Ανδρέας Σοφοκλείδης ν. Γιάννος Πάρπας κ.α., Αρ. Αγωγής: 6419/02, 23.3.07

(1989)1 ΑΑΔ (Ε) 33, ως ακολούθως: «

(1)Η τροποποίηση της δικογραφίας επιτρέπεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δεδομένου ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που την καθιστούν απαραίτητη για την αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης.

(2)Στον προσδιορισμό των συμφερόντων της δικαιοσύνης όπως διαγράφονται στη συγκεκριμένη υπόθεση συνεκτιμούνται και οι επιπτώσεις από την τροποποίηση στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντιδίκου. Η διεξαγωγή της δίκης μέσα σε εύλογο χρόνο καθιερώνεται από το άρθρο 30.2 του Συντάγματος ως θεμελιώδες δικαίωμα του κάθε διαδίκου.

(3)Η τροποποίηση επιτρέπεται κατά κανόνα εφόσον δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο δηλαδή ζημιά άλλη από εκείνη που μπορεί να θεραπευθεί με την έκδοση της κατάλληλης διαταγής ως προς τα έξοδα. Το αποδεικτικό βάρος για την αιτιολόγηση του αιτήματος και της καθυστέρησης στη διατύπωση των θέσεων του αιτητή ποικίλει ανάλογα με το στάδιο κατά το οποίο υποβάλλεται η αίτηση. ΄Όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση ανάλογα επαυξάνει και το βάρος το οποίο πρέπει να αποσείσει ο αιτητής για την έκδοση διατάγματος για την τροποποίηση. Ως θέμα αρχής το πρώτο σημείο που θα πρέπει να εξεταστεί είναι το ζήτημα της καθυστέρησης στην υποβολή του αιτήματος. Η αγωγή σύμφωνα με τον φάκελο της υπόθεσης καταχωρήθηκε στις 10.6.02 και η υπό κρίσιν αίτηση καταχωρήθηκε την 9.11.06. Για την καθυστέρηση οι εξηγήσεις που δίνονται είναι ότι λόγω προβλημάτων υγείας του αιτητή δεν μπόρεσε να συναντηθεί με τον εργολάβο που εκτέλεσε το μεγαλύτερο μέρος των εργασιών. Η συνάντηση έγινε την 24.11.06 οπότε και διαφάνηκε ότι οι ειδικές ζημιές που αναφέρονται στην έκθεση απαιτήσεως δεν ανταποκρίνονται επακριβώς στην πραγματικότητα. Εδώ κρίνω κατάλληλο να παρεμβάλω ότι ο ενάγων με την αγωγή αξιώνει αποζημιώσεις σε διαμέρισμα που κατ' ισχυρισμόν προκάλεσαν οι εναγόμενοι ως ενοικιαστές του. Εκείνο που ουσιαστικά επιδιώκεται να τροποποιηθεί είναι η παράγραφος 11 της απαίτησης και οι λεπτομέρειες των ειδικών ζημιών που απαιτεί. Προβάλλεται ακόμα η θέση ότι οι εκτελεσθείσες εργασίες έγιναν μετά την καταχώρηση της αγωγής και έτσι ήταν αδύνατο να αναφέρονται επακριβώς οι ζημιές που προξένησαν οι εναγόμενοι στο διαμέρισμα. Γι' αυτό και προέκυψε άμεσα η ανάγκη για τροποποίηση της απαίτησης ώστε να υπάρχει ενώπιον του δικαστηρίου η πραγματική διάσταση της απαίτησης του ενάγοντα και η ουσία της διαφοράς. Είναι η θέση του αιτητή ότι δεν θα προκληθεί αδικία στους εναγομένους που να μην μπορεί να αποζημιωθεί σε χρήμα. Οι καθ' ων η αίτηση προβάλλουν ως ένα εκ των λόγων ένστασης ότι αναδομείται η απαίτηση με την εισαγωγή νέων θεμάτων και αντικατάσταση των διαδίκων. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην καθυστέρηση υποβολής της αίτησης και ότι υπεβλήθη κακόπιστα. Το θέμα της αντικατάστασης των διαδίκων δεν προωθήθηκε στην αγόρευση των καθ' ων η αίτηση, ούτε όμως και συνάγεται κάτι τέτοιο απο την κρινόμενη αίτηση. Αναμφίβολα ο χρόνος υποβολής της αίτησης είναι ένας παράγοντας σχετικός για την έγκριση τέτοιου αιτήματος. Στην υπόθεση Astor Manufacturing and Exporting Co και άλλων ν. A.G. Levendis και ΄Αλλων

