Χαράλαμπου Γεωργίου ν. Στέλιου Στυλιανού, Αρ. Αγωγής: 765/03, 23 Απριλίου, 2007 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2007:A60 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ Ενώπιον: Ε. Γεωργίου-Αντωνίου, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 765/03 Μεταξύ: Χαράλαμπου Γεωργίου, Ενάγοντα, και Στέλιου Στυλιανού, Εναγόμενου. ------------------------- Αίτηση ημερομηνίας 21.2.07 για τροποποίηση της Υπεράσπισης ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 Απριλίου, 2007. ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για Αιτητή-Εναγόμενο: κος Σαββίδης για Α. Ζαχαρίου και Σία. Για Καθ΄ ου η Αίτηση-Ενάγοντα: κος Μουγής για Α. Μαθηκολώνη & Σία. Ε Ν Δ Ι Α Μ Ε Σ Η Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο Ενάγοντας - Καθ΄ ου η Αίτηση με Γενικά Οπισθογραφημένο Κλητήριο Ένταλμα αξιώνει από τον Εναγόμενο-Αιτητή γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για τις σωματικές βλάβες και τις ζημιές που υπέστη και συνεχίζει να υφίσταται από το εργατικό ατύχημα που συνέβη λόγω της αμέλειας ή/και της παράβασης των νομίμων καθηκόντων του Εναγόμενου ή/και των αντιπροσώπων του ή/και των υπηρετών του ενώ ο Ενάγοντας ήταν εργοδοτούμενός του. Στην Υπεράσπισή του ημερομηνίας 17.2.05 ο Εναγόμενος - Αιτητής αρνείται όλους τους ισχυρισμούς της Έκθεσης Απαίτησης του Ενάγοντα - Καθ΄ ου η Αίτηση και δηλώνει ότι ουδεμία ευθύνη φέρει για το εργατικό ατύχημα τ΄ οποίο οφείλεται αποκλειστικά στην αμέλεια και/ή στην παράβαση των εκ του νόμου καθηκόντων του Ενάγοντα. Η εκδίκαση της υπόθεσης ξεκίνησε στις 8.12.06 και ακούσθηκαν, για την πλευρά του Ενάγοντα, τρεις
(3)μάρτυρες συμπεριλαμβανομένου και του Ενάγοντα. Στο στάδιο αυτό καταχωρίστηκε η υπό εξέταση αίτηση. ΑΙΤΗΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΝΟΡΚΗ ΔΗΛΩΣΗ ΠΟΥ ΤΗΝ ΣΥΝΟΔΕΥΕΙ Με την υπό κρίση αίτηση ο Εναγόμενος-Αιτητής αιτείται: «
- Τροποποίηση της Υπεράσπισης δια της προσθήκης στην παράγραφο 6 μετά την φράση «και/ή παράβαση των θεσμίων καθηκόντων του εναγομένου και ισχυρίζεται ότι ο Εναγόμενος «καμία σχέση δεν έχει με τις επίδικες σκαλωσιές και/ή»
- Τροποποίησιν της Υπεράσπισης δια της προσθήκης μετά την παράγραφο 6 των ακόλουθων παραγράφων ως παραγράφου 6α και 6β. 6(α) Περαιτέρω διαζευκτικά με τα ανωτέρω ο εναγόμενος αναφέρει ότι καμία αμέλεια και/ή ευθύνη φέρει έναντι του ενάγοντα, την αποκλειστική και/ή συντρέχουσα ευθύνη μαζί με τον ενάγοντα φέρει κάποια εταιρεία ονόματι S. KOULENDROS CONSTRUCTION CO LTD οι οποίοι υπήρξαν οι εργολάβοι της υπό ανέγερση εκκλησίας στο Μενεού της επαρχίας Λάρνακας οι οποίοι και τοποθέτησαν τις σκαλωσιές από τις οποίες έπεσεν ο ενάγοντας και είχαν την απόλυτη ευθύνη του έργου. 6(β) Περαιτέρω ο εναγόμενος επιφυλάσσει τα δικαιώματα του όπως ακολουθήσει διαδικασία συνεναγομένου αναφορικά με κάποια εταιρεία ονόματι S. ΚOULENDROS CONSTRUCTION CO LTD οι οποίοι υπήρξαν οι εργολάβοι της υπό ανέγερση εκκλησίας στο Μενεού της επαρχίας Λάρνακας οι οποίοι και τοποθέτησαν τις σκαλωσιές από τις οποίες έπεσεν ο ενάγοντας και είχαν την απόλυτη ευθύνη του έργου νοουμένου ότι θα επιτραπεί η σχετική προσθήκη των ως συνεναγομένων κατόπιν αιτήσεως.» Η υπό κρίση αίτηση βασίζεται στους περί Πολιτικής Δικονομίας θεσμούς Δ.9 θ.10, Δ.25 θ.1, Δ.48 θ. 2, στη σχετική νομολογία και στις συμφυείς εξουσίες του Δικαστηρίου. Υποστηρίζεται δε από Ένορκη Δήλωση της κας Βουρή, η οποία είναι υπάλληλος των δικηγόρων του Εναγόμενου-Αιτητή και είναι δεόντως εξουσιοδοτημένη να προβεί στην Ένορκη Δήλωση, δηλώνει ότι γνωρίζει πολύ καλά τα γεγονότα της υπόθεσης. Σ΄ αυτήν καταγράφει ως λόγο που συνηγορεί υπέρ της τροποποίησης το γεγονός ότι η αίτηση είναι αναγκαία για να προσδιοριστούν τα πραγματικά επίδικα θέματα έτσι ώστε ν΄ απονεμηθεί δικαιοσύνη μεταξύ των διαδίκων. Είναι η θέση της ότι οι συγκεκριμένες τροποποιήσεις κατέστησαν αναγκαίες μετά από μαρτυρία που προσκομίστηκε εκ μέρους του Ενάγοντα, αναφορικά με το άτομο που έστησε τις σκαλωσιές, η οποία περιήλθε τη δεδομένη στιγμή σε γνώση του Εναγόμενου. Ισχυρίζεται, ότι η αίτηση γίνεται καλόπιστα και αμέσως μόλις εντοπίστηκε το πρόβλημα ενώ υποστηρίζει ότι δεν θα δημιουργηθεί οποιαδήποτε αδικία στον Ενάγοντα που να μην μπορεί ν΄ αποζημιωθεί με έξοδα στην περίπτωση που εγκριθεί η αίτηση. Καταλήγει, ότι είναι αναγκαίο ν΄ επιτραπεί η αιτούμενη τροποποίηση για να είναι όλα τα γεγονότα ενώπιον του Δικαστηρίου εφόσον επιδιώκεται ουσιαστική τροποποίηση, η οποία συνάδει με τα δικόγραφα και την προσαχθείσα μαρτυρία και για να επαναπροσδιοριστούν τα επίδικα θέματα. ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΕΝΟΡΚΗ ΔΗΛΩΣΗ ΠΟΥ ΤΗ ΣΥΝΟΔΕΥΕΙ Ο Ενάγοντας-Καθ΄ ου η Αίτηση καταχώρησε ένσταση η οποία στηρίζεται στους περί Πολιτικής Δικονομίας Θεσμούς Δ.9 θ.10, Δ.25 Θ.1, Δ.48 Θ.1-9 και στις συμφυείς εξουσίες και πρακτική του Δικαστηρίου. Ως συγκεκριμένοι λόγοι ένστασης προβάλλονται οι ακόλουθοι: « (Α) Η παρούσα αίτηση τροποποίησης υποβάλλεται με πολύ μεγάλη και εντελώς αδικαιολόγητη καθυστέρηση. (Β) Στο στάδιο που υποβάλλεται η αίτηση για τροποποίηση, θα δημιουργήσει τεράστια δικονομικά προβλήματα αλλά και προβλήματα που έχουν σχέση με την ουσία της υπόθεσης και την δίκαιη δίκη ή και την ορθή απονομή της δικαιοσύνης και εν πάση περιπτώσει, είναι πρακτικά αδύνατο να εγκριθούν τέτοιες τροποποιήσεις, οι οποίες θα ανατρέψουν όλη την διαδικασία κατά τρόπο που δεν θα μπορεί να εκδικαστεί ορθά και δίκαια η παρούσα αγωγή. (Γ) Τα γεγονότα ή και οι ισχυρισμοί που αναφέρονται στις αιτούμενες τροποποιήσεις επί των οποίων στηρίζονται οι αιτούμενες τροποποιήσεις, ήσαν σε πλήρη γνώση του εναγόμενου ευθύς εξ αρχής ή και εν πάση περιπτώσει όφειλε να τα γνωρίζει, και δεν δικαιολογείται με οποιονδήποτε τρόπο να έρχεται στο προχωρημένο αυτό στάδιο ο εναγόμενος να επιδιώκει να προβάλλει τέτοιους ισχυρισμούς ή και να εισάξει νέο διάδικο ή και γενικά να ζητήσει τις αιτούμενες με την αίτηση του τροποποιήσεις. (Δ) Οι Δικαστικοί Θεσμοί δεν επιτρέπουν τέτοια τροποποίηση στο στάδιο που βρίσκεται σήμερα η διαδικασία. (Ε) Εάν επιτραπούν οι αιτούμενες τροποποιήσεις, οπωσδήποτε θα ανατρέψουν το υπόβαθρο της δίκαιας δίκης για τον ενάγοντα και θα προκαλέσουν σ΄ αυτόν ανεπανόρθωτη ζημιά. (ΣΤ) Διότι τυχόν έγκριση των αιτούμενων τροποποιήσεων θα προκαλέσει πολύ μεγάλη και αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην εκδίκαση της υπόθεσης. (Ζ) Η αίτηση δεν υποβάλλεται καλόπιστα.» Η Ένσταση συνοδεύεται από την ένορκη δήλωση του Ενάγοντα, κου Χαράλαμπου Γεωργίου, ο οποίος αναφέρει ότι το πρόσωπο που ορκίστηκε προς υποστήριξη της αίτησης για τροποποίηση δεν είναι αρμόδιο πρόσωπο για να ορκιστεί αφού δεν έχει οποιαδήποτε σχέση με την υπόθεση και ούτε γνωρίζει τα γεγονότα που την αφορούν. Ισχυρίζεται, με αναφορά στο χρονικό ιστορικό της υπόθεσης, ότι η υπό κρίση αίτηση υποβάλλεται με μεγάλη και αδικαιολόγητη καθυστέρηση αφού ο Εναγόμενος γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει τα γεγονότα τα οποία τώρα προσπαθεί να εισάγει με την αίτηση τροποποίησης αφού ήταν σε γνώση του. Υποβάλει ότι το στάδιο που επέλεξε ο Εναγόμενος να καταχωρίσει την αίτηση είναι προχωρημένο, αφού ο Ενάγοντας έχει σχεδόν ολοκληρώσει την υπόθεσή του ενώπιον του Δικαστηρίου. Επιπρόσθετα, εισηγείται ότι τυχόν έγκριση της αίτησης θα δημιουργήσει δικονομικά προβλήματα αλλά και προβλήματα σε σχέση με την ουσία της υπόθεσης και την δίκαιη δίκη. Καταλήγει, ότι η αίτηση δεν είναι καλόπιστη και ότι τυχόν έγκρισή της θα του προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά, λόγω του ότι ο ίδιος συμπλήρωσε την μαρτυρία του στο Δικαστήριο και αντεξετάστηκε, ενώ θα οδηγήσει και σε αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην εκδίκαση της υπόθεσης. ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ Στις αγορεύσεις που ακολούθησαν οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των διαδίκων υποστήριξαν και ανέπτυξαν τις εκατέρωθεν θέσεις τους με σαφήνεια και επάρκεια κάνοντας αναφορά και σε σχετική νομολογία. Ο κος Σαββίδης, για τον Αιτητή, ισχυρίστηκε ότι το Δικαστήριο έχει διακριτική ευχέρεια να επιτρέψει την τροποποίηση όταν ικανοποιηθεί ότι αυτή είναι αναγκαία για να προσδιοριστούν τ΄ επίδικα θέματα, για ν΄ απονεμηθεί δικαιοσύνη μεταξύ των διαδίκων και όταν μπορεί να γίνει χωρίς να προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά. Έκαμε αναφορά σε σωρεία αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου για να καταλήξει ότι τα οποιαδήποτε προβλήματα που τυχόν θα δημιουργήσει η έγκριση της αίτησης μπορούν ν΄ αποζημιωθούν με την έκδοση της κατάλληλης διαταγής ως προς τα έξοδα. Ήταν περαιτέρω η θέση του ότι δεν υπάρχει οποιαδήποτε μαρτυρία, ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι ο Εναγόμενος γνώριζε το συγκεκριμένο γεγονός, για το οποίο επιδιώκεται η τροποποίηση, από την αρχή. Εισηγήθηκε, ότι ακόμη και όταν η τροποποίηση είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης το Δικαστήριο μπορεί να την επιτρέψει όταν δεν θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που να μην μπορεί ν΄ αποζημιωθεί χρηματικά. Ήταν η θέση του ότι η υπό εξέταση υπόθεση συμπεριλαμβάνεται στην κατηγορία των υποθέσεων που τα προβλήματα που θα προκύψουν μπορούν να επιλυθούν ή ν΄ αποζημιωθούν με την κατάλληλη διαταγή για έξοδα. Κατέληξε ότι κακόπιστα ο Ενάγοντας καταχώρισε την ένσταση στην υπό κρίση αίτηση και γι΄ αυτό τον λόγο τα έξοδα της παρούσας αίτησης θα πρέπει να τα επιβαρυνθεί ή να μην επιδικασθεί υπέρ του όλο το ποσό των εξόδων. Η θέση του κου Μουγή ήταν εκ διαμέτρου αντίθετη. Με αναφορά στο ιστορικό της υπόθεσης εισηγήθηκε ότι το στάδιο, στο οποίο καταχωρείται η αίτηση, θα πλήξει την υπόθεση του Ενάγοντα αφού θα προστεθούν ισχυρισμοί τους οποίους ο Ενάγοντας δεν θα μπορεί ν΄ αντικρούσει λόγω του ότι έχει ολοκληρώσει την μαρτυρία του. Ισχυρίστηκε, ότι τα γεγονότα, των οποίων γίνεται επίκληση προς υποστήριξη της τροποποίησης, ήταν γνωστά στον Εναγόμενο από την αρχή και ότι ο Εναγόμενος περίμενε ν΄ ολοκληρωθεί η μαρτυρία του Ενάγοντα και μετά να καταχωρίσει την υπό κρίση αίτηση. Ήταν η θέση του ότι αυτό υποδεικνύει το κακόπιστο της αίτησης. Είναι αδιανόητο, κατά την άποψή του, να μην γνωρίζει ο εργοδότης του Ενάγοντα ποιος έστησε τις σκαλωσιές. Καταλήγει, ότι το πρόσωπο το οποίο ορκίστηκε, αναφορικά με τα γεγονότα, είναι αναρμόδιο αφού δεν γνώριζε οτιδήποτε για τα γεγονότα ενώ η Ενόρκος Δηλούσα, εισηγήθηκε, δεν έκαμε αναφορά στην καθυστέρηση που θ΄ επέλθει ή στο πώς θα επαναπροσδιοριστούν τ΄ επίδικα θέματα μεταξύ των διαδίκων με την προτιθέμενη τροποποίηση. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ Προχωρώ στη συνέχεια να εξετάσω τη νομική πτυχή της αίτησης, η οποία έχει ως κύρια βάση της την Δ.25 θ.1 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας που αναφέρει τα εξής: "The Court or a Judge may, at any stage of the proceedings, allow either party to alter or amend his indorsement or pleadings, in such manner and on such terms as may be just, and all such amendments shall be made as may be necessary for the purpose of determining the real questions in controversy, between the parties." Οι αρχές που διέπουν τα της τροποποίησης δικογράφων έχουν εκτεθεί και αναλυθεί σε σωρεία αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου με τη δέουσα σαφήνεια. Μερικές πρόσφατες αποφάσεις, στις οποίες έγινε ενασχόληση με το θέμα αυτό είναι και οι αποφάσεις Ταξί Κυριάκος Λτδ ν. Παύλου
(1995)1 Α.Α.Δ. 560, SABA & Co (T.M.P) v. T.M.P Agents
(1994)1 A.A.Δ. 426, Federal Bank of Lebanon v. Σιακόλας,
(2002)1(Α) Α.Α.Δ. 223, ημερ. 22.2.02 και Δ. Σ. Αγλαντζιάς ν. Χαρικλείδη
(2001)1 Α.Α.Δ. 1608. Σύνοψη των καθιερωθέντων από την νομολογία νομικών αρχών είναι η ακόλουθη: «
(1)Η τροποποίηση δικογράφων είναι εφικτή σε κάθε περίπτωση που κρίνεται αναγκαίο για τον προσδιορισμό της ουσίας της διαφοράς και για αποτροπή της πολλαπλότητας των νομικών διαδικασιών. Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις όπου η τροποποίηση δύναται να επιφέρει βλάβη στον αντίδικο ή ακόμη εκεί όπου η κακή πίστη του αιτητή είναι εμφανής. Όπως αναφέρθηκε από το Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου Σ. Νικήτα στη Χρίστου ν. Αζά
(1992)1 Α.Α.Δ. 704 στη σελίδα 707: «Η θεμελιακή αρχή που ξεπροβάλλει από τις αποφάσεις είναι πως τροποποίηση δικογράφου είναι εφικτή σε κάθε περίπτωση που κρίνεται αναγκαίο για τον προσδιορισμό της ουσίας της διαφοράς και για αποτροπή πολλαπλότητας των νομικών διαδικασιών. Εξαίρεση αποτελούν οι περιστάσεις που η τροποποίηση δυνατό να επιφέρει βλάβη στον αντίδικο ή ακόμα εκεί που η κακή πίστη του αιτητή είναι εμφανής.»
(2)Τροποποίηση δικογράφου θεωρείται ότι επιφέρει βλάβη στον αντίδικο όταν δεν μπορεί να αποζημιωθεί με χρήματα. (Βλ. Federal Bank of Lebanon (SAL) v. Ν. Σιακόλα,
(1999)1 Α.Α.Δ. 44). Η τροποποίηση επιτρέπεται κατά κανόνα εφόσον δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο δηλαδή, ζημιά άλλη από εκείνη που μπορεί να θεραπευθεί με την έκδοση της κατάλληλης διαταγής ως προς τα έξοδα.
(3)Επιτρέπεται η τροποποίηση δικογράφου στις κατάλληλες υποθέσεις ακόμη και όταν μια τέτοια τροποποίηση είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης νοουμένου ότι δεν θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που δεν θα μπορούσε να αποζημιωθεί με χρήματα.
(4)Στον προσδιορισμό των συμφερόντων της δικαιοσύνης, όπως διαγράφονται στην κάθε υπόθεση, συνεκτιμούνται και οι επιπτώσεις από την τροποποίηση στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντιδίκου. Η διεξαγωγή της δίκης μέσα σε εύλογο χρόνο καθιερώνεται από το Άρθρο 30.2 του Συντάγματος ως θεμελιώδες δικαίωμα του κάθε διαδίκου (βλ. Φοινιώτης ν. Greenmar Navigation
(1989)1 (E) A.A.Δ. 33.)
(5)Ο παράγοντας χρόνος, στην υποβολή αίτησης τροποποίησης, είναι σχετικός χωρίς να είναι εκ προοιμίου και απαραίτητα αποφασιστικής σημασίας (βλ. Astor Manu-Facturing & Exporting Co κ.ά ν. A & G Leventis & Company (Nigeria) Ltd κ.ά
(1993)1 Α.Α.Δ. 726). Όμως, όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση ανάλογα μεγαλύτερο είναι το βάρος το οποίο πρέπει να αποσεισθεί για να γίνει δεκτή η αίτηση για παροχή θεραπείας. Επιπρόσθετα, κάθε καθυστέρηση πρέπει να αιτιολογείται. Όπως έχει τονισθεί στην υπόθεση Φοινιώτης (πιο πάνω): «... Το αποδεικτικό βάρος για την αιτιολόγηση του αιτήματος και της καθυστέρησης στην διατύπωση των θέσεων του αιτητή ποικίλει ανάλογα με το στάδιο το οποίο υποβάλλεται η αίτηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση ανάλογα επαυξάνει και το βάρος το οποίο πρέπει να αποσείσει ο αιτητής για την έκδοση διατάγματος για τροποποίηση.» (Βλ. επίσης την υπόθεση Fereos Ltd v. Martin Bros Tobacco Co Inc
(1997)1 Α.Α.Δ. 378.
(6)Η σημασία του θέματος της δικαιολόγησης της καθυστέρησης ποικίλει ανάλογα με τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης κυρίως σε συσχετισμό προς τη γνησιότητα των προθέσεων του αιτητή και την αναγκαιότητα ή το βαθμό της χρησιμότητας της τροποποίησης. (Βλ. SABA & Co. (T.M.B.) v. T.M.P. Agents
(1994)1 A.A.D. 426).
(7)Η έναρξη της δίκης δεν δημιουργεί ανυπέρβλητο εμπόδιο στην επιδίωξη της τροποποίησης υπεράσπισης. Στο στάδιο αυτό όμως, η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ασκείται με φειδώ λαμβάνοντας υπόψη τον εκτροχιασμό της δίκης από την προσδιορισθείσα πορεία και τις αναπόφευκτες επιπτώσεις στα δικαιώματα του αντιδίκου. (Βλ. Φοινιώτης (πιο πάνω) και Γραμμές Στρίντζη ν. Επίσημος Παραλήπτης
(1995)1 Α.Α.Δ 607). Το Δικαστήριο αντιμετωπίζει με διστακτικότητα αιτήσεις για τροποποιήσεις της δικογραφίας κατά την δίκη (βλ. Kallice Holding Co Ltd ν. M.T.R. Metals (Overseas) Ltd (Aρ. 1)
(1996)1 Α.Α.Δ. 162)
(8)Όσο φιλελεύθερη και αν δικαιολογείται να είναι η προσέγγιση στο θέμα τροποποίησης δικογράφων το ζήτημα εξακολουθεί να υπόκειται στη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου. Γνώμονας για την άσκηση αυτής της διακριτικής εξουσίας του Δικαστηρίου είναι το σύνολο των περιστατικών και όχι μόνο το επανορθώσιμο των συνεπειών της τροποποίησης ανεξάρτητα από οποιοδήποτε άλλο. (Βλ. Ταξί Κυριάκος Λτδ ν. Παύλου (ανωτέρω).» Στην υπόθεση Δόμνα Χριστοδούλου ν. Αθηναϊδος Χριστοδούλου κ.ά
(1991)1 Α.Α.Δ. 934 λέχθηκαν τ΄ ακόλουθα: «Αναμφίβολα η σύγχρονη τάση, όπως βγαίνει από τη σχετική νομολογία, είναι τα Δικαστήρια να επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες υποθέσεις ακόμη και όταν μια τέτοια τροποποίηση είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης νοουμένου βέβαια ότι δεν θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που δεν θα μπορούσε ν΄ αποζημιωθεί με χρήμα» ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΥΠΟΘΕΣΗ Κρίνω ότι θα πρέπει να γίνει σύντομη αναφορά στο ιστορικό της διαδικασίας, όπως προκύπτει από το φάκελο της υπόθεσης, προτού εφαρμοστούν οι πιο πάνω νομικές αρχές στα γεγονότα της υπό κρίση αίτησης. Στις 20.2.2003 καταχωρίστηκε από τον Ενάγοντα Γενικά Οπισθογραφημένο Κλητήριο Ένταλμα και ακολούθησε η Έκθεση Απαίτησης, η οποία καταχωρίστηκε στις 8.1.
- Η αγωγή επεδόθηκε στον Εναγόμενο στις 26.2.03 πλην όμως ο Εναγόμενος δεν καταχώρισε εμφάνιση με αποτέλεσμα στις 28.1.04 να καταχωριστεί αίτηση για έκδοση απόφασης σύμφωνα και με την Δ.17 των περί Πολιτικής Δικονομίας Θεσμών. Στις 28.1.04 το Δικαστήριο άκουσε τον Ενάγοντα και τους μάρτυρές του και εξέδωσε απόφαση υπέρ του για το συνολικό ποσό των Λ.Κ.15.000 ήτοι Λ.Κ.8.000 για τον τραυματισμό του Ενάγοντα και Λ.Κ.7.000 για απώλεια των μελλοντικών απολαβών του με τόκο. Επιδίκασε επίσης ειδικές αποζημιώσεις ύψους Λ.Κ. 2.730,
- Στις 23.9.04, δηλαδή μετά την παρέλευση οκτώ
(8)μηνών από την έκδοση της απόφασης, ο Εναγόμενος καταχώρησε αίτηση με την οποία ζητούσε ακύρωση ή/και παραμερισμό της εκδοθείσας απόφασης. Ο δικηγόρος του Ενάγοντα αποδέχθηκε τον παραμερισμό της εκδοθείσας απόφασης στις 3.11.
- Ακολούθησε η καταχώρηση υπεράσπισης στις 17.2.05, η οποία σημειωτέων καταχωρίστηκε μετά από ειδοποίηση, δυνάμει της Δ.13 θ.1, από το Πρωτοκολλητείο προς τον δικηγόρο του Εναγόμενου. Στις 24.1.06, που η υπόθεση ήταν ορισμένη για ακρόαση ο δικηγόρος του Ενάγοντα μείωσε την κλίμακα στις £50.000 οπόταν ανατέθηκε η υπόθεση σ΄ άλλο δικαστή για ν΄ εκδικασθεί και ορίστηκε ως ημερομηνία ακρόασης η 13.4.
- Ακολούθησαν από κοινού αιτήματα για παροχή χρόνου για την επίτευξη συμβιβασμού χωρίς όμως αποτέλεσμα και η ακρόαση της υπόθεσης άρχισε στις 8.12.
- Η υπόθεση βρίσκεται στο στάδιο όπου έχει δοθεί σχεδόν όλη η μαρτυρία του Ενάγοντα αφού τόσο ο ίδιος, καθώς και ο Ορθοπεδικός Χειρούργος που τον παρακολουθεί έχουν δώσει μαρτυρία. Επίσης, έδωσε μαρτυρία το άτομο που δούλευε μαζί του την δεδομένη στιγμή (Μ.Ε.3) που συνέβη το ατύχημα, ο οποίος αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι οι σκαλωσιές ανήκαν στην εταιρεία S. Koulendros Construction Ltd. Ο Εναγόμενος μετά την μαρτυρία του Μ.Ε.3 καταχώρισε την υπό κρίση αίτηση, με την οποία στην ουσία ζητά να μεταθέσει την ευθύνη στην εταιρεία S. KOULENDROS CONSTRUCTION LTD, στο στάδιο που έχει ολοκληρωθεί σχεδόν η παρουσίαση της υπόθεσης του Ενάγοντα ενώπιον του Δικαστηρίου. Παράλληλα, στην αίτησή του διαφυλάσσει το δικαίωμά του να καταχωρίσει αίτηση για προσθήκη της συγκεκριμένης εταιρείας ως συνεναγώμενου σε μεταγενέστερο στάδιο της διαδικασίας. Από το πιο πάνω ιστορικό που παρέθεσα καταδεικνύεται ότι η υπό εξέταση αίτηση καταχωρίστηκε σε προχωρημένο στάδιο της διαδικασίας. Αυτό, δεν βοηθά στην έγκρισή της αφού υπάρχει καθυστέρηση η οποία θα πρέπει να δικαιολογηθεί και η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ασκείται με φειδώ (βλ. Φοινιώτης ανωτέρω). Θεωρώ την θέση του Εναγόμενου ότι δεν γνώριζε ποιος είχε στήσει τις σκαλωσιές ενωρίτερα εξωπραγματική. Ο ίδιος ήταν ο εργολάβος που είχε αναλάβει την εκτέλεση εξειδικευμένων εργασιών στον χώρο και όφειλε να γνωρίζει από την αρχή σε ποιόν ανήκαν οι συγκεκριμένες σκαλωσιές, τις οποίες θα χρησιμοποιούσαν οι δικοί του εργάτες. Σίγουρα, δεν ανέμενε να του το αποκαλύψει κάποιος άλλος αυτό το πράγμα. Εν πάση περιπτώσει, είναι η υπεράσπισή του, όπως ο ίδιος την κατέγραψε, ότι ο Ενάγοντας χρησιμοποίησε την εν λόγω σκαλωσιά χωρίς να βεβαιωθεί ότι ήταν ασφαλής η στήριξή της, ως οι οδηγίες του, οπόταν το ατύχημα οφείλεται στην δική του αμέλεια αφού ο Εναγόμενος είχε λάβει όλα τα δέοντα μέτρα για την ασφάλεια των υπαλλήλων του παρέχοντάς τους ασφαλές σύστημα εργασίας. Οπόταν, ο ισχυρισμός που επιχειρείται ν΄ εισαχθεί με την προτιθέμενη τροποποίηση έρχεται σ΄ αντίθεση με την ήδη καταγραφείσα θέση του. Η Εναγόμενη εταιρεία είχε πάρα πολύ χρόνο στην διάθεσή της για να καταγράψει, αν όχι από την αρχή, την θέση της σε μεταγενέστερο στάδιο και πριν ολοκληρωθεί η μαρτυρία του Ενάγοντα για ν΄ αποταθεί στο Δικαστήριο για το συγκεκριμένο διάβημα. Όμως, επέλεξε να το πράξει σε πολύ προχωρημένο στάδιο. Η Εναγόμενη- Αιτήτρια λόγω της καθυστέρησης φέρει το βάρος να δικαιολογήσει με επάρκεια την παράλειψή της να αποταθεί στο Δικαστήριο ενωρίτερα. Εκείνος που έχει στους ώμους του ένα τέτοιο βάρος έχει συνάμα και καθήκον να δείξει την καλοπιστία του τόσο για το τι έγινε μέχρι τώρα όσο και για να δικαιολογήσει την αδράνειά του. Στην υπόθεση Federal Bank of Lebanon (ανωτέρω) τονίστηκε ότι η μεγάλη καθυστέρηση συναρτάται με τους λόγους που την προκάλεσαν, η δε έννοια της καθυστέρησης προϋποθέτει βέβαια την δυνατότητα έγκαιρης ενέργειας. Αυτό που ενέχει σημασία είναι η ανεκμετάλλευτη και αναξιοποίητη παρέλευση του χρόνου που διέρρευσε από τη στιγμή που διαπιστώθηκε η ανάγκη για τροποποίηση ή που προέκυψαν τα στοιχεία στα οποία αυτή αναφέρεται. Στην υπό εξέταση υπόθεση εκείνο που είναι σημαντικό και θα πρέπει να εξηγηθεί με επάρκεια είναι το πότε περιήλθαν στην αντίληψη της Εναγόμενης-Αιτήτριας τα γεγονότα που συνθέτουν το αντικείμενο της τροποποίησης. Είναι προφανές ότι η Εναγόμενη-Αιτήτρια γνώριζε ποιος είχε εγκαταστήσει τις σκαλωσιές. Δεν είναι λογικό ένας εργοδότης να χρησιμοποιεί σκαλωσιές τις οποίες να μην γνωρίζει ποιος τις εγκατέστησε. Αυτό από μόνο του πιθανόν να συνιστούσε αμέλεια, χωρίς στο παρόν στάδιο ν΄ εξετάζεται η ουσία της υπόθεσης. Δεν μπορώ να δεχθώ αυτή την θέση του Εναγόμενου-Αιτητή. Ο παράγοντας της καθυστέρησης εξετάζεται από το Δικαστήριο και απορρέει από το συνταγματικό δικαίωμα των διαδίκων για εκδίκαση της υπόθεσής τους σε εύλογο χρόνο, δικαίωμα που διασφαλίζεται από το Άρθρο 30.3 του Συντάγματος. Στην υπόθεση Φοινιώτης ν. Greenmar Navigation (ανωτέρω) στη σελ. 37 αναφέρθηκε ότι: «Η έναρξη της δίκης δεν δημιουργεί ανυπέρβλητο εμπόδιο στην επιδίωξη της τροποποίησης υπεράσπισης. Στο στάδιο αυτό όμως η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ασκείται με φειδώ, λαμβάνοντας υπόψη τον εκτροχιασμό της δίκης από την προσδιορισθείσα πορεία και τις αναπόφευκτες επιπτώσεις στα δικαιώματα του αντιδίκου. Στην υπόθεση Hipgrave v. Case 28 Ch. D. 361 αποδείχθηκε ότι το Δικαστήριο αντιμετωπίζει με διστακτικότητα αιτήσεις για τροποποίηση της δικογραφίας κατά την δίκη.» Ήταν η θέση του Ενάγοντα ότι στην περίπτωση που επιτραπεί η τροποποίηση θα ζημιωθεί ανεπανόρθωτα λόγω του ότι έχει ήδη δοθεί το μεγαλύτερο μέρος της μαρτυρίας του προς απόδειξη της υπόθεσής του και αν επιτραπεί η τροποποίηση θ΄ εγερθούν ισχυρισμοί, οι οποίοι δεν θα μπορούν ν΄ απαντηθούν από αυτόν. Οπόταν, θα καταρριφθεί το εχέγγυο της δίκαιης δίκης. Συμφωνώ μερικώς με την θέση του Ενάγοντα-Καθ΄ ου η Αίτηση. Το στάδιο στο οποίο υποβλήθηκε η παρούσα αίτηση οδηγεί στο αποτέλεσμα ότι τυχόν αποδοχή της θα προκαλούσε δυσβάσταχτο βάρος στον Ενάγοντα, ο οποίος έχει ήδη ολοκληρώσει την δική του μαρτυρία το ίδιο και οι κυρίως μάρτυρές του. Δηλαδή, οι επιπτώσεις της αποδοχής της αίτησης θα είναι τέτοιες που θα προκληθεί μεγάλη αδικία στον Ενάγοντα-Καθ΄ ου η Αίτηση αφού θα πρέπει ν΄ επανακλητεύσει τους μάρτυρές του. Η δίκη θα εκτροχιαστεί από την πορεία της. Δεν πρέπει να λησμονείται το γεγονός ότι είχε εκδοθεί υπέρ του Ενάγοντα απόφαση ερήμην η οποία παραμερίσθηκε και ξεκίνησε για δεύτερη φορά η ακρόαση της υπόθεσης. Στην υπόθεση Kallice Holding Co Ltd v. M.T.R. Metals (Overseas) Ltd (Aρ. 1) (ανωτέρω) ο Δικαστής Πικής όπως ήταν τότε ανέφερε τ΄ ακόλουθα σχετικά με το εξεταζόμενο θέμα: «Η προβολή νέας υπεράσπισης, στο προχωρημένο στάδιο που έφθασε η υπόθεση, μεταβάλλει το πλαίσιο της δίκης, ανατρέπει την πορεία της διαδικασίας, και επιβάλλει τον επανακαθορισμό της θέσης των Εναγόντων με ορατές ζημιογόνες συνέπειες για τα δικαιώματά τους και την απόδειξη της υπόθεσής τους. Η τροποποίηση επιζητείται, παρά τις συνέπειές της στη δίκη, χωρίς να έχει παρασχεθεί καμιά εξήγηση ως προς το γιατί η υπεράσπιση δεν προβλήθηκε εξαρχής ή σε οποιοδήποτε προγενέστερο στάδιο.» Σ΄ αυτό το στάδιο θα πρέπει ν΄ αναφερθώ στο καλόπιστο της αίτησης, σημείο τ' οποίο έχουν θίξει και οι δύο πλευρές. Στο σύγγραμμα Bullen and Leake and Jacob´s "Precedents of Pleadings", 12η έκδ., στην σελ. 130, έχει επεξηγηθεί ο όρος «καλή πίστη» ως ακολούθως: «The first and in a way the paramount consideration is whether the application for leave to amend is made in good faith. For this purpose, good faith means that the amendment is sought for the purpose of raising "the real question in controversy between the parties" and is not dishonest or intended to overreach the opposite party, or made for any other ulterior motive and relies on facts which are substantially true and germane to the matters in controversy between the parties. If, therefore, the court is not satisfied as to the truth and substantiality of the proposed amendment, it will be refused.» Ο Ενάγοντας-Αιτητής, όπως έχω ήδη αναφέρει, δεν μ΄ έχει πείσει ότι δεν γνώριζε από την αρχή της διαδικασίας ότι οι σκαλωσιές στήθηκαν από κάποια άλλη εταιρεία. Οπόταν θεωρώ ότι υπάρχει κάποιος απώτερος σκοπός στην καταχώριση της αίτησης. Αυτό, μ΄ οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η υπό κρίση αίτηση δεν έγινε με καλή πίστη. Η άποψή μου αυτή ενισχύεται και από το γεγονός ότι η ένορκη δήλωση που υποστηρίζει την αίτηση είναι πολύ λυτή και έγινε από κάποιο άτομο τ΄ οποίο δεν θα μπορούσε να γνωρίζει ούτε τα γεγονότα που την αφορούν αλλά ούτε και είχε το απαραίτητο νομικό υπόβαθρο για να καταγράψει όσα αναφέρει. Εκτός από τις πιο πάνω αρχές που αφορούν αυτή τούτη την τροποποίηση των δικογράφων θα πρέπει να ληφθεί υπόψη, στην εξέταση της υπό κρίση αίτησης, η αρχή που διατυπώθηκε στην υπόθεση X" Δαυίδ ν. Χ" Δαυίδ κ.ά
(1992)1 Α.Α.Δ. 1176 καθώς και πρόσφατα στην Οδυσσέως ν. Λαϊκής Κυπριακής Τράπεζας Λτδ
(2001)1(Γ) Α.Α.Δ. 1372, η οποία αφορά την ευθύνη του δικαστηρίου να διαπιστώσει κατά πόσο με βάση τα επίδικα θέματα, όπως αυτά προσδιορίζονται στις έγγραφες προτάσεις, όλοι οι αναγκαίοι διάδικοι βρίσκονται ενώπιον του Δικαστηρίου. Το Δικαστήριο μπορεί να το πράξει αυτό από μόνο του ή μετά από αίτηση σύμφωνα με την Δ.9 θ.10. Δηλαδή, να διατάξει την προσθήκη οποιουδήποτε προσώπου, ως διαδίκου, εφόσον κρίνει ότι η παρουσία του είναι αναγκαία για την πλήρη και αποτελεσματική επίλυση όλων των θεμάτων που εγείρονται στην αγωγή. Αυτή η διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου ασκείται σε συνάρτηση με τα επίδικα θέματα όπως αυτά προκύπτουν από τις έγγραφες προτάσεις. Σύμφωνα με τα σχόλια της Ετήσιας Δικονομικής Πρακτικής του 1958 (Annual Practice) που αφορούν την αγγλική Ο16 r. 11 που αντιστοιχεί με την Δ.9 θ.10 των κυπριακών θεσμών δεν γίνεται αποδεκτή αίτηση για συνένωση συνεναγωμένου σε αγωγή αν η προσθήκη θα έχει ως συνέπεια την προσθήκη νέας βάσης αγωγής ή αν αφορά πρόσωπα που έμμεσα ενδιαφέρονται για την διαδικασία ή σε περίπτωση όπου καμία θεραπεία δεν επιδιώκεται από τον Ενάγοντα σε σχέση με τον προτεινόμενο εναγόμενο και σε βάρος της επιθυμίας του Ενάγοντα. Αυτολεξή, η Ετήσια Δικονομική Πρακτική του 1958 καταγράφει: «When Order Refused - where the addition will have the effect of adding a new cause of action the order may be refused (Raleigh v. Goschen
(1898)1Ch. 81; ..... A person indirectly interested will not be added ..........; and a defendant against whom no relief is sought by the plaintiff will not be added against the wish of the latter... » Ο Ενάγοντας στην υπό εξέταση αγωγή επέλεξε να ενάγει τον εργοδότη του βασιζόμενος σ΄ αυτή ακριβώς την σχέση εργοδότη-εργοδοτούμενου. Θεωρώ ότι η επιλογή του θα πρέπει να γίνει σεβαστή. Αν ο ίδιος ο Ενάγοντας θεωρούσε ότι υπάρχει θέμα τ΄ οποίο πρέπει ν΄ επιληθεί με άλλα άτομα σίγουρα θα προέβαινε στα δέοντα διαβήματα για να τα προσθέσει στη διαδικασία. Η αγωγή του Ενάγοντα μπορεί να προωθηθεί χωρίς ν΄ επηρεάζεται από την έγκριση ή μη της αίτησης ενώ δεν προβάλλεται οποιοδήποτε κώλυμα για την καταχώριση ξεχωριστής αγωγής από του Εναγόμενους εναντίον της εταιρείας S. Koulendros βλ. Nicos Klappis and Sons Ltd v. Γεώργιου Τσολιά, Πολ. Έφ. 166/05, ημερ. 24.1.
- Δύο είναι τα βασικά σημεία που κατά την κρίση μου, διαπιστώνονται υπό το φως των πιο πάνω καταγραφέντων γεγονότων και είναι καθοριστικά για τον τρόπο που θα πρέπει ν΄ ασκηθεί η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου στην υπό κρίση περίπτωση στην οποία, όπως έχει αναφερθεί πιο πάνω, υπόκειται το αίτημα τροποποίησης δικογράφου. Πρώτον, διαπιστώνεται ότι η προκειμένη τροποποίηση εκφεύγει του περιεχομένου της ήδη καταχωρισθείσας Έκθεσης Υπεράσπισης. Γίνεται προσπάθεια εισαγωγής μιας νέας βάσης υπεράσπισης διαφορετικής και αντίθετης από αυτή που είναι καταγραμμένη με όλες τις αναμενόμενες και αναπόφευκτες αρνητικές συνέπειες και επιπτώσεις στα δικαιώματα του Ενάγοντα, ο οποίος έχει σχεδόν ολοκληρώσει την μαρτυρία του ενώπιον του Δικαστηρίου. Ο Ενάγοντας δεν θα μπορέσει ν΄ αντιμετωπίσει αυτή την διαφορετική υπεράσπιση, η οποία θα μπορούσε ν΄ είχε εγερθεί είτε από την αρχή της διαδικασίας ή ακόμα και πριν την ακρόαση της υπόθεσης, χωρίς ν΄ επανακλητεύσει τους μάρτυρές του και να δώσει και ο ίδιος για τρίτη φορά μαρτυρία. Δεύτερον, διαπιστώνεται πλήρης αποτυχία στο να δικαιολογηθεί το χρονικό στάδιο, στο οποίο υποβάλλεται η παρούσα αίτηση σε συνάρτηση με τη δυνατότητα πιο έγκαιρης προσφυγής στο Δικαστήριο. Στην προκειμένη περίπτωση εκείνο που είναι κρίσιμης σημασίας είναι το πότε περιήλθε σε γνώση της Εναγόμενης εταιρείας το συγκεκριμένο γεγονός - ότι οι σκαλωσιές είχαν στηθεί από την εταιρεία S. Koulendros. Σε σχέση με αυτόν τον παράγοντα, ο οποίος είναι μεγάλης σημασίας, πρέπει ν΄ αναφέρω ότι η Εναγόμενη εταιρεία δεν με έπεισε ότι δεν γνώριζε ποιος είχε στήσει τις σκαλωσιές, στις οποίες επέβαλλε στους υπαλλήλους της ν΄ ανεβούν για να εκτελέσουν εργασίες, και ότι η πρώτη φορά που της γνωστοποιήθηκε το συγκεκριμένο γεγονός ήταν κατά την αντεξέταση του Μ.Ε.
- Συνοψίζοντας τα πιο πάνω και συνεκτιμώντας τα γεγονότα της υπόθεσης, όπως έχουν παρατεθεί πιο πάνω και ειδικότερα την αποτυχία της Εναγόμενης να δικαιολογήσει το χρονικό στάδιο στο οποίο υποβάλλεται η αίτηση, ήτοι κατά το στάδιο που σχεδόν έχει ολοκληρωθεί η μαρτυρία εκ μέρους του Ενάγοντα, σε σχέση με την δυνατότητα πιο έγκαιρης προσφυγής στο Δικαστήριο καταλήγω ότι αποδοχή της αίτησης θα οδηγήσει στον εκτροχιασμό της δίκης από την προσδιορισθείσα πορεία της και θα έχει αναπόφευκτες επιπτώσεις στα δικαιώματα του Ενάγοντα, οι οποίες δεν μπορούν ν΄ αποζημιωθούν μ΄ οποιαδήποτε διαταγή για έξοδα. Κρίνω ότι θα πρέπει ν΄ ασκήσω τη διακριτική μου ευχέρεια υπέρ του Ενάγοντα-Καθ΄ ου η Αίτηση και ν΄ απορρίψω την αίτηση, ο οποίος έχει υποστεί μεγάλη ταλαιπωρία στην προσπάθειά του να διαγνωστούν τα δικαιώματά του. Ως αποτέλεσμα η παρούσα αίτηση απορρίπτεται με έξοδα σε βάρος της Εναγόμενης-Αιτήτριας όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, τα οποία όμως θα καταβληθούν μετά το πέρας της δίκης. (Υπ.) ........................... Ε. Γεωργίου-Αντωνίου, Ε.Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο