Γεώργιου Χ"Κωνσταντή ν. ILIA MIHNEV κ.α., Αρ. Αγωγής 204/2001, 9 Μαρτίου, 2006 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDAMM:2006:A15 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ. Ενώπιον:- Τ. Ψαρά-Μιλτιάδου, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής 204/2001 Μεταξύ: Γεώργιου Χ"Κωνσταντή, από το Παραλίμνι, Ενάγοντα -και-
- ILIA MIHNEV, από την Ορμήδεια,
- ΛAMΠΡΟΣ & ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΑΝΤΑΡΑΣ ΛΙΜΙΤΕΔ, από την Ορμήδεια, Eναγόμενων Ημερομηνία: 9 Μαρτίου,
- ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για τον Ενάγοντα: Ο κ. Ν. Δαμιανού. Για τους Εναγόμενους 2: Ο κ. Χ"Ιωάννου. (για ν΄ ακούσει απόφαση η κα Α. Ζαχαρίου) Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο ενάγων την 1/2/2000 ενεπλάκη σε τροχαίο ατύχημα και υπέστη σοβαρούς τραυματισμούς. Η απόδοση της δικογραφίας καθώς και της μαρτυρίας μπορεί να χωρισθεί σε δύο μέρη για να γίνει πιο εύκολη αναφορά, το θέμα της ευθύνης αφ΄ ενός και των τραυματισμών και ζημιών του ενάγοντα αφ΄ ετέρου. Το θέμα της ευθύνης Σύμφωνα με την ΄Εκθεση Απαίτησης, ενώ ο ενάγων οδηγούσε το όχημα υπ´ αριθμούς εγγραφής ΕΤΑ 247 νόμιμα και κανονικά στο δρόμο Αγίας Νάπας - Ξυλοφάγου με κατεύθυνση Ξυλοφάγου στην επαρχία Αμμοχώστου, ο πρώην εναγόμενος 1 οδηγώντας εξ αντιθέτου κατευθύνσεως το όχημα υπ΄ αριθμούς εγγραφής ΕΥΑ 682, εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και απέκοψε την πορεία του οχήματος του ενάγοντα με αποτέλεσμα να επέλθει σύγκρουση και ο ενάγων να τραυματιστεί. Είναι δε η θέση του ενάγοντα ότι ο εναγόμενος 1 οδηγούσε το όχημα ιδιοκτησίας των εναγομένων 2, ως υπάλληλος και/ή υπηρέτης και με εντολή και/ή συγκατάθεσή τους, με τρόπο που να καθίστανται υπεύθυνοι εκ προστήσεως για το πιο πάνω δυστύχημα. Εναντίον όμως του εναγόμενου 1 η αγωγή απορρίφθηκε σε κάποιο στάδιο λόγω μη επίδοσης. Οι κυριότερες λεπτομέρειες αμέλειας που δίδονται είναι ότι: (α) Εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και επέπεσε επί του οχήματος που οδηγούσε ο ενάγων. (β) Παρέλειψε να τηρεί την αναγκαία απόσταση από προπορευόμενο όχημα με αποτέλεσμα, στην προσπάθειά του να αποφύγει σύγκρουση με αυτό, όταν τούτο σταμάτησε μπροστά του, να εισέλθει στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και να συγκρουστεί με το όχημα που οδηγούσε ο ενάγων. Οι εναγόμενοι 2 (από τώρα και στο εξής καλούμενοι "οι εναγόμενοι") ισχυρίζονται ότι το ατύχημα προκλήθηκε από την αποκλειστική και/ή συντρέχουσα αμέλεια του ενάγοντα, κυρίως επί το ότι: (α) Οδηγούσε με μεγάλη και/ή υπερβολική και/ή πέραν του ορίου ταχύτητας. (β) Οδηγούσε στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας και/ή πέριξ του κέντρου του δρόμου. (γ) Απέκοψε την πορεία του οχήματος του εναγομένου
- (δ) Ενώ είδε το αυτοκίνητο του εναγομένου 1 από απόσταση και/ή έπρεπε να το δει, το αγνόησε και/ή παρέλειψε να λάβει οποιοδήποτε μέτρο για να αποτρέψει τη σύγκρουση. Τίθεται δε ακόμα ο ισχυρισμός ότι ο ενάγων δεν φορούσε ζώνη ασφαλείας, γεγονός που συνέτεινε στον τραυματισμό του. Μ.Ε.1 ήταν ο Λοχίας Ανδρέας Αδάμου, εξεταστής της υπόθεσης, εκπαιδευμένος εξεταστής και σχεδιαστής σκηνής τροχαίων δυστυχημάτων. Το ατύχημα επεσυνέβη την 1/2/2000 επί του δρόμου Ξυλοφάγου - Αγίας Νάπας με ενεχόμενα αυτοκίνητα και αντίστοιχους οδηγούς επί σκηνής ως ακολούθως: Επί της πορείας Ξυλοφάγου - Αγίας Νάπας προπορευόταν το αυτοκίνητο XR 117 (οδηγούμενο υπό τον Ζήνωνα Μάστρου), πίσω του ήταν το υπ΄ αριθμούς εγγραφής WU 913 (οδηγούμενο από τον Σωτήρη Τελεβάντου), τρίτο στη σειρά ήταν το ΕΥΑ 682 (του εναγόμενου 1) και τελευταίο το υπ΄ αριθμούς εγγραφής WW329 (οδηγούμενο υπό του Μιχάλη Κίτση). Εξ αντιθέτου, επί της πορείας Αγίας Νάπας - Ξυλοφάγου, ερχόταν το αυτοκίνητο του ενάγοντα - διπλοκάμπινο ΕΤΑ
- Επί της σκηνής ο Μ.Ε.1 βρήκε τα οχήματα υπ΄ αριθμούς εγγραφής ΕΤΑ 247, ΕΥΑ 682 και WU 913 να βρίσκονται στις τελικές τους θέσεις ενώ το WW 329 είχε μετακινηθεί από τον οδηγό του. Η σκηνή περιγράφηκε από τον μάρτυρα ως εξής: ΄Ασφαλτος καλής επιφάνειας, ευθύς, πλάτους 6.50 μέτρων και βρίσκεται εκτός κατοικημένης περιοχής με όριο ταχύτητας μέχρι 80 χ.α.ω. Αριστερά και δεξιά του φέρει ασφάλτινα παγκέττα πλάτους 0.50 μέτρα και πέρα από αυτά χωμάτινα παγκέττα πλάτους 1.10 μέτρων. Λόγω οδικών έργων, πέρα από τα χωμάτινα παγκέττα, ανοίχθηκε αυλάκι πλάτους 5 μέτρων περίπου και βάθους ενός μέτρου. Στο σημείο που έγινε το δυστύχημα στα δεξιά του δρόμου με πορεία προς Αγία Νάπα υπάρχει χωμάτινη πάροδος που χρησιμοποιείται ως αγροτικός δρόμος. Ο δρόμος χωρίζεται στη μέση από διακεκομμένη άσπρη γραμμή. Εντός του δρόμου βρέθηκαν ίχνη τροχοπέδησης, πλάγιας ολίσθησης και γδαρσίματα που έγιναν από τα οχήματα WW 329, EYA 682 και ETA
- ΄Ολα τοποθετήθηκαν στο σχέδιο. Κατά το μάρτυρα, βρέθηκαν τρία σημεία σύγκρουσης και τοποθετήθηκαν στο σχέδιο ως ακολούθως: (α) Το Χ είναι το σημείο σύγκρουσης του ΕΥΑ 682 (του εναγομένου 1) με το ΕΤΑ 247 (του ενάγοντα) το οποίο δεν υποδείχθηκε από κανένα. Θεωρήθηκε ως τέτοιο από τον Μ.Ε.1 σύμφωνα με τα ευρήματα στη σκηνή. Ο οδηγός του ΕΥΑ 682 ( ο εναγόμενος 1) διαφώνησε με το σημείο αυτό και υπέδειξε ως σημείο σύγκρουσης του ΕΥΑ 682 με το ΕΤΑ247 (του ενάγοντα) άλλο σημείο το οποίο ο Μ.Ε.1 τοποθέτησε στο σχέδιο με το γράμμα Χ
- (β) Το Χ1 είναι το σημείο στο οποίο το ΕΥΑ 682 (του εναγομένου) συγκρούστηκε με το WU
- Μετά τη σύγκρουση των οχημάτων ΕΥΑ682 με το ΕΤΑ 247, το ΕΥΑ 682 κάνοντας στροφή 180° δεξιά κτύπησε με την αριστερή πλευρά της κάσιας του στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου WU
- Τόσο στο πίσω μέρος του WU 913 όσο και στην αριστερή πλευρά της κάσιας του ΕΥΑ 682 βρέθηκαν ίχνη, όπως πράσινη μπογιά στην κάσια του ΕΥΑ 682 και θρύψαλα από σπασμένο γυαλί, που σε συνδυασμό με τα ζαβώματα του πισινού μέρους του WU 913 με τον σπασμένο πισινό του ανεμοθώρακα απεδείκνυαν την μεταξύ τους επαφή. (γ) Το Χ2 είναι το σημείο στο οποίο έγινε σύγκρουση των οχημάτων WW 329 και ΕΥΑ
- Στο σημείο αυτό σταματούσαν τα ίχνη τροχοπέδησης του WW 329 με κάμψη στα δεξιά και βρίσκεται ακριβώς μπροστά από την τελική θέση του ΕΥΑ
- Το φορτηγό ΕΥΑ 682 (του εναγομένου 1) έφερε τις ακόλουθες ζημιές: «Βίαιο κτύπημα στο αριστερό μπροστινό μέρος με ώθηση προς τα πίσω και δεξιά, έσπασαν τα ταμπλώ, ο μπροστινός ανεμοθώρακας, τα αριστερά μπροστινά φανάρια, καταστράφηκε το μπροστινό μέρος». Το διπλοκάμπινο ΕΤΑ 247 (του ενάγοντα) έφερε τις ακόλουθες ζημιές: «Βίαιο κτύπημα στο δεξιό μπροστινό άκρο με ώθηση προς τα πίσω και αριστερά μετατόπιση ταμπλώ - τιμονιού προς τα πίσω, άδειασε το μπροστινό δεξιό ελαστικό και ζάβωσε το ριμ, έσπασαν ο μπροστινός ανεμοθώρακας, τα παράθυρα των δεξιών πόρτων και τα μπροστινά φανάρια, ζάβωσε η καμπίνα με ώθηση προς τα πίσω, ζάβωσαν οι δεξιές πόρτες, καταστράφηκε ολόκληρο το μπροστινό μέρος». Στο βαν WW 329 «έσπασαν το αριστερό μπροστινό φανάρι, ο σηματοδότης και η μπροστινή γρίλια, ζάβωσαν το καπώ της μηχανής και το μπροστινό φτερό, ενώ στο σαλούν WW 913 ζάβωσαν το πισινό αριστερό φτερό, η πισινή πόρτα, (με ώθηση προς τα μπρος) ο πισινός και εμπρόσθιος προφυλακτήρας και το δεξιό μπροστινό φτερό». Ο Μ.Ε.1 έδωσε περισσότερες εξηγήσεις γιατί θεώρησε το Χ ότι ήταν το σημείο συγκρούσεως ως εξής: «Είχα μετρήσει το φορτηγό ΕΥΑ 682 και είδα ότι το συνολικό μήκος του ήταν 6.60 μέτρα και το πλάτος του 2.20 μέτρα. Μπροστά είχε δύο τροχούς ενώ πίσω ήταν διπλά τα ελαστικά, δηλαδή είχε τέσσερις τροχούς το πίσω μέρος. Η απόσταση αριστερού μπροστινού τροχού με αριστερού πισινού τροχού ήταν 3.80 μέτρα. Η απόσταση των αριστερών πισινών τροχών μέχρι το αριστερό πισινό άκρο του αυτοκινήτου ήταν 1.70 μέτρα ενώ η απόσταση από το αριστερό μπροστινό ελαστικό μέχρι το αριστερό μπροστινό άκρο ήταν 1.10 μέτρα. Παρατήρησα ότι τα ίχνη τροχοπέδησης των πισινών τροχών απείχαν μεταξύ τους κατά 1.80 μέτρα ενώ στο τέλος τους η απόσταση αυτή μειωνόταν αρκετά, δηλαδή στα 1.30 μέτρα. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει από μόνο του ότι το συγκεκριμένο αυτοκίνητο την ώρα που τροχοπεδούσε είχε κάποια κλίση. ΄Εχοντας υπόψη τη διαφορά αριστερού πισινού και δεξιού πισινού τροχού ότι είναι 1.80 μέτρα τοποθέτησα την απόσταση αυτή επί το τέλος των ιχνών τροχοπέδησης ούτως ώστε τα σημεία που θα τοποθετούσα τους τροχούς να είναι επί των ιχνών τροχοπέδησης και να μου δείχνουν την ευθεία του άξονα των δύο τροχών. Από την ευθεία εκείνη που σχηματίζουν οι δύο πισινοί τροχοί, με παράλληλη στη συγκεκριμένη απόσταση που είναι γνωστή, είναι 3.80 μέτρα, μέχρι τον μπροστινό τροχό και ακόμα 1.10 μέτρα μέχρι την μπροστινή άκρη του αυτοκινήτου τοποθετείται και το μπροστινό μέρος του αυτοκινήτου. Στο σχέδιό μου, τη θέση αυτή τη δείχνω με το γράμμα Θ. Είναι το ορθογώνιο με διακεκομμένες γραμμές εντός του οποίου φαίνονται τα γράμματα Χ2 και Χ
- Έχοντας υπόψη πού κτυπήθηκε και δέχθηκε το κτύπημα το συγκεκριμένο αυτοκίνητο με τη θέση αυτή, σε συνδυασμό με τις ζημιές του διπλοκάμπινου ΕΤΑ 247 κατέληξα στο συμπέρασμα ότι το σημείο συγκρούσεως μεταξύ των αυτοκινήτων ΕΥΑ 682 και ΕΤΑ 247 είναι το σημείο το οποίο δείχνω στο σχέδιό μου με το γράμμα Χ». Στην αντεξέταση του υπεβλήθη η θέση ότι τα ίχνη τροχοπέδησης (σημείο Γ) που κλείνουν δεξιά είναι του αυτοκινήτου WW 329 και όχι του φορτηγού ΕYΑ
- Ο μάρτυρας κατηγορηματικά αρνήθηκε τη θέση εξηγώντας ότι οι ζημιές επί του WW 329 απέκλειαν κάτι τέτοιο. Παρόμοιες θέσεις δόθηκαν και για άλλα ίχνη τροχοπέδησης χωρίς την αναγκαία σαφήνεια επί των ερωτήσεων. Ο Μ.Ε.1 τόνισε εξάλλου το σημείο των ιχνών τροχοπέδησης ήταν διπλό άρα αφορά το φορτηγό του οποίου οι πισινοί τροχοί ήσαν διπλοί. Ο Μ.Ε.1 επίσης κατάθεσε φωτογραφίες της σκηνής και των οχημάτων καθώς και τη γραπτή κατάθεση του Η. Μίχνεφ (πρώην εναγόμενος 1 - τεκμ. 4), του Λάμπρου Καντάρα (μετόχου-διευθυντή των εναγομένων, στην οποία δηλώνεται ότι ο εναγόμενος 1 ήταν υπάλληλος της εταιρείας και ότι την επίδικη ημερομηνία και ώρα ο εναγόμενος 1 οδηγούσε το επίδικο όχημα με τη συγκατάθεσή του - τεκμ. 5), του Ζήνωνα Μάστρου (τεκμ. 6), του Μιχάλη Κώστα Κίτση (τεκμ. 7) και του Σωτήρη Χαραλάμπους Τελεβάντου (τεκμ. 8) καθώς και το πιστοποιητικό εγγραφής για το όχημα ΕΥΑ 682 το οποίο δεικνύει ως ιδιοκτήτες τους εναγόμενους (τεκμ. 9). Ο ενάγων ήταν ο Μ.Ε.2 και για το ατύχημα είπε τα εξής: Την 1/2/2000, αφού είχα πάει με το όχημα υπ΄ αριθμό εγγραφής ΕΤΑ247, τύπου Σιεβρολέτ πικ απ, της εταιρείας Σουκιούρογλου στον Πρωταρά και μετά στο Παραλίμνι, επέστρεφα περί τις 10:00 με 10:30 το πρωί από το Παραλίμνι στο Ξυλοφάγου όπου εβρίσκετο το γραφείο της εργοδότριας μου εταιρείας. Οδηγούσα στο δρόμο Αγίας Νάπας - Ξυλοφάγου, που ήταν δρόμος διπλής κατεύθυνσης, με κατεύθυνση προς το Ξυλοφάγου. Είχα περάσει τη διασταύρωση της Αγίας Θέκλας και προχωρούσα προς το Ξυλοφάγου. Κρατούσα την αριστερή πλευρά του δρόμου βρισκόμενος κανονικά στην αριστερή λωρίδα και υπολογίζω να είχα ταχύτητα 75 με 85 χιλιόμετρα την ώρα χωρίς να έχω δει όμως το μιλίμετρο του αυτοκινήτου μου. Φορούσα κανονικά τη ζώνη ασφαλείας μου. Κατά διαστήματα από την αντίθετη λωρίδα του δρόμου εκινούντο οχήματα ενώ πριν το σημείο του δυστυχήματος δεν με ακολουθούσε ούτε ακολουθούσα άλλο όχημα. Πριν φτάσω στο σημείο που υπήρχαν κατοικίες στα αριστερά του δρόμου είδα από την απέναντι πλευρά με εξ αντιθέτου κατεύθυνση να βρίσκεται σταματημένο ένα αυτοκίνητο (δηλαδή το αυτοκίνητο XR 117 που οδηγούσε ο Ζήνωνας Μάστρου) στην αντίθετη λωρίδα (αριστερή λωρίδα για το όχημα αυτό) το οποίο κατάλαβα ότι είχε πρόθεση να στρίψει στο χωματόδρομο που ήταν στα δεξιά του (αριστερά μου με βάση τη δική μου πορεία). Συνέχισα την πορεία μου κανονικά αφού το εν λόγω αυτοκίνητο ήταν σταματημένο και ήταν φανερό ότι ανέμενε τη διέλευσή μου. Χωρίς να με εμποδίζει και μόλις πέρασα δίπλα από το σταματημένο αυτοκίνητο, και ενώ ήμουν κανονικά όπως ανάφερα στην αριστερή πλευρά του δρόμου, είδα ένα φορτηγό από την αντίθετη πορεία και πλευρά του δρόμου να έρχεται λοξά με τα μούτρα του να μπαίνει στην πλευρά μου και το μπροστινό μέρους του να μπαίνει στην πορεία μου. Η απόσταση που μας χώριζε όταν έγινε αυτό ήταν πολύ μικρή και το μόνο που κατάφερα να κάνω ήταν να πω τη φράση «Παναγία μου». Το φορτηγό συγκρούστηκε στο όχημά μου με το μπροστινό αριστερό μέρος του πάνω στο μπροστινό δεξιό μέρος του αυτοκινήτου μου. Αυτό που θυμόμουν μετά ήταν να ξυπνώ τραυματισμένος στο νοσοκομείο Λάρνακας όπου είχα μεταφερθεί. Το όχημα που ήταν σταματημένο για να στρίψει δεξιά ήταν το υπ΄ αριθμό εγγραφής XR 117 που οδηγούσε ο Ζήνωνας Μάστρου. Πίσω του οχήματος αυτού ακολουθούσε άλλο όχημα με αριθμό εγγραφής WU 913 και οδηγό τον Σωτήρη Τελεβάντο, πιο πίσω το φορτηγό τύπου ΗΙΝΟ το οποίο μου έκοψε το δρόμο με αριθμό εγγραφής ΕΥΑ 682 που οδηγούσε ο Ηλίας Μίχνεβ, που ανάφερα προηγουμένως, και πιο πίσω το όχημα με αριθμό εγγραφής WW329, βαν, με οδηγό τον Μιχάλη Κίτση από το Ξυλοφάγου. ΄Οπως έμαθα τόσο από τον Ανδρέα Αδάμου όσο και από τον κ. Λ. Καντάρα, ένα εκ των μετόχων της εταιρείας Λάμπρος & Λεωνίδας Καντάρας Λτδ., ο οποίος με επισκέφθηκε στο νοσοκομείο, το φορτηγό ΗΙΝΟ με αριθμό εγγραφής ΕΥΑ 682 ανήκε στην εν λόγω εταιρεία και ο εν λόγω οδηγός του, Ηλίας Μίχνεβ από τη Βουλγαρία, ήταν υπάλληλός τους. Το όχημα XR 117 ήταν το όχημα που ήταν σταματημένο να στρίψει δεξιά οδηγούμενο από τον Ζήνωνα Μάστρου. Πίσω του ακολουθούσε άλλο όχημα με αριθμούς εγγραφής WU 913 οδηγούμενο από το Σωτήρη Τελεβάντο. Το φορτηγό το οποίο κατά τη θέση του ενάγοντα του έκοψε το δρόμο ήταν το όχημα υπ΄ αριθμούς εγγραφής ΕΥΑ 682 που οδηγούσε ο Ηλία Μίχνεβ (πρώην εναγόμενος 1) και πιο πίσω το όχημα με αριθμούς εγγραφής WW 329, βαν με οδηγό τον Μιχάλη Κίτση. Στην αντεξέταση ρωτήθηκε κύρια για κάποιο σημείο της κατάθεσής του στην Αστυνομία (τεκμ. 11). Ο ενάγων επέμενε επί της σημερινής του εκδοχής. Το σταματημένο αυτοκίνητο το είδε από απόσταση 70-80 μέτρων. Το φορτηγό το είδε όταν μπήκε στην πορεία του. Του υποβλήθηκε από τον κ. Χ" Ιωάννου η εξής θέση για το πως έγινε το ατύχημα: «Σου λέγω ότι τρέχοντας με ιλιγγιώδη ταχύτητα έχασες τον έλεγχο του αυτοκινήτου σου, πήγες στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας και κτύπησες με εξ αντιθέτου ερχόμενα αυτοκίνητα στη μεριά του εξ αντίθετου ερχόμενου οχήματος». Ο ενάγοντας αρνήθηκε τη θέση αυτή εμμένοντας στην αρχική του τοποθέτηση. Η Μ.Ε.5, Μαίρη Χριστοδούλου, η οποία είναι υπάλληλος στο Γραφείο Εργασίας - Κλάδος Απασχόλησης Αλλοδαπών, κατάθεσε ότι ο εναγόμενος 1 είχε άδεια εργοδότησης στην Κύπρο και είχε εργοδοτηθεί στους εναγόμενους από 25/6/1998 έως 26/10/2004, μαρτυρία που γίνεται αποδεκτή από το Δικαστήριο και διατυπώνεται σχετικό εύρημα. Το πρώτο θέμα που έχει εγερθεί από την Υπεράσπιση είναι ότι δεν έχει αποδειχθεί πρόστηση που να καθιστά τους εναγόμενους υπεύθυνους για το επίδικο ατύχημα, αν, βέβαια βρεθεί ευθύνη για τον πρώην εναγόμενο
- Η σχέση εργοδότησης του πρώην εναγόμενου 1 με τους εναγόμενους αποδεικνύεται πρωταρχικά από την ανεξάρτητη μαρτυρία της Μ.Ε.5 Μαίρης Χριστοδούλου. Οι ιδιοκτήτες του επίδικου οχήματος που οδηγεί ο πρώην εναγόμενος 1 είναι δεδομένο επίσης ότι είναι οι εναγόμενοι. Πέραν τούτου, σχετική είναι η κατάθεση του ιδίου του Λ. Καντάρα (τεκμ. 5), για το οποίο έγινε ήδη αναφορά στη σελíδα 7 της απόφασής μου. Ο κ. Λ. Καντάρας - μέτοχος και διευθυντής της εναγομένης εταιρείας ομιλεί σαφώς για συγκατάθεσή του να οδηγεί ο εναγόμενος 1- τον επίδικο χρόνο - το εν λόγω όχημα. Βέβαια όταν κατετέθη η επίδικη κατάθεση η υπεράσπιση προέβαλε θέση «περί μη ύπαρξης παραδοχής» ενώ ο κ. Δαμιανού προώθησε την κατάθεση του συγκεκριμένου εγγράφου ως παραδοχή. Ουδόλως η υπεράσπιση αμφισβήτησε το ότι η κατάθεση είναι του συγκεκριμένου προσώπου στην Αστυνομία. Δεν είναι αντιληπτόν λοιπόν πώς η Υπεράσπιση - αφού δεν έφερε αντίθετη μαρτυρία επ΄ αυτού - μπορεί να πείσει για τη μη ύπαρξη συγκατάθεσης αλλά κύρια πώς μπορεί καν να το αμφισβητεί. Ήταν απόλυτα ευχερές γι΄ αυτή να καλέσει τον ίδιο τον κ. Λ. Καντάρα να καταθέσει, πράγμα που δεν έπραξε, με αποτέλεσμα η άνευ όρων παραδοχή του επ΄ αυτού του θέματος να συνιστά επαρκή μαρτυρία ακόμη και αν δεν υπήρχε άλλη συναφής μαρτυρία. Πέραν αυτού, οι περιβάλλουσες συνθήκες της υπόθεσης, δηλαδή η ιδιοκτησία του οχήματος, η ιδιότητα του εναγομένου 1 ως υπαλλήλου των εναγομένων κι η οδήγηση του αυτοκινήτου η ώρα 10:30 το πρωί, το γεγονός ότι το φορτηγό ήταν φορτωμένο φθαρτά, «βοούν», θα έλεγε κανείς, για την ύπαρξη πρόστησης, ακόμη και αν δεν υπήρχαν οι πιο πάνω δηλώσεις (βλ. Φιλίππου ν. Παναγή, Πολιτική ΄Εφεση 10194, ημερ. 18/7/2000, Ποταμίτη ν. Ιωάννου
(1992)1 Α.Α.Δ. 479, Demosthenous Ltd. v. Katsourides
(1988)1 C.L.R. 665 και Brodre κ.α ν. Θεοδώρου κ.α
(1998)1 Α.Α.Δ. 1632). Προχωρώ περαιτέρω στην εξέταση των λοιπών περιστάσεων που αφορούν το επίδικο ατύχημα αρχίζοντας με τη μαρτυρία του Μ.Ε.1 (Λοχία Ανδρέα Αδάμου) εξεταστή, η μαρτυρία του οποίου έχει παρατεθεί πιο πάνω. Ο μάρτυρας αυτός με έχει εντυπωσιάσει απόλυτα με την ακρίβεια και τη θετικότητα που απαντούσε σε ο,τιδήποτε ερωτάτο, η δε ικανότητα του να εξηγεί τα δεδομένα που εξέτασε συμπλέει απόλυτα με την τήρηση του καθήκοντος να πει στο Δικαστήριο την αλήθεια. Το ίδιο μπορεί να λεχθεί και για τον ενάγοντα για όλες τις πτυχές της μαρτυρίας του. Επίσης υπήρξε φιλαλήθης, ακριβολόγος και στήριξε τις θέσεις του με θετικότητα (τόσο όσον αφορά τις συνθήκες του δυστυχήματος, όσο και τις λοιπές παραμέτρους των ζημιών που θα με απασχολήσουν στη συνέχεια). Οι αμφισβητήσεις της Υπεράσπισης επί των συνθηκών του ατυχήματος υπήρξαν περιθωριακές και σχετικά νεφελώδεις. Εν πάση δε περιπτώσει, δεν δημιούργησαν ούτε κατ΄ ελάχιστον στέρεη θέση που να αφήνει έστω σκιά στην πραγματική μαρτυρία, στη μαρτυρία του ενάγοντα ή τη μαρτυρία του Μ.Ε.
- Προς παράδειγμα μπορεί να τεθεί η υποβολή-ερώτηση στον Μ.Ε.1 ότι τα ίχνη τροχοπέδησης, σημείο Γ, δεν ανήκουν στο φορτηγό του εναγομένου 1 αλλά στο όχημα WW
- Οι εξηγήσεις που έδωσε ο Μ.Ε.1 ήταν αποστομωτικές (βλ. πιο πάνω) και δεν έδιναν πεδίο αμφιβολίας. Το ίδιο περιθωριακά η Υπεράσπιση θέλησε να στηριχθεί στην κατάθεση του Τελεβάντου ερμηνεύοντάς την ανάλογα (τεκμ. 8) και σε ορισμένα μέρη της κατάθεσης του εναγομένου 1 (τεκμ. 4). Ο κ. Δαμιανού τις κατάθεσε δηλώνοντας ότι δεν τις καταθέτει για την αλήθεια του περιεχομένου τους αλλά απλά ότι συνιστούν τις δηλώσεις των προσώπων αυτών στην Αστυνομία. Ο κ. Χ"Ιωάννου θέλησε να στηριχθεί επιλεκτικά στις δύο αυτές καταθέσεις επικαλούμενος (με μαρτυρία του Μ.Υ.2 Σάββα Λαρδή) ότι ο Τελεβάντος διαμένει στο εξωτερικό και ότι ο εναγόμενος 1, όντας αλλοδαπός, βρισκόμενος ως το έτος 2004 στην εργοδοσία των εναγόμενων, διαμένει πλέον επίσης στο εξωτερικό με αποτέλεσμα να μη μπορούν να κλητευθούν. Η έρευνα του Μ.Υ.2 έγινε μόλις τον Φεβράρη του
- Είναι γεγονός ότι ο νέος νόμος περί Απόδειξης εισήγαγε θεμελιακές αλλαγές που αφορούν τη δεκτότητα της μαρτυρίας. Αυτό όμως δεν ισοδυναμεί με υποχρέωση αποδοχής ουσιώδους μαρτυρίας μαρτύρων που δεν έχουν προσέλθει στο εδώλιο, επειδή απλά λείπουν στο εξωτερικό. Η αποδοχή της μαρτυρίας των λοιπών οδηγών (Κίτση και Mάστρου) καλύπτει κύρια την παρουσία τους στο δρόμο, θέσεις που οριοθετούνται και από την πραγματική μαρτυρία και δεν έχουν αμφισβητηθεί. Σίγουρα, στα πλαίσια της ευχέρειας που δίδει ο νόμος και με βάση τις συνθήκες που περιέγραψα, δεν είμαι διατεθειμένη να πάρω αποσπάσματα από τις καταθέσεις του πρώην εναγόμενου 1 ή του Τελεβάντου, δίδοντάς τους τέτοια εμβέλεια - χωρίς αντεξέταση - που να αποδυναμώσουν μαρτυρία που δια ζώσης και με τη δοκιμασία της αντεξέτασης με έχει πείσει - δηλαδή του Μ.Ε.1, του ενάγοντα και της πραγματικής μαρτυρίας. Αλλά και αν ήμουν υποχρεωμένη να το έκανα, οι σαφείς, επακριβείς και σε σύμπνοια με την πραγματική μαρτυρία τοποθετήσεις του Μ.Ε.1 και του ενάγοντα (αλλά και στο βαθμό που είναι αδιαμφισβήτητες οι καταθέσεις του Κίτση και Μάστρου - Τεκμήρια 6 και 7) οδηγούν άνευ ετέρου στο αληθινό αυτής της εκδοχής για το τι συνέβηκε. Το πιο σημαντικό από την εκδοχή του εναγόμενου 1, που είναι το υποδειχθέν σημείο σύγκρουσης (Χ3), δεν υποστηρίζεται από ο,τιδήποτε χειροπιαστό και ο Μ.Ε.1 με θετικό τρόπο με έπεισε γιατί το απέκλεισε ως τέτοιο. Το Χ, που ο Μ.Ε.1 αποδέχθηκε ως σημείο σύγκρουσης, συμπλέει με την εκδοχή του ενάγοντα, τα κοινά δεδομένα και την πραγματική μαρτυρία. Από την κατάθεση του Ζ. Μάστρου, τεκμήριο 6, είναι αδιαμφισβήτητο ότι ο τελευταίος, οδηγώντας την επίδικη ώρα το αυτοκίνητο ISUZU με αριθμό εγγραφής XR 117 δρόμο Ξυλοφάγου - Αγίας Νάπας, με κατεύθυνση την Αγία Νάπα, σε κάποιο σημείο του δρόμου αποφάσισε να στρίψει δεξιά και έδειξε γι΄ αυτό το σκοπό ελαττώνοντας ταυτόχρονα ταχύτητα. Από το καθρεφτάκι του διαπίστωσε ότι πίσω του ερχόταν το αυτοκίνητο χρώματος πράσινου (δηλαδή το αυτοκίνητο σαλούν WU 913 του Τελεβάντου). Να σημειωθεί ότι το ίδιο λέει και ο Τελεβάντος αναφέροντας ακόμη ότι και εκείνος ελάττωσε εντελώς ταχύτητα. Δεδομένο επίσης από τις καταθέσεις ότι ο εναγόμενος 1 με το φορτηγό του ακολουθούσε τον Τελεβάντο. Από την κατάθεση του Κίτση, τεκμήριο 7, προκύπτει ότι αυτός οδηγούσε το βαν WW 329 με ταχύτητα 80 χ.α.ω., πίσω από το φορτηγό 40-45 μέτρα περίπου. Παρακάτω λέει «Εγώ πρόσεξα το προπορευόμενο μου φορτηγό να πιάνει στόπερ τζιαι να ελαττώνει ταχύτητα και να στρίφουν οι πισινοί τροχοί πάνω στην άσφαλτο. Εγώ αμέσως πάτησα τα στόπερ του αυτοκινήτου μου το οποίο άρχισε να ελαττώνει ταχύτητα όμως και το δικό μου αυτοκίνητο έστριψε πάνω στον άσφαλτο. Αμέσως σε κλάσματα δευτερολέπτου είδα το φορτηγό που ήταν μπροστά μου να γυρίζει δεξιόστροφα μέσα στο δρόμο χωρίς να καταλάβω γιατί και με ποιο τρόπο και η πίσω όψη που είχα εγώ μπροστά μου αμέσως γύρισε και το μπροστινό μέρος του φορτηγού. Εγώ πάτησα τελείως τα στόπερ μου για να σταματήσω όμως το αυτοκίνητο μου δεν κατάφερε να σταματήσει εντελώς και όπως τρίφονταν πάνω στην άσφαλτο με πολύ χαμηλή ταχύτητα σταμάτησε ακουμπώντας το αριστερό μέρος του αυτοκινήτου μου στο μπροστινό μέρος του φορτηγού που είδα ήταν γυρισμένο στην πορεία μου. Ο εναγόμενος 1, από την άλλη, στη δική του κατάθεση (τεκμ. 4), ενώ αρχικά τοποθετεί τα αυτοκίνητα όπως οι λοιποί οδηγοί, «είναι σίγουρος ότι το μπροστινό μέρος του δεν κτύπησε στο πράσινο Jeep». Ωστόσο στην αριστερή πλευρά της κάσιας του φορτηγού του εναγομένου 1 βρέθηκαν ίχνη της πράσινης μπογιάς και θρύψαλα από σπασμένο γυαλί που σε συνδυασμό με τα κτυπήματα του πισινού μέρους του WU 913 αποδεικνύουν τη μεταξύ τους επαφή, θέση που δέχεται και ο οδηγός του WU
- Η εκδοχή του εναγομένου 1 είναι μετέωρη από τα λοιπά δεδομένα που προκύπτουν κοινά καθώς και το πλάτος του φορτηγού και σίγουρα αντιστρατεύεται την κοινή λογική η θέση του ότι είναι ο ενάγοντας που εισήλθε στην πλευρά του. Τα ίχνη τροχοπέδησης του οχήματός του, εξάλλου, εκεί που γίνεται η πλαγιολίσθηση, ξεκινούν από το μέσο περίπου της λωρίδας του φορτηγού προς το κέντρο του δρόμου, άρα καθίσταται φανερό ότι υπήρξε είσοδος του φορτηγού στην πλευρά του ενάγοντα. Η δεξιόστροφη δε πορεία του φορτηγού επίσης ενισχύεται με τις πιο πάνω εκδοχές. ΄Εχοντας λοιπόν υπόψη τις πιο πάνω παρατηρήσεις μου, θεωρώ, ότι τη βάση για τα ευρήματα του Δικαστηρίου αποτελούν η πραγματική μαρτυρία, η μαρτυρία του Μ.Ε.1 και του ενάγοντα και τα κοινά αποδεκτά δεδομένα από τις πιο πάνω καταθέσεις. Πρόσθετα του σχεδίου και των σημάνσεων του μάρτυρα και των ευρημάτων των ζημιών των εμπλεκομένων αυτοκινήτων, βρίσκω ότι τα σημεία Χ είναι αυτά που προσδιόρισε ο Μ.Ε.1 και το Χ3 αποκλείεται για τους λόγους που εξηγήθησαν. Τις θέσεις - συγκρούσεις επίσης ενισχύουν και οι ζημιές που αναφέρθησαν από τον Μ.Ε.
- Να σχολιάσω ακόμη, κατά τη μαρτυρία των μαρτύρων ενάγοντα δεν υπήρξε αντίθετη υποβολή για τη σειρά των συγκρούσεων. Στη βάση λοιπόν της μαρτυρίας που έχω αποδεχθεί βρίσκω ότι έγιναν τα ακόλουθα (χωρίς να επαναλαμβάνεται ο,τιδήποτε που αφορά τις συνθήκες του δρόμου, τις περιγραφές των οχημάτων και τα λοιπά που περιγράφηκαν στις σελίδες 3-5, πιο πάνω): Την 1/2/2000 ο ενάγων οδηγούσε το επίδικο όχημα - στις 10:30 το πρωί στο δρόμο Αγίας Νάπας - Ξυλοφάγου, με κατεύθυνση την Ξυλοφάγου. Πέρασε τη διασταύρωση Αγίας Θέκλας και προχωρούσε προς Ξυλοφάγου κρατώντας την αριστερή λωρίδα του δρόμου κανονικά, με κανονική ταχύτητα, φορώντας τη ζώνη ασφαλείας του. Κατά διαστήματα από την αντίθετη λωρίδα του δρόμου εκινούντο οχήματα ενώ πριν το σημείο του δυστυχήματος δεν τον ακολουθούσε ούτε ακολουθούσε άλλο όχημα. Πριν φθάσει στο σημείο που υπήρχε κατοικία, στα αριστερά του δρόμου, είδε από την απέναντι πλευρά με εξ αντιθέτου κατεύθυνση, να βρίσκεται σταματημένο το αυτοκίνητο XR 117 που οδηγούσε ο Ζ. Μάστρου (στην αριστερή λωρίδα για το όχημα αυτό). Ο ενάγοντας αντιλήφθηκε ότι το όχημα αυτό είχε πρόθεση να στρίψει στο δεξιό προς αυτό χωματόδρομο. Ο ενάγοντας συνέχισε την πορεία του κανονικά, αφού ακριβώς το εν λόγω αυτοκίνητο ήταν σταματημένο. Χωρίς να τον εμποδίζει και μόλις πέρασε δίπλα από το σταματημένο αυτοκίνητο, βρισκόμενος κανονικά στην αριστερή πλευρά του δρόμου, αντιλήφθηκε το φορτηγό (του εναγόμενου 1, ιδιοκτησίας των εναγομένων, ως πιο πάνω) ερχόμενο από την αντίθετη πορεία και πλευρά του δρόμου, λοξά με το μπροστινό του μέρος να μπαίνει στην πορεία του. Όταν έγινε αυτό η απόσταση ήταν μικρή και το φορτηγό συγκρούστηκε με το όχημα του ενάγοντα στο μπροστινό δεξιό μέρος του αυτοκινήτου του ενάγοντα. Μετά τη σύγκρουση των οχημάτων του εναγόμενου 1 με τον ενάγοντα, το αυτοκίνητο του εναγομένου 1 κάνοντας στροφή δεξιά κτύπησε με την αριστερή πλευρά της κάσιας του στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου WU 913 που οδηγούσε ο Σωτήρης Τελεβάντος το οποίο ακολουθούσε το XR
- Στη συνέχεια δε επεσυνέβη σύγκρουση του οχήματος του εναγομένου 1 με το WW 329 (του Μιχάλη Κίτση) που ακολουθούσε αυτόν. Η παρούσα υπόθεση και οι συνθήκες που περιγράφηκαν κλασσικά στοιχειοθετούν αμέλεια του εναγομένου 1 επί το ότι κύρια ο εναγόμενος 1 εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και επέπεσε επί του οχήματος που οδηγούσε ο ενάγων. Καμία δε συντρέχουσα αμέλεια δεν μπορεί να αποδοθεί στον ενάγοντα. Είναι φανερό ότι η ενέργεια του εναγομένου 1 να παρέμβει στην ορθή και νόμιμη πορεία του ενάγοντα ήταν αιτία της σύγκρουσης ως συνιστώσα αμελή πράξη εγκυμονούσα κινδύνους για τα οχήματα επί της αντίθετης κατεύθυνσης. Ο εναγόμενος 1 στην πορεία του παρέλειψε να τηρεί την αναγκαία απόσταση από το προπορευόμενο του όχημα με αποτέλεσμα, στην προσπάθεια του να αποφύγει σύγκρουση με αυτό όταν τούτο σταμάτησε, να εισέλθει στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας. Η παρεμβολή του εναγόμενου 1 επί της πορείας και κατεύθυνσης του ενάγοντα ήταν ανασφαλής και δημιούργησε κίνδυνο στον ενάγοντα, ο οποίος λογικά δεν μπορούσε να αναμένει τέτοια ενέργεια. Η σύγκρουση γίνεται ευθύς αμέσως της παρεμβολής με αποτέλεσμα ν΄ αποκλείονται λογικά μέτρα πρόληψης. Με βάση τα πιο πάνω, έχοντας υπόψη όσα έχουν εκτεθεί για το θέμα της πρόστησης, οι εναγόμενοι, ως εκ προστήσεως υπεύθυνοι για την επίδικη συμπεριφορά του εναγομένου 1, βρίσκονται αποκλειστικά υπεύθυνοι για το ατύχημα. Β. Το θέμα του τραυματισμού και των αποζημιώσεων Σήμερα ο ενάγων είναι ηλικίας περίπου 37 ετών. Με σπουδές στη γεωπονία, παντρεμένος με τρία παιδιά. Δεν υπάρχει θέση για αλλοίωση του status του ως γεωπόνος εκ του ατυχήματος αφού η δουλειά του τώρα στο δημόσιο (το Τμήμα Γεωργίας) του αποφέρει καλύτερες απολαβές (απ΄ ότι ήταν στον ιδιωτικό τομέα, στην εταιρεία Σιουκούρογλου) τον ουσιώδη χρόνο. Η διαφορά που υπήρξε αντικείμενο στη δίκη ήταν η ενασχόληση του ενάγοντα με το επάγγελμα του διαιτητή κατά τον ουσιώδη χρόνο και τις απώλειες απολαβών που αιτία τους υπήρξε το ατύχημα. Στο θέμα επίσης των γενικών αποζημιώσεων, η ουσία της διαφοράς επικεντρώνεται μόνο στο θέμα του ανευρύσματος αορτής. Η ύπαρξη του ανευρύσματος δεν αμφισβητείται. Αμφισβητήθηκε όμως έντονα κατά τη δίκη η αιτία του. Είναι γεγονός ότι στη ροή των γεγονότων της κλινικής εικόνας του ενάγοντα, το ανεύρυσμα αυτό διαπιστώθηκε όταν τον Οκτώβρη 2003 - και ενώ ήταν εκκρεμής η παρούσα αγωγή - ο ενάγων έκανε ακτινογραφία θώρακος για να εγγραφεί στην Κυπριακή Ομοσπονδία Καλαθόσφαιρας ως διαιτητής. ΄Ετσι ακολούθησαν τα εξής γεγονότα (τα οποία αποτελούν και ευρήματα του Δικαστηρίου): Τον Οκτώβριο του 2003 ο ενάγων είχε υποβληθεί σε ακτινογραφία θώρακος, ακτινογραφία την οποία απαίτησε η Κυπριακή Ομοσπονδία Καλαθόσφαιρας (Κ.Ο.Κ.) με σκοπό να εγγραφεί στο Σύνδεσμο Διαιτητών. Ο ενάγων επισκέφθηκε στις 3/10/2003 τον ιατρό ειδικό καρδιολόγο Βασίλη Οικονομίδη στο ιατρείο του στη Λευκωσία. Με οδηγίες του, στις 7/10/2003 υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία και διαπιστώθηκε ότι «είχε υποστεί ανεύρυσμα αορτής». Αμέσως μετά από ιατρική συμβουλή ξεκίνησε διαδικασία για μετάβασή του στο Λονδίνο μέσω του Υπουργείου Υγείας. Στις 14/10/2003 εξετάστηκε από τον προϊστάμενο του Καρδιολογικού Τμήματος του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας, Δρ. Νίκο Αγγελίδη. Αφού έγιναν οι διευθετήσεις αυτές ο ενάγων μετέβηκε μαζί με τη σύζυγό του στο Λονδίνο, και συγκεκριμένα στο νοσοκομείο "Hammersmith Hospital", όπου τον ανέλαβε ο ιατρός Peter L.C. Smith, καρδιολόγος χειρούργος. Ο εν λόγω ιατρός διαπίστωσε ανεύρυσμα αορτής. Υποβλήθηκε σε εξετάσεις, εισήχθηκε στο εν λόγω νοσοκομείο και στις 26/11/2003 υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση κατά την οποία, αφού έγινε και αρτηριοτομή από το μηριαίο του ποδιού του, εμφυτεύτηκε πρόσθεμα (stent graft) στο σημείο του ανευρύσματος. Η επέμβαση ήταν επιτυχής, στις 5/12/2003 απολύθηκε για να επιστρέψει στην Κύπρο. Ο ιατρός Smith ανάφερε στον ενάγοντα ότι θα πρέπει να λαμβάνει χάπια για να έχει χαμηλή την πίεση και ασπιρίνη ως αντιπηκτικό. Επίσης του ανάφερε ότι θα πρέπει να προσέχει περισσότερο στις δραστηριότητές του έχοντας έγνοια για το πρόβλημα αυτό. Περιοδικά, κάθε χρόνο, του ανάφερε να εξετάζεται μετά από αξονική τομογραφία. Ο ιατρός Οικονομίδης παρακολουθεί τον ενάγοντα περίπου δύο φορές το χρόνο. Ακόμα, για να υπάρχει ολοκληρωμένη εικόνα, δεν αμφισβητούνται τα ακόλουθα και μπορούν να γίνουν ευρήματα τα ακόλουθα: Ο ενάγοντας, μετά το ατύχημα (1/2/2000), μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο Λάρνακας, αρχικά στο Τμήμα Εντατικής Παρακολούθησης, αργότερα στο Χειρουργικό και τέλος στο Ορθοπεδικό Τμήμα με τραύματα στο χέρι, στο θώρακα, στο κεφάλι, δηλαδή με κάταγμα της δεξιάς κοτύλης, κάταγμα δεξιάς ωλένης, σοβαρή κρανιοεγκεφαλική κάκωση, θλαστικά τραύματα, αιμορραγία στο αριστερό αυτί, κατάγματα πολλών πλευρών και αιμοθώρακα, εσωτερική αιμορραγία, ρήξη σπλήνας, κάταγμα του ηβικού οστού. Παρακολουθείτο από αρκετούς γιατρούς, μεταξύ των οποίων ο γιατρός γενικός χειρούργος Δρ. Μιχάλης Θεοφάνους και ο ορθοπεδικός γιατρός Σπυρίδων Σπύρου. Η κατάστασή του ήταν πολύ άσχημη με πολλούς πόνους σε όλα τα σημεία των τραυματισμών και υποβαλλόταν συνεχώς σε ιατρικές επεμβάσεις, συνεχή παρακολούθηση και θεραπεία από τους γιατρούς, σε πολλές ακτινολογικές εξετάσεις, αξονικές τομογραφίες ενώ του αφαιρέθηκε η σπλήνα. Τα θλαστικά του τραύματα είχαν συρραφεί, του τοποθέτησαν σωλήνες αριστερά και δεξιά στον θώρακα λόγω αίματος στον θώρακα. Για το κάταγμα στη λεκάνη του έβαλαν σκελετική έλξη ενώ στο δεξί χέρι του τοποθέτησαν πλάκα και βίδες. Παρέμεινε στο Νοσοκομείο Λάρνακας μέχρι τις 8/3/2000 με οδηγίες να παρακολουθείται στα εξωτερικά ιατρεία του Νοσοκομείου Λάρνακας. Λόγω του ότι με το δυστύχημα διαπιστώθηκε και πρόβλημα στα δόντια του, είχε επισκεφθεί το Νοσοκομείο Παραλιμνίου όταν τα σοβαρότερα προβλήματα από τους τραυματισμούς του είχαν ξεπερασθεί. Διαπιστώθηκε σπάσιμο σε πορσελάνη γέφυρας που είχε και απώλεια ενός σφραγίσματος. Στο Νοσοκομείο Λάρνακας πήγαινε στην αρχή κάθε βδομάδα μετά δε κάθε δεκαπέντε μέρες περίπου. Ο γύψος από το δεξί του χέρι αφαιρέθηκε δέκα βδομάδες μετά το ατύχημα. Η σκελετική έλξη από το δεξί του πόδι αφαιρέθηκε αρχές Μαρτίου του
- Χρησιμοποιούσε πατερίτσες μετά από αυτό για να μετακινείται, περίπου μέχρι και τον Μάιο του
- Κατά την παραμονή του στο νοσοκομείο χρειαζόταν συνεχώς βοήθεια για τη διατροφή του, για το πλύσιμο και καθαρισμό του. ΄Ολο το διάστημα που είχε τις πατερίτσες η μετακίνησή του πάλι ήταν δύσκολη. Καλύτερη μετακίνηση διαπιστώνεται από το τέλος Ιουλίου του 2000 και μετά. ΄Ολο το χρονικό διάστημα, ακολουθώντας τις οδηγίες των γιατρών του, έκανε φυσιοθεραπείες σε γυμναστήριο στο Παραλίμνι ενώ το πρώτο διάστημα πριν τον Ιούλιο του 2000 ερχόταν και φυσιοθεραπευτής στο σπίτι του. Είχε αναρρωτική άδεια και απουσίαζε από την εργασία του μέχρι το τέλος Ιουλίου 2000 στην οποία επέστρεψε την 1/8/
- Συνέχισε να πηγαίνει για επισκέψεις στα εξωτερικά ιατρεία του Νοσοκομείου Λάρνακας μέχρι το τέλος του 2001 περίπου ενώ στον γιατρό Σπύρου συνέχισε να παρακολουθείται από ορθοπεδικής άποψης 2 με 3 φορές το χρόνο ακόμη και μετά που ο γιατρός Σπύρου μετακινήθηκε στον ιδιωτικό τομέα. Λόγω της σπληνεκτομής, με οδηγίες του γιατρού Θεοφάνους, έπαιρνε χάπια πενικιλίνης για περίοδο δυόμισι ετών περίπου. Επίσης το 2003 έκανε σχετικό (λόγω της σπληνεκτομής) εμβόλιο το οποίο πρέπει να γίνεται κάθε πέντε χρόνια. Είναι βέβαια δεκτό ότι η αφαίρεση της σπλήνας δεν δημιουργεί λειτουργικό πρόβλημα, όμως ο ενάγοντας πρέπει να είναι προσεκτικός γι΄ αυτό και η ανάγκη εμβολίων. Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας που είχε παρέμειναν αρκετά προβλήματα και κατάλοιπα και συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων, κάποιες ουλές από τους τραυματισμούς του αλλά και από τις εγχειρήσεις που υποβλήθηκε στην κοιλιά, στο δεξί χέρι, κάτω από το πηγούνι, δεξιά και αριστερά του θώρακα και δυο μικρές ουλές στο δεξιό γόνατο. Το δεξί του πόδι παρουσίαζε πόνο και μειωμένες κινήσεις. Ακόμη και σήμερα στο κρύο και στην αλλαγή του καιρού ή όταν κουραστεί νιώθει πόνο στο πόδι. Υπάρχει οστεοαρθρίτιδα στο δεξί ισχίο με ανάγκη αρθροπλαστικής. Την οστεοαρθρίτιδα στο ισχίο προέβλεπε και ο ιατρός Σπύρου στο ιατρικό πιστοποιητικό του ημερομηνίας 5/9/2000 και τη διαπίστωνε ως γεγονός πλέον στο πιστοποιητικό του ημερομηνίας 9/9/2004, θέση που δέχθηκε και ο ιατρός Ηλίας Γεωργίου (Μ.Υ.1). Λόγω του τελευταίου προβλήματος, ο ενάγων θα χρειαστεί αρθροπλαστική εγχείρηση στο μέλλον οπότε θα υποβληθεί στο κόστος αυτής, θα ξαναϋποστεί πόνο και ταλαιπωρία και θα μείνει εκτός εργασίας για αρκετές μέρες. Να πω ότι όλοι οι μάρτυρες-γιατροί μου άφησαν θετική εντύπωση. Αναφορικά με το μέρος των τραυμάτων που δεν αμφισβητήθηκαν και ο ιατρός Η. Γεωργίου μου άφησε θετική εντύπωση και δεν υπήρξε ουσιώδης διαφορά με τα λεγόμενα των άλλων γιατρών. Αν προσέξει κανείς, τα περιορισμένα σημεία που μου υπεδείχθησαν ως «κάποιες διαφορές», είναι σαφές ότι δεν μπορεί να εκληφθούν καν σαν τέτοιες. Ουσιαστικά πρόκειται για μια άλλη διατύπωση επί των ιδίων δεδομένων. Γι΄ αυτό και δεν θα ασχοληθώ άλλο μ΄ αυτή την πτυχή των τραυμάτων υιοθετώντας, όπως είπα, τη σχετική μαρτυρία ως ευρήματα με βάση το θέμα Β των λεπτομερειών σωματικών βλαβών της ΄Εκθεσης Απαίτησης. Αν όμως υποτεθεί ότι πρόκειται για μικρές διαφορές ιατρικής γνώμης, θα επέλεγα τη μαρτυρία των θεραπόντων ιατρών του ενάγοντα αφού εκείνοι συστηματικά έχουν ασχοληθεί με τη θεραπεία του και ήσαν σε καλύτερη θέση να αξιολογήσουν την περίπτωσή του από τον κ. Γεωργίου που τον είδε μεμονωμένα. Το μέρος της μαρτυρίας του γιατρού Γεωργίου που έχει να κάνει με το ανεύρυσμα αορτής θα αξιολογηθεί με τη συναφή μαρτυρία αμέσως μετά. Για το ανεύρυσμα έχουν καταθέσει ενόρκως οι γιατροί Βασίλης Οικονομίδης και Α. Λυσάνδρου. Είναι αξιοπρόσεκτο μάλιστα ότι ο τελευταίος γιατρός εξέτασε τον ενάγοντα τον Φεβρουάριο του 2005 για λογαριασμό της ασφαλιστικής εταιρείας και είναι ο ενάγων που τον κάλεσε ως μάρτυρα. Η μαρτυρία των δύο γιατρών επί του θέματος είναι ομοιογενής και συμπλέει με τα ιατρικά πιστοποιητικά του γιατρού καρδιολόγου, Peter L C Smith του νοσοκομείου "Hammersmith Hospital" (σχετικό τεκμήριο επ΄ αυτού είναι κύρια το τεκμήριο 10(6 - 14)). Ακόμη βαρύνουσα σημασία έχει το τεκμήριο 12(1-7), οι ακτινογραφίες οι οποίες ανεφέρθησαν και ανελύθησαν από τους γιατρούς. Μετά το ατύχημα, και ενώ βρισκόταν υπό θεραπεία στο Νοσοκομείο Λάρνακας, με τον ακτινολογικό έλεγχο στον οποίο υπεβλήθη διαπιστώθηκε «παρουσία καταγμάτων των πλευρών δεξιά με υποδόριο εμφύσημα και αιμοπνευμοθώρακα». Σχετικές οι ακτινογραφίες (τεκμ. 12(1-4)). Ο ειδικός καρδιολόγος, ιατρός Β. Οικονομίδης, στο τεκμήριο 10
(7), επιστολή-πιστοποιητικό προς το Υπουργείο Υγείας για τον ενάγοντα ημερομηνίας 15/10/2003 (μετά την αξονική τομογραφία), ομιλεί για "ισχυρή πιθανότητα" το ανεύρυσμα να οφείλεται στο επίδικο ατύχημα. Στην ένορκή του μαρτυρία εξήγησε ότι στο χρόνο που έγραφε την επιστολή δεν είχε μπροστά του τις ακτινογραφίες του χρόνου του ατυχήματος γι΄ αυτό τότε μιλούσε για πιθανότητα. Στο πιστοποιητικό που εξέδωσε ημερομηνίας 1/9/2004 (μετά την επέμβαση) ο κ. Οικονομίδης, εκτός του ότι διαπιστώνει εξαιρετική ανάρρωση στο θέμα, λέει ότι η συνολική εντύπωση ήταν η εξής: - Μr. Hadjiconstantis aneurysm is post traumatic in nature and related to the motor vehicle accident he has had in January 2000, - At the time of diagnosis (07/10/2003) it had reached such dimensions that without treatment the risk of rupture would have been very high and a matter of time, - Mr. Hadjiconstantis underwent intravascular stent grafting with excellent post-operative results, - At present there is no experience with the long-term prognosis of this procedure since this procedure is relatively new. It is expected however to be very good. Ο γιατρός Οικονομίδης στην ένορκή του μαρτυρία κατάθεσε ότι η επέμβαση που έγινε ήταν η πλέον ενδεδειγμένη και ότι στην Κύπρο δεν γίνονται (ούτε τώρα) τέτοιες επεμβάσεις. Επέμενε δε κατά την αντεξέταση, όταν του έγιναν πολλές ερωτήσεις επί του θέματος, ότι ο τραυματισμός του τοιχώματος της αορτής μπορεί να καταλήξει σε δύο πράγματα, είτε ρήξη της αορτής, όπου πεθαίνει ο ασθενής επί τόπου, είτε σε σταδιακή διαδικασία ενός ανευρύσματος με την πάροδο του χρόνου. Εφόσον τραυματισθεί το τοίχωμα του αγγείου τότε η αντοχή του αγγείου στη χρόνια πίεση του αίματος μειώνεται. Σταδιακά διευρύνεται το αγγείο και δημιουργείται ένα ανεύρυσμα. ΄Οσο μεγαλώνει η διάμετρος του αγγείου τόσο αυξάνεται η πιθανότητα ρήξης του σε συνάρτηση με την πίεση. Δεν διεγνώσθη ανεύρυσμα στις πρώτες ακτινογραφίες, όμως υπάρχει διάταση του μεσοθωρακίου. Το τοπίο των πρώτων ακτινογραφιών είναι θολό διότι συνέτρεχαν αρκετά τραύματα. Πρόσθεσε επίσης ότι για να υπάρχει ανεύρυσμα τραυματικής αιτιολογίας έπρεπε να ήταν δυστύχημα με δυνατή πρόσκρουση. Σημασία έχουν «οι επιβραδυντικές δυνάμεις ή απότομη επιτάχυνση στο σημείο, είτε ο ασθενής φορεί ζώνη είτε όχι». ΄Οταν κατέθετε ο ιατρός Η. Γεωργίου (ορθοπεδικός - τραυματιολόγος) ο κ. Χ"Ιωάννου του ζήτησε να πάρει το τεκμήριο 12 και να μας πει την επιστημονική του άποψη. Ο γιατρός, αναφερόμενος ότι ήταν ενήμερος για τη θέση του ενάγοντα και των γιατρών του ως προς το ανεύρυσμα, μελέτησε μία προς μία τις ακτινογραφίες και διατύπωσε την άποψη ότι οι ακτινογραφίες (τεκμ. 12(1-5)) αναδεικνύουν «σαφέστατη εικόνα διαπλάτυνσης της καρδίας» που αυτό ο ίδιος το αποδίδει σε ανεύρυσμα «με πιθανότητα να προϋπήρχε». Μόνο στην ακτινογραφία, τεκμήριο 12
(6)ημερομηνίας 2/10/2003, έχει διαγνώσει διαφορά στη διαπλάτυνση, «το κάτω μέρος της διευρυμένης επιφάνειας έχει στενέψει». Δεν μπορούσε, ωστόσο, να πει για ποιο λόγο αυτό συνέβη. Στην αντεξέταση τόνισε ότι η διαπλάτυνση της καρδίας αποτελεί εύρημα για ανεύρυσμα «μαζί με το μετέπειτα ιστορικό». Η διαπλάτυνση αυτή έπρεπε να διερευνηθεί. Όταν δε του υπεδείχθη ο όρος «τραυματισμός σ΄ αγγεία από ατυχήματα λόγω επιβραδυντικών δυνάμεων» ανάφερε ότι δεν γνωρίζει τον όρο. Για άλλα δε σημεία που ερωτήθηκε για τους λόγους του ανευρύσματος ανάφερε ότι πρόκειται για πολύ εξειδικευμένα σημεία για την ειδικότητά του. Και κατέληξε: «΄Οπως ανέφερα, γνωματεύω μέσω της ειδικότητάς μου ως τραυματιολόγου και όχι αγγειοχειρούργου, καρδιοχειρούργου. Εκείνο που είμαι βέβαιος είναι, τουλάχιστον η ακτινογραφία που μου δόθηκε την ημέρα του ατυχήματος, κατά σαφέστατο τρόπο παρουσιάζει διαπλάτυνση της σκιάς που εκ των υστέρων αποδείχθηκε ότι οφείλεται σε ανεύρυσμα. Εκείνη την ημέρα το ανεύρυσμα υπήρχε. Ο λόγος που πιθανολογώ και την προ του ατυχήματος παρουσία του είναι διότι, κατά τη γνώμη μου, το έχω πει άλλωστε, αν εδημιουργείτο εκείνη τη στιγμή η κλινική εικόνα θα ήταν πάρα πολύ βαριά λόγω της αιμορραγίας του ανευρύσματος. Πέραν αυτών, σαν τραυματιολόγος, δεν μπορώ να πω τίποτε άλλο για την ειδικότητα της αγγειοχειρουργικής.» Ο ιατρός Οικονομίδης εξήγησε με απλά λόγια το τι είναι το ανεύρυσμα αορτής. Είναι διάταση της αορτής, «Μεγάλωμα του αγγείου της καρδίας που παρέχει το αίμα. Οι διαστάσεις του αγγείου μεγαλώνουν, διευρύνονται σαν ένα σακκούλι». Ο ιατρός Η. Γεωργίου το περίγραψε «ως ξεχείλωμα». Περαιτέρω, ο ιατρός Οικονομίδης δικαιολόγησε τη θέση του για την αιτία του ανευρύσματος (στο ανεύρυσμα στην κατιούσα αορτή του αορτικού τόξου) στο ατύχημα ως εξής: «Η ανατομική θέση του ανευρύσματος είναι τέτοια που παρατηρείται κλασσικά σ΄ άτομα που είχαν τραυματισμό από αυτοκινητιστικό ατύχημα, όπου επήλθαν δυνάμεις επιβράδυνσης, διότι η αορτή είναι ακίνητη μέσα στο κορμί και στερεωμένη πάνω στη σπονδυλική στήλη, ενώ το τόξο της αορτής και η καρδία είναι κινητά και κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης μετατοπίζονται προκαλώντας τραύμα σημαντικού βαθμού, το ανεύρυσμα.» Στη συνέχεια ο γιατρός ανέλυσε τις ακτινογραφίες, τεκμήρια 12(1-5), που λήφθηκαν το 2000 και τις ακτινογραφίες, τεκμήριο 12
(6)ημερομηνίας 2/10/2003, που δείχνει διάταση της αορτής καθαρά, λέγοντας ότι αυτή ήταν η ακτινογραφία που τους ώθησε να προχωρήσουν στην αξονική τομογραφία. ΄Οταν συνετελέσθη η πιστοποίηση του προβλήματος, όπως εξήγησε ο γιατρός, υπήρχε σοβαρός κίνδυνος διότι «με τη ρήξη του αγγείου ελευθερώνεται το αίμα και αυτό σημαίνει άμεσο θάνατο». Ανάφερε επίσης τις διαθέσιμες μεθόδους αντιμετώπισης και το πώς αντιμετωπίστηκε χειρουργικά και βεβαίωσε για το ότι ο τρόπος που αντιμετωπίστηκε στην Αγγλία ήταν ο καλύτερος δυνατός. Στην αντεξέταση, μετά από ερωτήσεις που του έγιναν για τις πρώτες ακτινογραφίες και γιατί δεν διαπιστώθηκε το ανεύρυσμα, απάντησε: «Το ανεύρυσμα είναι σταδιακό. Δεν εμφανίζεται σε λίγες μέρες ....... Το αγγείο συγκρατεί αίμα υπό πίεση. ΄Ενα υγιές αγγείο μπορεί να αντέξει ....... ώσπου να σπάσει.» ΄Ενα άτομο, είπε ακόμη, χωρίς ιστορικό ατυχήματος δεν μπορούσε να έχει ανεύρυσμα «σ΄ αυτή την τοποθεσία ή ανατομική θέση του ανευρύσματος». Ακόμα ανάφερε ότι το ανεύρυσμα δεν προκαλεί συμπτώματα. Ο Μ.Ε.5, ιατρός Αδ. Λυσάνδρου, εξέτασε τον ενάγοντα τον Φεβρουάριο 2005 ενημερωνόμενος για το ιστορικό του, από τα πιστοποιητικά των γιατρών Θεοφάνους, Οικονομίδη και Σμιθ. Ο ιατρός Λυσάνδρου δεν έχει αμφιβολία ότι πρόκειται για τραυματικό ανεύρυσμα, συμφώνησε δε με τη θεώρηση της αιτίας του ανευρύσματος. Δεν το περιόρισε «σε μετωπική σύγκρουση» αλλά σημασία έχει «το απότομο σταμάτημα». Σ΄ άλλο σημείο αναφέρει «η αορτή φεύγει από τον τόπο της και γίνεται ο τραυματισμός, ψευδοανεύρυσμα». ΄Οταν δει κάποιος τέτοια ακτινογραφία όπως το τεκμήριο 12
(1)ημερομηνίας 2/2/2000 «πρέπει να σκεφθεί τραύμα αορτής». Και συνεχίζει: «Δεν θα γίνει αμέσως ένα ανεύρυσμα. Είναι ένα ψευδοανεύρισμα (τραυματισμός σ΄ ένα μέρος του τοιχώματος της αορτής και εκείνη τη στιγμή δεν θα γίνει το ψευδοανεύρυσμα, απλά θα γίνει ζημιά στην αορτή). ΄Ομως μόνο με αγγειογραφία αορτής θα φαινόταν. Ούτε με τον αξονικό δεν θα φαινόταν το πρόβλημα. Οι περισσότεροι ασθενείς, 90% πεθαίνουν την ίδια ώρα». ΄Ηταν απόλυτος δε ότι το ανεύρυσμα αυτό δεν μπορούσε να υπάρχει πριν το ατύχημα. Έχω μελετήσει προσεκτικά τη μαρτυρία, ιδιαίτερα στο πιο αμφισβητούμενο θέμα του ανευρύσματος της αορτής, ως καλύπτεται από την προφορική μαρτυρία των γιατρών αλλά και τα συναφή τεκμήρια για τα οποία έγινε αναφορά. Μπορούμε άνετα να μιλούμε για άνευ ταλάντευσης διατύπωση ιατρικής διάγνωσης για την αιτία του ανευρύσματος. Ο κ. Οικονομίδης και ο κ. Λυσάνδρου εξήγησαν με περισσή σαφήνεια γιατί το ανεύρυσμα αυτό είναι τραυματικό και το αποκάλεσαν, εν μέρει, γι΄ αυτό το λόγο "ψευδοανεύρυσμα". Και οι δύο, με ελαφρώς διάφορη διατύπωση, μίλησαν για την αρχική ζημιά στην αορτή. Κάτι που άλλωστε συμπλέει και με τη γενική διατύπωση - γνώμη από το γιατρό Γεωργίου. Περαιτέρω δόθηκαν εξηγήσεις για το γιατί ένα άτομο χωρίς ιστορικό ατυχήματος δεν θα είχε ανεύρυσμα σ΄ αυτή την ανατομική θέση και στον προσδιορισμό μιας δυνατής σύγκρουσης ως αιτία του. Συμφώνησαν ακόμη και στην περιγραφή του προβλήματος καθώς και στο ότι το ανεύρυσμα είναι σταδιακό και χωρίς εξωγενή συμπτώματα. Οι αρχικές ακτινογραφίες δεν παρουσίασαν το ανεύρυσμα. Ακόμα και ο ιατρός Γεωργίου, που δεν είναι καρδιολόγος, μίλησε για διαπλάτυνση, όμως είναι μόνο με το μετέπειτα ιστορικό που μίλησε για εύρημα ανευρύσματος. Ο ενάγων υπέστη σοβαρό τραυματισμό, όπως από κοινού παρουσιάζει η ιατρική εικόνα του, εκ της επίδικης σύγκρουσης. Η ακτινολογική εικόνα και το μετέπειτα ιστορικό δείχνουν πέραν πάσης αμφιβολίας ότι το ανεύρυσμα ήταν τραυματικό και ότι η αιτία του ήταν η επίδικη σύγκρουση. Η άποψη του γιατρού Γεωργίου, αν ήταν όντως άποψη, αφού ο κ. Γεωργίου δεν είναι καρδιολόγος στο εξειδικευμένο σημείο της αιτίας του ανευρύσματος, ότι δηλαδή υπήρχε πιθανότητα να προϋπήρχε, δόθηκε περιθωριακά και χωρίς βασιμότητα επί γεγονότων. Εξάλλου, κι ο ίδιος ο γιατρός έντιμα σε πολλά σημεία συναφών ερωτήσεων ανάφερε ότι πρόκειται για πολύ εξειδικευμένα σημεία για την ειδικότητά του. Είναι λοιπόν φανερό ότι στο σημείο που υπάρχει διαφοροποίηση του γιατρού Γεωργίου με τους γιατρούς Οικονομίδη και Λυσάνδρου δεν μπορεί να δοθεί οποιαδήποτε αξία στη μαρτυρία του. Οι γιατροί - ειδικά ο κ. Οικονομίδης - ήταν απόλυτα αποτελεσματικός για να πείσει και για την ορθότητα επιλογής της επέμβασης που έγινε στην Αγγλία καθώς και το ότι αυτή δεν συντελείται στην Κύπρο, όπως άλλωστε προκύπτει και από άλλα συναφή τεκμήρια. Το ίδιο αποτελεσματικός ήταν στο να πείσει και για την μετά την επέμβαση κατάσταση του ενάγοντα καθώς και τις ιατρικές του συστάσεις. Εκτός λοιπόν των ήδη διατυπωθέντων ευρημάτων, καθίσταται μέρος αυτών ότι το ανεύρυσμα αορτής του ενάγοντα, ως περιγράφεται στην ΄Εκθεση Απαίτησης, είχε ως αιτία το επίδικο ατύχημα και τα ιατρικά περί τούτου επίσης πιστοποιητικά καθίστανται μέρος των ευρημάτων του Δικαστηρίου. Με βάση όλα τα πιο πάνω στοιχεία, έρχομαι να εξετάσω το θέμα των γενικών αποζημιώσεων. Δεν υπάρχει, εξ όσων μπόρεσα να εξακριβώσω, συναφής κυπριακή ή αγγλική απόφαση επί γενικών αποζημιώσεων που να αφορά ανεύρυσμα αορτής ενώ υπάρχουν βέβαια αρκετές που αφορούν τα λοιπά τραύματα του ενάγοντα. Είναι γνωστό ότι στόχος των αποζημιώσεων που επιδικάζονται είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά του διαδίκου που τραυματίστηκε χωρίς να εναποτίθεται υπέρμετρο βάρος πάνω στον αδικοπραγούντα (βλ. Paraskevaides (Overseas) Ltd. and Another v. Christofi
(1982)1 C.L.R. 789, 793). Το ποσό που επιδικάζεται, ως επίσης έχει νομολογηθεί, πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτό. ΄Οπως έχει τεθεί στην Panayides Contracting Ltd. v. Ν. Στ. Χαραλάμπους, Πολιτική ΄Εφεση 10850 ημερ. 16/2/2004 «Η χρηματική ζημιά, ως επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού, εξαρτάται λιγότερο από κοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη, στο τέλος της πορείας, σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης». Εξάλλου η αποζημίωση για αστικά αδικήματα δεν έχει σκοπό την τιμωρία αλλά την αποκατάσταση. Αυτή τούτη η ατέλεια του χρήματος ως μέσου για την αποκατάσταση δεν πρέπει να επενεργεί προς επαύξηση των αποζημιώσεων (βλ. Μαυροπετρή ν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66, 74). Στην Panayides, ανωτέρω, λέγονται και τα εξής (στη σελίδα 4): «Η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου έχει επιδείξει μια σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων. ΄Εχει τονίσει την ανάγκη για μια πιο δίκαιη και φιλελεύθερη αποτίμηση του ανθρώπινου πόνου και των πολλαπλών στερήσεων που προκαλούν οι αναπηρίες στα θύματα της αμέλειας (βλ. Ioannou and Paraskevaides (Overseas), πιο πάνω, Παναγή ν. Θεοδώρου
(1992)1 Α.Α.Δ. 1303, Ηρακλέους ν. Πίτρου
(1994)1 Α.Α.Δ. 239, Αριστοδήμου ν. Θωμά, Πολιτική ΄Εφεση 9320/30.4.1999, Μαϊττα ν. Γεωργίου κ.α., Πολιτική ΄Εφεση 8499/9.1.1999 και Βρυωνίδη ν. Σωφρονίου, Πολιτική ΄Εφεση 9479/23.9.1997). Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια της αρχής του stare decisis αλλά παρέχουν καθοδήγηση (βλ. Παναγή, πιο πάνω). Πρέπει, επίσης, να λαμβάνεται υπόψη η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος.» Ο ενάγοντας είχε υποστεί σωρεία σοβαρών τραυματισμών τα οποία του προκάλεσαν πόνο, αναστάτωση και ταλαιπωρία για αρκετή περίοδο, ειδικά τους πρώτους 6 μήνες μετά το ατύχημα. Η οστεοαρθρίτιδα στο ισχίο είναι πια δεδομένη και θα χρειαστεί αρθροπλαστική. Το δεξιό του πόδι εξακολουθεί να παρουσιάζει πόνο και μειωμένες κινήσεις. Πέραν αυτού, τρία και πλέον χρόνια από το ατύχημα, με τον εντοπισμό του ανευρύσματος αναστατώνεται εκ νέου η ζωή του, ξαναϋποβάλλεται σε νέους πόνους, εξετάσεις και ταλαιπωρία. Παρά το ότι η μετεγχειρητική του κατάσταση είναι πολύ καλή, η έγνοια, ο περιορισμός δραστηριοτήτων, οι εξετάσεις και η ιδιαίτερη προσοχή για την υγεία του είναι δεδομένη αφού ακριβώς, όπως παρατηρεί ο γιατρός Οικονομίδης, δεν υπάρχει πλήρης ιατρική εμπειρία για μακρά πρόβλεψη επί των συνεπειών σε τέτοιες εγχειρήσεις, αφού πρόκειται για καινούργιες μεθόδους (βλ. τεκμ. 10
(2)). Κάποιες ομοιότητες με την παρούσα υπόθεση παρουσιάζει η υπόθεση Μεταξάς ν. Μεταξά
(2001)1 Α.Α.Δ. 773, όπου ο εφεσείων 20 ετών, είχε απωλέσει σπλήνα, νεφρό, είχε υποστεί διάφορα κατάγματα και σοβαρή εγκεφαλική διάσειση. Αφού κατακρίνεται ως έκδηλα ανεπαρκής η αποζημίωση που δόθηκε (£28.000,00) από το πρωτόδικο Δικαστήριο, και αφού σημειώνεται στο πόσο προσεκτικός πρέπει να είναι ο τραυματίας στη ζωή του (βλ. σελ. 776-777), το ποσό αυξάνεται σε £40.000,
- Με βάση τα ιατρικά πιστοποιητικά και μαρτυρία που έχω αποδεχθεί, το χρονικό διάστημα ταλαιπωρίας και πόνου του ενάγοντα, τις εγχειρήσεις, τους σοβαρούς κινδύνους που έχει περάσει και για την ίδια του τη ζωή, την αρνητική επίδραση επί της ποιότητας της ζωής του, βρίσκω ότι το ποσό των £40.000,00 είναι δίκαιο ποσό ως γενικές αποζημιώσεις. Το θέμα της απώλειας μελλοντικών απολαβών συναρτάται με την ενασχόληση του ενάγοντα ως διαιτητή και θα κριθεί μετά, αφού γίνει εξέταση των ειδικών ζημιών. Για το θέμα των λοιπών ζημιών που αξιώνονται, βρίσκω ότι έχουν αποδειχθεί τα κάτωθι (εξάλλου δεν έχουν αμφισβητηθεί), ενώ υπόλοιπα αξιούμενα προκύπτει ότι έχουν εγκαταλειφθεί. (α) απώλεια μισθών του Ενάγοντα από την εργασία του στην εταιρεία Σουκιούρογλου από 1/2/2000 μέχρι 31/7/2000, 6 μήνες προς £728,00 £4.368,00 (Παρακλητικό (γ) των λεπτομερειών ειδικών ζημιών), όπως περιορίσθηκε στην αγόρευση του κ. Δαμιανού). (β) ΄Εξοδα για ιατρικά πιστοποιητικά £60,00 (γ) Μεταφορικά έξοδα (στην Αγγλία) £200,00 (δ) Ιατρικά έξοδα (μέχρι Νοέμβριο 2004) £318,00 215.00 στερλίνες Τα έξοδα μελλοντικής εγχείρησης η οποία, όπως είπαν όλοι οι γιατροί, είναι δεδομένη, δέχομαι ότι είναι £3.000,
- Το θέμα που αμφισβητήθηκε ιδιαίτερα στην ακρόαση ήταν η ενασχόληση του ενάγοντα με τη διαιτησία καλαθόσφαιρας. Ωστόσο, ο ενάγοντας και στο θέμα αυτό έδωσε εξηγήσεις και λεπτομέρειες που έπειθαν για την ενασχόλησή του ως διαιτητή, τη δυνατότητα ενασχόλησής του καθώς και τις σχετικές απολαβές. Η δε κατάθεση των σχετικών τεκμηρίων (βλ. ειδικά τεκμ. 10
(10)) δηλαδή το δίπλωμά του ημερομηνίας 24/6/1999 ως διαιτητής, τα τεκμήρια 10
(19), 10
(20)και 10
(21)για την εγγραφή του και την αποζημίωσή του ως διαιτητή πείθουν για του λόγου το αληθές και συνηγορούν στη θέση ότι αν ο ενάγοντας δεν τραυματιζόταν ως άνω θα συνέχιζε την ενασχόλησή του λαμβάνοντας βέβαια ως σχετικό ότι ένας διαιτητής εργάζεται ως την ηλικία των 45 ετών, όπως ο ίδιος ο ενάγοντας ανάφερε στη μαρτυρία του. Η μη δήλωση του εισοδήματος αυτού για σκοπούς φόρου εισοδήματος δεν έχει αναχθεί σε δυνατότητα να διατυπωθεί εύρημα περί ψεύδους του ενάγοντα για καταδολίευση των Αρχών. Αυτό δεν μπορεί να ισχύσει, οπότε και δεν μπορεί να τύχει εν προκειμένω εφαρμογής η αρχή που ετέθη στην υπόθεση Ορφανίδη ν. Ορφανίδη
(2001)1 Α.Α.Δ. 179 την οποία έχει επικαλεσθεί ο κ. Χ''Ιωάννου. Κατόπιν αυτού κρίνονται ως δικαιολογημένα τα αξιούμενα κονδύλια ως εξής:
- Απώλεια εισοδήματος από διαιτησίες Φεβράρη, Μάρτη και Απρίλη του 2000 (200 Χ 3) £ 600,00
- Απώλεια εισοδήματος από διαιτησίες την περίοδο Οκτωβρίου 2003 μέχρι Νιόμβρη 2004 £1.800,00 Ερχόμενη στη συνέχεια στο θέμα της απώλειας μελλοντικών απολαβών που περιορίζεται στις απολαβές του διαιτητή, παρατηρείται ότι συστηματικά ο ενάγων ασχολείτο με διαιτησίες κατά το χρόνο πριν το ατύχημα. Η προοπτική του πράγματος, σε συνάρτηση με την ηλικία του, δείχνουν ότι αυτό θα συνεχιζόταν για κάποια περίοδο. Ο ίδιος ανάφερε ότι οι διαιτητές σταματούν στα 45 τους χρόνια και η περίοδος πρωταθλήματος (δεύτερης κατηγορίας) είναι από Οκτώβρη μέχρι Μάη. Με βάση τα δεδομένα της υπόθεσης, ειδικά του ότι επρόκειτο για δευτερεύουσα ασχολία του ενάγοντα, σε συνάρτηση με τον περιορισμένο χρόνο που αυτή αφορούσε, την εγγενή αβεβαιότητα που τέτοιες ασχολίες περικλείουν, κρίνω ότι είναι εφαρμοστέος λογικά ένας πολλαπλασιαστής τριών ετών. Αφού λάβουμε λοιπόν υπόψη ότι αφορά εργάσιμη περίοδο Οκτώβρη μέχρι Μάη κάθε χρόνο, δηλαδή 9 μήνες, μιλούμε για 36 βδομάδες ετήσια και για τα 3 χρόνια έχουμε 108 βδομάδες άρα επί £50,- τη βδομάδα με συνολικό ποσό απώλεια απολαβών £5.400,00 (108 Χ 50 = 5400). ΄Ομως τα πιο πάνω ποσά δεν αποτελούν πραγματική απώλεια η οποία για να διαπιστωθεί πρέπει να αφαιρεθούν οι εκ του νόμου υποχρεώσεις (φόροι, ασφαλίσεις κ.λ.π.). Δεν υπάρχουν στοιχεία για ακριβή υπολογισμό και δεν απαιτείται ο υπολογισμός να είναι ακριβής (βλ. Χριστοδούλου ν. Αγαθοκλέους
(1997)1 Α.Α.Δ. 369, 407). Ειδικά λοιπόν αν ληφθεί υπόψη ότι ο ενάγοντας θα είχε και απολαβές από την κύρια εργασία του, καθορίζεται ως αφαιρετέο εκ του ποσού των £5.400,00 το ποσό των £1.400,00 και παραμένει υπόλοιπο το ποσό των £4.000,00. ΄Οσον αφορά λοιπόν το πλαίσιο των γενικών αποζημιώσεων στο ποσό των £40.000,00 προστίθενται τα ποσά των μελλοντικών απολαβών £4.000,00 καθώς και το ποσό που θα χρειαστεί για μελλοντική εγχείριση (£3.000,00) με αποτέλεσμα το σύνολο να είναι £47.000,00 ΄Εχοντας υπόψη όλα όσα αναφέρθηκαν πιο πάνω εκδίδεται απόφαση υπέρ του ενάγοντα και εναντίον των εναγομένων 2 για γενικές αποζημιώσεις £47.000,00 και για ειδικές αποζημιώσεις £7.346.00 και 215 στερλίνες (ή το ισάξιο σε λίρες Κύπρου). Σημ. Το ποσό των £7.346,00, που αναφέρεται πιο πάνω, προκύπτει από την πρόσθεση των ακόλουθων ποσών: (α) £4.368,00 (απώλεια μισθών) (β) £2.400,00 (ως
(1)και
(2)στη σελίδα 30) (γ) £578,00 (ιατρικά έξοδα και μεταφορικά) Τόκοι Με βάση το νόμο και τη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου επ΄ αυτού του θέματος (βλ. υπόθεση Φοινικαρίδης ν. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 475 και Λέριου ν. Αλεξίου, Πολιτική ΄Εφεση 10103 ημερ. 14/7/2000) και τις περιστάσεις της υπόθεσης, θα εξετάσω το θέμα της τοκοφορίας των πιο πάνω ποσών. Για το θέμα της επιδίκασης τόκου δεν με βρίσκει σύμφωνη η θέση που εξέφρασε ο κ. Χ"Iωάννου ότι στο κονδύλι των γενικών αποζημιώσεων θα πρέπει να μη επιδικασθεί τόκος από την ημέρα του ατυχήματος αλλά από την ημερομηνία καταχώρισης της τροποποιημένης ΄Εκθεσης Απαίτησης αφού η καθυστέρηση στην εκδίκαση δεν ήταν με υπαιτιότητα των εναγομένων. Η καθυστέρηση στην εκδίκαση κυρίως έχει προκύψει από το ότι η ιατρική κατάσταση του ενάγοντα είχε δυσμενή ανατροπή με την εμφάνιση στο προσκήνιο, τον Οκτώβρη του 2003, του προβλήματος του ανευρύσματος και την μετέπειτα πορεία που πήρε, ιατρικά πρώτα το θέμα και μετά διαδικαστικά, με την τροποποίηση που ήταν αναγκαία επί της δικογραφίας. Επ΄ αυτού του σημείου δεν μπορούμε σίγουρα να μιλούμε για καθυστέρηση με υπαιτιότητα του ενάγοντα που θα έπρεπε να του αποστερήσει δικαίωμα που θεμελιώνει ο νόμος. ΄Ομως, περαιτέρω, εξετάζοντας τη δικογραφία για το γενικότερο θέμα καθυστέρησης, παρατηρώ ότι υπήρξε καθυστέρηση στην ίδια την έγερση της αγωγής ένα και πλέον χρόνο μετά το ατύχημα, όπως επίσης και αρκετές αναβολές που δεν αφορούσαν την επιδείνωση της κατάστασης του ενάγοντα αλλά έγιναν από τους προηγούμενους δικηγόρους του ενάγοντα με αποτέλεσμα τη χρονική επιβράδυνση της υπόθεσης (βλ. Στυλιανού ν. Μάτση, Πολιτική ΄Εφεση 10347 ημερ. 18/7/2000). ΄Εχοντας λοιπόν υπόψη τα πιο πάνω, και θέλοντας να εξισορροπηθούν τα δικαιώματα των διαδίκων, καταλήγω ως εξής: Α. Επί του ποσού των £40.000,00 επιδικάζεται τόκος 8% ετησίως από την ημερομηνία έγερσης της αγωγής (29/3/2001). Β. Επί του ποσού των μελλοντικών απολαβών και εξόδων μελλοντικής εγχείρησης (£3.000,00 και £4.000,00, σύνολο £7.000,00) επιδικάζεται νόμιμος τόκος από σήμερα. Γ. Επί του ποσού των ειδικών ζημιών γίνεται ως εξής διαχωρισμός, επί του ποσού των £4.368,00 επιδικάζεται τόκος 8% ετησίως από την ημερομηνία έγερσης της αγωγής, δηλαδή 29/3/2001 και επί του υπολοίπου ποσού επιδικάζεται τόκος 8% ετησίως από την ημερομηνία καταχώρισης της τροποποιημένης ΄Εκθεσης Απαίτησης, δηλαδή από 26/10/2004. Εξοδα Τα έξοδα, τηρουμένων προηγούμενων περί του αντιθέτου διαταγών, επιδικάζονται υπέρ του ενάγοντα και εναντίον των εναγόμενων 2, ως θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή. Τ. Ψαρά-Μιλτιάδου, Α.Ε.Δ. /ΜΧΚ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο