Ανδρέα Κωνσταντίνου ν. Πανίκου Παπαμάρκου, Αρ. Αγωγής: 1497/02, 6.11.2006 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2006:A151 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ Ενώπιον: Τ. Θ. Οικονόμου, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 1497/02 Μεταξύ: Ανδρέα Κωνσταντίνου Ενάγοντα -και- Πανίκου Παπαμάρκου Εναγόμενου Ημερομηνία: 6.11.
- Εμφανίσεις: Για ενάγοντα: Ο κ. Αγγελίδης με κ. Μαυρομμάτη. Για εναγόμενο: Ο κ. Αντ. Ανδρέου. Α Π Ο Φ Α Σ Η Σε τροχαίο δυστύχημα που έγινε στις 7.5.2000 ο ενάγοντας έχασε τη σύζυγο του και τη μία εκ των δύο θυγατέρων του, ηλικίας τότε 6 μηνών, και ο ίδιος τραυματίστηκε. Το ζήτημα της ευθύνης εκδικάστηκε στην αγωγή 1499/02 το αποτέλεσμα της οποίας ήταν ότι ο εναγόμενος έφερε πλήρη ευθύνη. Οι ειδικές ζημίες έχουν συμφωνηθεί στο ποσό των £6.000,-. Για τις σωματικές του βλάβες έχουν κατατεθεί εκ συμφώνου και με το περιεχόμενο τους να είναι κοινώς αποδεκτό, ιατρική έκθεση του δρα Ν. Αγγελίδη (Τεκμ. 1), του δρος Κ. Χριστοδουλάκη (Τεκμ. 3) και της δρος Α. Μαλικίδου (Τεκμ. 4). Ο ενάγοντας έδωσε, συμπληρωματικά, μαρτυρία η οποία συνάδει με τα κοινώς αποδεκτά ιατρικά δεδομένα. Του υπεβλήθη στην αντεξέταση ότι υπάρχουν κάποια προβλήματα όπως περιγράφονται στην έκθεση του δρα Χριστοδουλάκη, που εξέτασε τον ενάγοντα ως ιατρός της επιλογής του εναγομένου, αλλά τα περισσότερα συνίστανται σε υποκειμενικά παράπονα. Όντως στην έκθεση Χριστοδουλάκη σημειώνονται, πέραν των αντικειμενικών ευρημάτων και αναφορές του ενάγοντα ως «παράπονα», όμως ο δρ Χριστοδουλάκης διακρίνει τις αναφορές που υποστηρίζονται από τα αντικειμενικά δεδομένα από μία αναφορά για πόνο στο αριστερό χέρι που δεν υποστηρίζεται. Με εξαίρεση αυτή την τελευταία αναφορά παραθέτω κατωτέρω την κοινώς αποδεκτή ιατρική εικόνα με τις συμπληρώσεις από τη μαρτυρία του ενάγοντα που, ως άνω, υποστηρίζεται από τα ιατρικά δεδομένα και προβαίνω σε αντίστοιχα ευρήματα. Υπέστη πολλαπλές σοβαρές κακώσεις, ήτοι: (α) Σοβαρή κρανιοεγκεφαλική κάκωση με διάσειση εγκεφάλου και μεταδιασειστική συνδρομή. (β) Πάρεση δεξιού περονιαίου νεύρου με αδυναμία εκτάσεως του δεξιού ποδιού. (γ) κάταγμα πλευρών με αιμοθώρακα. (δ) εξάρθρημα της αριστερής ακρομιοκλειδικής αρθρώσεως. (ε) θλαστικά τραύματα μετώπου και τριχωτού της κεφαλής. (στ) καταπληξία. (ζ) ουλή στο δεξιό ημιθωράκιο από το σωλήνα παροχέτευσης. Εισήχθη στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας όπου κατ΄ αρχάς αντιμετωπίσθηκε η καταπληξία. Στη συνέχεια έγινε συρραφή των τραυμάτων και παροχέτευση του αιμοθώρακα. Η αδυναμία του ποδιού αντιμετωπίσθηκε με ειδικό νάρθηκα. Εισήχθη στη μονάδα εντατικής παρακολούθησης. Υποβλήθηκε εξ αρχής σε εντατική φυσιοθεραπεία και ακολούθησε βραδεία βελτίωση. Μετά την πλήρη υποχώρηση του αιμοθώρακα αφαιρέθηκε η παροχέτευση και ακολούθησε πλήρης κινητοποίηση του ενάγοντα ο οποίος εξήλθε του Νοσοκομείου στις 23.5.2000 σε καλή γενική κατάσταση. Επέστρεψε στην εργασία του ένα περίπου μήνα μετά το δυστύχημα. Όταν ο δρ Χριστοδουλάκης εξέτασε τον ενάγοντα 4 χρόνια μετά, ο ενάγοντας παρεπονείτο για πονοκεφάλους (δύο-τρεις φορές το μήνα) οι οποίοι μπορούν να διαρκέσουν μία ή δύο ημέρες, για απώλεια μνήμης και εφιάλτες. Σε γραπτή του κατάθεση - κυρίως εξέταση ο ενάγοντας ανέφερε ότι έχει συχνούς πονοκεφάλους με μεγάλη διάρκεια και ότι ξεχνά πάρα πολύ. Ο δρ Χριστοδουλάκης σημειώνει καταληκτικά πως παραμένουν κατάλοιπα από την εγκεφαλική διάσειση, αποδεχόμενος έτσι τη βασιμότητα των σχετικών ισχυρισμών. Ο ενάγοντας παρεπονείτο περαιτέρω για αδυναμία του αριστερού άκρου, δυσκολία ή ανικανότητα εκτέλεσης βαρειάς εργασίας, πόνο μετά από κάποια προσπάθεια ή στο τέλος ορισμένων κινήσεων. Ο δρ Χριστοδουλάκης χαρακτηρίζει τα συμπτώματα αυτά ως επακόλουθα του εξαρθρήματος. Πρόκειται, καταλήγει, για μόνιμη κατάσταση που προσδίδει στον ενάγοντα βαθμό μόνιμης ανικανότητας. Ο ενάγοντας αναφέρθηκε στα προβλήματα αυτά και στη μαρτυρία του, προσθέτοντας ότι του προκαλούν και μεγάλο πρόβλημα στον ύπνο εφόσον δεν μπορεί να κοιμάται στην αριστερή του πλευρά. Περαιτέρω ότι δεν μπορεί να κάμει γυμναστική με τα χέρια, ούτε να ασχοληθεί με αθλητικές δραστηριότητες που του άρεσαν. Το δεξί πόδι ταλαιπώρησε τον ενάγοντα για 6 περίπου μήνες. Χρησιμοποιούσε γι΄ αυτή την περίοδο ειδικό νάρθηκα για να συγκρατεί το πόδι. Υποβαλλόταν τακτικά σε φυσιοθεραπεία. Ένοιωθε ότι το πόδι του από τον αστράγαλο και κάτω ήταν νεκρό. Δεν μπορούσε να το κρατήσει προς τα πάνω. Είχε πρόβλημα στη βάδιση και δεν μπορούσε να οδηγήσει. Σήμερα είναι καλύτερα, αναφέρει ο ίδιος, αλλά δεν έχει τη δύναμη που έχει το αριστερό πόδι. Ο δρ Χριστοδουλάκης αναφέρει ότι το πόδι έχει επανέλθει σχεδόν πλήρως με μικρή αδυναμία όσον αφορά την πλήρη έκταση των δακτύλων σε σχέση με το αριστερό πόδι. Αλλά δεν παρατηρείται χωλότητα ή περιορισμός των κινήσεων. Με την απώλεια της συζύγου του και της θυγατέρας του σχετίζονται μια άλλη πτυχή της απαίτησης του ενάγοντα. Αναφέρεται στην έκθεση απαίτησης ότι παρουσίασε συμπτώματα οξέως μετατραυματικού συνδρόμου από τη σοβαρή ψυχική τραυματική εμπειρία. Στη μαρτυρία του έχει αναφερθεί σε ψυχικό πόνο. Έχει πει πως για τουλάχιστον τρία χρόνια έμεινε κλειστός στον εαυτό του, δεν μπορούσε να κοιμηθεί, αν κατάφερνε να κοιμηθεί είχε εφιάλτες και δεν μπορούσε να δημιουργήσει δεσμό με άλλη γυναίκα. Το 2004 πλέον, γνωρίστηκε με την από 2½ τώρα μήνες νέα σύζυγο του με την οποία συζεί από το
- Δέχθηκε ότι κατά το μάλλον ή ήττον έχει αρχίσει μια νέα ζωή αφήνοντας, όπως του ετέθη στην αντεξέταση, την τραγωδία στο περιθώριο. Το ζήτημα των αποζημιώσεων συνεπεία ψυχικής οδύνης έχει εξεταστεί από το δικαστήριο στην υπόθεση Τώνια Κωνσταντίνου ν. Πανίκου Παπαμάρκου στην αγωγή 1498/02 Επαρχιακού Δικαστηρίου Λάρνακας όπου ελέχθησαν και επαναλαμβάνονται τα εξής: «Κατά το κοινό δίκαιο η ψυχική οδύνη (solatium) για την απώλεια προσφιλούς στενού συγγενή, δεν θεωρήθηκε ότι υπόκειται σε χρηματική αποτίμηση και, έτσι, δεν αναγνωρίστηκε δικαίωμα αποζημίωσης για τραυματισμένα συναισθήματα επί αυτής της βάσης. (Taff Vale Ry v. Jenkins [1913] A.C. 1, Davies v. Powell Duffryn Collieries
(1942)A.C. 601). Η δυσκαμψία της νομολογίας ν΄ αντιμετωπίσει με ευρύτητα το ζήτημα οδήγησε στη νομοθετική ρύθμιση του θέματος. Όπως και στον Αγγλικό νόμο, έτσι και το άρθρο 58
(7)του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148 θεμελιώνει προς όφελος περιορισμένου αριθμού στενών συγγενών αξίωση για καθορισμένες αποζημιώσεις λόγω της απώλειας (bereavement). .......... η πρόβλεψη για αποζημιώσεις λόγω απώλειας υπό την έννοια του άρθρου 58
(7)δεν αποκλείει τη δυνατότητα αξίωσης ουσιαστικών αποζημιώσεων για την περίπτωση που η απώλεια έλαβε χώρα υπό τέτοιες περιστάσεις ώστε, πέραν από τη γενικώς αναμενόμενη ψυχική οδύνη, να προκαλέσει ψυχιατρικά ή νευροψυχολογικά προβλήματα. Έχει αναγνωριστεί πως η πρόκληση τέτοιων προβλημάτων θεμελιώνει ευρύτερα, πέραν της συγγενικής σχέση, δικαίωμα για αποζημιώσεις. (Page v. Smith [1995] 1 All E.R. 736, Hunter v. British Coal Corp. [1998] 2 All E.R. 97 (C.A.), Κωμιάτη ν. Πόλιτσου (ανωτέρω), Δημητρίου ν. Ιωάννου [2003] 1 Α.Α.Δ. 274).» Εν προκειμένω, η οδύνη όπως την περιγράφει ο ενάγοντας είναι αυτονόητη μέσα από ένα συμβάν από το οποίο απώλεσε σύζυγο και παιδί. Το ερώτημα είναι το κατά πόσο έχει αποδειχθεί ψυχική οδύνη με τέτοιο τρόπο ώστε να θεμελιώνεται αξίωση για ψυχικό κλονισμό υπό την έννοια των υποθέσεων Page κ.τ.λ. Ενώ, ως άνω, στην έκθεση απαίτησης γίνεται λόγος για οξύ μετατραυματικό σύνδρομο, δεν έχει προσφερθεί ιατρική μαρτυρία. Τα όσα δε έχει αναφέρει ο ενάγοντας σχετικά, ελλείψει ιατρικής μαρτυρίας, δεν μπορούν να ταξινομηθούν ως συνέπειες ψυχικής νόσου, πέραν της, δεδομένης και από το νόμο, ψυχικής οδύνης, για την οποία εγείρεται αξίωση μόνο σε σχέση με την απώλεια της θυγατέρας του (bereavement), αξίωση που έγινε δεκτή από την άλλη πλευρά (£6.000.-). Εκτός όμως από τη ψυχική οδύνη, τα όσα αναντίλεκτα ανέφερε ο ενάγοντας, και ειδικά η αδυναμία του για ερωτική σχέση για ουσιαστικό χρονικό διάστημα, ενώ δεν συσχετίστηκαν με ψυχική νόσο, στοιχειοθετούν απώλεια των «απολαύσεων της ζωής». Στην έκθεση απαίτησης ζητούνται αποζημιώσεις για την απώλεια της προσφοράς των υπηρεσιών της συζύγου του στο σπίτι, επί τη βάσει της δαπάνης για εξασφάλιση τέτοιων υπηρεσιών από οικιακή βοηθό. Το ζήτημα όμως αυτό εγκαταλείφθηκε. Για το ζήτημα των σωματικών βλαβών ο κ. Αγγελίδης παρέπεμψε στην Πολ. Έφεση αρ. 10972, Βάσω Μιχαήλ ν. Ανδρέα Ονουφρίου, ημερ. 13.9.2002 εισηγούμενος ότι προσομοιάζει με την παρούσα. Η ενάγουσα είχε υποστεί σοβαρή κρανιοεγκεφαλική κάκωση και θλαστικά τραύματα σε όλο το πρόσωπο. Η συντηρητική θεραπεία απέδωσε και δεν προβλέπονταν οποιαδήποτε νευρολογικά κατάλοιπα. Παρέμειναν όμως ως μόνιμα κατάλοιπα, σε κάποιο βαθμό αφού υποχώρησαν σταδιακά, κεφαλαλγία και ζάλη. Πέραν αυτών αντιμετώπιζε ψυχολογικά προβλήματα. Περιπλέον παρουσίαζε αισθητικό πρόβλημα και υποβλήθηκε σε επιδιορθωτική επέμβαση ρινός, ενώ της τοποθετήθηκαν τρία οδοντιατρικά εμφυτεύματα. Το πρωτόδικο Δικαστήριο επεδίκασε υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων το ποσό των £20.000,- στο οποίο όμως περιέλαβε και κάποιο ποσό, που δεν προσδιορίστηκε, για απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων. Το Ανώτατο Δικαστήριο, έχοντας υπόψη τις βλάβες που υπέστη η ενάγουσα και λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη ότι στο επιδικασθέν ποσό είχε περιληφθεί και κάποιο ποσό για απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων, έκρινε ότι το ποσό των £20.000,- δεν αντιπροσώπευε τις απώλειες που η ενάγουσα υπέστη, το οποίο αυξήθηκε στις £28.000,-. Ο κ. Ανδρέου υπέδειξε τα όσα έχουν λεχθεί στην υπόθεση Στυλιανού ν. Μάτση
(2000)1 Α.Α.Δ. 1288, ότι δηλαδή η τάση των Δικαστηρίων για ανοδική πορεία στο θέμα των αποζημιώσεων για σωματικές βλάβες δεν πρέπει να είναι ανεξέλεγκτη, αλλά να περιορίζεται σε λογικά και κοινωνικώς αποδεκτά πλαίσια. Σ΄ εκείνη την υπόθεση η ενάγουσα είχε υποστεί αυχενικό τραυματισμό με ελαφρά μετακίνηση σπονδύλου, με μόνιμο κατάλοιπο τη δυσκαμψία του αυχένα και με πιθανότητα επιδείνωσης. Το ποσό των £10.000,- που επιδικάστηκε πρωτόδικα κρίθηκε έκδηλα υπερβολικό και μειώθηκε σε £7.000,-. Ο κ. Ανδρέου παρέπεμψε επίσης στην Πολ. Έφεση Αρ. 11657, Ευριπίδης Συκοπετρίτης Λτδ ν. Λάμπρου Αθηνάκη (21.6.2005) όπου ο ενάγοντας είχε υποστεί συντριπτικό κάταγμα μεσότητας δεξιάς κλείδας και αιμάτωμα, διάστρεμμα αριστερού ώμου. Υποβλήθηκε σε δύο εγχειρήσεις. Παρέμειναν ως μόνιμα κατάλοιπα περιοδικός πόνος και ανικανότητα για βαριά χειρωνακτική εργασία. Το πρωτόδικο Δικαστήριο επεδίκασε £15.000,-. Το Ανώτατο Δικαστήριο, σε παράπονο του ενάγοντα, έκρινε ότι το ποσό αυτό δεν βρισκόταν εκτός των πλαισίων της εύλογης αποζημίωσης. Έχω υπόψη μου τις γενικές αρχές και τις επιμέρους υποθέσεις στις οποίες έχουν αναφερθεί οι ευπαίδευτοι δικηγόροι. Όπως και το ότι κάθε υπόθεση κρίνεται, υπό το φως των γενικών αρχών, κάτω από τα δικά της δεδομένα. Ο ενάγοντας υπέστη πολλαπλές σοβαρές κακώσεις με πόνο και ταλαιπωρία. Η κατάσταση του έχει γενικά βελτιωθεί, ειδικότερα δε σε βαθμό αποκατάστασης σε ό,τι αφορά το πόδι, όμως παραμένουν κατάλοιπα που επηρεάζουν την καθημερινή του ζωή. Θα πρέπει, τέλος, να ληφθεί υπόψη η απώλεια, ως άνω, των «απολαύσεων της ζωής». Οι ευπαίδευτοι δικηγόροι εισηγήθηκαν πως αποζημίωση για τα θέματα αυτά θα μπορούσε να είναι το ποσό των £20.000,-. Αποδέχομαι την εισήγηση τους. Έχουν, τέλος, συμφωνήσει όπως επί όλων των ποσών (£20.000, £6.000, £6.000) δοθεί νόμιμος τόκος από σήμερα. Λόγω ομοιόμορφης ρύθμισης του τόκου δεν χρειάζεται να δοθεί απόφαση για κάθε κεφάλαιο χωριστά. Ως εκ των άνω δίδεται απόφαση υπέρ του ενάγοντα και εναντίον του εναγομένου για £32.000,- με νόμιμο τόκο από σήμερα πλέον έξοδα στην κλίμακα της απόφασης, όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.)............... Τ. Θ. Οικονόμου, Α.Ε.Δ. /ΣΣΑ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο