Αδελφοί Ιακώβου (Κατασκευαί) Λτδ ν. N CYKARTING SPORTS LTD, Αρ. Αγωγής: 514/01, 3 Νοεμβρίου 2006

(1994)1 AΑΔ 426, Ταξί Κυριάκος Λτδ ν. Ανδρέα Παύλου

(1995)1 Α.Α.Δ. 560, Astor Manufacturing & Exporting Co κ.ά. ν. A. G. Leventis κ.ά.

(1993)1 Α.Α.Δ. 726, Φοινιώτης ν. Greemar Navigation

(1989)1AAΔ (Ε) 33. Κλασσική απόφαση που δείχνει την λεγόμενη τάση φιλελευθεροποίησης των τροποποιημένων δικογράφων είναι η απόφαση στην υπόθεση Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλου

(1991)1 ΑΑΔ 934. ΄Οπως χαρακτηριστικά είχε λεχθεί εκεί, αναμφίβολα η σύγχρονη τάση, όπως βγαίνει από τη σχετική νομολογία, είναι τα Δικαστήρια να επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες υποθέσεις ακόμη και όταν μια τέτοια τροποποίηση είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης νοουμένου βέβαια ότι δεν θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που δεν θα μπορούσε να αποζημιωθεί με χρήμα. Διευκρινίζοντας ή περιορίζοντας τη γενικότητα με την οποία είχε αποδοθεί η πιο πάνω αρχή, το Ανώτατο Δικαστήριο παρατήρησε στην υπόθεση Ταξί Κυριάκος Λτδ ν. Ανδρέα Παύλου (ανωτέρω) πως όσο φιλελεύθερη και αν δικαιολογείται να είναι η προσέγγιση στο θέμα τροποποιήσεων δικογράφων, το ζήτημα εξακολουθεί να υπόκειται στη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου. ΄Οτι γνώμονας για την άσκηση αυτής της διακριτικής εξουσίας του Δικαστηρίου, είναι το σύνολο των περιστατικών και δεν εξικνείται με αναφορά μόνο στο επανορθώσιμο των συνεπειών της τροποποίησης ανεξάρτητα από οτιδήποτε άλλο. Για παράδειγμα, σε εκείνη την υπόθεση κρίθηκε πως ορθά απορρίφθηκε αίτημα τροποποίησης, που υποβλήθηκε κατά την ημερομηνία ακρόασης, εφόσον κατά τη δικάσιμο που είχε οριστεί, είχε υποβληθεί αίτημα για αναβολή έτσι ώστε να γίνει διάβημα τροποποίησης, η υπόθεση ανεβλήθη παρά την ένσταση της άλλη πλευράς, με οδηγίες να υποβληθεί αίτηση τροποποίησης εντός δύο μηνών. Αίτηση δεν υποβλήθηκε ούτε απασχόλησε ξανά το θέμα παρά μόνο ένα περίπου χρόνο αργότερα, οπότε η υπόθεση ορίστηκε ξανά για ακρόαση. Ειδικότερα για το θέμα του παράγοντα χρόνου στην υποβολή αιτήματος τροποποίησης θα παραθέσω όσα εύστοχα είχαν λεχθεί στην απόφαση στην υπόθεση Astor Manufacturing & Exporting Co. κ.ά. (ανωτέρω): ''Ο παράγοντας χρόνος είναι σχετικός. Δεν είναι όμως εκ προοιμίου και απαρέγκλιτα αποφασιστικής σημασίας. Το ίδιο ισχύει για τον κάθε ένα από τη σειρά των παραγόντων που η νομολογία καθιέρωση ως διαδραματίζοντας ρόλο. Η διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου ασκείται αφού συνυπολογιστούν τα σχετικά στο πλαίσιο των ιδιαιτεροτήτων της κάθε υπόθεσης.'' (σελ. 730 Τόμου Αποφάσεων).'' Ως προς την καθυστέρηση στην υποβολή αίτησης για τροποποίηση δικογράφου, παραπέμπω μεταξύ άλλων στην απόφαση του Εφετείου στην υπόθεση SABA & Co. (T.M.P.) v. T.M.P. Agents (ανωτέρω). ΄Οπως λέχθηκε εκεί, σε σχέση με καθυστέρηση η οποία οφείλεται σε σφάλμα του αιτητή, η δικαιολόγηση της καθυστέρησης και η σημασία της ποικίλλει ανάλογα με τα περιστατικά κάθε υπόθεσης, κυρίως σε συσχετισμό με τη γνησιότητα των προθέσεων του αιτητή, και την αναγκαιότητα ή το βαθμό της χρησιμότητας της τροποποίησης. Η όποια καθυστέρηση βέβαια, δεν πρέπει να εξετάζεται μεμονωμένα από απόψεως μόνο χρονικής διάστασης, αλλά θα πρέπει να συναρτάται με άλλους παράγοντες, όπως π.χ. την ανυπαρξία καλής πίστης (Ταξί Κυριάκος Λτδ ν. Παύλου (ανωτέρω). Σημαντική επί του θέματος είναι και η απόφαση του Εφετείου στην υπόθεση Federal Bank of Lebanon (S.A.L.) v. N. Σιακόλα

(1999)1 ΑΑΔ 44. Τα γεγονότα εκείνης της υπόθεσης καταδείκνυαν ότι η αίτηση για τροποποίηση της ΄Εκθεσης Απαίτησης καταχωρήθηκε 12 ολόκληρα χρόνια μετά την καταχώρηση της αγωγής και μετά που η ακρόαση σ΄ αυτήν είχε αρχίσει δύο φορές ενώπιον του Δικαστηρίου με άλλη σύνθεση αλλά διακόπηκε. Το Εφετείο στην απόφαση του αν και δέχθηκε ότι όντως υπήρξε μεγάλη καθυστέρηση στην υποβολή της αίτησης και ότι θα έπρεπε να ήταν γνωστή στο συνήγορο η ανάγκη που στοχευόταν να καλυφθεί, εν τούτοις, όπως τόνισε, η έννοια της καθυστέρησης προϋποθέτει τη δυνατότητα έγκαιρης ενέργειας. Η δυνατότητα αυτή δεν αξιοποιήθηκε λόγω σφάλματος και στην απουσία κάποιας ένδειξης ότι η καθυστέρηση δεν ήταν καλόπιστη, δεν θα μπορούσε αφ΄ εαυτής να αποκλείσει τη δυνατότητα έγκρισης του αιτήματος για τροποποίηση. Επανερχόμενος στα ιδιαίτερα περιστατικά της παρούσας υπόθεσης, παρατηρώ τα εξής: Με την ένσταση προβάλλονται ευάριθμοι λόγοι για τους οποίους ζητείται η απόρριψη του κτήματος. Θα τους εξετάσω, σε συνάρτηση βέβαια με τους λόγους οι οποίοι προβάλλονται προς υποστήριξη του αιτήματος και λαμβάνοντας υπόψη τις παραστάσεις στις οποίες προέβηκαν οι συνήγοροι των δύο πλευρών. Καθυστέρηση στην υποβολή της αίτησης - μή επαρκής αιτιολόγηση της. Σύμφωνα με τους ενάγοντες υπάρχει αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην καταχώρηση της αίτησης, χωρίς να δίνονται επαρκείς προς τούτο εξηγήσεις. Σε σχέση με τούτο, όπως αναφέρεται στην ένορκη δήλωση προς υποστήριξη της αίτησης, μετά τον πρόσφατο διορισμό του κ. Δαμιανού σαν επιπρόσθετου δικηγόρου των εναγομένων και κατόπιν πλήρους ενημέρωσης και διαβουλεύσεων που είχαν με τον τεχνικό εμπειρογνώμονα τους, κατέστη φανερή η ανάγκη τροποποίησης, αφ΄ ενός διότι δεν είχαν εκτεθεί αρκετοί ισχυρισμοί στο δικόγραφο των εναγομένων και επιπλέον επειδή υπήρξαν νεότερα στοιχεία για τις ζημιές των εναγομένων. Λόγω αυτών, καλόπιστα και εκ παραλείψεως του προηγούμενου δικηγόρου των εναγομένων, δεν είχαν περιληφθεί τα προτεινόμενα τώρα στοιχεία. Σε σχέση με αυτό το θέμα, ιδιαίτερα διαφωτιστικά ήσαν τα όσα λέχθηκαν στην προαναφερθείσα απόφαση F.B.L. v. Σιακόλα. Η καθυστέρηση δηλαδή προσμετρά σε συνάρτηση με το στάδιο στο οποίο επιχειρείται η τροποποίηση, αρχίζοντας όμως από το χρονικό σημείο κατά το οποίο διαπιστώθηκε η ανάγκη για τροποποίηση. Δεν μπορεί δηλαδή να καταλογισθεί υπέρμετρη ή υπαίτια καθυστέρηση σε κάποιον ο οποίος είτε δεν είχε προηγουμένως γνώση του αντικειμένου της τροποποίησης, ή δεν είχε προηγουμένως συνειδητοποιήσει ότι νομικά ή άλλως θα ήταν αναγκαίο να προβεί σε τροποποίηση για να παρουσιάσει την υπόθεση του με τον πρέποντα τρόπο. Παρά δε ακόμα το γεγονός ότι ένας δικηγόρος θα έπρεπε να γνώριζε από πριν πως θα ήταν νομικά ορθότερο ή καλύτερο να παρουσιάσει τις θέσεις του. ΄Οπως και εδώ. ΄Εγινε αλλαγή αλλά και πρόσφατη προσθήκη δικηγόρου. ΄Εγιναν περαιτέρω τεχνικές έρευνες εμπειρογνωμόνων και τότε ήταν που διαπιστώθηκε η ανάγκη για τροποποίηση. Πρόκειται, κατά την άποψη μου για μια ειλικρινή παραδοχή περί διαπίστωσης κάποιων ελλείψεων σε δικόγραφα, αδυνατώ δε να αποδώσω οποιαδήποτε κακή πίστη ή να διαγνώσω δυνατότητα πιο έγκαιρης ενέργειας. Η τυχόν πρόκληση αδικίας προς τους ενάγοντες Αναπτύσσοντας αυτό τον λόγο ένστασης ο συνήγορος των εναγόντων εισηγήθηκε ότι στοιχειοθετείται αδικία, αφ΄ ής στιγμής οι εναγόμενοι-αιτητές ούτε καν ισχυρίζονται ότι δεν θα προκληθεί αδικία στους ενάγοντες η οποία δεν θα μπορεί να αποκατασταθεί με χρήμα. ΄Οτι περαιτέρω, θα προκληθεί αναπόφευκτα αδικία καθ΄ ότι οι ενάγοντες θα έχουν τώρα να αντιμετωπίσουν μια νέα βάση αγωγής βασιζόμενη σε Αμέλεια, ενώ θα πρέπει να γίνουν νέες εξετάσεις από εμπειρογνώμονες για να αντιμετωπίσουν τους νέους ισχυρισμούς των εναγομένων. Θα συνεξετάσω αυτό τον λόγο ένστασης μαζί με τους δύο επομένους, σύμφωνα με τους οποίους η αίτηση δεν πρέπει να εγκριθεί καθότι επιχειρείται η πρόσθεση νέων γεγονότων που θα ανατρέψουν την πορεία της δικαιοσύνης και ότι εισάγονται νέες βάσεις Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης με βάση γεγονότα που ήσαν γνωστά εξ΄ υπαρχής. Η κατ΄ ισχυρισμό πρόσθεση νέας βάσης αγωγής και/ή νέων γεγονότων που ήσαν γνωστά εξ΄ αρχής και η πρόκληση αδικίας, δυσχέρειας και/ή ταλαιπωρίας στους ενάγοντες. Βασικός άξονας των πιο πάνω θέσεων είναι η προτεινόμενη τώρα εισαγωγή στην ΄Εκθεση Απαίτησης ισχυρισμών περί επίδειξης αμέλειας από πλευράς των εναγόντων. ΄Οτι αυτό ισοδυναμεί με την προσθήκη νέας βάσης αγωγής και τείνει να εκτρέψει την δρομολογηθείσα πορεία της αντιδικίας. Σε σχέση με τούτο παρατηρώ τα εξής: Επανειλημμένα έχει νομολογηθεί ότι η τυχόν προσθήκη νέας βάσης αγωγής δεν είναι αφ΄ εαυτής λόγος άρνησης αιτούμενης τροποποίησης. ΄Οπως αναφέρεται και στο σύγγραμμα Annual Practice

(1950)σελ. 627, το Δικαστήριο δεν πρέπει να αρνηθεί να επιτρέψει μια τροποποίηση απλά επειδή με αυτήν εισάγεται μια νέα υπόθεση αλλά θα αρνηθεί εκεί όπου η τροποποίηση θα άλλαζε την αγωγή μετατρέποντας την σε αγωγή ουσιωδώς διαφορετικού χαρακτήρα, η οποία θα μπορούσε με περισσότερη ευχέρεια να αποτελέσει αντικείμενο νέας αγωγής (Βλπ. επίσης Χρίστου ν. Στυλιανού

(1992)1 (Α) ΑΑΔ 704). Εξετάζοντας τις προτεινόμενες εδώ τροποποιήσεις, διαπιστώνω πως η τυχόν έγκριση εισαγωγής τους στην Υπεράσπιση, ουδόλως θα μετατρέψει καθ΄ οιονδήποτε τρόπο την ουσία, τη φύση ή τον χαρακτήρα της αγωγής. Η επίδικη διαφορά ήταν και παραμένει μία: Οι εναγόμενοι αρνούνται ότι οι ενάγοντες εξετέλεσαν τις ανατεθείσες σ΄ αυτούς εργασίες κατά τα συμφωνηθέντα και με ελλείψεις, κακοτεχνίες και καθυστερήσεις. Αρνούνται όθεν να καταβάλουν σ΄ αυτούς τα διεκδικούμενα ποσά και εγείρουν ανταπαίτηση για τις κατ΄ ισχυρισμό ζημιές που υπέστησαν, υφίστανται και θα υποστούν. Αυτό το οποίο τώρα επιδιώκουν, είναι να αναλύσουν σε λεπτομέρεια τους ισχυρισμούς τους και να καταλογίσουν στους ενάγοντες, πέραν της κατ΄ ισχυρισμό μη τήρησης των συμφωνηθέντων, και αμέλεια. Η αμέλεια εδώ, εγείρεται τώρα σαν μια νομική βάση αγωγής εναλλακτική στην ήδη υπάρχουσα βάση της παράβασης όρων συμφωνίας. ΄Ομως το υπόβαθρο γεγονότων στο οποίο εδράζονται και οι δύο βάσεις αγωγής ήταν και παραμένει πάντα το ίδιο. Πρόκειται για καταλογιζόμενες πράξεις, παραλείψεις, καθυστερήσεις κλπ των εναγόντων κατά την κατασκευή του έργου, που προκάλεσαν, κατά τον ισχυρισμό πάντα των εναγομένων, ζημιά σ΄ αυτούς. Οι ενάγοντες γνώριζαν εξ΄ αρχής και πάντοτε το τι θα επρόκειτο να αντιμετωπίσουν κατά τη δίκη. Τώρα δε, θα έχουν μια πολύ πιο ολοκληρωμένη και λεπτομερή εικόνα της τεχνικής πλευράς κατά κύριο λόγο, του τι είναι που καταλογίζεται σ΄ αυτούς. Η ένταξη δε όλων αυτών των θεμάτων κάτω από την νομική βάση της κατ΄ ισχυρισμό επίδειξης αμέλειας και όχι μόνο παράβασης σύμβασης, κατά την άποψη μου ούτε αλλοιώνει τον χαρακτήρα της αγωγής ή της Ανταπαίτησης, ούτε και προκαλεί οποιανδήποτε δυσμενή επήρεια ή αδικία στους ενάγοντες. Ως προς δε τις ζημιές τις οποίες ισχυρίζονται ότι υπέστησαν οι εναγόμενοι, ενώ προηγουμένως κατά τρόπο γενικό και κάπως αόριστο έθεταν κάποια αιτιολογία και κάποια γενική αξία ζημιών, τώρα επιδιώκεται η προβολή πολύ πιο αναλυτικών λεπτομερειών και επί μέρους ζημιών. Αυτό το γεγονός θα πρέπει να θεωρηθεί σαν ιδιαίτερα διαφωτιστικό και επωφελές για τους ίδιους τους ενάγοντες. Από μια γενική θεώρηση του πράγματος, μπορώ να συμπεράνω ότι με την έγκριση των αιτούμενων τροποποιήσεων, το υφιστάμενο δικόγραφο της Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης θα καταστεί πιο σωστό δικονομικά και πολύ πιο διαφανές ως προς την υπόθεση την οποία θα έχουν να αντιμετωπίσουν κατά τη δίκη οι ενάγοντες. Η δε προσθήκη εναλλακτικής βάσης αγωγής, αυτής της Αμέλειας, καμμιά εκτροπή δεν πρόκειται να επιφέρει. Γενικά δε, από την έγκριση της αίτησης καμμιά δυσμενής επήρεια δεν πρόκειται να προκληθεί στους ενάγοντες, η οποία δεν θα μπορούσε να αποκατασταθεί με κατάλληλη διαταγή εξόδων. Η αίτηση εγκρίνεται και επιτρέπεται η προτεινόμενη τροποποίηση ως το αιτητικό της Αίτησης. Τα έξοδα της αίτησης και οποιαδήποτε έξοδα χάνονται λόγω της τροποποίησης, επιδικάζονται υπέρ των εναγόντων όπως θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ....................................... Κ. Κληρίδης, Π.Ε.Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ /ΓΙ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο