Κώστα Χριστοφή ν. Λ.Λούτσιος Υιός (Επιγραφές) Λτδ., Αρ. Αγωγής: 6/01, 22 Δεκεμβρίου, 2006 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2006:A179 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ-ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ. Ενώπιον: Ι.Ιωαννίδη, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 6/01 Μεταξύ: Κώστα Χριστοφή, Ενάγοντα -και- Λ.Λούτσιος & Υιός (Επιγραφές) Λτδ. Εναγομένης 22 Δεκεμβρίου, 2006. ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για Ενάγοντα: κ. Κ. Μ. Χ"Πιέρας. (κα Ε. Λουκά για ν΄ ακούσει απόφαση). Για Εναγόμενη Εταιρεία: κ. Α.Ζαχαρίου. (κ. Γρ. Σαββίδης για ν΄ ακούσει απόφαση) Α Π Ο Φ Α Σ Η O Ενάγων με αγωγή που κατέθεσε στις 4/1/01 αξιώνει εναντίον της Εναγόμενης Εταιρείας αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες και ζημιές που υπέστη συνεπεία εργατικού ατυχήματος που έλαβε χώρα στις 17/5/00 στην Αγία Νάπα της Επαρχίας Αμμοχώστου. Σύμφωνα με την Έκθεση Απαίτησης του, όπως αυτή τροποποιήθηκε δυνάμει διατάγματος του Δικαστηρίου ημερ. 9/1/04, το ατύχημα έγινε ως ακολούθως: (παρατίθεται αυτολεξεί η παράγραφος 3 της Έκθεσης Απαίτησης) «Κατά ή περί την 17/5/2000 και ενώ ο ενάγων κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του ως υπάλληλος της Εναγομένης, ευρίσκετο επί στέγης με τσίγγους, εις περιοχή Λιμανάκι Αγ. Νάπας, προκειμένου να τοποθετήσει «ταπέλλα» του κέντρου «Ζορπάς», ο και/ή οι τσίγγοι υποχώρησαν και/ή εζάβωσαν με αποτέλεσμα να χάσει ο Ενάγων την ισορροπία του και να πέσει κάτω στο έδαφος από ύψος 3 περίπου μέτρων.» Ο Ενάγων αποδίδει στην Εναγόμενη Εταιρεία τις ακόλουθες λεπτομέρειες αμέλειας και/ή παράβασης νομίμων καθηκόντων (παρατίθενται αυτολεξεί): «α. Παρέλειψαν να προμηθεύσουν τον Ενάγοντα με τα αναγκαία μέσα για εκτέλεση της εργασίας του και/ή παρά το γεγονός ότι υπήρχαν διαθέσιμα ασφαλή τέτοια μέσα, έδωσαν οδηγίες στον Ενάγοντα να ανέλθει επί της στέγης με σκάλα και να εκτελέση την εργασία πατώντας επί της στέγης. β. Παρέλειψαν να βεβαιωθούν ότι η εργασία, πατώντας επί των τσίγγων ήτο ασφαλής. γ. Έδωσαν οδηγίες στον Ενάγοντα να εκτελέσει εργασία πατώντας επί τσίγγων που ήτο επικίνδυνοι. δ. Παρέλειψαν να εφαρμόσουν ορθό και ασφαλές σύστημα εργασίας και/ή διακίνησης για τον Ενάγοντα, από, προς και κατά την διάρκεια της εργασίας του. ε. Res ipsa Loquitur (Τα γεγονότα ομιλούν αφ' εαυτών).» Η Εναγόμενη Εταιρεία με το δικόγραφο της αρνείται ότι υπήρξε αμελής και ισχυρίζεται ότι το ατύχημα έλαβε χώρα ως ακολούθως: «Οι Εναγόμενοι αρνούνται από την παράγραφο 3 της Έκθεσης Απαιτήσεως ότι ο ενάγοντας ευρίσκετο σε στέγη με τσίγκους και ισχυρίζονται ότι ο ενάγοντας ευρίσκετο επί σκάλας (τριστέλι) και ο ενάγοντας έχασεν την ισορροπίαν του λόγω απροσεξίας και/ή αμέλειας του και όχι διότι ζάβωσαν και/ή υποχώρησαν οιοιδήποτε τσίγκοι αφού ο ενάγοντας δεν ευρίσκετο πάνω σε τσίγκους.» Αποδίδει στον Εναγόμενο τις ακόλουθες λεπτομέρειες αμέλειας: «α. Ήταν απρόσεκτος όταν ευρίσκετο επί της σκάλας (τριστέλι) για να τοποθετήσει την πινακίδα. β. Παρέλειψε να περπατά προσεκτικά επί της σκάλας (τριστέλι). γ. Έκαμε αδικαιολόγητα απότομη και απρόσεκτη κίνηση ενώ ευρίσκονταν επί της σκάλας (τριστέλι) με αποτέλεσμα να χάση την ισορροπία του. δ. Γενικά ήταν αμελής και απρόσεκτος ενώ ευρίσκετο επί σκάλας (τριστέλι) σε ύψος 2μ. περίπου από το έδαφος.» ΠΡΟΣΑΧΘΕΙΣΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑ. Ο Ενάγων καταθέτοντας ανέφερε ότι γεννήθηκε το 1978 στη Λάρνακα και ότι αποφοίτησε από τη Τεχνική Σχολή Αγ. Λαζάρου ως υδραυλικός συγκολλητής. Το 1999 εργοδοτήθηκε από την Εναγόμενη Εταιρεία με καθαρό μισθό £115.- την εβδομάδα. Συμφωνήθηκε επίσης να του δίνεται αύξηση £5.- στον εβδομαδιαίο μισθό κάθε 1ην του χρόνου. Στις 17/5/00 και ενώ ο καθαρός μισθός του ήταν £120.- την εβδομάδα τραυματίστηκε σε εργατικό ατύχημα που έλαβε χώρα σε εστιατόριο στην Αγία Νάπα. Κατά την πιο πάνω ημερομηνία διατάχθηκε από την Εναγόμενη Εταιρεία να εκτελέσει εργασία που είχε σχέση με την τοποθέτηση μιας ταμπέλας πάνω στην οροφή του εστιατορίου. Παρόντες ήταν ο διευθυντής της Εναγόμενης Εταιρείας, ο γαμπρός του διευθυντή και κάποιος Σάκης. Για το πώς επεσυνέβη το ατύχημα θεωρώ σκόπιμο να παραθέσω αυτολεξεί τη μαρτυρία του: «Πήγαμε στο εστιατόριο Ζοrpas στην Αγία Νάπα το πρωϊ, ενώσαμε την ταπέλα με τις βίδες και κόλλησα με φλάς δύο κομάτια σίδερο πάνω στην ταπέλα για να δεθεί το σιαρπάνι, το σχοινί, τζιήνο το πλατύ, για να δεθεί πάνω στο φόρκλιφτ, να την βγάλει πάνω στην οροφή. Μόλις τα κόλλησα λαλεί μου ο μάστρος ατε ρε Κώστα βάλτα εργαλεία πάνω, σμιρίλια, ηλεκτροκολλήσεις, σύρματα, ρεύματα, πασαμάνα, σφυρκά τζιαί έπιασα εγώ τα πασαμάνα και τα έσυρα πάνω στην οροφή διότι δεν ήταν πολύ ψηλά, τρία μέτρα ήταν. Εσυρα και το extension του ρευμάτου τζιαί τύλιξα τα σύρματα της κόλλησης πάνω στην ηλεκτροκόλληση, έπιασα την ηλεκτροκόλληση και έβαλα την στο ώμο μου και βγήκα από το τριστέλι πάνω στην οροφή. Τοποθέτησα την κόλληση και προχώρησα 1-2 βηματάκια προς τα πάνω διότι ήταν και κατηφορική η οροφή τζιαί ένοιωσα τον τσίγκο να υποχωρεί προς τα κάτω με αποτέλεσμα να χάσω την ισορροπία μου, με αποτέλεσμα να πέσω κάτω και να τραυματιστώ.» Κατάθεσε ως τεκμήριο 9 βεβαίωση που υπογράφεται από την Εναγόμενη Εταιρεία την οποία του έδωσε ο διευθυντής αυτής, την επόμενη του ατυχήματος ημέρα, στο Νοσοκομείο όπου νοσηλευόταν. Η εν λόγω βεβαίωση αναφέρει τα ακόλουθα: «Την 17/5/00 ο υπάλληλος της εταιρείας Κωνσταντίνος Χριστοφή ... ενώ ευρισκόταν επί των τσίγγων του υποστατικού του κέντρου Zorba The Greek Αγ. Νάπα για την εφαρμογή επιγραφής (βάσεις) ο τσίγγος υπεχώρησε με αποτέλεσμα ο υπάλληλος να πέση από ύψος περίπου 3 μέτρων επί του τσιμέντου (δαπέδου), με αποτέλεσμα τον κρίσιμο τραυματισμό του.» Ο Ενάγων έκανε αναφορά και στους τραυματισμούς του. Συγκεκριμένα ανέφερε πως αμέσως μετά το ατύχημα έχασε τις αισθήσεις του. Τον μετέφεραν αρχικά σε κλινική στην Αγία Νάπα και ακολούθως στο Νοσοκομείο Λάρνακας όπου παρέμεινε ακίνητος πάνω σε κρεβάτι για 45 περίπου ημέρες. Κατά το χρόνο που νοσηλευόταν στο Νοσοκομείο, του άλλαζαν τα ρούχα του οι νοσοκόμοι. ΄Ηταν η θέση του πως έχει πολλαπλά κατάγματα πάνω στην σπονδυλική στήλη. Ανέφερε ότι σήμερα μουδιάζει το αριστερό του πόδι, έχει έντονους πόνους στη μέση και δεν μπορεί να σκύψει εντελώς κάτω, διότι όπως χαρακτηριστικά ανέφερε «παλσάμοσαν οι μυς μου». Ήταν επίσης η θέση του πως δεν μπορεί να εκτελέσει εργασίες που απαιτούν πολλές κινήσεις και ανύψωση βάρους, για να προσθέσει πως μέχρι 5-15 κιλά τα σηκώνει αφού δεν είναι παράλυτος. Οι ιατροί του συνέστησαν να κάνει κολύμπι και φυσιοθεραπεία και να αποφεύγει τα βάρη. Κατέθεσε ως τεκμήριο 8 ιατρικό πιστοποιητικό του νευροχειρούργου Χριστόφορου Χριστοφόρου ο οποίος ήταν ένας από τους θεράποντες ιατρούς του. Κατέθεσε ως τεκμήρια διάφορες αποδείξεις σε σχέση με ποσά που κατέβαλε για φυσιοθεραπεία και για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Τέλος, ήταν η θέση του πως δεν μπορεί να εκτελέσει την εργασία που εκτελούσε προηγουμένως. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι τα καθήκοντα του ήταν καθήκοντα ταμπελογράφου συγκολλητή. Αναφέρθηκε με λεπτομέρεια στο τι ακριβώς έκανε κατά το χρόνο που εργοδοτείτο από την Εναγόμενη Εταιρεία. Για να τοποθετηθεί η ταμπέλα θα έπρεπε να ήταν παρών και ο διευθυντής της Εναγόμενης Εταιρείας αφού αυτός θα τους καθοδηγούσε για το τι ακριβώς θα έκαναν. Την ημέρα του δυστυχήματος ανέβηκε πάνω σε ένα τριστελλούδι «ανεμικό που εσούζετο» με την ηλεκτροκόλληση πάνω στον ώμο του. Αφού τοποθέτησε την ηλεκτροκόλληση πάνω στην οροφή έκανε 1-2 βηματάκια προς τα μέσα «για να πάω να πιάσω το σύρμα που έσυρα προηγουμένως για να κατεβάσω τη φίσια κάτω για να έχουμε ρεύμα πάνω να μπορεί να δουλεύκει η κόλληση». Όπως ανέφερε, έμεινε μέχρι τα δύο βηματάκια διότι υποχώρησε ο τσίγγος προς τα κάτω με αποτέλεσμα να χάσει την ισορροπία του και να πέσει στο έδαφος. Ηταν η θέση του πως δεν μπορούσε να διαπιστώσει κατά πόσο οι τσίγγοι ήταν καλά τοποθετημένοι για τους λόγους που ανέφερε. Αρνήθηκε την υποβολή του ευπαίδευτου συνηγόρου της Εναγόμενης Εταιρείας ότι δεν υποχώρησε ο τσίγγος και ότι έχασε την ισορροπία του γιατί ήταν απρόσεκτος. Επέμενε στις αρχικές του θέσεις αναφορικά με τα τραύματα, τις ζημιές και απώλειες που υπέστη συνεπεία του ατυχήματος, και αρνήθηκε ότι πρόβαλε υπερβολές για να αποκομίσει μεγαλύτερο όφελος από ότι πιθανό να δικαιούται. Εκ μέρους του Ενάγοντα κατέθεσε ο ορθοπεδικός κ. Σέργιος Σεργίου (Μ.Ε.2). Σε σχέση με την κατάσταση της υγείας του συνέταξε μία ιατρική έκθεση (Τεκμήριο 11) στις 10.09.01, το περιεχόμενο της οποίας υιοθέτησε. Θεωρώ σκόπιμο να παραθέσω μέρος από το περιεχόμενο της εν λόγω έκθεσης. «. όπου ακτινολογικώς διαπιστώθησαν: 1) Συμπιεστικό κάταγμα σώματος 12ου θωρακικού σπονδύλου. 2) Συμπιεστικό κάταγμα τετάρτου οσφυικού σπονδύλου. Από τη νευρολογική εξέταση δεν διεπιστώθη βλάβη εκ του περιφερικού νευρικού συστήματος. Ο ασθενής εισήχθη στο Νοσοκομείο για παρακολούθηση και θεραπεία. Μερικές ημέρες αργότερα, αφού επέρασε η κρίσιμη κατάσταση του ασθενούς και άρχισε η βελτίωση, μεταφέρθηκ στον αξονικό τομογράφο όπου πέραν των 2 ως άνω καταγμάτων που αναφέρθησαν διεπιστώθη
(3)και κάταγμα το τόξου του 12ου θωρακικού σπονδύλου στη δεξιά πλευρά. Ο ασθενής θεραπεύθη με κλινοστατισμό για 6 εβδομάδες ακολουθόν ειδικό πρόγραμμα φυσικοθεραπείας. Ακολούθως κινητοποιήθηκε αλλά με τη σπονδυλική στήλη ακινητοποιημένη με κηδεμόνα οσφύος. Εξήλθε του Νοσοκομείου στις 02.07.2000 παρακολουθούμενος εις τα εξωτερικά ιατρεία. Κατά τις εξετάσεις του στα εξωτερικά ιατρεία παραπονείτο συνεχώς για τον πόνο στη μέση και για επέκταση του πόνου στο δεξιό κάτω άκρο. ....... ... Στην κλινική μας προσήλθε αμέσως μετά την έξοδό του από το Νοσοκομείο Λάρνακος δια την από κοινού παρακολούθηση με το Νοσοκομείο. Οι οσφύες ήτο ακινητοποιημένοι με ορθοπεδικό κηδεμόνα. Από την εξέταση υπήρχε πολύ έντονος και επώδυνη δυσκαμψία της σπονδυλικής στήλης. Ο ασθενής παραπονείτο για πόνο στο αριστερό άκρο και μούδιασμα, το οποίο επιτείνεται όταν στέκεται πολλές ώρες ή όταν προσπαθεί να περπατήσει για αρκετή ώρα. Δεν διαπιστώθη νευρολογική βλάβη. ..... ... 8 μήνες μετά το ατύχημα έγινε σύσταση στον ασθενή όπως βρει πιο ελαφρύ επάγγελμα διότι, λόγω της φύσεως των καταγμάτων του ασφαλώς είναι αδύνατη η επάνοδός του στο προηγούμενο επάγγελμα. Παρ΄ όλη την καλή διάθεση και την προσπάθειά του ο πόνος δεν τον έχει αφήσει να εργαστεί μέχρι στιγμής σε άλλο επάγγελμα. Ο πόνος εξακολουθούσε να βασανίζει τον ασθενή καθώς και το μούδιασμα περισσότερο στο αριστερό κάτω άκρο. Γι΄ αυτό το λόγο στις 16.07.01 έγινε σύσταση του ασθενούς για μαγνητική τομογραφία της οποίας τα αποτελέσματα είναι τα εξής: Συμπιεστικά κατάγματα 12ου θωρακικού και 4ου οσφυικού σπονδύλου με απώλεια του ύψους του σώματος του σπονδύλου. Επίσης δεν διαπιστώθη παραμόρφωση στο κανάλι του σπονδύλου ή δισκοπάθεια. Υπήρχε ένας μικρός σχηματισμός ινώδη ιστού στις περιοχές των καταγμάτων αλλά αυτό δεν πιέζει νεύρα. Γνώμη - Πρόγνωση: Ο τραυματισμός του ασθενούς ήτο πολύ σοβαρός. Έχει υποστεί κατάγματα σώματος 12ου θωρακικού σπονδύλου, τόξου 12ου θωρακικού σπονδύλου, κάταγμα 4ου οσφυικού σπονδύλου. Έχει ταλαιπωρηθεί αφάνταστα και εξακολουθεί να ταλαιπωρείται λόγω της δυσκαμψίας και του πόνου καθώς και των ερεθισμών του ισχιακού νεύρου σε ορισμένες κινήσεις. Συνεχίζει τη φυσικοθεραπεία του για απόκτηση ευκαμψίας. Συνεχίζει να παίρνει φάρμακα κατά διαστήματα για βελτίωση του πόνου που αισθάνεται. Παρ΄ όλες τις φιλότιμες προσπάθειές του δεν είναι δυνατό να επανέλθει στο προηγούμενο επάγγελμά του κι έχει εγγραφεί σε ειδική σχολή πληροφορικής για εκμάθηση computers για να μπορέσει να αλλάξει το επάγγελμά του. Συνεχίζει τη φυσικοθεραπεία. Συνεχίζει να παίρνει φάρμακα κατά διαστήματα. Επίσης, χρειάζεται παρακολούθηση μελλοντικά με ακτινογραφίες ή άλλες διαγνωστικές μεθόδους, διότι υπάρχει ενδεχόμενο ανάπτυξης σπονδυλοαρθρίτιδος εις τις περιοχές των καταγμάτων οι οποίες θα επιδεινώσουν την κατάστασή του μελλοντικά.» Στις 30.11.03 εξέδωσε συμπληρωματικό ιατρικό πιστοποιητικό (Τεκμήριο 12). Σε αυτό αναφέρονται, ανάμεσα σε άλλα, τα ακόλουθα: «Εξακολουθεί να έχει πόνο στη μέση, υπάρχει έντονη δυσκαμψία της μέσης και εξάλειψη της οσφυϊκής λόρδωσης. Υπάρχει ισχιαλγία και συχνά υπαισθησία στην περιοχή του ισχιακού νεύρου αριστερά. Σε νέα αξονική τομογραφία, η οποία έγινε στις 06.02.03, είναι ορατά τα κατάγματα του σώματος του 12ου θωρακικού σπονδύλου καθώς και του 4ου οσφυικού, χωρίς παρεκτοπίσεις. Επίσης, διαπιστούται ότι υπάρχει οποισθοπλαγία δεξιά κήλη μεταξύ του 3ου και 4ου σπονδύλου και μικρή οπισθία κεντρική κήλη στους μεσοσπονδύλιους δίσκους 04-05 και 05-
- ..» Αντεξεταζόμενος δεν αμφισβητήθηκαν τα ευρήματα του όπως αυτά εκτίθενται στα εκδοθέντα ιατρικά πιστοποιητικά. Ρωτήθηκε σε σχέση με τις προσπάθειες του Ενάγοντα για εξεύρεση εργασίας για τις οποίες κάνει αναφορά στα εν λόγω ιατρικά πιστοποιητικά, και ανέφερε πως ό,τι καταγράφεται σε σχέση με τις προσπάθειες εξεύρεσης εργασίας είναι με βάση τα όσα του ανέφερε ο Ενάγων. Τέλος, εκ μέρους του Ενάγοντα κατέθεσε και ο κ. Σπύρος Σπύρου (Μ.Ε.3) ορθοπεδικός χειρούργος. Το 2000 εργαζόταν στο Νοσοκομείο Λάρνακας και ήταν ο θεράπων ιατρός του Ενάγοντα. Σε σχέση με την κατάσταση της υγείας του συνέταξε ιατρική έκθεση ημερ. 5/12/00 την οποία κατέθεσε ως τεκ.
- Θεωρώ σκόπιμο να παραθέσω μέρος του περιεχομένου της εν λόγω έκθεσης: «.. Κατά την εξέταση ευρέθη κάταγμα του σώματος του Δωδεκάτου θωρακικού σπονδύλου και του σώματος του Τέταρτου οσφϋικού σπονδύλου. Νευρολογικά ευρήματα δεν παρατηρούντο. Ο ασθενής εισήχθη στο Νοσοκομείο για παρακολούθηση και θεραπεία. Μερικές ημέρες μετά τον τραυματισμό και αφού η γενική του κατάσταση είχε καλυτερεύση. Εγινε Αξονική Τομογραφία κατά την οποία πέραν των καταγμάτων που αναφέρονται πιο πάνω διεπιστώθη και κάταγμα του τόξου του 12ου θωρακικού στη δεξιά πλευρά. Ο ασθενής παρέμεινε στο Νοσοκομείο κλινήρης για έξι εβδομάδες ακολουθώντας πρόγραμμα φυσιοθεραπείας. Ακολούθως κινητοποιήθηκε χρησιμοποιώντας ζώνη οσφϋος και απελύθη για παρακολούθηση στα Εξωτερικά Ιατρεία την 2/7/
- Εκτοτε παρακολουθείτο στα Εξωτερικά. Κατά την παρακολούθηση παραπονείτο για συνεχή πόνο στην οσφύ και κατά διαστήματα το δεξιό κάτω άκρο. Εγινε επανάληψη της Αξονικής Τομογραφίας χωρίς να διαπιστωθεί μετατόπιση καταγόντος τεμαχίου ή άλλος λόγος που να δικαιολογεί τα παράπονα του ασθενή. Παρούσα κατάσταση: Ο ασθενής συνεχίζει να παραπονείται για συνεχή πόνο στη μέση και κατά διαστήματα δεξιά ισχιαλγία. Αντικειμενικά παθολογικά ευρήματα δεν παρατηρούντο. Οι κινήσεις στην οσφύ είναι ικανοποιητικές. Γνώμη: Ο ασθενής υπέστη πολύ σοβαρό τραυματισμό της σπονδυλικής στήλης για τον οποίο θεραπεύθηκε συντηρητικά. Για ένα διάστημα έξι με οκτώ μήνες θα είναι μακριά από την εργασία του και θα ακολουθεί πρόγραμμα φυσιοθεραπείας. Ακολούθως θα μπορεί να αναλάβει ελαφρά εργασία για άλλο τόσο διάστημα. Η γνώμη μου είναι ότι δύσκολα θα επανέλθει σε επάγγελμα που να απαιτεί βαριά χειρονακτική εργασία θα μπορεί όμως να ασκεί ελαφριά μέχρι μέτρια χειρονακτική εργασία. Με τον χρόνο στην περιοχή του κατάγματος θα δημιουργεί σπονδυλοαρθρίτιδα που θα προκαλεί μέτριου βαθμού ενοχλήματα στον ασθενή. Στον ασθενή θα χορηγηθεί άδεια απουσίας από την εργασία του μέχρι την 31/12/00.» Ήταν η θέση του πως όταν ομιλεί για βαριά χειρονακτική εργασία εννοεί ότι ο Ενάγων δεν μπορεί να σηκώνει βάρη, να μεταφέρει, να φορτώνει, να ξεφορτώνει. Αντεξεταζόμενος ανέφερε πως το μέγεθος του πόνου είναι πάντα υποκειμενικό και κανένας δεν μπορεί να πει πόσο πονεί ένας ασθενής. Το γεγονός ότι κάποιος δεν μπορεί να διαπιστώσει ένα πρόβλημα με εξετάσεις δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει το πρόβλημα. Ήταν η θέση του πως στην προκείμενη περίπτωση «μια τάση της ρίζας θα μπορούσε να προκαλέσει αυτό το ριζιτικό πόνο». Τέλος, ήταν η θέση του ότι ο Ενάγων μπορούσε να ασκήσει ελαφριά χειρονακτική εργασία 8 μήνες μετά το ατύχημα, δηλαδή μετά τη λήξη της χορηγηθείσας άδειας απουσίας. Εκ μέρους της Εναγόμενης Εταιρείας κατέθεσε ένας μάρτυρας, ο κ. Βάρναβας Τζιούβας, χειρούργος ορθοπεδικός. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του εξέτασε τον Ενάγοντα στην κλινική του τον Ιανουάριο του 2005 για πρώτη και μοναδική φορά. Ηταν η θέση του ότι ο Ενάγων υπέστη σοβαρότατο τραυματισμό. Δέχθηκε ότι επρόκειτο για τα κατάγματα στα οποία κάνει αναφορά ο ιατρός Σπύρου στο ιατρικό του πιστοποιητικό. Ηταν η θέση του για τους λόγους που εξήγησε ότι πρόκειται περί σταθερών καταγμάτων. Ο ίδιος πιστεύει ότι στα δύο σημεία των καταγμάτων του Ενάγοντα θα αναπτυχθεί μετατραυματική σπονδυλίτης η οποία οπωσδήποτε θα του περιορίζει την κίνηση και θα του προκαλεί πόνο. Αυτή ήταν σε γενικές γραμμές η προσαχθείσα μαρτυρία, το σύνολο της οποίας έχω θέσει ενώπιον μου. Θα σταθώ σε συγκεκριμένα μέρη αυτής όπου ήθελε κριθεί αναγκαίο. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Παρακολούθησα με ιδιαίτερη προσοχή όλους τους μάρτυρες ενόσω αυτοί κατέθεταν κατά την ακροαματική διαδικασία και είχα την ευκαιρία να δω τον τρόπο που απαντούσαν στις διάφορες ερωτήσεις που τους υποβάλλοντο, το καλό ή κακό μνημονικό τους και την εν γένει συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα. (βλ. C & A Pelekanos Assoc. Ltd v. Πελεκάνου
(1999)1 Α.Α.Δ. 1273, 1280-1281). ΄Εχω θέσει ενώπιον μου και το περιεχόμενο των εγγράφων που κατατέθηκαν ως τεκμήρια. Στην Ομήρου v. Δημοκρατίας
(2001)2 Α.Α.Δ. 506 υποδεικνύεται ότι η αξιολόγηση της μαρτυρίας ενός μάρτυρα πρέπει να γίνεται με βάση το περιεχόμενο, την ποιότητα, την πειστικότητα και τη σύγκριση της με την υπόλοιπη μαρτυρία. Ο Ενάγων μου έκανε καλή εντύπωση και τον δέχομαι ως αξιόπιστο μάρτυρα. Η μαρτυρία του ήταν σαφής και σταθερή ενώ δεν δίστασε να αναφέρει πως δεν έμεινε παράλυτος από το ατύχημα και ότι μπορεί να σηκώνει βάρος. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε «Μέχρι 5, 10, 15 κιλά τα σηκώνω, δόξα σοι ο Θεός δεν είμαι παράλυτος.» Ως εκ τούτου, αποδέχομαι τη μαρτυρία του και προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα. Κάποιο μέρος της μαρτυρίας του που αφορά σε μεταφορικά και μελλοντικά έξοδα, το απορρίπτω για τους λόγους που θα αναφέρω πιο κάτω. Καλή εντύπωση μου έκαναν και οι ιατροί που κατέθεσαν και με βάση τη μαρτυρία τους προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα. ΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΤΥΧΗΜΑ. Το γεγονός ότι ο Ενάγων ήταν εργοδοτούμενος της Εναγόμενης Εταιρείας κατά πάντα ουσιώδη προς την αγωγή χρόνο, δεν αμφισβητείται. Δεν αμφισβητείται επίσης ότι έλαβε χώρα ατύχημα, καθ' ον χρόνο ο Ενάγων εκτελούσε ανατεθείσα από την Εναγόμενη Εταιρεία εργασία στα πλαίσια της πιο πάνω εργοδότησης του, και ότι συνεπεία αυτού τραυματίστηκε. Εκείνο που αμφισβητείται είναι η ευθύνη για το ατύχημα. Στην υπόθεση Κυριάκου ν. Caramondani Bros Ltd.
(2001)1 (A) A.A.Δ. 219, διαβάζουμε τα ακόλουθα από τις σελ.223-224: «Ένα από τα πιο σημαντικά καθήκοντα του εργοδότη, που είναι απόλυτο, απέναντι στους υπαλλήλους του, είναι να τους παρέχει ασφαλή τόπο ή ασφαλές σύστημα εργασίας. Η τάση της νομολογίας τα τελευταία χρόνια ήταν η πλήρης εμπέδωση αυτής της προστασίας των εργαζομένων. Αλλωστε όπως τόνισε ο Πικής, Δ., στην υπόθεση United Brick Works Ltd v. Ευαγγέλου
(1992)1 Α.Α.Δ. 123: «Στην Κύπρο η προστασία των εργαζομένων αποτελεί διακηρυγμένο συνταγματικό στόχο (΄Αρθρο 9) στο πλαίσιο εξασφάλισης των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου που αναμφίβολα περιλαμβάνουν και την ασφάλειά του στον τόπο της εργασίας του.» Στην υπόθεση Χρ.Αγγελή ν. Ιωάννη Καρκα, κ.α. Πολιτική Εφεση 12054, απόφαση ημερ. 1/11/06, λέχθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με την ευθύνη του εργοδότη (σελ.7): «Η ευθύνη για τη διασφάλιση ασφαλών συνθηκών εργασίας βαρύνει αποκλειστικά τον εργοδότη και δεν μπορεί να μετατεθεί αυτή η ευθύνη στους ώμους του εργοδοτουμένου. Ετσι και στην προκείμενη περίπτωση το καθήκον του εργοδότη για τη διασφάλιση ασφαλών συνθηκών εργασίας στον εργοδοτούμενο του ήταν υπαρκτό και ο εφεσείων δεν το εξετέλεσε.» Στην πιο πάνω απόφαση το Εφετείο επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση βάσει της οποίας ο εργοδότης κρίθηκε εξ ολοκλήρου υπεύθυνος για το εργατικό ατύχημα συνεπεία του οποίου τραυματίστηκε ο Ενάγοντας. Το Δικαστήριο βρήκε ότι ο Ενάγοντας τραυματίστηκε γιατί δεν παρασχέθηκε σε αυτόν ασφαλής τόπος εργασίας αφού το ικρίωμα (σκαλωσιά) από το οποίο έπεσε δεν είχε φτιαχτεί με τον δέοντα τρόπο. Στην υπόθεση St. Marína Sport. Promot. Ltd. v. Dimitrov
(2004)1(Γ) Α.Α.Δ. 1663, ο Ενάγων-Εφεσίβλητος, ο οποίος ήταν εργοδοτούμενος των Εφεσειόντων, εργαζόταν με κάποιο άλλο υπάλληλο των Εφεσειόντων τοποθετώντας τσίγκους σε στέγη οικοδομής των Εφεσειόντων, όταν ο άλλος υπάλληλος του είπε να κατέβει από τους τσίγκους και να ανυψώσει με το τρακτέρ αμιαντότσιγκους τους οποίους θα τοποθετούσαν στη στέγη. Για να κατέβει από τη θέση που εργαζόταν χρησιμοποίησε αλουμινένια σκάλα η οποία στη βάση της στηριζόταν σε αμιαντότσιγκους. Οι τσίγκοι μαζί με την σκάλα υποχώρησαν και ο Εφεσίβλητος βρέθηκε στο έδαφος με σοβαρά τραύματα. Το πρωτόδικο Δικαστήριο δεχόμενος ως αληθή τη μαρτυρία του Εφεσίβλητου, έκρινε ως απόλυτα υπεύθυνους για το ατύχημα τους Εφεσείοντες. Ανέφερε, ανάμεσα σε άλλα, πως ο Εφεσίβλητος εκτελούσε τα καθήκοντα που του ανατέθηκαν με τον τρόπο που του υπεδείχθη και τα μέσα που του δόθηκαν, και ότι οι Εφεσείοντες όφειλαν να προστατεύσουν τον Εφεσίβλητο από τον εμφανή κίνδυνο στον οποίο τον εξέθεσαν. Για να καταλήξει ότι θα έπρεπε να γνώριζαν πως η σκάλα που διέθεταν για την εργασία του δεν μπορούσε να σταθεροποιηθεί με ασφάλεια πάνω στους τσίγκους. Το Εφετείο επικύρωσε την πιο πάνω προσέγγιση και απέρριψε την έφεση. Στην παρούσα υπόθεση η Εναγόμενη Εταιρεία έδωσε οδηγίες στον Ενάγοντα να εκτελέσει εργασία σε στέγη εστιατορίου. Συγκεκριμένα, μαζί με άλλο υπάλληλο θα τοποθετούσαν ταμπέλα στην στέγη του εστιατορίου η οποία ήταν φτιαγμένη από τσίγκους. Μόλις ο Ενάγων έκανε 1-2 βήματα πάνω στους τσίγκους της στέγης, αυτοί υποχώρησαν με αποτέλεσμα να χάσει την ισορροπία του, να πέσει από ύψος τριών περίπου μέτρων και να τραυματιστεί. Να σημειωθεί ότι κατά το χρόνο που ο Ενάγων εκτελούσε την ανατεθείσα από την Εναγόμενη Εταιρεία εργασία, επιβλέπετο από τον διευθυντή της κ. Λούτσιο Λούτσιου ο οποίος και του έδινε οδηγίες για το τι ακριβώς θα έκανε. Το Δικαστήριο βρίσκει ότι η Εναγόμενη Εταιρεία όφειλε να προστατεύσει τον Ενάγοντα από τον εμφανή κίνδυνο στον οποίο τον εξέθεσε. Συγκεκριμένα θα έπρεπε να γνωρίζει ότι οι τσίγκοι της στέγης οροφής του εστιατορίου δεν μπορούσαν να αντέξουν το βάρος του Ενάγοντα. Ας σημειωθεί εδώ πως η Εναγόμενη Εταιρεία δεν έδωσε οποιαδήποτε μαρτυρία για τις συνθήκες του ατυχήματος, και κατ' επέκταση δεν έδωσε μαρτυρία κατά πόσο πριν αναθέσει στον Ενάγοντα τη συγκεκριμένη εργασία προέβηκε σε οποιοδήποτε έλεγχο σε σχέση με την κατασκευή της στέγης του εστιατορίου και την αντοχή αυτής. Αν προέβαινε σε τέτοιο έλεγχο, θα διαπίστωνε τον κίνδυνο στον οποίο εξέθεσε τον Ενάγοντα. Όπως έχει επανειλημμένα τονιστεί το κριτήριο για τον προσδιορισμό του καθήκοντος επιμέλειας δεν εντοπίζεται στις πιθανότητες εκδήλωσης του κινδύνου αλλά στο προβλεπτό του και στη δυνατότητα αποτροπής του με λογικά προσιτά μέσα (Ανάγνου ν. Alco Filters (Cyprus) Ltd,
(2002)1(B) 918. 925). Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο βρίσκει ότι η Εναγόμενη Εταιρεία ευθύνεται για το ατύχημα. Εχω εξετάσει κατά πόσο θα πρέπει να αποδοθεί συντρέχουσα αμέλεια στον Ενάγοντα. Διαπιστώνω ότι η Εναγόμενη Εταιρεία στο δικόγραφο της ισχυρίζεται ότι ο Ενάγων έχασε την ισορροπία του καθ' ον χρόνο βρισκόταν πάνω σε σκάλα και όχι πάνω στη στέγη του εστιατορίου (βλέπε τις παραγράφους 2 και 3 της Υπεράσπισης της). Βεβαίως, κατά την ακροαματική διαδικασία δεν αμφισβητήθηκε από την Εναγόμενη Εταιρεία ότι ο Ενάγων υπέστη το ατύχημα καθ' ον χρόνο εργαζόταν πάνω στη στέγη του εστιατορίου. Προς τούτο παραπέμπω στη σχετική μαρτυρία από την αντεξέταση του Ενάγοντα: «Ε. Όταν βγήκες πάνω και πάτησες στους τσίγκους είχε και ξύλο και δεν είχε κανένα πρόβλημα; Α. ..... Ε. Εκεί που πάτησες ήταν το τέλειωμα του τσίγκου; Όπως είναι ο τσίγκος τούτος και είναι το ξύλο που κάτω ο τσίγκος ήταν τέλεια στην άκρη; Α. ....» Υπό το φως των πιο πάνω, δεν υπάρχει δικογραφημένη οποιαδήποτε αμέλεια που να αποδίδεται στον Ενάγοντα καθ' ον χρόνο εκτελούσε εργασία στη στέγη του εστιατορίου. Παρόμοιο θέμα εξετάστηκε στην υπόθεση Τιτώνη ν. Χαρ. Πηλακούτας Λτδ.
(2001)1(Α) Α.Α.Δ., 479, στην οποία παρέπεμψε ο ευπαίδευτος συνήγορος του Ενάγοντα. Στην εν λόγω υπόθεση το πρωτόδικο δικαστήριο απέδωσε συντρέχουσα αμέλεια στον Εφεσείοντα η οποία δεν εκαλύπτετο από το δικόγραφο της Υπεράσπισης. Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε πως εσφαλμένα ο Εφεσείων κρίθηκε υπεύθυνος για συντρέχουσα αμέλεια σε σχέση με παράλειψη η οποία δεν είχε δικογραφηθεί. Εν πάση περιπτώσει μελετώντας προσεκτικά το σύνολο της προσαχθείσας μαρτυρίας, δεν έχω διαπιστώσει να ευθύνεται καθ' οιονδήποτε τρόπο ο Ενάγων για την πτώση του από τη στέγη του εστιατορίου. O κ. Ζαχαρίου για σκοπούς καταμερισμού ευθύνης έκανε αναφορά στην υπόθεση Κυριάκου (πιο πάνω). Μελετώντας προσεκτικά την εν λόγω υπόθεση διαπιστώνω ότι αυτή κρίθηκε με βάση τα δικά της γεγονότα τα οποία διαφέρουν από τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης. Ο πρωτόδικος Δικαστής στην εν λόγω υπόθεση βρήκε ότι ο Ενάγων δεν χρειαζόταν καθοδήγηση ή επίβλεψη είτε για να στήσει τη σκαλωσιά είτε για να εκτελέσει την εργασία που του ανατέθηκε, στην οποία διέθετε μεγάλη πείρα. Ο πρωτόδικος Δικαστής επέρριψε την αποκλειστική ευθύνη για το ατύχημα στον Ενάγοντα επειδή ο ίδιος δεν ζήτησε από τον επιστάτη υλικά για να κατασκευάσει κιγκλίδωμα και δεν αναζήτησε τέτοια σε άλλους χώρους του εργοταξίου. Το Εφετείο αφού έκανε αναφορά στο απόλυτο καθήκον του εργοδότη να μεριμνά για την ασφάλεια του παρ/εχόμενου από αυτόν τόπου και συστήματος εργασίας, βρήκε ότι τέτοια προστασία δεν παρασχέθηκε από τον εργοδότη ο οποίος δεν εφοδίασε τον Ενάγοντα με τα μέσα για να κατασκευάσει το κιγκλίδωμα. Πρόσθεσε μάλιστα πως ο πρωτόδικος Δικαστής λανθασμένα αντέστρεψε τους ρόλους και μετέθεσε το καθήκον του εργοδότη στον εργοδοτούμενο. Καταλόγισε ποσοστό ευθύνης 30% στον εργοδότη. Στην παρούσα υπόθεση, δεν έχει φανεί ότι ο Ενάγων είχε υποχρέωση να προβεί σε οτιδήποτε πριν αρχίσει να εκτελεί την ανατεθείσα εργασία. Ο Ενάγων διατάχθηκε από τον εργοδότη του να εκτελέσει τη συγκεκριμένη εργασία ο οποίος παρακολουθούσε και επέβλεπε τον Ενάγοντα κατά την εκτέλεση της ανατεθείσας εργασίας. Ας σημειωθεί πως το ατύχημα έγινε αμέσως μόλις ο Ενάγων έκανε 1-2 βήματα πάνω στη στέγη του εστιατορίου. Καταλήγω ότι την ευθύνη για το δυστύχημα την φέρει εξ ολοκλήρου η Εναγόμενη Εταιρεία. ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ. Είναι καλά γνωστό ότι ειδικές ζημιές πρέπει να εξειδικεύονται στην Έκθεση Απαίτησης και να αποδεικνύονται με αυστηρότητα. Με βάση την αξιόπιστη και αποδεκτή μαρτυρία και με βάση τις δηλώσεις του συνηγόρου του Ενάγοντα ότι κάποιες ζημιές περιορίζονται στα ποσά που εκτίθενται στις λεπτομέρειες ειδικών ζημιών, ο Ενάγων δικαιούται σε απόφαση για τις ακόλουθες ζημιές του. (α) £943.44σ. για ιατρικά έξοδα και φάρμακα (τεκμήρια 5 και 7) (β) £2,122.- για φυσιοθεραπεία (τεκμήριο 6) (γ) Αξίωση για απώλεια μισθών. Σύμφωνα με την αξιόπιστη και αποδεκτή μαρτυρία ο Ενάγων από τις 17/5/00, ημερ. ατυχήματος, - 31/3/05 απώλεσε τους μισθούς του. Ο μισθός του κατά το χρόνο του ατυχήματος ήταν £120.- εβδομαδιαίως καθαρά και θα αυξάνετο κάθε πρώτη του χρόνου κατά £5.- εβδομαδιαίως. Σύμφωνα με δήλωση του ευπαιδεύτου συνηγόρου του Ενάγοντα η αξίωση για απώλεια μισθών μετά την 1/6/03 περιορίζεται σε £45.- εβδομαδιαίως. Για σκοπούς υπολογισμού της απώλειας των μισθών του θεωρώ ότι ένα έτος έχει 52 εβδομάδες. Ο μισθός του Ενάγοντα το 2000 ήταν £120.- εβδομαδιαίως, δηλαδή £6240.- ετησίως (52 Χ 120). Ο Ενάγων για το 2000 δικαιούται σε £3900.-. ποσό το οποίο προκύπτει έχοντας ως βάση περίοδο 7½ μηνών. Ο μισθός του Ενάγοντα για το 2001 θα ήταν £125.- εβδομαδιαίως, συνεπώς ο Ενάγων για το 2001 δικαιούται σε £6500.- (52 εβδομάδες Χ 125). Ο Ενάγων για το 2002 δικαιούται σε £6,760.- (52 εβδομάδες Χ 130). Ο μισθός του Ενάγοντα το 2003 θα ήταν £135.- την εβδομάδα δηλαδή £7020.- ετησίως. Ο Ενάγων ζητά από 1/1/03 - 31/5/03 την απώλεια μισθών του πάνω στη βάση των £135.- εβδομαδιαίως, με αποτέλεσμα να δικαιούται σε £2925.-. Σύμφωνα με δήλωση του ευπαίδευτου συνηγόρου του Ενάγοντα από την 1/6/03 η αξίωση για απώλεια μισθών περιορίζεται σε £45.- εβδομαδιαίως. Εφόσον το Δικαστήριο βρίσκει ότι ο Ενάγων βρήκε τελικά εργασία την 1/4/05 δικαιούται σε απόφαση για απώλεια μισθών για την περίοδο από 1/6/03 - 31/3/05 δηλαδή σε £4290.-. Ο Ενάγων δικαιούται για απώλεια μισθών το ποσό των £24,375-. (δ) Όσον αφορά στην αξίωση για μεταφορικά, η μαρτυρία του Ενάγοντα εδώ ήταν γενική και αόριστη. Αναφέρθηκε, ανάμεσα σε άλλα, σε βενζίνη που πλήρωνε ο πατέρας του για την μεταφορά του, χωρίς να δίδει συγκεκριμένες λεπτομέρειες, για να καταλήξει ως εξής «θα ήθελα τουλάχιστο £300.-.» Ως εκ τούτου η εν λόγω αξίωση απορρίπτεται. Το ίδιο ισχύει και για τη μαρτυρία του σε σχέση με ποσά που καταβάλλει για φάρμακα και φυσιοθεραπεία. Ούτε και εδώ η μαρτυρία του ήταν συγκεκριμένη αφού ανέφερε ότι σήμερα χρειάζεται το λιγότερο γύρω στις £100.- με £150.- το χρόνο για φάρμακα και £600.- με £650.- το χρόνο για φυσιοθεραπεία. Ας σημειωθεί πως αυτές οι αξιώσεις δεν σχολιάστηκαν από τον ευπαίδευτο συνήγορο του Ενάγοντα στο στάδιο των αγορεύσεων, ενώ δεν περιλαμβάνονται ούτε στις αιτούμενες θεραπείες. Εν κατακλείδι ο Ενάγων δικαιούται σε απόφαση για το συνολικό ποσό των £27,440.44σ. για τις ειδικές ζημιές που υπέστη. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ - ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Είναι καλά γνωστό ότι αποφάσεις άλλων Δικαστηρίων μπορεί να είναι καθοδηγητικές, αλλά στο τέλος κάθε υπόθεση κρίνεται με βάση τα δικά της γεγονότα. Στη Φοινικαρίδης κ.α. v. Γεωργίου κ.ά.
(1991)1 Α.Α.Δ. 457, διαβάζουμε τα ακόλουθα από τη σελίδα 489: «Πρέπει όμως να επαναλάβουμε πως στον τομέα αυτό, όσο και αν προηγούμενες αποφάσεις, ιδιαίτερα αποφάσεις των Κυπριακών Δικαστηρίων που αντικατοπτρίζουν τις δικές μας πραγματικότητες, προσφέρουν καθοδήγηση στο βαθμό που είναι συγκριτικές ως αποκαλυπτικές της επικρατούσας τάσης, δεν είναι δεσμευτικές. Σε κάθε υπόθεση είναι ανάγκη να γίνονται οι αναγκαίες προσαρμογές, έχοντας υπόψη τα ιδιαίτερα περιστατικά της και βέβαια να συνυπολογίζεται η μείωση, με την πάροδο του χρόνου, της αξίας του χρήματος. Σημειώνουμε εδώ, την τάση που παρατηρείται μέσα από τη νομολογία για πρόσδοση μεγαλύτερης σημασίας στον ανθρώπινο πόνο και της αγωνίας που προκαλεί η ανικανότητα που εκδηλώνεται με την επιδίκαση, με την πάροδο του χρόνου, πιο γενναιόδωρων αποζημιώσεων.» (Δες επίσης τις υποθέσεις Σπύρου v. Χατζηχαραλάμπους,
(1989)1 Α.Α.Δ. 298, Ιακώβου v. Παπαδάκη κ.ά.
(2000)1(Γ) Α.Α.Δ. 2079, 2095). Τέλος έχει τονιστεί ότι ο υπολογισμός των αποζημιώσεων καθίσταται περισσότερο άσκηση διακριτικής ευχέρειας παρά συνηθισμένη πράξη λήψης απόφασης (Ανδρέου v. Οικονομίδη
(1997)1 Α.Α.Δ. 1501). Έχοντας ενώπιον μου τις πιο πάνω αρχές θα παραθέσω κάποιες από τις αποφάσεις στις οποίες έκαναν αναφορά οι ευπαίδευτοι συνήγοροι. Βεβαίως, επαναλαμβάνω, τις πιο κάτω αποφάσεις τις παραθέτω απλώς ως ένδειξη, αφού έχω κατά νου ότι τα ουσιώδη γεγονότα δύο υποθέσεων δεν είναι ποτέ τα ίδια. Υπόθεση Συκοπετρίτης v. Χριστοδούλου
(2004)1(Α) ΑΑΔ 218, ο Ενάγων ηλικίας 47 ετών κατά τον χρόνο του δυστυχήματος τραυματίστηκε σοβαρά στο κεφάλι και στο πόδι όταν κτυπήθηκε από αυτοκίνητο που οδηγούσε ο εναγόμενος. Υπέστη εγκεφαλική διάσειση, και σοβαρή μορφή υποκεφαλικού κατάγματος του δεξιού μηριαίου οστού. Έγινε ανάταξη και στερέωση του κατάγματος με βίδες. Κρίθηκε ότι εδικαιολογείτο η απουσία του από την εργασία για ένα χρόνο. Ο πόνος, η δυσφορία και η ταλαιπωρία του εφεσίβλητου ήταν πολύ μεγάλης έντασης. Σταδιακά, η κατάσταση του επιδεινώθηκε, με αποτέλεσμα να καταστεί, δύο περίπου χρόνια μετά το δυστύχημα, αναγκαία η υποβολή του σε νέα χειρουργική επέμβαση, σκοπός της οποίας ήταν η ολική αρθροπλαστική του δεξιού ισχίου χωρίς τσιμέντο. Μετά την εγχείρηση, ο εφεσίβλητος μπορούσε να βαδίζει με τη χρήση βακτηρίων. Η κατάσταση της υγείας του δεν του επέτρεπε επιστροφή στα πρότερα καθήκοντά τους ως αποθηκάριος, γεγονός που οδήγησε στην εργοδότησή του ως κλητήρα. Εργασία, επαγόμενη βαριά χειρωνακτική δουλειά, ήταν έξω από τα όρια των δυνατοτήτων του. Η μείωση της ικανότητάς του προς εργασία είχε ως αποτέλεσμα τη σοβαρή μείωση του εισοδήματός του. Άλλο κακό που θα τον βάρυνε για το υπόλοιπο της ζωής του, ήταν ελαφρά χωλότητα και μερικός (σε μικρό βαθμό) περιορισμός των κινήσεων του δεξιού ισχίου. Οι καιρικές αλλαγές θα του προκαλούν ενοχλήσεις. Κατά λογική δε πρόβλεψη, θα χρειαστεί να υποστεί ακόμα μια αρθροπλαστική επέμβαση, πρόγνωση που βασίζεται στη γνώση για τη δραστικότητα (διάρκεια ζωής) αρθροπλαστικών επεμβάσεων. Πρωτόδικα επιδικάστηκαν £35.000.- ως γενικές αποζημιώσεις, ποσό το οποίο επικυρώθηκε από το Εφετείο. Υπόθεση Ορφανίδου v. Περνάρου
(1994)1 ΑΑΔ 253, ο Ενάγων συνεπεία τροχαίου δυστυχήματος υπέστη εγκεφαλική διάσειση, κάταγμα και εξάρθρημα του 5ου και 6ου αυχενικού σπονδύλου με βλάβη στο δίσκο και σοβαρή θλάση του μυελού, και διάστρεμμα της θωρακικής και της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Χρειάστηκε να παραμείνει σε κρανιακή σκελετική έλξη καθηλωμένος στο κρεβάτι για έξι εβδομάδες. Υπήρχε δυνατότητα δημιουργίας μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας στην αυχενική μοίρα, που πιθανό να χρειαζόταν περαιτέρω χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση του δίσκου και της αρθρόδεσης του 5ου και του 6ου αυχενικού σπονδύλου. Πρωτόδικα επιδικάστηκαν £8.000.- ως γενικές αποζημιώσεις. Η Εναγόμενη θεώρησε το επιδικασθέν ποσό ως έκδηλα υπερβολικό και εφεσίβαλε την απόφαση. Το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση. Ο κ. Ζαχαρίου, στο στάδιο των αγορεύσεων επικαλέστηκε την πιο πάνω απόφαση. Ωστόσο θα πρέπει να λεχθεί ότι η πρωτόδικη απόφαση εκδόθηκε τον Σεπτέμβριο του 1991, δηλαδή πολύ πριν από την εκδίκαση της παρούσας υπόθεσης. Ας σημειωθεί επίσης πως εκείνο που εξετάστηκε στα πλαίσια της έφεσης ήταν κατά πόσο το επιδικασθέν ποσό ήταν έκδηλα υπερβολικό και όχι χαμηλό. Υπόθεση Constantin v. Αντωνιάδη
(2004)1(Γ) Α.Α.Δ.
- Ο εφεσίβλητος ηλικίας 16 ½ χρονών κατά το δυστύχημα και 23 ½ κατά την ολοκλήρωση της υπόθεσης, υπέστη, κατόπιν τροχαίου δυστυχήματος, εκτεταμένες εκδορές στο αριστερό ημιθωράκιο και στην εμπρόσθια επιφάνεια της αριστερής κνήμης, έντονη αιμάρθρωση στο γόνατο με επώδυνη και περιορισμένη κινητικότητα. Υπό γενική νάρκωση έγινε εκκενωτική παρακέντηση στο δεξιό γόνατο και αφαιρέθηκε μεγάλη ποσότητα αίματος. Διαπιστώθηκε ρήξη οπίσθιου χιαστού συνδέσμου. Τοποθετήθηκε στο γόνατο γύψινος επίδεσμος για περίοδο 2 εβδομάδων. Ακολούθησε φυσιοθεραπεία. Το γόνατο παρουσίαζε μεγάλη οπίσθια αστάθεια. Του έγινε δεύτερη αφαίρεση αιμάρθρου. Μετά από πάροδο αρκετών μηνών το γόνατο συνέχιζε να παρουσιάζει αστάθεια και ήταν επώδυνο. Το 1996 ο εφεσίβλητος κατετάγη ως βοηθητικός στο στρατό. Το 1999 υπέστη τραυματισμό του ιδίου γόνατος. Υπεβλήθη σε χειρουργική θεραπεία και του έγινε αφαίρεση του έσω μηνίσκου. Το γόνατο μέχρι τη δίκη ήταν ασταθές και επώδυνο και κρίθηκε ότι η κατάσταση είναι μόνιμη και τον δυσκολεύει στις δραστηριότητες του τρέξιμο, παρατεταμένη βάδιση και ορθοστασία, ανεβοκατέβασμα της σκάλας και περπάτημα σε ανώμαλο έδαφος. Ξεκίνησαν πρώϊμες για την ηλικία του αλλοιώσεις. Αναγκαιότητα εγχείρησης στο μέλλον. Το ποσό των £40.000.- που επιδικάστηκε από το πρωτόδικο δικαστήριο για γενικές αποζημιώσεις, αν και θεωρήθηκε κάπως υψηλό δεν κρίθηκε έκδηλα υπερβολικό. Υπόθεση Ζαουρή Αζόφ ν. Πρόδρομου Προδρόμου κ.α., Πολιτική Έφεση 11691, απόφαση ημερ. 19/4/
- Ο Ενάγων, ηλικίας 17½ ετών, ενεπλάκη σε τροχαίο δυστύχημα με αποτέλεσμα να υποστεί επιπλεγμένο συντριπτικό κάταγμα του κάτω τριτημορίου του αριστερού μηριαίου οστού, μεγάλο τραύμα στο αριστερό γόνατο και κάταγμα της γνάθου και του δεξιού οφθαλμικού κόγχου. Ακολούθως, υποβλήθηκε σε πολύωρη χειρουργική επέμβαση κατά την οποία έγινε ανοικτή ανάταξη του κατάγματος του μηριαίου οστού και στερέωση του με πλάκα και βίδες, συρραφή των τραυμάτων και ανάταξη και ακινητοποίηση με πλάκες οστεοσύνθεσης του δεξιού οφθαλμικού κόγχου και συρμάτινη ανάρτηση και διαγναθική ακινητοποίηση της άνω και της κάτω γνάθου. Εξήλθε από το νοσοκομείο μετά από ένα μήνα. Η λύση της διαγναθικής ακινητοποίησης έγινε μετά από έξι εβδομάδες και στο μεταξύ ο Ενάγων τρεφόταν με δυσκολία και μόνο με μαλακή τροφή. Το κάταγμα στο πρόσωπο επουλώθηκε πλήρως και δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα οποιασδήποτε μορφής. Οσον αφορά το κάταγμα του μηριαίου οστού υπήρξε επιπλοκή καθότι δεν είχε πωρωθεί και στις 8.11.1995 ο ενάγων υποβλήθηκε σε νέα χειρουργική επέμβαση κατά την οποία του έγινε μεταμόσχευση οστού που ελήφθη από το λαγόνιο. Η επέμβαση αυτή ήταν επιτυχής. Ο Ενάγων εξήλθε από το νοσοκομείο στις 21.11.1995 και βάδιζε με τη βοήθεια βακτηριών. Ένα χρόνο μετά διαπιστώθηκε ότι και το κάταγμα αυτό είχε πωρωθεί. Το μόνιμο κατάλοιπο είναι η κάποια αδυναμία που παρατηρείται και η ευκολία κόπωσης του αριστερού σκέλους μετά από παρατεταμένη φόρτιση που του προκαλεί δυσκολία κατά τη βάδιση. Τα συμπτώματα αυτά οφείλονται στη φύση του εν λόγω τραύματος. Δεν ετέθη θέμα δυσκολίας του ενάγοντα να ασκήσει συγκεκριμένη εργασία λόγω της πιο πάνω κατάστασης του και ειδικότερα αυτής του ηλεκτρολόγου για την οποία είχε εκπαιδευτεί. Οι ιατροί που τον εξέτασαν δεν ερωτήθηκαν αλλά ούτε και από μόνοι τους ανάφεραν οτιδήποτε σχετικά. Πλην των ουλών και ειδικά αυτών που του άφησαν οι δύο εγχειρήσεις, ο Ενάγων αντιμετωπίζει δυσκολία κατά τη βάδιση μετά από κοπιώδη προσπάθεια και έντονη φόρτιση του αριστερού σκέλους. Πρωτόδικα (ημερ. πρωτόδικης απόφασης 31/3/03) επιδικάστηκαν προς όφελος του Ενάγοντα £30,000.- ως γενικές αποζημιώσεις. Ο Εφεσείων θεώρησε το ποσό ως έκδηλα υπερβολικό, όμως το Εφετείο παρόλο που το χαρακτήρισε γενναιόδωρο, δεν το έκρινε έκδηλα υπερβολικό ώστε να δικαιολογείται επέμβαση του. Σημειώνω επίσης το γεγονός ότι όλες οι πιο πάνω αποφάσεις έχουν εκδοθεί προγενέστερα της παρούσας απόφασης, αφού είναι γνωστό ότι η αξία του χρήματος μειώνεται με την πάροδο του χρόνου. Έχω θέσει ενώπιον μου και άλλες αποφάσεις που αφορούν σε σωματικές βλάβες. Δεν χωρεί καμιά αμφιβολία ότι ο Ενάγων υπέστη σοβαρό τραυματισμό. Αυτό το παραδέχθηκε και ο ιατρός Βαρνάβας Τζιούβας ο οποίος κλήθηκε από την Εναγόμενη Εταιρεία. Συγκεκριμένα υπέστη (α) συμπιεστικό κάταγμα σώματος 12ου θωρακικού σπονδύλου (β) συμπιεστικό κάταγμα τετάρτου οσφυϊκού σπονδύλου και (γ) κάταγμα του τόξου του 12ου θωρακικού σπονδύλου στη δεξιά πλευρά. Aμέσως μετά το ατύχημα εισήχθη στο Νοσοκομείο Λάρνακας όπου παρέμεινε κλινήρης για έξι εβδομάδες, ακολουθώντας πρόγραμμα φυσιοθεραπείας, με οδηγίες να μην μετακινείται. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Νοσοκομείο οι νοσοκόμοι του άλλαζαν τα ρούχα. Εξήλθε του Νοσοκομείου στις 2/7/00 και παρακολουθείτο συχνά στα εξωτερικά ιατρεία. Εξακολουθεί μέχρι σήμερα να έχει πόνους στη μέση, υπάρχει έντονη δυσκαμψία της μέσης και εξάλειψη της οσφυϊκής λόρδωσης. Υπάρχει ισχιαλγία και συχνά υπαισθησία στην περιοχή του ισχιακού νεύρου αριστερά με αποτέλεσμα να μουδιάζει το αριστερό κάτω άκρο. Τα κατάγματα του σώματος του 12ου θωρακικού σπονδύλου και του 4ου οσφυϊκού είναι ορατά σε αξονική τομογραφία χωρίς παρεκτοπίσεις. Συνεχίζει να ταλαιπωρείται λόγω της δυσκαμψίας, του πόνου καθώς και των ερεθισμών του ισχιακού νεύρου σε ορισμένες κινήσεις. Συνεπεία των πιο πάνω δεν μπορεί να ασκήσει το επάγγελμα που ασκούσε προηγουμένως ούτε άλλη βαριά χειρονακτική εργασία η οποία απαιτεί από αυτόν να σηκώνει βάρη, να μεταφέρει, να φορτώνει, να ξεφορτώνει, είναι όμως ικανός για ελαφριά χειρονακτική εργασία. Με τον χρόνο υπάρχει ενδεχόμενο ανάπτυξης σπονδυλοαρθρίτιδος στις περιοχές των καταγμάτων που θα επιδεινώσουν την κατάσταση του μελλοντικά. Έχοντας ενώπιον μου τις σωματικές βλάβες του Ενάγοντα ως επίσης και τις αρχές που ισχύουν για την επιδίκαση γενικών αποζημιώσεων για πόνο, ταλαιπωρία και άλλα συναφή, κρίνω ότι το ποσό των £35.000,- είναι δίκαιο και εύλογο και επιδικάζεται προς όφελος του Ενάγοντα ως γενικές αποζημιώσεις. ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΠΩΛΕΙΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ. Η αξίωση αυτή προωθήθηκε έχοντας ως βάση τη θέση ότι ο Ενάγων δεν μπορεί να εκτελέσει την εργασία που εκτελούσε πριν από το ατύχημα, και τούτο γιατί είναι ανίκανος για βαριά χειρονακτική εργασία. Με δεδομένο ότι το πιο πάνω συνιστά εύρημα του Δικαστηρίου, παραμένει το ύψος της αποζημίωσης. Όπου υφίστανται τα δεδομένα για τον προσδιορισμό του πολλαπλασιαστέου και του πολλαπλασιαστή, η χρήση της μεθόδου που σχετίζεται με αυτούς τους δείκτες είναι η εγκυρότερη προς καθορισμό της μελλοντικής απώλειας απολαβών (βλ. Μιχαήλ κ.ά. Φίλιου Γ. Συκοπετρίτη Λτδ. κ.ά. (πιο πάνω). Όπου ελλείπουν τα στοιχεία για αριθμητικό προσδιορισμό μελλοντικής ζημιάς με τη μέθοδο του πολλαπλασιαστή και του πολλαπλασιαστέου η διαφαινόμενη ζημιά συμπλέκεται με τις γενικές αποζημιώσεις και αποτιμάται κάτω από πλατιά σκοπιά, υπό το φως του συνόλου των δεδομένων της υπόθεσης (Μαυροπετρή ν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66, Κωμιάτη ν. Πόλιτσου κ.α.
(2001)1(Α) Α.Α.Δ. 226, Παναγή κ.α. ν. Κακόψιτου κ.α.
(2001)1Β Α.Α.Δ. 839, 868, St. Marina Sport.Promot.Ltd. v. Dimitrov
(2004)1(Γ) A.A.Δ. 1663). Στην Τρύφωνος ν. Σωτηρίου
(2000)1(Β) Α.Α.Δ. 1305, το πρωτόδικο Δικαστήριο έλαβε υπόψη του τη διαφορά μεταξύ των προηγούμενων απολαβών του Ενάγοντα και των απολαβών του μετά τον τραυματισμό. Η εισήγηση ενώπιον του Εφετείου ότι δεν λήφθηκε υπόψη από το Πρωτόδικο Δικαστήριο η απώλεια της ικανότητας προς κερδαίνειν και η απώλεια στην εργατική αγορά, δεν εξετάστηκε από το Εφετείο επειδή δεν αναπτύχθηκε στο περίγραμμα. Στην παρούσα υπόθεση ο Ενάγων βρήκε εργασία την 1/4/05 στο Τμήμα Αρχαιοτήτων της Επαρχίας Λάρνακας ως ωρομίσθιος αρχαιοφύλακας, παρόλο που προσπάθησε να εξεύρει εργασία από προηγουμένως (σχετικό είναι το τεκ.2). Σε σχέση με το μισθό του κατέθεσε διάφορα έγγραφα, τεκ.4. Συνάγεται από τα πιο πάνω έγγραφα ότι ο μισθός του εξαρτάται από τις ώρες εργασίας. Ο ίδιος ο Ενάγων καταθέτοντας ανέφερε ότι κερδίζει «περίπου £100.- την εβδομάδα μέσον όρο αφού έχει φορές που παίρνω περισσότερα και φορές που παίρνω λιγότερα». Ο ίδιος δεν διευκρίνισε γιατί κάποτε παίρνει περισσότερα και κάποτε λιγότερα. Από το τεκ.4 φαίνεται πως αυτό έχει να κάνει με τον αριθμό των ωρών που εργάζεται αφού υπάρχει μήνας που εργάστηκε 180 ώρες και μήνας που εργάστηκε 78 ώρες. Ο Ενάγων όμως δεν ανέφερε για ποιους λόγους κάποτε εργάζεται λιγότερες ώρες τον μήνα και κάποτε περισσότερες. Συνεπώς το Δικαστήριο δεν γνωρίζει κατά πόσο είναι δική του επιλογή να εργάζεται λιγότερες ώρες κάποιους μήνες ενώ δεν γνωρίζει τι κάνει τις άλλες ώρες ή τι θα μπορούσε να κάνει. Ενόψει των πιο πάνω, θεωρώ πως δεν προσφέρεται η μέθοδος του πολλαπλασιαστή και του πολλαπλασιαστέου. Αφού έλαβα υπόψη μου την ηλικία του Ενάγοντα κατά τον χρόνο του ατυχήματος αλλά κυρίως κατά το χρόνο που βρήκε εργασία (αφού για την προηγούμενη περίοδο έχει ήδη αποζημιωθεί), την επαγγελματική του κατάσταση και κατάρτιση, τη φύση της ανικανότητας του και την περιορισμένη του μόρφωση κρίνω ότι το ποσό των £25,000.- συνιστά εύλογη και δίκαιη αποζημίωση. ΤΟΚΟΣ. Στην υπόθεση Φοινικαρίδης κ.α. ν. Γεωργίου κ.α.
(1991)1 Α.Α.Δ. 475, δίδονται οι κατευθυντήριες γραμμές για την επιδίκαση τόκων. (Δες επίσης υπόθση Στεφανή ν. Λαμπή
(1999)1(Γ) Α.Α.Δ. 1847). Οσον αφορά στις γενικές αποζημιώσεις για πόνο, ταλαιπωρία κλπ θεωρώ ότι είναι ορθό και δίκαιο να επιδικαστεί τόκος όχι από την ημερομηνία του ατυχήματος αλλά από την ημερομηνία καταχώρισης της Εκθεσης Απαίτησης, δηλαδή από τις 20/9/01. Στην πιο πάνω απόφαση κατέληξα αφού έλαβα υπόψη μου ότι κάποια καθυστέρηση προκλήθηκε συνεπεία του γεγονότος ότι ο Ενάγων τροποποίησε σε μεταγενέστερο στάδιο την Έκθεση Απαίτησης του. Όσον αφορά στις αποζημιώσεις για απώλεια εισοδηματικής ικανότητας, το επιδικασθέν ποσό θα φέρει τόκο προς 8% από σήμερα. (Δες υπόθεση Λεριός ν. Αλεξίου κ.α.
(2000)1(Β) Α.Α.Δ. 1220.) Όσον αφορά στις ειδικές αποζημιώσεις έχοντας υπόψη μου τα όσα λέχθηκαν στην υπόθεση Φοινικαρίδης (πιο πάνω), θεωρώ σκόπιμο όπως επιδικαστεί τόκος περίπου για τη μισή περίοδο από την ημέρα γέννησης του αγώγιμου δικαιώματος μέχρι σήμερα. Ως εκ τούτου το ποσό των ειδικών αποζημιώσεων θα φέρει τόκο 8% από 22/12/2003 μέχρι εξόφλησης. Υπό το φως όλων των πιο πάνω, εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον της Εναγόμενης Εταιρείας για τα ακόλουθα ποσά: (α) £27,440.44σ. ως ειδικές αποζημιώσεις με τόκο 8% από 22/12/03 μέχρι εξόφλησης. (β) £35.000,- ως γενικές αποζημιώσεις για πόνο, ταλαιπωρία, κλπ. με τόκο 8% από 20/9/01 μέχρι εξόφλησης. (γ) £25.000,- για απώλεια εισοδηματικής ικανότητας με τόκο 8% από σήμερα. Τέλος, η Εναγόμενη Εταιρεία καταδικάζεται στα έξοδα της αγωγής όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. I. Ιωαννίδης, A.E.Δ. AKΣ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο