)require the prosecution to identify and prove the acts and omissions by which it is alleged that there was a breach of the duty to achieve or prevent the result that they describe. What the prosecution must prove is that the result that those provisions describe was not achieved or prevented. Once that is done a prima facie case of breach is established. The onus then passes to the defendant to make good the defence which s 40 provides on grounds of reasonable practicability." 107. Στην υπόθεση Mass Pack Trading Ltd v. Επαρχιακού Λειτουργού Εργασίας Πάφου
(1996)2 Α.Α.Δ. 142, επισημάνθηκαν τα ακόλουθα από το Ανώτατο Δικαστήριο (ο τονισμός είναι του παρόντος Δικαστηρίου): «Κάθε εργοδότης πρέπει να διατηρεί συνεχή έλεγχο και επιτήρηση της πιστής εφαρμογής των κανονισμών ασφαλείας. Το καθήκον συντήρησης των προστατευτικών μέτρων στις οικοδομικές εργασίες είναι απόλυτο. Η υποχρέωση για διατήρηση των μέτρων ασφάλειας και η συντήρησή τους δεν είναι μόνο απόλυτη αλλά και διαρκής (Εταιρεία Γενικών Κατασκευών Λτδ ν. Επαρχιακού Λειτουργού Λεμεσού
(1989)2 Α.Α.Δ. 51, Επαρχιακός Λειτουργός Εργασίας Πάφου ν. Κώστα Κυριάκου και Υιού Λτδ και Άλλου,
(1995)2 Α.Α.Δ.
  1. Η μέριμνα για διασφάλιση της συμμόρφωσης με τους κανονισμούς ασφαλείας αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των εργοδοτών που είναι και οι μόνοι που έχουν τον έλεγχο των συνθηκών εργασίας. Η πιθανή συντρέχουσα αμέλεια του Μ.Κ.1 δυνατόν να σχετίζεται με τον καταμερισμό της ευθύνης σε πολιτική υπόθεση, δεν επηρεάζει όμως την ποινική ευθύνη των κατηγορουμένων για την παράλειψή τους να φροντίσουν όπως ο συγκεκριμένος εργάτης απασχολείται σε δάπεδο εργασίας που διέθετε μέσα προστασίας»
  2. Επιπρόσθετα στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας ν. Λατομεία Φαρμακάς Λτδ
(2004)2 Α.Α.Δ. 573, στη σελ. 580, αναφέρθηκαν χαρακτηριστικά τα ακόλουθα: «η ευθύνη για λήψη μέτρων συμμόρφωσης με τις επιταγές ενός Νόμου ο οποίος ρυθμίζει θέματα ασφάλειας στους τόπους εργασίας βαρύνει αποκλειστικά τους εργοδότες. .σε μια εποχή που οι εργασίες διεξάγονται κυρίως με μηχανήματα με προφανή σκοπό την αύξηση της παραγωγικότητας προβάλλει πιο επιτακτική η υποχρέωση των εργοδοτών για διατήρηση συνθηκών πλήρους ασφάλειας στους τόπους εργασίας. Οι εργαζόμενοι δικαιούνται μετά τον κάματο της ημέρας να επιστρέφουν στις οικογένειες τους αρτιμελείς και υγιείς. Δεν επιτρέπεται οποιαδήποτε χαλάρωση αυτής της υποχρέωσης των εργοδοτών. Παράλειψη τήρησης της θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με αυστηρότητα». 109. Στην Γενικός Eισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. P Pastellis Engineering Works Ltd και Άλλου
(2001)2 ΑΑΔ 90 λέχθηκαν επίσης τα ακόλουθα: «Κάθε εργοδότης οφείλει να διατηρεί συνεχή έλεγχο και επιτήρηση της πιστής εφαρμογής των Κανονισμών Ασφαλείας. Αφού αυτός είναι και ο μόνος που έχει τον έλεγχο του χώρου εργασίας, αντίθετα με τους εργοδοτούμενους που δεν έχουν εκλογή όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας τους, η ανάγκη προστασίας της ζωής, σωματικής ακεραιότητας και υγείας των εργαζομένων είναι αυταπόδεικτη.»
  1. Περαιτέρω, σε σχέση με το ζήτημα της παράβασης από τον εργοδοτούμενο των οδηγιών του εργοδότη, όπως επισημάνθηκε στην υπόθεση Mass Pack Trading Ltd (ανωτέρω): «Ακόμα και αν είχε αποδειχθεί ο ισχυρισμός της υπεράσπισης ότι ο Μ.Κ.1 απειθαρχώντας στις οδηγίες των εργοδοτών του αποφάσισε να εργαστεί από τη συγκεκριμένη εξέδρα εκθέτοντας έτσι τον εαυτό του σε κίνδυνο, κάτι τέτοιο δεν θα αποτελούσε υπεράσπιση. Έχει λεχθεί ότι ακόμα και όταν οι εργαζόμενοι αφαιρούν μετά την τοποθέτησή τους τα προφυλακτικά μέτρα, η ευθύνη του εργοδότη δεν μειώνεται γιατί η συνεχής παροχή ασφαλούς συστήματος εργασίας αποτελεί αποκλειστικά δική του ευθύνη. Κάθε εργοδότης πρέπει να διατηρεί συνεχή έλεγχο και επιτήρηση της πιστής εφαρμογής των κανονισμών ασφαλείας.»
  2. Και στην υπόθεση Evpalia Trading Ltd v Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας
(2008)2 Α.Α.Δ. 162, στις σελ. 166 - 167 αναφέρθηκε ότι: «.και αν ακόμη ο παθών ενήργησε κατά παράβαση της εκπαίδευσης και των οδηγιών που είχε, οι εφεσείοντες δεν απαλλάσσονταν της ποινικής ευθύνης - (βλ. Mass Pack Trading Ltd ν. Επ. Λειτ. Εργ. Πάφου
(1996)2 Α.Α.Δ. 142). Η ευθύνη τους δε μειώνεται, γιατί η συνεχής παροχή ασφαλούς συστήματος εργασίας τους βαρύνει αποκλειστικά.»
  1. Τα αδικήματα που καθιερώνονται από το Νόμο και τους δυνάμει αυτού Κανονισμούς είναι αυστηρής ευθύνης. Από το λεκτικό των σχετικών νομοθετικών διατάξεων προκύπτει πως αυτά συντελούνται με την εκδήλωση της αξιόποινης συμπεριφοράς, χωρίς να απαιτείται η συνδρομή της ένοχης διάνοιας (mens rea) του κατηγορουμένου.
  2. Ωστόσο, η ευθύνη του εργοδότη δεν είναι απόλυτη υπό την έννοια ότι παρέχεται σε αυτόν από το Νόμο υπεράσπιση η οποία εάν υφίσταται απαλλάσσει τον εργοδότη από την ευθύνη. Η επιφύλαξη του άρθρου 13
(1)του Νόμου καθώς και το άρθρο 54 διαλαμβάνουν τα εξής: «13.-
(1)Κάθε εργoδότης πρέπει vα διασφαλίζει τηv ασφάλεια, υγεία και ευημερία στηv εργασία όλωv τωv εργoδoτoυμέvωv τoυ: Νοείται ότι, ο εργοδότης απαλλάσσεται από την ευθύνη για συμβάντα οφειλόμενα σε ανώμαλες και/ή απρόβλεπτες συνθήκες που εκφεύγουν του ελέγχου του και/ή σε έκτακτα γεγονότα οι συνέπειες των οποίων δεν θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί παρ' όλη την επιδειχθείσα επιμέλεια.» «
  1. Σε oπoιεσδήπoτε διαδικασίες για αδίκημα πoυ διαπράττεται κατά παράβαση oπoιωvδήπoτε διατάξεωv τoυ παρόvτoς Νόμoυ, τo oπoίo συvίσταται σε παράλειψη πρoσώπoυ vα συμμoρφωθεί με υπoχρέωση ή με απαίτηση για εκτέλεση καθήκovτoς, καθόσo η συμμόρφωση αυτή είvαι πρακτικώς εφικτή ή είvαι ευλόγως εφικτή, απoτελεί ευθύvη τoυ κατηγoρoύμεvoυ vα απoδείξει ότι δεv ήταv πρακτικώς εφικτό ή δεv ήταv ευλόγως εφικτό vα πράξει περισσότερα από όσα έπραξε για εκπλήρωση της υπoχρέωσης ή της απαίτησης πoυ τέθηκαv σ' αυτόv.»
  2. Τα όσα η επιφύλαξη του Άρθρου 13
(1)καθώς και το Άρθρο 54 προνοούν συνιστούν υπερασπίσεις. Εάν αποδειχθεί η παράβαση, ο κατηγορούμενος δύναται να ισχυριστεί, ανάλογα με την περίπτωση, ότι υπήρξαν ανωμαλίες ή απρόβλεπτες συνθήκες ή έκτακτα περιστατικά, τα οποία τον εμπόδισαν να συμμορφωθεί με τις εκ του νόμου απορρέουσες υποχρεώσεις του ή ότι δεν ήταν πρακτικώς εφικτό και ούτε ευλόγως εφικτό να πράξει περισσότερα από όσα έπραξε για να εκπληρώσει τις νόμιμες υποχρεώσεις του. Εφόσον, λοιπόν, αποδείξει, επί τη βάση του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, τη συνδρομή των σχετικών γεγονότων, τότε αίρεται ο κατ' αρχήν αξιόποινος χαρακτήρας των πράξεων ή παραλείψεών του. 115. Στην απόφαση ΛΙΓΓΗΣ v. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ποινικές Εφέσεις Αρ. 48/2011 και 49/2011, 30.09.2014, επισημάνθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με την υπεράσπιση που έχει στη διάθεση του ο εργοδότης: «Η πιο πάνω υπεράσπιση αποτελεί, απλώς, επιβεβαίωση ότι η εν λόγω ευθύνη του εργοδότη δεν είναι απόλυτη και ότι αυτός μπορεί να απαλλαγεί από αυτήν, αν αποδείξει ότι έλαβε όλα τα ευλόγως εφικτά μέτρα για αποτροπή του κινδύνου. Η συμπερίληψή της, όμως, στο Νόμο δεν αναιρεί κατά το ελάχιστο τον, κατά τα άλλα, αποκλειστικό χαρακτήρα της ευθύνης του εργοδότη για λήψη τέτοιων μέτρων, όπως αυτή προκύπτει, σαφώς, από τη διατύπωση του άρθρου 13
(5), (βλ. Reg. v. British Steel Plc. (C.A.)
(1995)1 W.L.R. 1356). Επομένως, με δεδομένο ότι η εν λόγω ευθύνη τίθεται αποκλειστικά στον εργοδότη, δεν είναι επιτρεπτή η ανάθεσή της από αυτό σε άλλο πρόσωπο, όπως, για παράδειγμα, σε έναν ανεξάρτητο εργολάβο, οπότε θα καθίστατο η απόδοσή της σε έναν εκ των δύο θέμα διαπίστωσης της ύπαρξης ή μη εκ προστήσεως ευθύνης. ΄Οπως εξηγείται στην υπόθεση R v Associated Octel Ltd, ανωτέρω, το δόγμα της εκ προστήσεως ευθύνης είναι αδιάφορο προς τις αυστηρές πρόνοιες της ανάλογης του άρθρου 13
(5)αγγλικής πρόνοιας, ανωτέρω. Το ίδιο, βέβαια, ισχύει και στην περίπτωση του άρθρου 13
(5). Η εκπλήρωση δε από τον εργοδότη της ευθύνης που του εναποθέτει το πιο πάνω άρθρο, λόγω της ανάθεσης από αυτόν της επί μέρους εργασίας σε ανεξάρτητο εργολάβο, ελέγχεται μέσα από τους όρους της σχετικής μεταξύ τους συμφωνίας. Αυτό είναι αναγκαίο, προκειμένου να διαπιστώνεται κατά πόσο είχε γίνει πρόνοια από τον εργοδότη, ώστε να λαμβάνονταν από τον εργολάβο ευλόγως εφικτά μέτρα, για να διασφαλιζόταν ότι δε θα εκτίθεντο σε κίνδυνο μη εργοδοτούμενα από τον εργοδότη πρόσωπα.» 116. Ο όρος «πρακτικώς εφικτό» ερμηνεύθηκε στην υπόθεση Βαρνάβας Νικολάου & Υιοί Λτδ ν. Επαρχιακού Λειτουργού Εργασίας
(1991)2 Α.Α.Δ. 261 ως ακολούθως: «Ο όρος σημαίνει εκείνο που μπορεί να γίνει στην πράξη ανεξάρτητα από το κατά πόσο αυτό είναι δύσκολο ή άβολο. Το κριτήριο είναι αντικειμενικό. Παράγοντες όπως πιθανές δυσκολίες ή το ύψος της δαπάνης σε σύγκριση με το μέγεθος του κινδύνου που υπάρχει, οι οποίοι θ' αποκτούσαν σημασία αν το ζητούμενο ήταν τί είναι εύλογα πρακτικώς εφικτό που είναι όρος στενότερος, δεν διαδραματίζουν ρόλο. Όμως το πρακτικώς εφικτό δεν εξομοιώνεται με το φυσικώς αδύνατο. Το κατά πόσο κάποιο μέτρο είναι πρακτικώς εφικτό κρίνεται κάτω από το φως των σύγχρονων γνώσεων και εφευρέσεων. Έχει εξηγηθεί πως δεν μπορεί να θεωρηθεί πρακτικώς εφικτό να παίρνονται προφυλάξεις για αντιμετώπιση κινδύνων, η γνώση της ύπαρξης των οποίων είναι αδύνατη ή να υιοθετούνται μέτρα που δεν έχουν εφευρεθεί ακόμα και ότι η έννοια του όρου πρακτικώς εφικτό εμπεριέχει κάποιο βαθμό λογικής και κάποια σχέση με την πρακτική.... Είναι φανερό ότι η συνάρτηση αυτή περιορίζει το απόλυτο του καθήκοντος. Το τί είναι πρακτικώς εφικτό πρέπει να προσδιορίζεται όχι κατ' απομόνωση αλλά σε συσχετισμό και με την εργασία που γίνεται».
  1. Καθίσταται λοιπόν σαφές ότι το τι δύναται να θεωρηθεί υπό τις περιστάσεις «πρακτικώς εφικτό ή ευλόγως εφικτό» είναι θέμα πραγματικό και αποφασίζεται με βάση τα συγκεκριμένα περιστατικά της κάθε υπόθεσης. Θα μπορούσε όμως να λεχθεί ότι όσο πιο προβλέψιμος και λογικά αναμενόμενος είναι ο κίνδυνος, τόσο πιο αυξημένο είναι και το καθήκον του εργοδότη να μεριμνήσει για την ασφάλεια των επηρεαζόμενων προσώπων.
  2. Παρόμοια γραμμή έχει υιοθετηθεί και από τη νομολογία στην Αγγλία. Σχετική είναι η παράγραφος Α6.20 στο σύγγραμμα Blackstone's Criminal Practice 2024 όπου αναλύεται ο όρος "so far as reasonably practicable" δηλαδή το «πρακτικώς εφικτό». Αναφέρεται ότι αν ο κίνδυνος είναι κάτι το οποίο δεν μπορεί να προβλεφθεί τότε δεν αναμένεται από τον εργοδότη να λάβει μέτρα για την αποτροπή του. Ο Νόμος δεν αποσκοπεί στο να δημιουργήσει ένα περιβάλλον εργασίας πλήρως απαλλαγμένο από κινδύνους αλλά να περιορίσει στο μέτρο του εφικτού το ρίσκο της έκθεσης των εργοδοτουμένων σε κινδύνους οι οποίοι θεωρούνται ουσιώδεις και μπορούν να προβλεφθούν: "If the event was wholly unknown or unexpected, it would be unreasonable to require the accused to take measures against it and thus the defence could pertain (Austin Rover Group Ltd v Inspector of Factories [1990] 1 AC 619). Latham LJ in HTM Ltd [2006] EWCA Crim 1156 stated (at [22]): 'Foreseeability is merely a tool with which to assess the likelihood of a risk eventuating. It is not a means of permitting a defendant to bring concepts of fault appropriate to civil proceedings into the equation by the back door.' From a string of cases concerning the Health and Safety at Work etc. Act 1974, the following principles can be gleaned: health and safety offences are concerned primarily with exposure to risk; the law does not aim to create an environment which is risk-free, only one in which there is no material (as opposed to trivial, fanciful or hypothetical) risk to health and safety, i.e. risks 'which any reasonable person would appreciate and take steps to guard against' (per Lord Hope in Chargot Ltd (t/a Contract Services) [2008] UKHL 73, at [27]). This has an impact on whether there was a risk of harm at all, and on whether a defence of guarding against a risk so far as reasonably practicable had been raised or discharged; foreseeability of danger (and thus risk) is relevant to the question whether a risk to safety exists; but the principal relevance of foreseeability is to the defence of whether all reasonable precautions have been taken (Tangerine Confectionery Ltd [2011] EWCA Crim 2015, at [36]; Porter [2008] EWCA Crim 1271; EGS Ltd [2009] EWCA Crim 1942). An example is found in Squibb Group Ltd [2019] EWCA Crim 227, where a sub-contractor who was engaged to refurbish a school obtained an inadequate survey which failed to identify the widespread presence of asbestos before demolition occurred. Even though it scheduled the demolition in the school holidays and bagged up and removed rubble via fire escapes, it had not acted to avoid the risk posed by asbestos so far as reasonably practicable and was properly found guilty at trial. In Baker v Quantum Group Ltd [2011] UKSC 17, the Supreme Court, in a civil case relating to the Factories Act 1961, considered that compliance with acceptable standards at the time or 'recognized and established practice' was relevant to the issue of negligence. This reasoning was followed in the criminal case of Tangerine Confectionery."
  3. Παραθέτω επίσης σχετικό απόσπασμα από το σύγγραμμα Redgrave's Health and Safety, παρ. 3.17, στο οποίο αναλύεται το αγγλικό Health and Safety at Work Act 1974 του οποίου οι πρόνοιες είναι παρόμοιες με αυτές του Νόμου: "Section 2, in common with ss 3-4, creates an absolute duty subject only to the qualification by reference to what is reasonably practicable: see R v British Steel plc [1995] 1 WLR 1356, CA (a case on s 3) and R v Gateway Food Markets [1997] IRLR 189, CA. Proof of harm is not necessary and a risk of harm—a possibility of danger—is sufficient: see R v Board of Trustees of Science Museum [1993] 3 All ER 853, CA. It matters not if the risk arises out of an employee's carelessness or foolishness: Wilcox v Survey Roofing Group Ltd [2016] EWHC 868 (Admin)), [2016] All ER (D) 119 (Apr). Thus it is sufficient for the prosecution to prove that the result required by the section has not been achieved or prevented, without specifying precise obligations which had been breached. Once such a prima facie breach has been established, the onus passes to the defendant under HSWA 1974, s 40 to establish that it had done everything reasonably practicable to prevent the risk: see R v Chargot Ltd [2008] UKHL 73, [2009] ICR 263 per Lord Hope at [21]. [...] For an illustration of the strict nature of the duty in the section, see Pope v Gould (HM Inspector of Health and Safety) [1996] Lexis Citation 1093, QBD: held that it was not sufficient for instructions of a health and safety nature merely to be given to employees; an employer must also ensure that those instructions are carried out. In Balmoral Group Ltd v HM Advocate 1996 SLT 1230, HCJ, the court held that the appropriate test in relation to this section did not depend on the assessment of the apportionment of blame as between the employers and any independent contractors, although considerations of blame are relevant when assessing the level of fine. The general duty to ensure the safety of the employer's own workforce may involve giving information and instructions to persons not in its employment, and supervising their system of work, if the employer might otherwise endanger its own employees: R v Swan Hunter Shipbuilders Ltd [1982] 1 All ER 264 (shipbuilders gave instructions to own employees for safe use of oxygen equipment but gave no instruction to employees of sub-contractors). Ε. ΥΠΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΕΣ ΝΟΜΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ
  4. Αφού παρατέθηκε και αναλύθηκε προηγουμένως η νομική πτυχή της υπόθεσης επανέρχομαι τώρα στα γεγονότα της εν προκειμένω υπόθεσης έχοντας κατά νου τα ευρήματα του Δικαστηρίου, το νομικό πλαίσιο το οποίο διέπει την κατηγορία που αντιμετωπίζει ο Κατηγορούμενος.
  5. Με βάση τα ευρήματα του Δικαστηρίου ο Κατηγορούμενος δεν εκπλήρωσε την υποχρέωση του για παροχή επιτήρησης για τη διασφάλιση της ασφάλειας και υγείας τωv εργoδoτoυμέvωv τoυ. Το ότι δεν διασφαλίστηκε η ασφάλεια και υγεία του Αποβιώσαντος δεν τίθεται από αμφισβήτηση καθότι είναι παραδεκτό πως ο Αποβιώσας έχασε τη ζωή του στη κτηνοτροφική μονάδα του Κατηγορούμενου, εργοδότη του, μετά από ατύχημα κατά το οποίο δέχθηκε επίθεση από ταύρο.
  6. Με βάση τα σχετικά ευρήματα του Δικαστηρίου η Κατηγορούσα Αρχή απέδειξε πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας ότι ο Κατηγορούμενος παρέλειψε να επιτηρεί τον Surjit Singh κατά την εκτέλεση της εργασίας του με αποτέλεσμα αυτός να εισέλθει μέσα σε μάντρα με ζώα, να δεχτεί επίθεση από ταύρο και να τραυματιστεί θανάσιμα. Δεν αμφισβητήθηκε ότι ο Αποβιώσας την ώρα που δέχθηκε την επίθεση από τον ταύρο ήταν μόνος του στη δεύτερη μάντρα. Δεν υπήρξε ισχυρισμός από μέρους της Υπεράσπισης ότι εκείνη την ώρα, δηλαδή όταν δέχθηκε την επίθεση από τον ταύρο ο Αποβιώσας, υπήρχε πρόσωπο το οποίο να επιβλέπει ή να επιτηρεί τον Αποβιώσαντα.
  7. Όπως προαναφέρθηκε ο όρος «επιτηρώ» με βάση την απλή γραμματική ερμηνεία της λέξης εμπεριέχει την έννοια της παρακολούθησης. Με βάση τον Μπαμπινιώτη σημαίνει «επιβλέπω, παρακολουθώ στενά για την αποφυγή δυσάρεστων καταστάσεων». Η ερμηνεία αυτή θεωρώ ότι συνάδει και με τους σκοπούς του Νόμου με βάση και την προπαρατεθείσα νομολογία. Τέτοια υποχρέωση δεν έχει εκπληρωθεί ούτε και τέθηκε από την Υπεράσπιση πως όταν έγινε το ατύχημα υπήρχε κάποιος ο οποίος παρακολουθούσε στενά τον Singh.
  8. Περαιτέρω, καθόσον αφορά την προσπάθεια από μέρους της Υπεράσπισης να ισχυριστεί ότι ο Kumar εκτελούσε και καθήκοντα επιτηρητή του Αποβιώσαντος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμα και να γίνονταν αποδεκτές οι επί του προκειμένου αναφορές του Κατηγορούμενου οι οποίες, για τους λόγους οι οποίοι παρατίθενται στην ενότητα της αξιολόγησης της μαρτυρίας, απορρίφθηκαν, αυτές και πάλι δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν ότι συνιστούν εκπλήρωση της υποχρέωσης του Κατηγορούμενου για διασφάλιση παροχής δέουσας επιτήρησης κατά την διεκπεραίωση της εργασίας, αφού ο ρόλος του επιστάτη δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να εξομοιωθεί με έναν πιο έμπειρο συνάδελφο ο οποίος σε κάθε περίπτωση όταν έλαβε χώρα το ατύχημα έκανε διάλειμμα.
  9. Ο επιστάτης/ επιτηρητής / επιβλέπων όφειλε να βρίσκεται στο χώρο όπου διεξάγονται εργασίες από λιγότερο έμπειρους εργαζόμενους για να παρακολουθεί με σκοπό την αποφυγή δυσάρεστων καταστάσεων προκειμένου να διασφαλίσει την ασφαλή διεκπεραίωση της εργασίας και την προσήλωση των εργαζομένων στις οδηγίες του εργοδότη.
  10. H Υπεράσπιση προέβαλε τον ισχυρισμό ότι η εργασία που ανατέθηκε στον Singh ήταν ακίνδυνη και δεν εγκυμονούσε κινδύνους και συνεπώς δεν τίθετο ζήτημα επίβλεψης. Με βάση τα ευρήματα του Δικαστηρίου ο ισχυρισμός αυτός καταρρίπτεται, μεταξύ άλλων, καθότι δεν είχε ανατεθεί στον Singh να κλείσει μόνο τη στρόφιγγα του νερού αλλά μια σειρά από εργασίες οι οποίες προϋποθέτουν την διακίνηση του μέσα στη κτηνοτροφική μονάδα η οποία απαρτίζεται από τρεις μάντρες και σε τουλάχιστον, μια εξ αυτών υπήρχαν ταύροι. Στην τρίτη μάντρα στην οποία είχε μεταβεί αρχικά ο Αποβιώσας για να κλείσει το νερό υπήρχε, εκτός από αγελάδες, και ένας νεαρός ταύρος, ενός έτους.
  11. Περαιτέρω δεν έχει στοιχειοθετηθεί η υπεράσπιση ότι το συμβάν οφείλετο σε ανώμαλες ή απρόβλεπτες συνθήκες οι οποίες εκφεύγουν του ελέγχου του εργοδότη ή σε έκτακτα γεγονότα οι συνέπειες των οποίων δεν θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί παρ' όλη την επιδειχθείσα επιμέλεια. Ο Κατηγορούμενος παραδέχθηκε σε διάφορες περιπτώσεις ότι οι ταύροι είναι ύπουλα και επικίνδυνα ζώα καθώς και ότι γνώριζε για ατυχήματα στα οποία ταύροι επιτέθηκαν σε ανθρώπους. Συνεπώς, δεν ήταν απρόβλεπτο ο ταύρος, ακόμα και ένας ο οποίος στο παρελθόν ήταν ήρεμος, να επιτεθεί σε εργοδοτούμενο εφόσον εκ φύσεως ο ταύρος είναι απρόβλεπτο ζώο. Συνεπακόλουθα, το συμβάν δεν μπορεί να θεωρηθεί απρόβλεπτη ή ανώμαλη συνθήκη η οποία δεν μπορούσε να αποφευχθεί.
  12. Τέθηκε ότι η συμπεριφορά του Αποβιώσαντος ήταν απρόβλεπτη και αψυχολόγητη. Σημειώνω ότι τα διαχωριστικά μεταξύ των μαντρών οι οποίες εφάπτονταν μεταξύ τους ήταν χαμηλά ή, εν πάση περιπτώσει, ήταν εύκολη πρόσβαση από τη μια μάντρα στην διπλανή. Επίσης, ο Κατηγορούμενος παραδέχθηκε ότι ο Αποβιώσας ήταν άπειρος και δεν μπορούσε να ρισκάρει να μην τον επιβλέπει διότι θα μπορούσε να προκληθεί οικονομική ζημιά εάν έκανε κάποιο λάθος ήτοι αν δεν ακολουθούσε τις οδηγίες του. Ακόμα και αν το κλείσιμο του ρουμπινέτου ήταν μια ακίνδυνη εργασία, όπως έχει προαναφερθεί δεν ήταν η μοναδική εργασία που είχε ο Αποβιώσας να εκτελέσει.
  13. Η μη συμμόρφωση ενός άπειρου εργοδοτούμενου με τις οδηγίες του εργοδότη δεν δύναται να εξισωθεί με ανώμαλη ή απρόβλεπτη συνθήκη ικανή να απαλλάξει τον εργοδότη από την ευθύνη. Με βάση τη σχετική νομολογία επί του ζητήματος «και αν ακόμη ο παθών ενήργησε κατά παράβαση της εκπαίδευσης και των οδηγιών που είχε, οι εφεσείοντες δεν απαλλάσσονταν της ποινικής ευθύνης» (ίδετε Evpalia Trading Ltd και Mass Pack Trading Ltd, ανωτέρω). Κατά συνέπεια, δεν έχει αποδειχθεί από τον Κατηγορούμενο στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων ότι επέδειξε τη δέουσα επιμέλεια και δεν μπορούσαν να αποφευχθούν οι συνέπειες ενός εκτάκτου γεγονότος ή ότι επρόκειτο περί μιας απρόβλεπτης κατάστασης η οποία ξέφευγε του ελέγχου του εργοδότη.
  14. Μια από τις θέσεις που προβλήθηκαν από την υπεράσπιση ήταν ότι η ευθύνη για το ατύχημα βαραίνει τον ίδιο τον Αποβιώσαντα αφού σύμφωνα με τη σχετική εισήγηση της υπεράσπισης αυτός ενήργησε με αψυχολόγητο τρόπο, αντίθετα από οδηγίες που έλαβε και συνέτεινε με τη συμπεριφορά του στο να επέλθει το επίδικο ατύχημα. Επί αυτού σημειώνω ότι η ευθύνη για τη διατήρηση συνεχούς ελέγχου και επιτήρησης της πιστής εφαρμογής των κανονισμών ασφαλείας είναι απόλυτη, διαρκής και βαραίνει αποκλειστικά τον εργοδότη ως τον μόνο αρμόδιο να ελέγχει τις συνθήκες εργασίας. Ακόμη και αν είχε καταδειχθεί ότι δόθηκαν οδηγίες τις οποίες αυτός δεν ακολούθησε, αυτό και πάλι δεν θα ήταν αρκετό για να οδηγήσει σε απαλλαγή του Κατηγορούμενου από την ευθύνη του, ακριβώς επειδή οφείλει ούτως ή άλλως να διατηρεί συνεχή έλεγχο και επιτήρηση της πιστής εφαρμογής των κανονισμών ασφαλείας.
  15. Όπως επισημάνθηκε στην υπόθεση Mass Pack Trading Ltd (ανωτέρω) «έχει λεχθεί ότι ακόμα και όταν οι εργαζόμενοι αφαιρούν μετά την τοποθέτησή τους τα προφυλακτικά μέτρα, η ευθύνη του εργοδότη δεν μειώνεται γιατί η συνεχής παροχή ασφαλούς συστήματος εργασίας αποτελεί αποκλειστικά δική του ευθύνη. Κάθε εργοδότης πρέπει να διατηρεί συνεχή έλεγχο και επιτήρηση της πιστής εφαρμογής των κανονισμών ασφαλείας.»
  16. Είναι λοιπόν σαφές ότι η τυχόν συντρέχουσα αμέλεια του Αποβιώσαντος, η οποία, όπως έχει νομολογηθεί, δυνατό να σχετίζεται με τον καταμερισμό της ευθύνης σε πολιτική υπόθεση, δεν επηρεάζει την ποινική ευθύνη του Κατηγορούμενου (σχετικές αποφάσεις είναι οι Mass Pack Trading Ltd , Εταιρεία Γενικών Κατασκευών Λτδ ν Επαρχιακού Λειτουργού Λεμεσού
(1989)2 Α.Α.Δ. 51, Επαρχιακός Λειτουργός Εργασίας Πάφου ν Κώστα Κυριάκου και Υιού Λτδ κ.α.
(1995)2 Α.Α.Δ. 290) για την παράλειψη του να διασφαλίσει ότι ο συγκεκριμένος εργοδοτούμενος διεξάγει την εργασία του υπό ασφαλείς συνθήκες. Σύμφωνα, άλλωστε, με το άρθρο 13
(12)του Νόμου «οι υποχρεώσεις των εργοδοτουμένων στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας στην εργασία δε θίγουν την αρχή της ευθύνης του εργοδότη.»
  1. Το γεγονός ότι ο Singh δεν ακολούθησε τις οδηγίες του εργοδότη του και χωρίς να τον δει κανένας εισήλθε στην τρίτη μάντρα μόνος του, στην οποία υπήρχαν ταύροι, δείχνει την ακριβώς την ανάγκη για συνεχή επιτήρηση. Για να μπει ο Singh μόνος του στην δεύτερη μάντρα, για οποιοδήποτε λόγο, σημαίνει πως δεν ήταν καλά εμπεδωμένες οι οδηγίες τις οποίες έλαβε από τον εργοδότη του. Εκτός από το ότι ο Singh εισήλθε μόνος του στην δεύτερη μάντρα κατά παράβαση των οδηγιών του εργοδότη του (δηλ. να εισέρχονται δύο πρόσωπα μαζί), προκύπτει ότι δεν κρατούσε κάποιο αντικείμενο όπως μεταλλικό διχάλι ή ελαστικό σωλήνα για να είναι σε θέση να τρομάξει και να απωθήσει τον ταύρο. Ο ίδιος ο Κατηγορούμενος ανέφερε ότι στη δεύτερη φάρμα πρέπει να μπαίνουν δύο τουλάχιστον άτομα τα οποία να κρατούν ένα εκ των προαναφερόμενων αντικειμένων.
  2. Η επιτήρηση είναι αναγκαία ακριβώς για να διασφαλιστεί ότι τηρούνται οι οδηγίες του εργοδότη. Αυτό καθίσταται ξεκάθαρο με βάση την προαναφερθείσα νομολογία. Η επικινδυνότητα των ταύρων που αναγνώρισε ο Κατηγορούμενος είναι λόγος για να υπάρχει επίβλεψη και εξάλλου γι' αυτό είχε εγκαταστήσει και το ΚΚΒΠ, το οποίο ωστόσο ήταν εκτός λειτουργίας.
  3. Προβλήθηκε επίσης το επιχείρημα από πλευράς Υπεράσπισης ότι ο Αποβιώσας είχε μια εργασία να διεκπεραιώσει ήτοι το κλείσιμο του νερού / στρόφιγγας η οποία εργασία είναι ακίνδυνη επειδή στη μάντρα εκείνη δεν υπήρχε ταύρος. Παρά ταύτα, με βάση τα ευρήματα του Δικαστηρίου όμως ο Αποβιώσας δεν είχε μόνο αυτή την εργασία. Αφού εκτελούσε την οδηγία να κλείσει το νερό στην τρίτη μάντρα θα έπρεπε να μεταβεί σε άλλη μάντρα για να ταΐσει τα μοσχάρια.
  4. Επιπρόσθετα, σημειώνω ότι το πιο πάνω επιχείρημα το οποίο προβλήθηκε από την υπεράσπιση προσομοιάζει με αυτό το οποίο τέθηκε στην Βαρνάβας Νικολάου, ανωτέρω. Το Ανώτατο Δικαστήριο ανέφερε τα ακόλουθα τα οποία μπορούν να εφαρμοστούν κατ' αναλογία και στην παρούσα περίπτωση: «Η στεγανοποίηση των διαδικασιών παραγωγής με τον τρόπο που εισηγείται η εφεσείουσα εταιρεία είναι λανθασμένη. Η απομόνωση της συγκεκριμένης εργασίας απ' όσα θα μπορούσε κατά περίπτωση εύλογα να προβλεφθεί ότι θα ήταν δυνατό να συνδεθούν με αυτή, δεν μας βρίσκει σύμφωνους. Το άρθρο 32, όπως και οι πρόνοιες άλλων άρθρων του ίδιου αλλά και άλλων νόμων, στοχεύουν στην προστασία των εργαζομένων από προβλεπτούς κινδύνους κατά την εκτέλεση της εργασίας τους. Όσο κι αν ο ιμάντας δεν ήταν προσαρτημένος στη μηχανή κι όσο κι αν δεν ήταν δουλειά της παραπονούμενης να χειρίζεται τη μηχανή, είναι ορθό ότι εργαζόταν σε διαδικασία παραγωγής καθόλου άσχετη με τους κινδύνους που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν από τη μηχανή. Ήταν εύλογα προβλεπτό το ενδεχόμενο να επεκταθούν οι κίνδυνοι από τους κοπτήρες της μηχανής και σε εργαζόμενο.»
  5. Έτσι και στην παρούσα περίπτωση επρόκειτο περί μιας διαδικασίας, ή μιας σειράς από εργασίες τις οποίες έπρεπε να εκτελέσει ο Αποβιώσας στη κτηνοτροφική μονάδα. Το κλείσιμο της στρόφιγγας του νερού δεν ήταν η μόνη του εργασία αλλά θα έπρεπε μετά να διακινηθεί εντός της μονάδας για την εκτέλεση άλλων εργασιών, όπως και έγινε. Δεν μπορεί να απομονώνεται μια εργασία η οποία είναι ακίνδυνη από τις υπόλοιπες και εν προκειμένω ήταν εύλογα προβλεπτό ότι ο Αποβιώσας θα διακινείτο στη φάρμα για να μεταβεί σε άλλο μέρος προς εκτέλεση των εργασιών που του είχαν ανατεθεί.
  6. Προβλήθηκε επίσης η υπεράσπιση ότι δεν ήταν πρακτικώς εφικτό ή ευλόγως εφικτό για τον Κατηγορούμενο να πράξει περισσότερα από όσα έπραξε για εκπλήρωση της υποχρέωσης ή της απαίτησης η οποία τέθηκε σε αυτόν. Ενόψει της απόρριψης της εκδοχής και μαρτυρίας του Κατηγορούμενου δεν έχει στοιχειοθετηθεί αυτή η υπεράσπιση. Το Δικαστήριο δεν έχει πειστεί ότι δεν ήταν πρακτικώς εφικτό να υπάρχει επαρκής επίβλεψη των εργοδοτουμένων στη κτηνοτροφική μονάδα.
  7. Εν προκειμένω, ο κίνδυνος για τους λόγους που επεξήγησα προηγουμένως ήταν προβλεπτός. Υπήρξε παραδοχή του Κατηγορούμενου για το πόσο επικίνδυνος μπορεί να είναι ένας ταύρος. Ο τρόπος με τον οποίο ήταν διαχωρισμένες οι μάντρες επέτρεπε στους εργοδοτούμενους να περνούν εύκολα από τη μια μάντρα στην άλλη. Η απειρία του Αποβιώσαντος, το γεγονός ότι η μητρική του γλώσσα ήταν άλλη εκτός από Αγγλικά και Ελληνικά εντείνει το καθήκον του εργοδότη για να μεριμνήσει για την ασφάλεια του. Ο δε Κατηγορούμενος παραδέχθηκε κατά την αντεξέταση του ότι ο Αποβιώσας ήταν νεαρός και χρειαζόταν επίβλεψη προς αποφυγή λαθών στην παραγωγή τα οποία μπορούσαν να στοιχίσουν πολλά χρήματα.
  8. Ο Κατηγορούμενος μετέφερε στο Δικαστήριο τις δυσκολίες τις οποίες αντιμετωπίζει ο τομέας της κτηνοτροφίας. Ωστόσο, στην ασφάλεια και την υγεία των εργοδοτουμένων δεν μπορεί να υπάρχουν εκπτώσεις. Ο κίνδυνος να εισέλθει εργοδοτούμενος μόνος του σε μάντρα με ταύρο και γενικότερα να έχει επαφή με ταύρο ή άλλα ζώα τα οποία εκ φύσεως τους είναι απρόβλεπτα, ήταν προβλεπτός.
  9. Ο κίνδυνος ένας άπειρος εργοδοτούμενος, όπως ήταν ο Singh, να μην ακολουθήσει τις οδηγίες του εργοδότη του ήταν επίσης προβλεπτός. Θα μπορούσαν να ληφθούν μέτρα όπως επαρκής επίβλεψη που θα μπορούσε να ήταν με τη χρήση της τεχνολογίας που ήταν διαθέσιμη (όπως π.χ. το ΚΚΒΠ το οποίο με βάση τον Κατηγορούμενο δεν λειτουργούσε διότι το πρόσωπο το οποίο το εγκατέστησε του ζήτησε και άλλα χρήματα) για να μειωθεί το ρίσκο έκθεσης των εργοδοτουμένων στη φάρμα σε κίνδυνο.
  10. Δεν αποδείχθηκε ότι δεν ήταν πρακτικώς ή ευλόγως εφικτό να πράξει ο Κατηγορούμενος περισσότερα από όσα έπραξε για εκπλήρωση της υποχρέωσης ή της απαίτησης που τέθηκαν στον εργοδότη. ΣΤ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
  11. Υπό το φως των όσων έχουν προαναφερθεί, αποτελεί αναπόδραστη κατάληξή μου ότι η Κατηγορούσα Αρχή πέτυχε να αποδείξει πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας την ενοχή του Κατηγορούμενου στη δεύτερη κατηγορία την οποία δεν έχει παραδεχθεί.
  12. Επιπρόσθετα, κρίνω ότι δεν προσκομίστηκε οποιαδήποτε μαρτυρία εκ μέρους του Κατηγορούμενου ικανή για να αποσείσει το βάρος απόδειξης το οποίο είχε στους ώμους του ότι δεν ήταν πρακτικώς ή ευλόγως εφικτό να πράξει περισσότερα από όσα έπραξε για εκπλήρωση της υποχρέωσης ή της απαίτησης η οποία είχε τεθεί στον Κατηγορούμενο, ήτοι να επιτηρεί τις εργασίες οι οποίες διεξάγονταν στη μονάδα. Υπήρχαν συνεπώς πρακτικώς εφικτά μέτρα και προφυλάξεις τα οποία θα μπορούσαν να είχαν υιοθετηθεί από τον Κατηγορούμενο προκειμένου να αποτρέψει τον προβλεπτό κίνδυνο να βρεθεί σε μάντρα στην οποία υπήρχε ταύρος, να δεχθεί επίθεση και να τραυματιστεί θανάσιμα.
  13. Υπό αυτές τις περιστάσεις, είναι η κρίση και κατάληξη του Δικαστηρίου ότι ο Κατηγορούμενος απέτυχε να αποδείξει, στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων, τη συνδρομή είτε της υπεράσπισης που δημιουργεί η πρώτη επιφύλαξη του άρθρου 13
(1)είτε της υπεράσπισης που δημιουργεί το άρθρο 54 του Νόμου. 146. Συνεπακόλουθα, ο Κατηγορούμενος κρίνεται ένοχος στην δεύτερη κατηγορία επί του κατηγορητηρίου. Υπ. __________________ Χ. Σατσιάς, Προσ. Ε.Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.