(1993)1 ΑΑΔ 726 ειπώθηκαν τα εξής αναφορικά με τον παράγοντα του χρόνου. «Ο παράγοντας χρόνος είναι σχετικός. Δεν είναι όμως εκ προοιμίου και απαρέγκλιτα αποφασιστικής σημασίας. Το ίδιο ισχύει για τον κάθε ένα από τη σειρά των παραγόντων που η νομολογία καθιέρωσε ως διαδραματίζοντας ρόλο. Η διακριτική εξουσία του δικαστηρίου ασκείται αφού συνυπολογισθούν τα σχετικά στο πλαίσιο των ιδιαιτεροτήτων της κάθε υπόθεσης.» ¨Ότι βέβαια υπάρχει καθυστέρηση στην υποβολή του αιτήματος δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία. Ως ένας εκ των λόγων που προβάλλεται για την καθυστέρηση είναι μεταξύ άλλων, ότι λόγω πολλαπλών προβλημάτων υγείας που αντιμετώπιζε ο αιτητής δεν θυμόταν ποιος ήταν ο εργολάβος που εκτέλεσε το έργο για να γινόταν έγκαιρη συνάντηση. Γι' αυτό και υπήρξε η παρατηρηθείσα καθυστέρηση. Δεν μπορεί πάντως να παραμείνει εντελώς ασχολίαστος ο ισχυρισμός αυτός, που στην όψη του φαίνεται αρκετά παράξενος, ίσως και ευρηματικός. ΄Ομως, σε κάθε περίπτωση συνιστά στοιχείο μαρτυρίας που δεν αμφισβητήθηκε. Όμως το ερώτημα που τίθεται είναι αν εκ προοιμίου η παρατηρηθείσα καθυστέρηση καθώς και οι εξηγήσεις που δόθηκαν προς αυτή την κατεύθυνση, αποτελούν δίχως άλλο αρνητικά καταλυτικά για την αίτηση. Τα γεγονότα της κάθε υπόθεσης διαδραματίζουν κυριαρχικό ρόλο στην άσκηση της διακριτικής εξουσίας του Δικαστηρίου. (Βαρδιάνος ν. Richards

(1998)1 AAΔ 698 και Evand Promotions Ltd κ.α. ν. Rutman (Αρ. 1)

(1998)1 ΑΑΔ 92). Στην Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλου

(1991)1 ΑΑΔ 934, υπεδείχθη πως η σύγχρονη τάση είναι τα Δικαστήρια να επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες περιπτώσεις, έστω και αν η αναγκαιότητα τροποποίησης είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης. Στην υπόθεση Ταξί Κυριάκος Λτδ ν. Ανδρέα Παύλου

(1995)1 ΑΑΔ 560, τονίστηκε πως το ζήτημα εξακολουθεί να υπόκειται στη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου που πρέπει να ασκείται έχοντας υπόψη το σύνολο των περιστατικών της υπόθεσης. Ιδιαίτερα σημαντικά θεωρώ πως είναι και αυτά που ο λόρδος Denning M.R. ανέφερε στην υπόθεση Associated Leisure Ltd and Others v. Associated Newspapers Ltd

(1970)2 All E.R. 754. «Ξεκινώ με την αρχή, που είναι καλά καθιερωμένη, ότι μια τροποποίηση πρέπει να επιτρέπεται έστω και αν ζητείται αργά, αν είναι αναγκαία, για να αποδοθεί δικαιοσύνη μεταξύ των διαδίκων, καθ' όσον οποιαδήποτε δυσχέρεια θα ήθελε προκληθεί από αυτή μπορεί να αποζημιωθεί με χρήμα. Αυτή η αρχή ισχύει εδώ.» Με βάση τα πιο πάνω, δεν έχω πεισθεί ότι η αίτηση έγινε κακόπιστα, τουλάχιστον δεν συνάγεται κάτι τέτοιο από την ένορκη δήλωση, αφού ο ομνύον δεν αντεξετάστηκε για να προκύψει οτιδήποτε το αντίθετο, έστω και αν η αίτηση έγινε με καθυστέρηση. Σημειώνω ακόμα ότι παρόλο που τέθηκε από τους καθ' ων η αίτηση ότι παραβλάπτονται τα δικαιώματα τους δεν έχει επεξηγηθεί, πώς και με ποιο τρόπο οποιαδήποτε δυσχέρεια προκληθεί ένεκα της τροποποίησης, δεν μπορεί να αποζημιωθεί με χρήμα. Λαμβάνω επίσης υπόψη μου ότι η δίκη δεν έχει αρχίσει ακόμα και ότι εν πάση περιπτώσει η πλευρά των εναγομένων δεν θα υποστεί οποιαδήποτε ζημιά ή βλάβη που να μην μπορεί να αποζημιωθεί με χρήμα. Είναι όμως σημαντικό να εξεταστούν και οι επιδιωκόμενες τροποποιήσεις. Εκείνο που επιδιώκεται είναι η τροποποίηση των λεπτομερειών των ζημιών του ενάγοντα με την ανάλογη τροποποίηση στο αιτητικό. Ενώ επιδιώκεται η αντικατάσταση ολόκληρης της παραγράφου 11, μέρος από τις υφιστάμενες λεπτομέρειες, συγκεκριμένα οι υπ' αριθμό α, β, δ, στ, και η, επαναλαμβάνονται με μικρότερο όμως το απαιτούμενο ποσό. Είναι βέβαια η θέση των καθ' ων η αίτηση ότι επιδιώκεται η αναδόμηση της απαίτησης και ότι εισάγονται νέα θέματα και νέοι ισχυρισμοί. ΄Εχω αναφερθεί τι επιδιώκει με την τροποποίηση ο αιτητής. Η βάση της αγωγής παραμένει ως έχει, διαφοροποιούνται ορισμένες από τις λεπτομέρειες των ζημιών του ενάγοντα. Είναι η κρίση του Δικαστηρίου ότι η φυσιογνωμία της αγωγής με κανένα τρόπο δεν μεταβάλλεται. Αλλά και στον βαθμό που θα ήθελε θεωρηθεί ότι εισάγονται νέοι ισχυρισμοί, τούτο είναι επιτρεπτό, αρκεί να μην μετατρέπεται ουσιωδώς ως προς τον χαρακτήρα του το δικόγραφο. Στο Annual Practice 1958 σελ. 627 υποδεικνύεται ότι : « The court will not refuse to allow an amendment simply because it introduces a new case ... But it will do so where the amendment would change the action into one of a substantially different character which would more conveniently be the subject of a fresh action « Στο ίδιο σύγγραμμα σελ. 624 υπάρχει το πιο κάτω απόσπασμα. « There will be difficulty, however, where there is ground for believing that the application is not made in good faith. Thus, if either party seeks to amend his pleading, by introducing for the first time allegations of fraud etc., the Court will ask why this new case was not presented originally; and may require to be satisfied as to the truth and substantiality of the proposed amendment. « Δεδομένων των πιο πάνω διαπιστώσεων ως προς την ουσία των επιδιωκόμενων τροποποιήσεων, δεν θεωρώ ότι αλλάζει ο χαρακτήρας του δικογράφου και των ευρύτερων ισχυρισμών της απαίτησης, αλλά ως συνάγεται διαμορφώνονται εκ νέου και εξειδικεύονται οι ζημιές και τα ποσά που αξιώνει ο ενάγων. Διαφοροποιείται με άλλα λόγια το χρηματικό μέρος της απαίτησης, χωρίς μεταβολή της νομικής βάσης επί της οποίας αξιώνεται. Έχω ήδη καταλήξει για τους λόγους που έχουν εξηγηθεί, ότι το αίτημα δεν είναι κακόπιστο. Έχω εξετάσει επίσης τους λόγους που προβάλλονται, ως προς την ουσία των τροποποιήσεων, καθώς και αυτές καθ' εαυτές τις επιζητούμενες τροποποιήσεις. Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις, έχω ήδη κρίνει ότι δεν μεταβάλλουν τον χαρακτήρα της απαίτησης. Έχω επίσης υπόψη μου αυτά που λέχθηκαν, πέραν των πιο πάνω, και στην υπόθεση Saba & Co (T.M.P) v. T.M.P. Agents

(1994)1 Α.Α.Δ. 426, ότι δηλαδή μια καλόπιστη αίτηση για τροποποίηση προς κάλυψη πραγματικής και σημαντικής ανάγκης δεν πρέπει να απορρίπτεται επειδή ανεξάρτητα από οτιδήποτε άλλο, η καθυστέρηση δικαιολογήθηκε με αναφορά σε αβλεψία ή παραδρομή. Ή έστω σε λόγους υγείας του αιτητή, επί του οποίου βεβαίως δεν αποφασίζω, που επέδρασε στο θέμα του χρόνου υποβολής της αίτησης. Έχω εξετάσει την προτεινόμενη τροποποίηση τόσο ως προς την ουσία των εισηγούμενων τροποποιήσεων, όσο και ως προς την υφιστάμενη απαίτηση. Κρίνω πως, αντιπαραβαλλόμενες, αν εγκριθεί το αίτημα η πλευρά του ενάγοντα θα μπορέσει να θέσει ενώπιον του Δικαστηρίου όλα τα στοιχεία και δεδομένα, σημαντικό στοιχείο ως προς το ουσιαστικά ζητούμενο, που είναι οι διάδικοι να θέσουν ενώπιον του Δικαστηρίου τις πραγματικές τους διαφορές για να αποδοθεί στο τέλος της ημέρας δικαιοσύνη. (βλ Geto Ltd v. Πλοίου Vaslyayev (Αρ.4)

(1993)1 Α.Α.Δ.714) Η θέση των εναγόντων είναι ότι η συμπεριφορά του ενάγοντα - αιτητή, εξεταζόμενη τόσο από την άποψη της ουσίας των προτεινόμενων τροποποιήσεων, όσο και από την σκοπιά της καθυστέρησης, οδηγεί ουσιαστικά και συνιστά κατάχρηση της διαδικασίας. Έχω ήδη καταλήξει ότι η αίτηση έγινε καλόπιστα και ότι η πλευρά των εναγομένων δεν θα υποστεί τέτοια ζημιά που δεν μπορεί να αποζημιωθεί με την καταβολή των εξόδων. Η καθυστέρηση που θα προκληθεί, εκ της τροποποίησης και μόνο, κρίνω ότι δεν θα είναι μεγάλη. Πριν την τελική κατάληξη, να αναφέρω ότι οι καθ' ων η αίτηση προβάλλουν θέμα παράτυπου και εσφαλμένου τίτλου της αγωγής, γιατί ο εναγόμενος καθ' ου η αίτηση 1 δεν είναι νομικό πρόσωπο ούτε και υπάρχει επωνυμία με το όνομα αυτό. Το θέμα που εγείρεται δεν είναι επίδικο, με την έννοια ότι δεν αφορά την αίτηση για τροποποίηση της απαίτησης του ενάγοντα. Να σημειώσω πως εν πάση περιπτώσει και βάση να έχει ο ισχυρισμός αυτός, που δεν τον εξετάζω, δεν είναι στην παρούσα διαδικασία που θα κριθεί, ούτε και κυρίως υπό μορφή ενστάσεως. Κατέληξα λοιπόν, κατόπιν στάθμισης και ζύγισης όλων των σχετικών παραγόντων, ότι η έγκριση του αιτήματος είναι προς το συμφέρον της δικαιοσύνης, που είναι και ο κυρίαρχος παράγοντας που διέπει σε αυτές τις περιπτώσεις την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου. Ως εκ τούτου το αίτημα εγκρίνεται ως η αίτηση. Τα έξοδα της αίτησης καθώς και όλα τα απολεσθέντα έξοδα ένεκα της τροποποίησης ως η παγια νομολογιακή τακτική, επιδικάζονται προς όφελος των εναγομένων - καθ' ων η αίτηση. Αφού υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή θα εγκριθούν από το Δικαστήριο και θα καταβληθούν στο τέλος της δίκης. Τροποποιημένη έκθεση απαίτησης να καταχωρηθεί εντός 14 ημερών από τη σύνταξη του διατάγματος. Υπεράσπιση στην τροποποιημένη απαίτηση να καταχωρηθεί ακολούθως σε διάστημα 14 ημερών από την καταχώρηση της τροποποιημένης απαίτησης. (Υπ.) Ν. Γιαπανάς, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /Α.Λ.Ο. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο