ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΣΑΓΓΑΡΗΣ ν. ΑΝΤΡΗ ΚΡΑΣΕ, Αρ. Αγ.: 1657/03, 28.1.2005 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2005:A12 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ Ενώπιον: Τ. Θ. Οικονόμου, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγ.: 1657/03 Mεταξύ: ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΣΑΓΓΑΡΗΣ Ενάγων -κ α ι- ΑΝΤΡΗ ΚΡΑΣΕ Εναγομένη Ημερομηνία: 28.1.
- Εμφανίσεις: Για τον Ενάγοντα: H κα Μ. Κυπριανού για ν΄ ακούσει απόφαση για κ. Ιντιάνο. Για Εναγομένη: Ο κ. Κωμοδρόμος για ν΄ ακούσει για κ. Κυριακίδη. Α Π Ο Φ Α Σ Η Οι διάδικοι είναι πρώην σύζυγοι. Είχαν τελέσει το γάμο τους στις 27.4.
- Απέκτησαν δύο παιδιά. Το 1999 επήλθε διάσταση. Ο ενάγοντας έφυγε από την οικογενειακή κατοικία όπου συνεχίζουν να κατοικούν η εναγομένη και τα δύο τους παιδιά μέχρι σήμερα. Στις 23.12.2000 εκδόθηκε διαζύγιο. Στις 10.8.2001 η εναγομένη τέλεσε δεύτερο γάμο και απέκτησε παιδί. Σήμερα στην εν λόγω οικία κατοικούν η εναγομένη, ο νυν σύζυγος της, τα δύο παιδιά από τον προηγούμενο γάμο και το παιδί από το δεύτερο γάμο. Προηγουμένως, στις 27.10.02 η φύλαξη και η φροντίδα των παιδιών ανατέθηκε με εκ συμφώνου διάταγμα στην μητέρα. Με το ίδιο διάταγμα δόθηκε δικαίωμα επικοινωνίας του πατέρα με τα παιδιά, με ειδικότερη πρόνοια όπως παραλαμβάνει και παραδίδει τα παιδιά στο Αλεθρικό όπου, ας σημειωθεί, βρίσκεται η εν λόγω κατοικία. Η κατοικία ανηγέρθη σε οικόπεδο ιδιοκτησίας της Δημοκρατίας κατά τη διάρκεια του γάμου των διαδίκων. Περατώθηκε το
- Ο ενάγοντας είναι εκτοπισθείς, όπως και η εναγομένη. Στα πλαίσια της γενικότερης πολιτικής του κράτους για στεγαστική αποκατάσταση των εκτοπισθέντων (βλ. Πολ. Έφεση Αρ. 10926, Καρεσίου ν. Καραπίττα, ημερ. 5.3.2002) και δυνάμει συμφωνίας μεταξύ της Δημοκρατίας και του ενάγοντα ημερ. 28.9.1987 (Τεκμήριο 1) η Δημοκρατία παρεχώρησε άδεια χρήσης του οικοπέδου στον ενάγοντα και οικονομική βοήθεια £4.300,- έναντι της δαπάνης για ανέγερση οικίας στο οικόπεδο με τον όρο ότι το ακίνητο θα χρησιμοποιείται αποκλειστικώς ως ιδιωτική κατοικία υπό του αδειούχου και της οικογένειας του. Η άδεια ήταν ετήσια με αυτόματη ανανέωση από έτους εις έτος και με δικαίωμα των μερών για τερματισμό με ειδοποίηση δύο μηνών. Ο ενάγοντας δεν ήγειρε οποιοδήποτε ζήτημα σε σχέση με την κατοχή της οικίας από το 1999, όταν επήλθε η διάσταση, μέχρι τις 23.1.
- Στις 23.1.03 με επιστολή του δικηγόρου του προς την εναγομένη (Τεκμήριο 2) ζήτησε παράδοση κενής κατοχής της οικίας εντός ενός μηνός επικαλούμενος τη θέση πως εκείνος είναι ο δικαιούχος της οικίας. Η εναγομένη παρέμεινε, ως άνω, στην οικία. Τώρα ο ενάγοντας ζητά αναγνωριστική απόφαση περί του ότι δικαιούται σε κενή και ελεύθερη κατοχή της οικίας και διάταγμα εναντίον της εναγομένης όπως παραδώσει την κατοχή της στον ίδιο. Αναφέρεται στην εν λόγω άδεια χρήσης και ισχυρίζεται πως η εναγομένη επεμβαίνει παράνομα στην οικία. Η εναγομένη απαντά με την Υπεράσπισή της πως δυνάμει της άδειας, δικαίωμα χρήσης είχε ο ενάγοντας και η οικογένεια του και όχι ο ενάγοντας αποκλειστικά. Ότι ο ενάγοντας εγκατέλειψε την οικία το 1999 συμφωνώντας στη διατήρηση της χρήσης από την εναγομένη και τα δύο τους παιδιά. Ότι, ως εκ της συμπεριφοράς του αυτής, κωλύεται να αξιώνει την κατοχή της κατοικίας. Εν πάση δε περιπτώσει ο ενάγοντας ως αδειούχος και όχι κάτοχος δεν είχε δικαίωμα να αξιώνει τις αιτούμενες θεραπείες. Η εναγομένη δεν ήγειρε θέμα δικαιοδοσίας. Το Δικαστήριο κάλεσε τους διαδίκους να τοποθετηθούν επί του κατά πόσο δικαιοδοσία θα είχε το Οικογενειακό Δικαστήριο. Αμφότεροι αναφέρθηκαν, μεταξύ άλλων, στην Πολιτική Έφεση Αρ. 11623, Κωνσταντίνου ν. Κωνσταντίνου ημερ. 1.7.2004, υποστηρίζοντας ο μεν ενάγοντας ότι δικαιοδοσία έχει το παρόν δικαστήριο, η δε εναγομένη, το Οικογενειακό Δικαστήριο. Καθοδηγούμενος από την εν λόγω απόφαση κρίνω πως οι αξιώσεις του ενάγοντα εμπίπτουν στη δικαιοδοσία του Επαρχιακού Δικαστηρίου. Συμφωνία μεταξύ Δημοκρατίας και εκτοπισθέντος όπως η παρούσα, έχει χαρακτηριστεί στην Καρεσίου (ανωτέρω) ως κλασσική περίπτωση άδειας. Μια άδεια, κατ΄ αρχήν, όντως δεν παρέχει οποιοδήποτε συμφέρον επί της περιουσίας, αλλ΄ απλώς καθιστά νόμιμη μια πράξη που χωρίς την άδεια θα ήταν παράνομη. Έτσι ο απλός αδειούχος, γενικώς ομιλούντες, δεν έχει δικαίωμα αγωγής για παράνομη επέμβαση, όπως είναι ακριβώς η εισήγηση της εναγομένης. Όταν όμως ο αδειούχος έχει αποκλειστική κατοχή μπορεί να στραφεί κατά τρίτου, ακόμα και κατά του ιδιοκτήτη, που επεμβαίνει σε τέτοια κατοχή (Marcroft Wagons Ltd v. Smith [1951] 2 K.B. 496). O κάτοχος δυνάμει αδείας από το κράτος, ειδικότερα, νομιμοποιείται σε προστασία της κατοχής του έναντι παρανόμως επεμβαίνοντος (Harper v. Charlesworth 107 E.R. 1174). Συνεπώς, εν προκειμένω, ο ενάγοντας θα μπορούσε να έχει αγώγιμο δικαίωμα, έστω ως αδειούχος, αν όντως ήταν ο αποκλειστικός κάτοχος. Η εναγομένη ανέφερε ως μάρτυρας ότι ο αρραβώνας της με τον ενάγοντα τελέστηκε το Φεβρουάριο του
- Ο αρραβώνας, είπε, ήταν προϋπόθεση για να δοθεί η εν λόγω άδεια επ΄ ονόματι μεν του ενάγοντα, πλην όμως προς όφελος και των δύο κατά τη σχετική διοικητική πρακτική, κατέληξε. Ο κ. Ιντιάνος της υπέβαλε πως τέτοια πρακτική δεν υπήρχε. Εισηγήθηκε δε στο τέλος πως η σχετική μαρτυρία της εναγομένης ήταν μια χωρίς πειστική αξία εξ ακοής μαρτυρία. Η μαρτυρία όμως της εναγομένης ήταν επί του συγκεκριμένου γεγονότος ότι για να δοθεί η άδεια χρήσης, τους ζητήθηκε απόδειξη του αρραβώνα. Εν πάση δε περιπτώσει σημασία έχει το περιεχόμενο της ίδιας της άδειας. Η άδεια δόθηκε, μαζί με οικονομική βοήθεια, για να ανεγερθεί η ιδιωτική κατοικία του αδειούχου και της οικογένειας του. Προκύπτει συνεπώς από την ίδια την άδεια πως η άδεια δεν ήταν προσωπική αλλά δόθηκε για τις ανάγκες της προσφυγικής οικογένειας όπως ήταν η προοπτική μετά τον αρραβώνα δύο εκτοπισθέντων. Ο ενάγοντας ουδέποτε απέκτησε δικαίωμα αποκλειστικής κατοχής έναντι της τότε οικογένειας του. Η εναγομένη μπορεί να αντιτάξει και, ως άνω, το έπραξε πως η χρήση του ακινήτου από την ίδια γίνεται στα πλαίσια της αρχικής άδειας. Έστω όμως ότι, εφόσον η ίδια έπαυσε μετά το διαζύγιο ν΄ αποτελεί μέρος της οικογένειας του ενάγοντα, απώλεσε το δικαίωμα που είχε στα πλαίσια της άδειας η οποία δόθηκε για τις ανάγκες της οικογένειας. Στην κατοικία όμως διαμένουν τα δύο παιδιά των διαδίκων που αναμφίβολα παραμένουν μέλη της οικογένειας του ενάγοντα. Ο ενάγοντας συναίνεσε, ως άνω, όπως η φύλαξη και η φροντίδα των παιδιών ανατεθεί στη μητέρα. Έτσι, αν η κατοχή της μητέρας δεν πηγάζει ιδίω δικαιώματι, πάντως πηγάζει από την ιδιότητας της ως έχουσα τη φύλαξη των δικαιούχων σε κατοχή παιδιών. Συναφώς, στην Καναδική υπόθεση Doe d Hoak v. Empey
(1834)3 ΟS 488 αποφασίστηκε πως η κατοχή της μητέρας δεν μπορεί να είναι παράνομη έναντι του παιδιού της εφόσον πρόκειται για κατοχή εκ της κηδεμονίας. Αλλ΄ έστω ότι ο ενάγοντας είχε δικαίωμα αποκλειστικής κατοχής. Το 1999 έφυγε από την κατοικία συνεπεία της διάστασης. Ακολούθησε το διαζύγιο το 2000. Δεν επέστρεψε έκτοτε. Προκύπτει με ασφάλεια πως εγκατέλειψε την κατοχή χωρίς πρόθεση επιστροφής. Υπ΄ αυτές τις περιστάσεις απώλεσε την κατοχή χωρίς να νομιμοποιείται πλέον στις ζητούμενες θεραπείες [βλ. Trustees, Executors and Agency Co. v. Short
(1888)12 App. Cas. 793]. Υπάρχει και άλλος λόγος που καθιστά, εν πάση περιπτώσει, ατελέσφορη την προσπάθεια του ενάγοντα. Ό,τι ουσιαστικό ζητά είναι διάταγμα ανάκτησης κατοχής. Η ζητούμενη αναγνώριση είναι απλώς προϋπόθεση για το διάταγμα που περαιτέρω ζητά. Η εξουσία των δικαστηρίων να εκδίδουν επιτακτικά διατάγματα πηγάζει από τις αρχές της επιείκειας και είναι διακριτική. Έτσι το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί την έκδοση διατάγματος σε περίπτωση που στοιχειοθετείται συγκατάνευση (acquiescence) εκ μέρους του ενάγοντα για την πράξη για την οποία παραπονείται. H απραξία από μόνη της δεν υποδηλώνει συγκατάνευση [Lamare v. Dixon
(1873)L.R. 6 H.L. 414]. Θα πρέπει να συνοδεύεται από τέτοιες περιστάσεις που να υποδηλώνουν εγκατάλειψη δικαιώματος [Duke of Leeds v. Earl of Amherst
(1846)2 Ph. 117] και να φανερώνουν πως η προώθηση του πλέον γίνεται ανέντιμα ή ασυνείδητα (Shaw v. Applegate [1977] 1 W.L.R. 970). Συναφής είναι η έννοια της παραίτησης από ένα δικαίωμα μέσα από τη μεγάλη καθυστέρηση και υπό συνθήκες που θα δημιουργούσε αδικία η όψιμη επίκληση του (lashes) όπως, λ.χ. στην περίπτωση που ο ενάγοντας ενεργεί με τέτοιο τρόπο ώστε να άγεται ο εναγόμενος σε μεταβολή της θέσης του με την εύλογη πεποίθηση ότι ο ενάγοντας έχει εγκαταλείψει το δικαίωμα του (Allcard v. Skinner [1886-90] All E.R. Rep. 90). Ο ενάγοντας εν προκειμένω δεν ήγειρε το ζήτημα παρά 4 χρόνια μετά. Στο μεταξύ δέχθηκε, γνωρίζοντας πως τα παιδιά διέμεναν με τη μητέρα στην εν λόγω κατοικία, όπως ανατεθεί η φύλαξη τους στη μητέρα, συμφωνώντας περαιτέρω όπως παραλαμβάνει τα παιδιά στα πλαίσια του δικαιώματος του για επικοινωνία από το Αλεθρικό, όπου η κατοικία. Όλα δείχνουν ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα δέχθηκε να βρίσκεται στην κατοχή της κατοικίας η εναγομένη τουλάχιστον ως έχουσα τη φύλαξη και τη φροντίδα των παιδιών τους. Με δική του γνώση και συναίνεση η εν λόγω οικία για χρόνια δεν ήταν μόνο η κατοικία της πρώην συζύγου του, αλλά η φωλιά όπου ασκήθηκε η φύλαξη και η φροντίδα των παιδιών του. Όταν επήλθε η διάσταση τα παιδιά του, ο Γιασουμής και η Σταυρούλλα, ήταν 11 και 7 χρόνων. Μεγάλωσαν ως παιδιά και μεγαλώνουν ως έφηβοι σ΄ εκείνο το σπίτι. Το πρακτικό αποτέλεσμα της σημερινής πλέον αξίωσης του πατέρα τους θα ήταν η διάλυση της οικογενειακής τους φωλιάς που παρέμεινε ως τέτοια για χρόνια, παρά τα όσα μεσολάβησαν, με τη γνώση και τη συναίνεση του πατέρα. Τέτοιες συνθήκες αποκαλύπτουν εγκατάλειψη δικαιώματος και ανέντιμη πλέον προσπάθεια για προώθηση του και στοιχειοθετούν συγκατάνευση υπό την παραπάνω έννοια (acquiescence). Πέραν τούτου η εναγομένη ανέφερε πειστικά πως λόγω αυτής της συμπεριφοράς του ενάγοντα θεώρησε, εύλογα όπως προκύπτει, πως ο ενάγοντας της παρεχώρησε τη χρήση της κατοικίας, πως διευθετήθηκαν έτσι οι περιουσιακές τους σχέσεις και γι΄ αυτό το λόγο δεν προέβη, ενόσω είχε το δικαίωμα, σε σχετικές διεκδικήσεις στο Οικογενειακό Δικαστήριο. Η κατάληξη είναι πως και αν ακόμα ο ενάγοντας κατόρθωνε να στοιχειοθετήσει την ύπαρξη δικαιώματος και την παραβίαση του, η αξίωση του θα εμποδιζόταν λόγω της μακράς παρέλευσης χρόνου υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες (lashes) ή/και λόγω της συγκατάνευσης του (acquiescence). Συναφής είναι και ο επόμενος και τελευταίος λόγος. Όπως έχει πει ο Lord Upjohn στην υπόθεση Redland Bricks v. Morris [1970] A.C. 652: «The grant of a mandatory injunction is, of course, entirely discretionary, and unlike a negative injunction can never be "as of course"». Από την ίδια απόφαση προκύπτει πως σχετικό κριτήριο για να δοθεί ένα επιτακτικό διάταγμα είναι η δυσμενής επίδραση (hardship) που αναμένεται να υποστεί ο εναγόμενος σε συσχετισμό προς το όφελος που επιδιώκει ο ενάγοντας, νοουμένου βέβαια ότι ο εναγόμενος ενήργησε μεν χωρίς δικαίωμα, πλην όμως εύλογα. Εν προκειμένω, έστω κι αν θα μπορούσε να λεχθεί πως η εναγομένη παρεμβαίνει χωρίς δικαίωμα, πάντως υπό τις περιστάσεις δεν στοιχειοθετείται ότι ενήργησε παράλογα, κατά τρόπο που δεν θα ήταν δίκαιο να συνεκτιμηθεί η δική της ταλαιπωρία. Την ταλαιπωρία και τη δυσμενή επίδραση που θα υποστεί δεν θα την υποστεί ως κάποιο παρανόμως επεμβαίνον πρόσωπο σε κάποια ξένη περιουσία, αλλά ως η μητέρα που έχει, συναινούντος του ενάγοντα, τη φύλαξη και τη φροντίδα των παιδιών της και παιδιών του στο σπίτι τους, το σπίτι των παιδιών. Ενώ από την άλλη δεν γνωρίζουμε το όφελος που αναμένει ο ενάγοντας πέραν της νομικής διάστασης του πράγματος ότι επιδιώκει δηλαδή να λάβει κενή την κατοχή του σπιτιού όπου διαμένουν τα παιδιά του και η μητέρα τους. Η μόνη ένδειξη προκύπτει από τα 4 χρόνια που παρήλθαν χωρίς διεκδίκηση και που δεν υποδηλώνουν ανάγκη μεγαλύτερη και αντίστοιχο όφελος για τον ενάγοντα, σε σύγκριση με την αυταπόδειχτη ανάγκη της μητέρας και την αντίστοιχη δυσμενή επίδραση. Ο ζυγός γέρνει αποφασιστικά προς την πλευρά της εναγομένης. Ως εκ των άνω η αγωγή απορρίπτεται με έξοδα υπέρ της εναγομένης όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή στην κλίμακα της αγωγής. (Υπ.)......................................... Τ. Θ. Οικονόμου, Α.Ε.Δ. /ΣΣΑ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο