Αρετής Ονουφρίου Λοίζου ν. Ιωάννη Μενοίκου κ.α., Αρ. Αγωγής: 1127/03., 31 Μαϊου, 2007 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2007:A86 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ. Ενώπιον: Ι. Ιωαννίδη, Α.Ε.Δ., Αρ. Αγωγής: 1127/
- Μεταξύ: Αρετής Ονουφρίου Λοίζου, Ενάγουσας, και
- Ιωάννη Μενοίκου
- Κυριακής Χαράλαμπου Ζαπίτη, Εναγομένων. 31 Μαϊου,
- ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για Ενάγουσα: κα. Σ. Τόκα (κ. Λ.Μουγής για να ακούσει απόφαση.) Για Εναγόμενο 1: κος Γ. Λουκαϊδης. Α Π Ο Φ Α Σ Η Η Ενάγουσα με αγωγή που κατέθεσε στις 11/3/03 αξιώνει εναντίον των Εναγομένων αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες, ζημιές και απώλειες που ισχυρίζεται ότι υπέστη συνεπεία τροχαίου δυστυχήματος που έλαβε χώρα στην Επαρχία Λάρνακας στις 28.9.
- Σύμφωνα με την Έκθεση Απαίτησης, η Ενάγουσα κατά πάντα ουσιώδη προς την αγωγή χρόνο ήταν «καθ' όλα υγιής και αρτιμελής, ηλικίας 61 ετών και ασχολείτο με την καλλιέργεια οπωροκηπευτικών, την εκτροφή πουλερικών, κουνελιών, αγελάδων και κατσικών και την παραγωγή χαλουμιών, τα οποία της επέφεραν μηνιαίο εισόδημα εκ Λ.Κ.250.» Η αγωγή εναντίον της Εναγόμενης 2 αποσύρθηκε και απορρίφθηκε στις 11/10/05, ενώ ο Εναγόμενος 1 αποδέχθηκε πλήρως την ευθύνη για το πιο πάνω δυστύχημα. Eκείνο που μένει να εξεταστεί είναι οι ισχυρισμοί της Ενάγουσας ότι συνεπεία του τροχαίου δυστυχήματος υπέστη σωματικές βλάβες, ζημιές και απώλειες. Στην Έκθεση Απαίτησης της παραθέτει μία πλειάδα από λεπτομέρειες σωματικών βλαβών και ειδικών ζημιών τις οποίες έχω θέσει ενώπιον μου. Σε άλλους ισχυρισμούς της οι οποίοι περιέχονται στην Έκθεση Απαίτησης, θα αναφερθώ όπου ήθελε κριθεί αναγκαίο. Ο Εναγόμενος 1 με το δικόγραφο του αρνείται τις σωματικές βλάβες, απώλειες και ζημιές της Ενάγουσας, όπως αυτές περιγράφονται στην Έκθεση Απαίτησης της. Διαζευκτικά ισχυρίζεται ότι οι εν λόγω σωματικές βλάβες, απώλειες και ζημιές είναι «εξογκωμένες ή και υπερβολικές ή και η ενάγουσα ουδέν έπραξε προς περιορισμό τους.» ΠΡΟΣΑΧΘΕΙΣΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑ. Έχω θέσει ενώπιον μου το σύνολο της προσαχθείσας μαρτυρίας. Στην παρούσα απόφαση θα την παραθέσω σε γενικές γραμμές ενώ θα σταθώ σε συγκεκριμένα μέρη αυτής όπου ήθελε κριθεί αναγκαίο. Η Ενάγουσα καταθέτοντας αναφέρθηκε στο τροχαίο δυστύχημα που είχε καθ'ον χρόνο επέβαινε αυτοκινήτου που οδηγούσε συγγενικό της πρόσωπο. Ηταν η θέση της ότι επέζησε με τη δύναμη του Θεού και των παιδιών της. Αναφέρθηκε στους τραυματισμούς της για να καταλήξει ότι μετά το δυστύχημα η ζωή της επηρεάστηκε πάρα πολύ, αφού πριν από το δυστύχημα ήταν πάρα πολύ δραστήρια και εργατική. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε «ήμουν ένα πουλί πετάμενο τζιαί όποιο δεντρό ήταν να πάω να κάτσω». Σε σχέση με τους ισχυρισμούς της ότι πριν από το δυστύχημα απασχολείτο και είχε εισοδήματα, θεωρώ σκόπιμο να παραθέσω αυτολεξεί μέρος από τη μαρτυρία της (από κυρίως εξέταση). «Α. Ότι ήταν να γιορκήσει μέστο περβόλι επούλουν τα στους καθηγητές. Δεν τα έπαιρνα στην αγορά τζιαί τα χαλλούμια μου τζιαί τα λουβκιά εκαθόμουν όλη τη νύκτα τζιαί καθάριζα το λουβί τζιαί το έβαλλα στα σακούλια τζιαί έπαιρνα το στους καθηγητές τζιαί επούλουν τα τζιαί επήαινα τζιαί εψούμνιζα των μωρών μου. Είχα τζιαί δκυό συτζιές τζιαί έκοβκα τα σύκα τζιαί έπαιρνα τα στους καθηγητές. Δουλειά ξένη δεν επήα αλλά εδούλεφκα μέσα στο χωράφι με τα μωρά μου, έσαζα τζιαί 4 μωρά. Ε. Πόσα λεφτά έβγαζες; Α. Ηταν αέρας, μπορεί να έβκαλλα τζιαί £50.- την εβδομάδα. Μπορούσε να βκάλω τζιαί 70 τζιαί 30 ένα μέσο όρο, ήταν εποχιακά τα πράματα μου.» (από αντεξέταση) «Ε. Πες μας πριν τις 28/2/02 τι κτηνά είχες, πόσο αριθμό και τι είδος; Α. Είπα σου θυμούμαι 4 κατσέλες, είχα κουνέλια, δεν ξέρω πόσα τζιαί είχα τζιαί κότες. Εκαμνα χαλούμια, πίστεψε μα την αλήθεια του Θεού δεν μέτρησα ποτέ μου πόσα έβαζα πάνω στο τυροσκάμνι. Ποτέ μου δεν μέτρησα, όποιος εν νάρτει φίλος μου εδίουν του. Ε. Από το δυστύχημα δεν ασχοληθήκατε με τα κτηνά; Α. Όχι. Ε. Πριν το δυστύχημα είχες 4 αγελάδες, είχες κατσίκες, κουνέλια. Πόσες όρνιθες είχε; Α. Δεν μέτρησα, είχα το σύστημα τούτο. Ε. Πόσα κουνέλια; Α. Δεν μέτρησα, γιατί άμα χαθεί ένα εν να μαραζώσω. Ε. Πόσες κατσίκες; Α. Κατσίκες εν να ήταν πέντε τζιαί επουλήσαν τα τα παιδκιά μου.» Σε άλλο μέρος της μαρτυρίας της ισχυρίστηκε ότι δεν «γράφτηκε» στις κοινωνικές ασφαλίσεις ως κτηνοτρόφος ή γεωργός γιατί, όπως ανέφερε, «ήταν λίγα πράματα». Δεν δήλωσε επίσης εισοδήματα στο «Φόρο Εισοδήματος», γιατί, όπως ανέφερε, τα δήλωνε ο σύζυγος της. Eκ μέρους της Ενάγουσας κατέθεσε η κα Σωτηρούλλα Σαββίδου Ιωάννου, Οφθαλμίατρος (Μ.Ε.2). Εξέδωσε ιατρικό πιστοποιητικό (τεκμήριο 1) το περιεχόμενο του οποίου υιοθέτησε. Στο εν λόγω πιστοποιητικό αναφέρει τα ακόλουθα: «Η ανωτέρω ασθενής εξετάσθηκε από εμάς στις 29.09.02 ενώ ενοσηλεύετο στο Χειρουργικό Θάλαμο του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού έπειτα από τροχαίο ατύχημα. Στην αξονική τομογραφία παρουσίαζε κάταγμα αριστερού οφθαλμικού κόγχου με επέκταση στο αριστερό μετωπιαίο κόλπο τόσο στο πρόσθιο όσο και στο οπίσθιο τοίχωμα του. Η ασθενής παραπονείτο για θάμβος οράσεως στα αριστερά. Κατά την εξέταση υπήρχε περιορισμός των οφθαλμικών κινήσεων προς τα άνω. Ο έλεγχος των βυθών ήταν φυσιολογικός. Συνεστήθη εξέταση στα εξωτερικά ιατρεία για έλεγχο οράσεως και περαιτέρω διερεύνηση. Κατά την επανεξέταση που έγινε στις 8.10.02 η όραση της ήταν ίση με 6/10 στο δεξιό οφθαλμό και 6/10 στον αριστερό οφθαλμό. Ο έλεγχος των βυθών ήταν φυσιολογικός. Της εδόθη θεραπευτική αγωγή και συνεστήθη επανεξέταση. Η ασθενής εξεταζόταν σε τακτά διαστήματα από εμάς. Στις 8.1.03 η όραση της ήταν ίση με 10/10 στο δεξιό οφθαλμό έπειτα από διόρθωση και 8/10 στον αριστερό επίσης με διόρθωση. Η εξέταση των βυθών ήταν φυσιολογική. Παρουσίαζε δε περιορισμό των οφθαλμικών κινήσεων προς τα άνω.» Κατά την κυρίως εξέταση της ανέφερε ότι εξέτασε την Ενάγουσα για τελευταία φορά ένα μήνα πριν από την ημερομηνία που κατέθετε, δηλαδή τον Νοέμβριο του
- Ως ανέφερε, η κατάσταση της Ενάγουσας παρέμεινε η ίδια, δηλαδή η όραση της με διόρθωση ήταν ίση με 10/10 στον δεξιό οφθαλμό και 8/10 στον αριστερό. Η Ενάγουσα παρουσίαζε, όπως και το 2003, περιορισμό των οφθαλμικών κινήσεων προς τα άνω. Παρουσίαζε επίσης κάποιο βλεφαρόσπασμα, δηλαδή ανοιγόκλεινε τα μάτια της χωρίς να το θέλει. Ήταν η θέση της ότι ο περιορισμός των οφθαλμικών κινήσεων προς τα άνω έχει σχέση με τον τραυματισμό της Ενάγουσας αφού αυτός υπήρχε αμέσως μετά το κτύπημα. Αντεξεταζόμενη ανέφερε ότι οι κινήσεις των ματιών εμπίπτουν στη σφαίρα της οφθαλμιατρικής. Το κάταγμα του κόγχου είναι θέμα του γναθοχειρούργου. Δεν δέχθηκε τη θέση του συνηγόρου του Εναγόμενου ότι είναι φυσιολογικό ένας άνθρωπος στην ηλικία των 65 ετών να έχει όραση 8/
- Ήταν η θέση της ότι ένας άνθρωπος που έχει αυτό το πρόβλημα δεν βλέπει πολύ καθαρά και αυτό άλλος το αισθάνεται πολύ έντονα και άλλος πιο λίγο, για να προσθέσει ότι έχει δει πολλούς ανθρώπους με παρόμοιο πρόβλημα που έχουν μια φυσιολογική ζωή. Σε σχέση με το βλεφαρόσπασμα το οποίο παρατήρησε την τελευταία φορά που εξέτασε την Ενάγουσα, ανέφερε ότι το κατά πόσο αυτό συνδέεται με την προηγούμενη βλάβη είναι θέμα που μπορεί να αποφασίσει μόνο ο νευρολόγος και όχι η ίδια. Δεν συμφώνησε ότι ο περιορισμός των κινήσεων προς τα άνω που έχει η Ενάγουσα είναι μικρός παρόλο που δεν τον έχει μετρήσει. Θα θεωρούσε σωστό να στείλει την Ενάγουσα για να μετρηθεί ο περιορισμός αν έβλεπε διπλά, κάτι όμως που δεν συνέβαινε. Ηταν η θέση της ότι με αυτό το πρόβλημα η Ενάγουσα δεν μπορεί να κάνει τις κινήσεις προς τα πάνω και συνεπώς δεν θεωρεί φυσιολογικό ένας άνθρωπος να γυρίζει το κεφάλι του για να βλέπει το ταβάνι. Επέμενε ότι αυτός ο περιορισμός των κινήσεων επηρεάζει πάρα πολύ τη φυσιολογική ζωή ενός ανθρώπου. Ηταν η θέση της ότι αυτός ο περιορισμός οφείλεται στην κάκωση που είχε η Ενάγουσα στο άνω τοίχωμα του οφθαλμικού κόγχου. Εκ μέρους της Ενάγουσας κατέθεσε η κα Αθανασία Χριστοφή (Μ.Ε.3) η οποία τυγχάνει νύμφη αυτής αφού είναι νυμφευμένη με τον υιό της. Η μάρτυρας αυτή ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι η Ενάγουσα κατά διαστήματα εξέφραζε παράπονα για πόνους στα χέρια και στα πόδια της. Επειδή γνώριζε τον ιατρό Συμιλλίδη λόγω του γεγονότος ότι εργάζεται ως νοσηλεύτρια, συμβούλευσε την Ενάγουσα να επισκεφθεί τον εν λόγω ιατρό. Αναφέρθηκε στην εν λόγω επίσκεψη και στις ακτινογραφίες που τις έβγαλε ο ιατρός Συμιλλίδης. Επειδή, ως ανέφερε, η Ενάγουσα συνέχιζε να παραπονείται για ζάλη και πονοκέφαλο επισκέφθηκαν την νευρολόγο Ρουμιάνα Κουκκουλή η οποία «της χορήγησε φαρμακευτική αγωγή για να βρει λίγο τη μνήμη της που ξεχνούσε». Ανέφερε επίσης ότι μαζί με την Ενάγουσα επισκέφθηκαν και άλλους ιατρούς. Η γνώμη της ήταν ότι η Ενάγουσα έχει προβλήματα με την υγεία της. Ανέφερε ανάμεσα σε άλλα ότι πριν από το δυστύχημα η Ενάγουσα ήταν πολύ ενεργητικός άνθρωπος ενώ μετά από αυτό δεν μπορεί να κάνει τίποτε. Ισχυρίστηκε επίσης ότι το δυστύχημα την επηρέασε και ψυχολογικά. Μάλιστα ανέφερε πως έχασε τον ύπνο της αφού μερικές φορές δεν μπορεί να κοιμηθεί ενώ για ασήμαντους λόγους «νευριάζει πολύ ή κλαίει πολύ εύκολα». Κατέθεσε ως τεκμήριο 2 απόδειξη είσπραξης £120.- που εξέδωσε ο ιατρός Κοτζιαμάνης για έκδοση ακτινογραφιών. Κατέθεσε ως τεκμήριο 3α-3δ αποδείξεις για το συνολικό ποσό των £89.92 σε σχέση με την αγορά φαρμάκων για τις ανάγκες της Ενάγουσας. Ηταν η θέση της ότι η Ενάγουσα συνεχίζει μέχρι σήμερα να παίρνει φάρμακα τα οποία, ως ανέφερε, θα συνεχίσει να παίρνει εφ΄ όρου ζωής. Αντεξεταζόμενη ανέφερε μεταξύ άλλων ότι οι θεράποντες ιατροί της Ενάγουσας στο Νοσοκομείο δεν ασχολήθηκαν σοβαρά με τα προβλήματα που αυτή αντιμετώπιζε στα πόδια και στα χέρια της. Ηταν η θέση της ότι τον ιδιώτη ιατρό Συμιλλίδη η Ενάγουσα επισκέφθηκε φέτος, μετά από χρόνια. Ο λόγος ήταν ότι αυτός δεν μπορούσε να τους κάνει κάτι σε σχέση με τα προβλήματα της Ενάγουσας στα πόδια και στα χέρια της. Τέλος, ήταν η γνώμη της ότι η Ενάγουσα δεν υπερβάλλει σε σχέση με τα προβλήματα που ισχυρίζεται ότι αντιμετωπίζει. Εκ μέρους της Ενάγουσας κατέθεσε επίσης ο Ειδικός Χειρούργος Α.Μενελάου (Μ.Ε.4) ο οποίος εργάζεται στο Νοσοκομείο Λεμεσού από το
- Κατέθεσε ως τεκμήριο 4 ιατρικό πιστοποιητικό το οποίο υπέγραψε και το περιεχόμενο του οποίου υιοθέτησε. Θεωρώ σκόπιμο να παραθέσω αυτολεξεί το περιεχόμενο του εν λόγω πιστοποιητικού: «Κατά την εξέταση διαπιστώθει:
- Κρανιοεγκεφαλική κάκωση. Κάταγμα κρανίου. Εμπιεστικό κάταγμα στο αριστερό υπερκόγχιο τόξο και πτώση αριστερού βλεφάρου. Θλαστικά τραύματα άνω χείλους και αριστερό όφρυος συρραφέντα στο ΤΕΠΑ Λάρνακας.
- Θλάση θώρακα. Κάταγμα στέρνου.
- Παραπονείτο για άλγος στο δεξιό ώμο και δεξιό γόνατο. Εγινε ακτινογραφικός έλεγχος, αξονική τομογραφία εγκεφάλου με τα ως άνω αναφερόμενα ευρήματα, υπερηχογράφημα κοιλίας χωρίς παθολογικά ευρήματα. Η τραυματίας εισήχθει στην Χειρουργική Κλινική για περίθαλψη και παρακολούθηση. Εξετάσθει από Ειδικό Γναθοχειρούργο λόγω του κατάγματος του οφθαλμικού κόγχου, από Ειδικό Οφθαλμίατρο, Νευρολόγο και Ορθοπεδικό. Στις 4/10/2002 έγινε επανάληψη αξονικής τομογραφίας εγκεφάλου και προσωπικού κρανίου χωρίς άλλα ευρήματα ή επιδείνωση της κατάστασης της. Στις 5/10/2002 έγινε ανοικτή ανάταξη και οστεοσύνδεση του κατάγματος, του οφθαλμικού κόγχου από τον Ειδικό Γναθοχειρούργο Δρ. Χρ. Μιχαηλίδη υπό γενική νάρκωση. Σταδιακή βελτίωση της κατάστασης της και εξήλθε του Νοσοκομείου στις 8/10/
- Ακολούθως παρακολουθείτο στα εξωτερικά ιατρεία από τον Ειδικό Γναθοχειρούργο και τους Ορθοπεδικούς από τους οποίους πρέπει να ληφθεί ιατρικό πιστοποιητικό για την περαιτέρω πορεία της ασθενούς. Δεν επανεξέτασα την τραυματία.» Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι από τον ιατρικό φάκελο της ασθενούς προκύπτει ότι κατά τη διάρκεια παραμονής της στο Νοσοκομείο Λεμεσού, αυτή δεν είχε νευρολογική συμπτωματολογία όσον αφορά σε κάταγμα σπονδύλου. Ηταν η θέση του ότι κατά την κλινική εξέταση είναι πιθανό να διαφύγει ένα σοβαρό κάταγμα σπονδύλου στην αρχική φάση εξέτασης του τραυματία. Ανέφερε επίσης ότι το κάταγμα του κόκκυγα είναι οδυνηρό αλλά μπορεί να διαφύγει της προσοχής των ιατρών σε περίπτωση που ο ασθενής έχει σοβαρότερες κακώσεις. Τέλος ήταν η θέση του ότι η Ενάγουσα δεν παραπονέθηκε για πόνο στον κόκκυγα ή στην σπονδυλική στήλη και ότι όταν υπάρχει κάταγμα κόκκυγα «ο ασθενής πονεί, έχει άλγος όταν κάθεται». Εκ μέρους της Ενάγουσας κατέθεσε ο ιατρός Φ.Συμιλλίδης, Ειδικός Ορθοπεδικός Χειρούργος (Μ.Ε.5). Σε σχέση με την Ενάγουσα εξέδωσε ιατρικό πιστοποιητικό, το περιεχόμενο του οποίου υιοθέτησε κατά την ακροαματική διαδικασία. Θεωρώ σκόπιμο να παραθέσω αυτολεξεί το περιεχόμενο του εν λόγω πιστοποιητικού. «Εξετάσθηκε για πρώτη φορά από μένα εξερχόμενη από το Νοσοκομείο και συγκεκριμένα στις 9/10/
- Τούτη παραπονείτο εκτός από τις κακώσεις στο πρόσωπο παραπονείτο για έντονο πόνο στον αυχένα, έντονο πόνο στους δύο ώμους με αδυναμία ανύψωσης ατών, πόνο στο δεξί ημιθωξράκιο ο οποίος επιτείνετο με τις αναπνευστικές κινήσεις, δυσκολία στην βάδιση λόγω έντονου πόνου στην αριστερή ποδοκνημική χώρα όπως επίσης και πόνο στην κατώτερη οσφυϊκή μοίρα και κόκκυγα. Κατά την πρώτη αντικειμενική εξέταση διαπιστώθηκαν τα ακόλουθα: - Ελάττωση κινητικότητας αυχενικής μοίρας, με παρουσία μυϊκού σπασμού. - Αμφότεροι οι ώμοι ήταν διογκωμένοι με αδυναμία ανύψωσης τούτων - Η αριστερή ποδοκνημική άρθρωση ήταν διογκωμένη αρκετά με παρουσία αιματώματος τόσο στην περιοχή του έσω όσο και στην περιοχή του έξω σφυρού, περπατούσε με εμφανή χωλότητα - Αλγος κατά την ψηλάφηση της οσφυϊκής μοίρας και της περιοχής του κόκκυγος Ελήφθησαν ακτινογραφίες αριστερής ποδοκνημικής από μέσα όπου και διαπιστώθηκε κάταγμα λοξό του αριστερού έξω σφυρού. Ζήτησα όπως μου προσκομίσει όλες τις ακτινογραφίες τις οποίες υπέστη, αν ήταν δυνατό στο Νοσοκομείο Λεμεσού. ΔΙΑΓΝΩΣΗ - Εγκεφαλική διάσειση, κάταγμα οφθαλμικού κόγχου και αριστερού μετωπιαίου οσού - Βαριά θλάση αιμάτωμα δεξιού ημιθωρακίου - Λοξό κάταγμα αριστερού έξω σφυρού - Βαρύ τραυματικό διάστρεμμα οσφυϊκής μοίρας και κάκωση κόκκυγος. Επειδή τα ενοχλήματα της ήσαν αρκετά έντονα τόσο από την οσφυϊκή μοίρα, όσο και από την αυχενική μοίρα και από την περιοχή του στέρνου και του κόκκυγα και του δεξιού ώμου, εστάλη για ακτινογραφίες σε ιδιώτη ακτινολόγο τις οποίες έκανε στις 27/
- Οι μεν ακτινογραφίες οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης δείχνουν σφηνοειδή παραμόρφωση του σώματος του Ο3 σπονδύλου λόγω κατάγματος. Οι ακτινογραφίες αυχενικής μοίρας ήσαν αρνητικές για κατάγματα. Η ψηφιακή ακτινογραφία του στέρνου ήταν αρνητική σε ευρήματα. Από την ακτινογραφία του κόκκυγος διαπιστώθηκε κάταγμα του 3ου κοκκυγικού σπονδύλου. Δεν παρατηρήθηκαν οστικές κακώσεις από την ακτινογραφία του δεξιού ώμου. ΘΕΡΑΠΕΙΑ Ως ανέφερα πιο πάνω τοποθέτησα κνημοποδικό γύψο στην αριστερή ποδοκνημική ο οποίος αφαιρέθηκε στις 19/11/02 και μετέπειτα παραπέμφθηκε για φυσιοθεραπεία τόσο για την περιοχή της αριστερής ποδοκνημικής όσο και για τον αυχένα και οσφυϊκή χώρα. Στις 28/12/02 τούτη είχε τρομερό πόνο στον δεξί ώμο, ο οποίος ήταν μόνο με τις κινήσεις αλλά επίσης και νυκτερινός ή σε περίοδο ηρεμίας, και για αυτό το λόγο της χορήγησα ένεση με στεροειδές σε συνδυασμό με μαρκαϊνη και ξυλοκαϊνη. Στις 13/1/03 στο Νοσοκομείο Λεμεσού αφαίρεσε τις πλάκες και βίδες από το πρόσωπο, οι οποίες είχαν τοποθετηθεί από συνάδελφο γναθοχειρούργο. Στις 24/2/03 τούτη εξακολουθούσε να περπατά με εμφανή χωλότητα αριστερά λόγω πόνου ακόμα από το κάταγμα της αριστερής ποδοκνημικής. Οι δε δύο ώμοι της ήταν άκρως επώδυνοι, οι δε κινήσεις χαρακτηριστικά περιορισμένες και συγκεκριμένα απαγωγή αμφοτέρων των ώμων ήταν από 0-70 μοίρες (φυσιολογικό από 0-180) έκταση από 0-70 μοίρες (φυσιολογικό από 0-180), έσω στροφή και προσαγωγή σαφώς περιορισμένη, έξω στροφή και απαγωγή σαφώς περιορισμένη συγκριτικά με το φυσιολογικό. Την παρέπεμψα δια φυσιοθεραπεία. Τούτη εξακολουθούσε να προσέρχεται στο ιατρείο μου παραπονούμενη για καθημερινούς πόνους τόσο από τον αυχένα και την οσφυϊκή μοίρα όσο από και από αμφότερους τους ώμους. Για αυτό τον λόγο εστάλη για Μαγνητική Τομογραφία αυχενικής χώρας και αμφοτέρων των ώμων η οποία έγινε στην πολυκλινική Υγεία στις 9/12/
- Η δε Μαγνητική Τομογραφία αυχενικής μοίρας δεν έδειξε κατάγματα, έδειξε όπως πρόπτωση μεσοσπονδυλίου αυχενικού δίσκου στο μεσοδιάστημα Α5-Α6 και στο μεσοδιάστημα Α6-Α7 το οποίο δεν αποκλείεται να είναι μετατραυματικής ατιολογίας. Η δε Μαγνητική Τομογραφία αμφοτέρων των ώμων έδειξαν ταυτόσημη εικόνα πλήρους ρήξεως αμφοτέρων των υπερακανθίων τενόντων τραυματικής αιτιολογίας. ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗ-ΠΡΟΓΝΩΣΗ Η ανωτέρω ασθενής υπέστη αρκετά σοβαρούς τραυματισμούς οι οποίοι εκτός από οδύνη, πόνο και ταλαιπωρία της προκάλεσαν αρχικά κίνδυνο της ζωής της. Δεν θα ασχοληθώ με τις κακώσεις του προσώπου, ούτε με την εγχείρηση γιατί το θέμα αυτό δεν εφάπτεται της ειδικότητος μου. Για τις κακώσεις αυτές θα αναφερθεί ο ειδήμων ιατρός. Οι ενοχλήσεις από την αυχενική χώρα οφείλονται σε κακώσεις των μαλακών μορίων της περιοχής, ιδιαίτερα από την αυχενική μοίρα, η πρόπτωση των δίσκων δεν αποκλείεται να είναι μετατραυματικής αιτιολογίας. Από τον διαπιστωθέντα έλεγχο της οσφυϊκής μοίρας διαπιστώθηκε ακτινολογικά κάταγμα του σώματος του 3ου οσφυϊκού σπονδύλου με σφηνοειδή παραμόρφωση. Οι ανωτέρω κακώσεις που υπέστη λόγω του τροχαίου θα της προκαλούν μόνιμα ενοχλήσεις οι οποίες θα αυξάνονται με ορθοστασία, χειρονακτική εργασία και σε αλλαγές καιρού. Αναμένεται αύξηση των ενοχλημάτων στο μέλλον. Οι ενοχλήσεις από τον αυχένα της είναι επίσης αρκετά έντονες και θα της προκαλούν ενοχλήματα ιδίως μυϊκό σπασμό και δυσκινησία της περιοχής ιδιαίτερα στις στροφικές κινήσεις της κεφαλής. Το κάταγμα του έξω σφυρού ακτινολογικά έχει πωρωθεί όμως τούτη εξακολουθεί να αιτιάται για πόνο μετά από ορθοστασία, βάδιση ή ανεβοκατέβασμα σκαλών. Τα ενοχλήματα τούτα θα παραμείνουν μόνιμα και η πιθανότητα ανάπτυξης μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας, γιατί το κάταγμα τούτο θεωρείται ενδοαρθρικό, είναι σίγουρη. Οπότε αναμένεται αύξηση και όξυνση των ενοχλημάτων στο μέλλον. Οσον αφορά τις κακώσεις από τον δεξιό ώμο με την πλήρη αποκοπή των 2 υπερακανθίων τενόντων, τόσο δεξιά όσο και αριστερά, η μόνη λύση για μείωση των ενοχλημάτων της είναι η χειρουργική αποκατάσταση της βλάβης και συγκεκριμένα να γίνει επανακαθήλωση των υπερακανθίων τενόντων στο μείζων βραχιόνιο όγκωμα. Αναμενόμενα έξοδα εγχειρήσεων και των 2 ώμων ανέρχονται σήμερα στις £4,000,00.» Στη μαρτυρία που έδωσε κατά την ακροαματική διαδικασία θα αναφερθώ στη συνέχεια όταν θα αξιολογώ την προσαχθείσα μαρτυρία. Τέλος, εκ μέρους της Ενάγουσας κατέθεσε η κα Ρουμιάνα Κουκκουλή (Μ.Ε.6) η οποία ανέφερε ότι είναι ιατρός με ειδικότητα στη νευρολογία και παιδονευρολογία. Σύμφωνα με τη μαρτυρία της η νευρολογία αφορά σε οποιαδήποτε πάθηση του νευρικού συστήματος. Την Ενάγουσα την εξέτασε για πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 2002 και εξέδωσε ιατρικό πιστοποιητικό σε σχέση με την κατάσταση της υγείας της το οποίο και κατέθεσε ως τεκμήριο
- Στο εν λόγω πιστοποιητικό αναφέρει, μεταξύ άλλων τα ακόλουθα: «.. Η ασθενής επισκέφθηκε το ιατρείο μου λόγω δυνατού πονοκέφαλου, ζαλάδων, τάση για εμετό, πόνο στο δεξί χέρι και αριστερό πόδι, μούδιασμα στο αριστερό μέρος του προσώπου, γενική αδυναμία, προβλήματα ύπνου και συγκέντρωσης. Επίσης μετά από το δυστύχημα παρουσιάζει συναισθηματική αστάθεια. ΕΞΕΤΑΣΗ: Κατά την εξέταση διαπιστώθηκε μερική πάρεση του αριστερού προσωπικού νεύρου. - Πόνος και περιορισμός στην κίνηση του δεξιού ώμου - Πόνος και περιορισμός στην κίνηση του αριστερού ποδιού - Αστάθεια Η ασθενής παρακολουθείτο τακτικά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Κατά την εν λόγω περίοδο και κατά την τελευταία της εξέταση στις 15/01/2004 είχε έντονες ζαλάδες, πονοκέφαλους, ανικανότητα να ανταποκριθεί στις ανάγκες της καθημερινής ζωής, σοβαρό πρόβλημα μνήμης και ύπνου. Ως εκ τούτου έγινε και εγκεφαλογραφική εξέταση και MRI αυχένα και εγκέφαλου. ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗ: Η ασθενής υπέστη: - κάταγμα οστών του κρανίου - κάταγμα στο αριστερό πόδι - κάταγμα στις πλευρές του θώρακα - εγκεφαλική διάσειση - διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης - μετατραυματικό σύνδρομο. Εχοντας υπόψη τον μεγάλο χρονικό διάστημα το οποίο έχει περάσει από το ατύχημα η παρούσα κατάστασης της ασθενής πιθανό να παραμείνει μόνιμη.» Κατά την κυρίως εξέταση ανέφερε μεταξύ άλλων πως την Ενάγουσα την είδε για τελευταία φορά στις 12/3/
- Κατά την πιο πάνω ημερομηνία διαπίστωσε ότι η Ενάγουσα είχε μια μικρή ουλή πάνω από το αριστερό μάτι και μια μικρή ασυμμετρία των ματιών. Ανέφερε ότι το αριστερό μάτι ήταν λίγο πιο μικρό από το δεξί ενώ παρέμεναν όλα τα συμπτώματα που είχε σε σχέση με τη μνήμη, τον ύπνο, τη συγκέντρωση, ευαισθησία στον δυνατό θόρυβο και στον ήλιο. Αντεξεταζόμενη, ρωτήθηκε αν στις 12/3/07 που την είδε για τελευταία φορά, η κατάσταση της υγείας της ήταν καλύτερη από ότι στις 15/1/
- Η απάντηση που έδωσε ήταν ότι ορισμένα συμπτώματα δεν υπήρχαν ενώ ορισμένα άλλα ήταν τα ίδια χωρίς σημαντική βελτίωση. Ρωτήθηκε αν στο πιστοποιητικό που εξέδωσε, τεκ.14, κάνει αναφορά σε ασυμμετρία στο μάτι. Η απάντηση που έδωσε ήταν πως δεν το αναφέρει διότι κατά το χρόνο που συνέτασσε το ιατρικό πιστοποιητικό υπήρχε μόνο αδυναμία. Ρωτήθηκε αν η πάρεση και ασυμμετρία είναι το ίδιο πράγμα και απάντησε ότι η ασυμμετρία είναι συνέπεια της πάρεσης. Ρωτήθηκε αν η συναισθηματική αστάθεια για την οποία κάνει αναφορά στο ιατρικό πιστοποιητικό της, εμπίπτει στην ειδικότητα της. Η απάντηση που έδωσε ήταν ότι μέρος αυτής εμπίπτει και ότι υπάρχει το λεγόμενο "border line" για να προσθέσει ότι «μπορεί να το αναλάβει ψυχολόγος, ψυχίατρος, μπορεί και νευρολόγος». Πρώτος μάρτυρας υπεράσπισης κατέθεσε ο οφθαλμίατρος Ανδρέας Βορκάς. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, εξέτασε την Ενάγουσα στις 30/9/05 κατόπιν παράκλησης των δικηγόρων του Εναγομένου. Ετοίμασε σχετικό πιστοποιητικό το οποίο κατέθεσε ως τεκμήριο
- Στο εν λόγω πιστοποιητικό αναφέρει κυρίως τα ακόλουθα: «Η εξέταση έγινε χωρίς καμιά απολύτως συνεργασία της ασθενούς. Όταν εισήλθε στο ιατρείο η ασθενής εκινείτο με ευχέρεια. Κατά τη διάρκεια της εξέτασης όταν της εζητήθη να διαβάσει τους αριθμούς του πίνακα μετρήσεως της οπτικής οξύτητας έκλεινε τα μάτια και δεν τα άνοιγε καθ' όλη την εξέταση. Εδήλωνε ότι δεν βλέπει ούτε γραμμή δηλ. παρίστανε ότι έχει όραση κάτω του 1/10 και στα δύο μάτια ενώ οι κινήσεις της έδειχναν καλή όραση. Οι κόρες των οφθαλμών αντιδρούσαν κανονικά σημείο ότι υπάρχει καλή όραση. Οι κινήσεις των ματιών ήταν ικανοποιητικές. Ο κερατοειδής φακός, ο βυθός, το οπτικό νεύρο, η ωχρά κηλίδα όλα με φυσιολογική εμφάνιση. Είναι εμφανές ότι η ασθενής χρήζει νευροψυχιατρικής βοηθείας.» Εχω θέσει ενώπιον μου τα όσα ανέφερε ο πιο πάνω μάρτυρας στην κυρίως εξέταση και αντεξέταση του, και θα σταθώ σε αυτά όπου ήθελε κριθεί αναγκαίο. Δεύτερος μάρτυρας υπεράσπισης κατέθεσε ο κ. Ηλίας Γεωργίου, Ειδικός Ορθοπεδικός Χειρούργος. Αφού αναφέρθηκε στα προσόντα και στην πείρα του, ανέφερε ότι εξέτασε την Ενάγουσα σε δύο διαφορετικές ημερομηνίες. Η πρώτη εξέταση έγινε στις 21/4/04 και ετοίμασε σχετική ιατρική έκθεση στις 16/5/
- Η δεύτερη εξέταση έγινε στις 28/7/05 και ετοίμασε σχετική ιατρική έκθεση στις 20/9/
- Οι εν λόγω εκθέσεις κατατέθηκαν ως τεκμήρια 17 και 18 αντίστοιχα. Ισχυρίστηκε πως όταν είδε και παρακολούθησε την Ενάγουσα να βαδίζει και να κινείται την πρώτη φορά που αυτή εισήλθε στο ιατρείο του, σχημάτισε την εντύπωση ότι αυτή δεν έχει κάτι το παθολογικό, για να προσθέσει βεβαίως πως αυτό δεν αποτελεί ασφαλή κλινική εξέταση. Όπως ο ίδιος καταγράφει και στην ιατρική έκθεση του, τεκμήριο 17, η Ενάγουσα δεν επέτρεψε οποιαδήποτε μορφή κλινικής εξέτασης. Στην αρχική προσπάθεια εξέτασης οποιασδήποτε παθητικής κίνησης του μυοσκελετικού της συστήματος αντιδρούσε εντονότατα ισχυριζόμενη πρόκληση φρικτών πόνων σε οποιαδήποτε κίνηση άρθρωσης. Η ενάγουσα του προσκόμισε τις ακόλουθες ακτινολογικές εξετάσεις οι οποίες έδειξαν,
- Ακτινογραφία αριστερού ώμου ημ. 27/11/02 έδειξε προκεχωρημένου βαθμού ασβεστοποίηση του αριστερού υπερακανθίου τέτοντα.
- Ακτινολογική εξέταση ποδοκνημικής ημ. 9/10/02 έδειξε ρωγμώδες κάταγμα του έξω σφυρού χωρίς μετατόπιση.
- Μαγνητική τομογραφία αυχένα και δεξιού ώμου ημ. 9/12/02 έδειξε προκεχωρημένου βαθμού ασβεστοποίηση του δεξιού υπερακανθίου τένοντα. Προκεχωρημένου βαθμού οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις σε ολόκληρη την αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης με εκφυλιστικές αλλοιώσεις των μεσοσπονδυλίων δίσκων.
- Δεν προσκόμισε ακτινολογικές εξετάσεις σπονδυλικής στήλης κρανίου στέρνου και θώρακα. Ηταν η θέση του ότι η ασβεστοποίηση για την οποία γίνεται αναφορά στην υπό
(1)πιο πάνω ακτινογραφία χρήζει μακρού χρόνου για να γίνει αντιληπτή σε ακτινογραφία. Ως ανέφερε η παρουσιαζόμενη ασβεστοποίηση δεν οφειλόταν σε οξύ τραυματισμό αλλά στην πάροδο του χρόνου και συνιστούσε φυσιολογική φθορά. Αν οφειλόταν σε οξύ άμεσο τραυματισμό δεν θα υπήρχε ασβεστοποίηση διότι η ασβεστοποίηση χρήζει μακρού χρόνου για να γίνει αντιληπτή σε απλές ακτινογραφίες. Τα συμπεράσματα του όπως αυτά καταγράφονται στην ιατρική έκθεση, τεκ.17, είναι τα ακόλουθα: «
(1)Υπέστη τραυματισμό της κεφαλής και κάταγμα στην περιοχή της αριστερής οφρύος το οποίο αντιμετωπίστηκε με χειρουργική σταθεροποίηση μέσω τοποθέτησης μεταλλικού προσθετικού. Το προσθετικό αφαιρέθηκε σε δεύτερο στάδιο.
(2)Υπέστη ρωγμώδες κάταγμα του αριστερού έξω σφυρού (αριστερή ποδοκνημική) χωρίς μετατόπιση. Αντιμετωπίσθηκε με απλή ακινητοποίηση σε γύψο.
(3)Τα αναφερόμενα ευρήματα σχεδόν πλήρους ρήξης των υπερακανθίων τενόντων του αριστερού και δεξιού ώμου είναι εκφυλιστικής αιτιολογίας και δεν σχετίζονται με το ατύχημα. Προϋπήρχαν του ατυχήματος από μακρού χρόνου και συνάδουν με την ηλικία της.
(4)Οι προκεχωρημένες εκφυλιστικές αλλοιώσεις του αυχένα με εκφυλιστικές αλλοιώσεις των μεσοσπονδυλίων δίσκων προϋπήρχαν του ατυχήματος, δεν είναι τραυματικής αιτίας και συνάδουν με την ηλικία της.
(5)Υπέστη τραυματισμούς μαλακών μορίων.
(6)....................
(7)Η περιγραφή της παρούσας της κατάστασης από την ίδια με τον ισχυρισμό της περί απουσίας οποιουδήποτε θετικού αποτελέσματος της θεραπείας που της έγινε, δεν μπορεί να γίνει ιατρικώς αποδεκτή.
(8)..................
(9)Θα είναι σε θέση να επιτελεί δραστηριότητες που οι καθημερινές αναγκαιότητες απαιτούν για άτομο της ηλικίας της κατά πλήρως ικανοποιητικό τρόπο.
(10)...................» Κατά τη δεύτερη ιατρική εξέταση που έλαβε χώρα στις 28/7/05 η Ενάγουσα του προσκόμισε τα ακόλουθα έγγραφα τα οποία δεν είχε προσκομίσει κατά την πρώτη εξέταση, «Μαγνητική τομογραφία κρανίου - εγκεφάλου η οποία ελήφθη 15 μήνες μετά από το ατύχημα ημ. 10/12/03, με την συνοδευτική ακτινολογική ιατρική έκθεση που υπογράφεται από τον ακτινολόγο ιατρό Ο.Διαμαντή. Μαγνητική τομογραφία αριστερού ώμου που ελήφθη 15 μήνες μεξκτά από το ατύχημα ημ. 10/12/03 με την συνοδευτική ακτινολογική έκθεση του ίδιου ακτινολόγου ιατρού Ο.Διαμαντή. Ακτινολογικές εξετάσεις που ελήφθησαν στις 27/11/02 και οι οποίες αφορούν την οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, την αυχενική μοίρα, τον κόκκυγα, το στέρνο, και τον δεξιό ώμο με την συνοδευτική ακτινολογική έκθεση του ακτινολόγου ιατρού Α.Κοτζιαμάνη. Μαγνητική τομογραφία του αυχένα που ελήφθη 15 μήνες μετά από το ατύχημα ημ. 9/12/03 με την συνοδευτική ακτινολογική έκθεση του ακτινολόγου ιατρού Ο.Διαμαντή. Ακτινολογική εξέταση απλών ακτινογραφιών ημ. 9/10/02 (ελήφθη 2 εβδομάδες μετά από το ατύχημα). Η ακτινολογική εξέταση έγινε από τον ορθοπεδικό χειρούργο Φ. Σιμιλλίδη.» Σύμφωνα με την μαρτυρία του, τα ιατρικά του συμπεράσματα όπως καταγράφονται στην πρώτη ιατρική του έκθεση δεν διαφοροποιούνται. Με την δεύτερη του ιατρική έκθεση, τεκ.18, συμπληρώνει τα ακόλουθα: «
(1)Επιβεβαιώνεται ρωγμώδες κάταγμα του έξω σφυρού. Το κάταγμα ήταν ρωγμώδες - τριχοειδές που αποτελεί την απλούστερη, αθωώτερη μορφή οστικού τραυματισμού. Για τον ίδιο λόγο δεν υπεβλήθη σε οποιαδήποτε χειρουργική επέμβαση αλλά σε απλή ακινητοποίηση σε γύψο. Επιβεβαιώνονται χρόνιες εκφυλιστικές αλλοιώσεις της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης χωρίς τραυματικά ευρήματα. Οι χρόνιες αλλοιώσεις συνάδουν με την ηλικία της πλήρως. Επιβεβαιώνονται χρόνιες εκφυλιστικές αλλοιώσεις των ώμων με αποτιτανώσεις των υπερακανθίων τενόντων. Τα ευρήματα δεν είναι τραυματικής αιτιολογίας. Επιβεβαιώνεται απουσία κατάγματος στο στέρνο. Επιβεβαιώνεται κάταγμα του σώματος του τρίτου οσφυϊκού σπονδύλου με σφηνοειδή παραμόρφωση το οποίο είναι οστεοπορωτικής αιτιολογίας και όχι τραυματικής. Κατ' επέκταση δεν είναι αποτέλεσμα του αναφερόμενου ατυχήματος. Επιεβεβαιώνεται παλαιό επουλωμένο κάταγμα του τρίτου κοκκυγικού σπονδύλου με ακτινολογική εξέταση που έγινε 47 ημέρες μετά από το αναφερόμενο ατύχημα. Λόγω του ότι η συγκεκριμένη ακτινολογική εξέταση έγινε μετά από παρέλευση 8 εβδομάδων από το ατύχημα, δεν μπορεί να καθορισθεί ο επακριβής χρόνος πρόκλησης του. Γι' αυτό ιατρικά χαρακτηρίζεται ως «παλαιό - επουλωμένο» και μόνον. Σαφής και ασφαλής γνωμάτευση για το λογικό ερώτημα καθορισμού του χρόνου πρόκλησης του, μπορεί να δοθεί μόνον εάν μελετηθούν οι πρώτες μετατραυματικές ακτινογραφίες που ελήφθησαν εις το Νοσοκομείο Λεμεσού και με την προϋπόθεση ότι έγινε συγκεκριμένη ακτινολογική εξέταση του κόκκυγα. Δεν παραμένει οποιοδήποτε κατάλοιπο από το κάταγμα του προσώπου. ........» Ηταν η θέση του ότι στη δεύτερη εξέταση οπότε ήταν και επιτρεπτή από την Ενάγουσα η εξέταση της κινητικότητας των ώμων, διαπίστωσε ότι η παθητική κινητικότητα των ώμων ευρίσκεται σε πλήρως ικανοποιητικό εύρος. Κατά την πλήρη όμως ανύψωση των άνω άκρων η Ενάγουσα παραπονείται για πόνο στους ώμους. Όπως ανέφερε, αν η Ενάγουσα έχει πόνο κατά την πλήρη ανύψωση δεν μπορεί να εξακριβωθεί ιατρικώς αφού ο πόνος είναι κάτι το υποκειμενικό. Σε περίπτωση που όντως η Ενάγουσα πονεί κατά την ανύψωση των άνω άκρων, αυτό οφείλεται στις εκφυλιστικές αλλοιώσεις δηλαδή στις φθορές λόγω του χρόνου. Σε πρώτο στάδιο ο πόνος αντιμετωπίζεται με αναλγητικά αντιφλεγμονώδη δισκία. Αναφέρθηκε και στα άλλα στάδια. Ηταν η θέση του πως η περίπτωση της Ενάγουσας δεν χρήζει εγχείρησης από τη στιγμή που διαπίστωσε πλήρη ικανοποιητική κινητικότητα. Διαφώνησε με τη θέση του ιατρού Συμιλλίδη ότι τα προβλήματα στους ώμους της Ενάγουσας είναι τραυματικής αιτιολογίας. Ηταν η θέση του ότι αυτά οφείλονται σε χρόνιες εκφυλιστικές αλλοιώσεις με αποτιτανώσεις των υπερακανθίων τενόντων. Αν κατά τη στιγμή του ατυχήματος είχαν αποκοπεί οι τένοντες, ως ισχυρίζεται ο ιατρός Συμιλλίδης, η κλινική εικόνα της Ενάγουσας θα ήταν εξαιρετικά πολυπαθής δηλαδή οι πόνοι θα ήταν εντονότατοι και η κίνηση των ώμων καταργημένη. Μια τέτοια εικόνα από την πείρα του αλλά και από την απλή κοινή λογική επιβάλλει την άμεση διερεύνηση μέσω εξετάσεων μαγνητικής τομογραφίας και όχι μετά από 15 μήνες όπως έγινε στην παρούσα υπόθεση. Διαφώνησε επίσης με τη θέση του ιατρού Συμιλλίδη ότι το κάταγμα στον 3ο οσφυϊκό σπόνδυλο στην σπονδυλική στήλη προκλήθηκε συνεπεία του δυστυχήματος. Όπως ανέφερε, η ακτινολογική εξέταση της οσφύος έγινε δύο μήνες μετά το ατύχημα και συγκεκριμένα στις 27/11/02. Μελετώντας το συγκεκριμένο κάταγμα διαπίστωσε ότι αυτό έχει χαρακτήρα οστεοπορωτικού κατάγματος και όχι τραυματικής αιτιολογίας. Με την γνώμη του αυτή συμφωνεί και ο ακτινολόγος κ. Κοτζιαμάνης στον οποίο παρέπεμψε. Ισχυρίστηκε ότι η οστεοπόρωση είναι μια συνήθης πάθηση η οποία παρουσιάζεται πολύ συχνά σε γυναίκες άνω των 40 και κυρίως μετά την εμμηνόπαυση. Η εν λόγω πάθηση προκαλεί συχνά κατάγματα στη σπονδυλική στήλη χωρίς τραυματισμό. Ηταν η θέση του ότι το θεωρούσε πρακτικώς αδύνατο να υπήρχε κάταγμα ενός σπονδύλου και μάλιστα συμπιεστικής μορφής και αυτό να μην γινόταν αντιληπτό από τους θεράποντες ιατρούς της Ενάγουσας στο Νοσοκομείο. Αν υπήρχε τέτοιο κάταγμα η ίδια η Ενάγουσα θα επικεντρώνετο σε αυτό λόγω του πόνου που θα ένοιωθε στη σπονδυλική στήλη και ο οποίος θα την έκανε να ξεχνά τον πόνο που είχε στην ποδοκνημική άρθρωση ή οπουδήποτε αλλού. Μάλιστα ένα τέτοιο τραύμα μπορεί να προκαλέσει κατάργηση συγκεκριμένων κινήσεων των κάτω άκρων, ενώ η ασθενής είναι δυνατό να μην μπορεί να ελέγξει την ούρηση και την αφόδευση. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι από τη στιγμή που η παθητική κινητικότητα των ώμων της Ενάγουσας ήταν πλήρως ικανοποιητική και δεν υπήρχαν άλλα παθολογικά κλινικά ευρήματα, δεν εξηγείται ιατρικώς ανικανότητα υποκειμενικής ανύψωσης στο σημείο της παθητικής κινητικότητας. Όπως ανέφερε, στην υποκειμενική κινητικότητα υπεισέρχεται πλήρως ο υποκειμενικός παράγοντας. Ηταν η θέση του ότι εάν η ρήξη των τενόντων συνέβαινε από το τροχαίο ατύχημα τα άμεσα κλινικά ευρήματα θα ήταν τόσο θορυβώδη που θα επέβαλλαν ακόμη και σε μη ειδικό ιατρό την άμεση εκτίμηση μέσω εξειδικευμένης εξέτασης. Ηταν η θέση του ότι οι ώμοι της Ενάγουσας παρουσίαζαν ασβεστοποίηση άλλως αποτιτάνωση. Ερωτηθείς σε σχέση με την έννοια της εκφύλισης ανέφερε πως αυτή είναι η μέσω του χρόνου φυσική φθορά του ανθρώπινου σώματος η οποία επέρχεται σε σχετικά διαφοροποιημένο χρόνο από άτομο σε άτομο και η οποία εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Η ασβεστοποίηση είναι μορφή εκφύλισης. Αυτή ήταν σε γενικές γραμμές η προσαχθείσα μαρτυρία. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Παρακολούθησα με ιδιαίτερη προσοχή όλους τους μάρτυρες ενόσω αυτοί κατέθεταν κατά την ακροαματική διαδικασία και είχα την ευκαιρία να δω τον τρόπο που απαντούσαν στις διάφορες ερωτήσεις που τους υποβάλλοντο, το καλό ή κακό μνημονικό τους και την εν γένει συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα. (βλ. C & A Pelekanos Assoc. Ltd v. Πελεκάνου
(1999)1 Α.Α.Δ. 1273, 1280-1281). ΄Εχω θέσει ενώπιον μου και το περιεχόμενο των εγγράφων που κατατέθηκαν ως τεκμήρια. Στην Ομήρου v. Δημοκρατίας
(2001)2 Α.Α.Δ. 506 υποδεικνύεται ότι η αξιολόγηση της μαρτυρίας ενός μάρτυρα πρέπει να γίνεται με βάση το περιεχόμενο, την ποιότητα, την πειστικότητα και τη σύγκριση της με την υπόλοιπη μαρτυρία. H Eνάγουσα δεν μου έκαμε καλή εντύπωση και δεν την δέχομαι ως αξιόπιστη μάρτυρα. Πρόβαλε υπερβολικές θέσεις και ισχυρισμούς σε μια προσπάθεια της να παρουσιάσει πολύ πιο σοβαρούς από ότι είναι τους τραυματισμούς της από το δυστύχημα και τη σημερινή κατάσταση της υγείας της. Μου έδωσε την εντύπωση ανθρώπου ο οποίος ήταν έτοιμος να «φορτώσει» στο δυστύχημα όποια προβλήματα υγείας αντιμετώπιζε πριν από αυτό. Έφθασε μάλιστα στο σημείο να απειλήσει τον κ. Λουκαϊδη ότι «θα τον αγκαλέσει στον Θεό» επειδή αυτός «τόλμησε» να της υποβάλει κατά την αντεξέταση ότι δεν υπέστη από το δυστύχημα αυτά που η ίδια ισχυρίζεται, και ότι υπερέβαλλε. Να σημειωθεί εδώ ότι ο κ. Λουκαϊδης αντεξέτασε την Ενάγουσα μέσα σε επιτρεπτά πλαίσια και δεν υπερέβη τα εσκαμμένα. Ήταν η θέση της ότι δεν ήρθε στο Δικαστήριο για να εισπράξει χρήματα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε αντεξεταζόμενη, «Εγώ νυστεύκω 50 μέρες, δεν ήρτα για λεφτά, ήρτα για την υγεία μου, να ξανάρτη η υγεία μου. Αν νομίζεις ότι ήρτα δαμαί για λεφτά δεν ήρτα, ήρτα να γίνω ένα πουλί σαν ήμουν.» Και όμως στο Δικαστήριο ήλθε για να διεκδικήσει αποζημιώσεις, ενώ δεν μου έδωσε την εντύπωση ανθρώπου ο οποίος δεν αντιλαμβανόταν τους λόγους για τους οποίους κατέθεσε την παρούσα αγωγή. Κατά την κυρίως εξέταση της ισχυρίστηκε ότι έχασε τη μνήμη της. Έφθασε μάλιστα στο σημείο να αναφέρει ότι δεν θυμάται ούτε τα χάπια της να πάρει. Αντεξεταζόμενη, διεφάνη ότι θυμόταν αρκετά πράγματα που έλαβαν χώρα στο παρελθόν. Αμέσως προσπάθησε να διορθώσει λέγοντας ότι «τώρα άρχισα τζιαί φέρνω τη μνήμη μου». Λίγο αργότερα, ισχυρίστηκε ότι «ώρα ώρα θυμάται τζιαί ώρα ώρα ξεχνά τα πάντα». Όταν όμως της υποβλήθηκε ότι θυμάται αρκετές λεπτομέρειες για πράγματα που έγιναν πριν από 4-5 χρόνια, όπως για παράδειγμα ότι πριν από το δυστύχημα είχε 4 αγελάδες και 5 κατσίκες, προσπάθησε να διορθώσει λέγοντας ότι πίνει χάπια και πως όταν πίνει χάπια θυμάται. Όταν της υποβλήθηκε ότι θυμάται επιλεκτικά κάποια πράγματα απάντησε, απευθυνόμενη προς τον κ. Λουκαϊδη, ως εξής: «Αμα με νευριάσεις μπορώ να σου πω, έρκουνται όλα στη μνήμη μου.» Η μαρτυρία της ότι πριν από το δυστύχημα είχε εισοδήματα τα οποία προέρχοντο από δύο συκές που είχε, από λουβιά που παρήγαγε και από χαλλούμια που έκανε και τα οποία, ως ισχυρίστηκε, πωλούσε σε καθηγητές, απορρίπτεται αφού δεν με έπεισε για την αλήθεια των πιο πάνω ισχυρισμών της. Μάλιστα η ίδια ισχυρίστηκε πως έκανε χαλούμια αλλά δεν μέτρησε ποτέ της πόσα έβαζε πάνω στο τυροσκάμνι αφού, ως ανέφερε, όποιος φίλος της ερχόταν του έδιδε, αφήνοντας έτσι να νοηθεί πως τα χαλούμια που η ίδια ισχυρίστηκε ότι έκανε, τα έδιδε σε φίλους της και δεν τα πωλούσε. Το ίδιο ισχύει και για τους ισχυρισμούς της ότι είχε εισοδήματα από αγελάδες, όρνιθες, περιστέρια, κουνέλια και κατσίκες. Μάλιστα όταν ρωτήθηκε αντεξεταζόμενη πόσες όρνιθες και πόσα κουνέλια είχε, απέφυγε ουσιαστικά να απαντήσει λέγοντας ότι είχε το σύστημα να μην τα μετρά για να μην στεναχωριέται όταν κάποιο από τα ζώα της απεβίωνε, απάντηση βεβαίως η οποία δεν πείθει. Αφήνω βεβαίως κατά μέρος πως η μαρτυρία της γύρω από τα εισοδήματα που ισχυρίστηκε ότι είχε, ήταν γενική και αόριστη και απορρίπτεται και γι' αυτό το λόγο. Συγκεκριμένα ανέφερε ότι τα εισοδήματα της «Ήταν αέρας, μπορεί να βκάλω τζιαί £50.- την εβδομάδα. Μπορούσε να βκάλω τζιαί 70 τζιαί 30 ένα μέσο όρο, ήταν εποχιακά τα πράματα μου.» Όπως η ίδια παραδέχθηκε «δεν δηλώθηκε» στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις γιατί ήταν «λία πράματα». Τη μαρτυρία του ιατρού κ. Φ.Συμιλλιδη (Μ.Ε.5) ότι η Ενάγουσα παρουσίασε κάκωση στον κόκκυγα την απορρίπτω: (α) γιατί έρχεται σε σύγκρουση με το κατατεθέν από κοινού για την αλήθεια του περιεχομένου του πιστοποιητικό του κ. Α.Κοτζιαμάνη (τεκ.13), στο οποίο αναφέρεται ότι παρατηρείται παλαιό επουλωθέν κάταγμα του 3ου κοκκυγικού σπονδύλου και (β) γιατί η μαρτυρία του γύρω από το πιο πάνω θέμα δεν ήταν σαφής. Συγκεκριμένα στο ιατρικό πιστοποιητικό που εξέδωσε (τεκ.5) αναφέρει ότι από την ακτινογραφία του κόκκυγα διαπιστώθηκε κάταγμα του 3ου κοκκυγικού σπονδύλου. Σε άλλο μέρος του πιστοποιητικού του κάνει αναφορά σε κάκωση κόκκυγα. Αντεξεταζόμενος γύρω από την πιο πάνω αντίφαση, ανέφερε ότι δεν ήταν σίγουρος αν αυτό που έβλεπε στην ακτινογραφία ήταν κάταγμα και γι' αυτό στο πιστοποιητικό που εξέδωσε (τεκ.5) κάνει αναφορά σε κάκωση. Η απάντηση αυτή βεβαίως δεν πείθει το Δικαστήριο γιατί αν όντως έτσι είχαν τα πράγματα θα ανέμενα να είχε καταγράψει κάτι τέτοιο στο πιστοποιητικό του και όχι να καταγράψει ότι «από την ακτινογραφία του κόκκυγος διαπιστώθηκε κάταγμα του 3ου κοκκυγικού σπονδύλου». Μάλιστα όταν ρωτήθηκε κατά πόσο συμφωνεί με το εύρημα του ιατρού Κοτζιαμάνη ότι πρόκειται περί παλαιού επουλωθέντος κατάγματος, απέφυγε να απαντήσει. Την μαρτυρία του ότι «κατά τη γνώμη του το κάταγμα του 3ου οσφυϊκού σπονδύλου είναι τραυματικής αιτιολογίας» την απορρίπτω: (α) γιατί αυτή έρχεται σε σύγκρουση με το κατατεθέν από κοινού για την αλήθεια του περιεχομένου του πιστοποιητικό του κ. Α.Κοτζιαμάνη (τεκ.13), στο οποίο αναφέρεται ότι το κάταγμα αυτό είναι οστεοπορωτικής αιτιολογίας. Όταν δε βρέθηκε αντιμέτωπος με το τεκμήριο 13 έφθασε στο σημείο να αμφισβητήσει αυτό το εύρημα λέγοντας ότι ο ιατρός κ. Κοτζιαμάνης δεν μπορεί να είναι σίγουρος κατά πόσο το εν λόγω κάταγμα είναι οστεοπορωτικής αιτιολογίας επειδή δεν αναφέρει στο πιστοποιητικό του ότι υπάρχει γενικευμένη οστεοπόρωση. Ωστόσο δέχθηκε, αντεξεταζόμενος, ότι η Ενάγουσα παρουσιάζει εκφυλιστικές αλλοιώσεις στην σπονδυλική στήλη. (β) γιατί η μαρτυρία του γύρω από το πιο πάνω θέμα ήταν αντιφατική αφού στην κυρίως εξέταση του ανέφερε πως το κάταγμα αυτό δεν παρουσιάζει σφηνοειδή παραμόρφωση και γι' αυτό κατά τη γνώμη του είναι τραυματικής αιτιολογίας, ενώ στο πιστοποιητικό που εξέδωσε (τεκ.5) κάνει αναφορά σε κάταγμα με σφηνοειδή παραμόρφωση. Τη μαρτυρία του ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ενάγουσα με τους ώμους της είναι τραυματικής αιτιολογίας, την απορρίπτω αφού βρίσκω πως ο μάρτυρας στο σημείο αυτό προσπάθησε να αποκρύψει ότι η Ενάγουσα παρουσίαζε προβλήματα λόγω οστεοαρθριτικών αλλοιώσεων. Συγκεκριμένα, στην κυρίως εξέταση του αρχικά ανέφερε πως την τελευταία φορά που εξέτασε την Ενάγουσα στις 11/12/06, αυτή του παραπονέθηκε για πόνους στα γόνατα οι οποίοι δεν είχαν σχέση με το δυστύχημα, παραλείποντας βεβαίως να αναφέρει γιατί αυτοί οι πόνοι δεν είχαν σχέση με το δυστύχημα. Αντεξεταζόμενος γύρω από το πιο πάνω θέμα, αρχικά απέφευγε να απαντήσει. Θεωρώ σκόπιμο να παραθέσω το σχετικό απόσπασμα από τα πρακτικά: «Ε. Ποιο πρόβλημα είχε στα γόνατα η Ενάγουσα για το ποίο είχε πόνο στα γόνατα; Α. Σας είπα δεν έχει σχέση με το ατύχημα. Ηλθε να την δω γιατί πονούσε τα γόνατα της. Ε. Εσείς όταν την εβλέπετε, τι πρόβλημα είχε στα γόνατα για το οποίο είχε πόνο στα γόνατα; Α. Θέλω να δω αν έχει σχέση με το δυστύχημα. Ηλθε γιατί παραπονείτο για πόνο στα γόνατα. Την εξέτασα και έγιναν ορισμένες ακτινογραφίες και έδειξαν very moderate πολύ μικρού βαθμού αρχομένες οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις. Ε. Που το λέτε στο πιστοποιητικό σας; Α. Δεν το αναφέρω στο πιστοποιητικό μου. Ε. Αρα λοιπόν έχει πόνο στα γόνατα διότι έχει οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις; Α. Εντάξει έχει.» Θα ανέμενα να είχε κάνει αναφορά ευθύς εξ αρχής σε αυτές τις οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις και να εξηγήσει στο Δικαστήριο γιατί ενώ αυτές προκαλούν πόνο στα γόνατα της Ενάγουσας, δεν προκαλούν τους πόνους που η Ενάγουσα ισχυρίζεται ότι έχει στους ώμους. Στην προσπάθεια του να εκμηδενίσει τις αλλοιώσεις αυτές, έφθασε στο σημείο να αναφέρει πως ο κάθε άνθρωπος μετά τα 20 του χρόνια παρουσιάζει εκφύλιση, ωσάν να ήταν η θέση του πως όλοι οι άνθρωποι μετά τα 20 χρόνια είναι φυσιολογικό να έχουν πόνο στα γόνατα. ΄Οταν ρωτήθηκε αν γνώριζε κατά πόσο η Ενάγουσα πριν από τις 9/10/02 που την εξέτασε, είχε προβλήματα, απάντησε πως την ρώτησε και του απάντησε αρνητικά, μαρτυρία η οποία δεν με έπεισε. Τέλος, είναι αξιοσημείωτο να αναφέρω και τα ακόλουθα. Η μαρτυρία του σε σχέση με το κατά πόσο παρατηρείται στον αριστερό ώμο ολική ή μερική ρήξη του υπερακανθίου τένοντα δεν ήταν σαφής και απορρίπτεται. Κατά την κυρίως εξέταση του αρχικά ανέφερε, έχοντας ενώπιον του τη μαγνητική τομογραφία (τεκ.10) του αριστερού ώμου της Ενάγουσας, ότι «Η λήψη που έγινε έδειξε σχεδόν ολική ρήξη.» Όμως στο ιατρικό πιστοποιητικό που εξέδωσε (τεκ.5) κάνει αναφορά σε πλήρη ρήξη «αμφότερων των υπερακανθίων τενόντων». Λίγο αργότερα και όταν η ευπαίδευτη συνήγορος της Ενάγουσας τον ρώτησε κατά πόσο τα δικά του ευρήματα διαφέρουν από τα ευρήματα του ιατρού Διαμαντή, ο οποίος στο πιστοποιητικό που εξέδωσε (τεκ.12) κάνει αναφορά σε σχεδόν ολική ρήξη του υπερακανθίου τένοντα, προσπάθησε να διορθώσει λέγοντας ότι για τον ίδιο υπάρχει πλήρης ρήξη του υπερακανθίου τένοντα, και ότι σε αυτό το σημείο διαφωνεί με τον ιατρό Διαμαντή. Παρακολουθώντας τον μου έδωσε την εντύπωση ότι ήλθε στο Δικαστήριο για να υποστηρίξει με επιχειρήματα που δεν με έπεισαν, ότι τα όποια προβλήματα η Ενάγουσα αντιμετωπίζει οφείλονται στους τραυματισμούς της από το τροχαίο δυστύχημα. Συνεπώς, η μαρτυρία του σε όποιο μέρος αμφισβητείται από την Υπεράσπιση, απορρίπτεται. Την μαρτυρία του οφθαλμίατρου Α.Βορκά (Μ.Υ.1) δεν την αποδέχομαι, αφού δεν μου έκανε καλή εντύπωση ως μάρτυρας-πραγματογνώμονας. Ο ιατρός αυτός προσπάθησε να παρουσιαστεί και ως ψυχολόγος-ψυχίατρος. Ισχυρίστηκε ότι όταν ένα άτομο εμπλακεί σε δυστύχημα γεννάται αμέσως η πιθανότητα αποζημίωσης και δημιουργείται το μετατραυματικό σύνδρομο το οποίο είναι μια ψυχιατρική - ψυχολογική κατάσταση. Ισχυρίστηκε επίσης πως επειδή η Ενάγουσα προσποιείτο την τυφλή και δεν συνεργάζετο για να την εξετάσει, χρήζει νευροψυχιατρικής βοήθειας ωσάν όποιος προσποιείται για να αποφύγει μια ιατρική εξέταση χρήζει απαραίτητα τέτοιας βοήθειας. Όταν ρωτήθηκε για την όραση της Ενάγουσας με διόρθωση και με βάση τα 10/10 σε κάθε οφθαλμό, δέχτηκε πως δεν προέβηκε σε τέτοια μέτρηση αφού, ως ισχυρίστηκε, «αυτή ούτε καν άνοιξε τα μάτια της». Του ζητήθηκε να σχολιάσει το εύρημα της οφθαλμίατρου κας Σωτηρούλας Σαββίδου (Μ.Ε.2) ότι το 2003 η όραση της Ενάγουσας στον αριστερό οφθαλμό μετά από διόρθωση ήταν 8/10 και στο δεξί 10/10. Αμέσως προσπάθησε να αμφισβητήσει το πιο πάνω εύρημα της ιατρού, λέγοντας πως πιθανό η συνάδελφος του να μην έβαλε πλήρη διόρθωση στον αριστερό οφθαλμό σε σχέση με τον αστιγματισμό που παρουσίαζε, δηλαδή να έβαλε 1,25 αντί 1,50, με αποτέλεσμα η όραση να μείνει 1/10 κάτω. Από την πιο πάνω μαρτυρία του αποκαλύπτεται η ευκολία με την οποία προσπάθησε να αμφισβητήσει το εύρημα της συναδέλφου του παρουσιάζοντας την ως αμελή, όταν μάλιστα ο ίδιος δεν είχε ποτέ προβεί στη συγκεκριμένη εξέταση των οφθαλμών της Ενάγουσας. Αφήνω βεβαίως κατά μέρος πως στο πιστοποιητικό που εξέδωσε (τεκ.16) δεν αναφέρει ότι κατάφερε με έντεχνο τρόπο, ως ισχυρίστηκε, να μετρήσει την όραση της Ενάγουσας. Τη μαρτυρία της ιατρού κας Ρουμιάνας Κουκκουλή (Μ.Ε.6) δεν την αποδέχομαι αφού δεν μου έκανε καλή εντύπωση ως μάρτυρας-πραγματογνώμονας. Στο πιστοποιητικό που εξέδωσε (τεκ.14) και το οποίο υιοθέτησε στην κυρίως εξέταση της, αναφέρει ότι η Ενάγουσα μετά το δυστύχημα έχει συναισθηματική αστάθεια. Αντεξεταζόμενη ρωτήθηκε πως το γνωρίζει αυτό, και απάντησε ότι η Ενάγουσα πριν έλθει κοντά της δεν ελάμβανε τέτοια φάρμακα. Με άλλα λόγια γράφει στο πιστοποιητικό της και ισχυρίζεται, ότι η Ενάγουσα παρουσιάζει συναισθηματική αστάθεια χωρίς η ίδια να έχει προβεί σε οποιαδήποτε εξέταση η οποία θα της επέτρεπε να προβεί σε ένα τέτοιο εύρημα. Μάλιστα το εύρημα της αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι η ενάγουσα της ανέφερε ότι πριν από το δυστύχημα δεν ελάμβανε φάρμακα. Αν όντως έτσι είχαν τα πράγματα, η μάρτυρας όφειλε να είχε αναφέρει ότι το εύρημα της περί συναισθηματικής αστάθειας της Ενάγουσας βασίζεται στο γεγονός ότι η Ενάγουσα της ανέφερε ότι πριν από το δυστύχημα δεν ελάμβανε φάρμακα, και ακολούθως να αναφέρει τους λόγους για τους οποίους καταλήγει ότι η Ενάγουσα σήμερα πάσχει από συναισθηματική αστάθεια. Το ίδιο ισχύει και για τους ισχυρισμούς της ότι η Ενάγουσα έχει προβλήματα ύπνου. Στο πιστοποιητικό που εξέδωσε δεν αναφέρει με ποιο τρόπο διέγνωσε ότι η Ενάγουσα έχει προβλήματα ύπνου. Αν είναι με βάση το τι της ανέφερε η Ενάγουσα, όφειλε να το είχε καταγράψει στο πιστοποιητικό της και όχι να αναφέρει σε αυτό ότι κατά την εξέταση της Ενάγουσας στις 15/1/04 αυτή έχει, ανάμεσα σε άλλα, και σοβαρό πρόβλημα ύπνου. Αντεξεταζόμενη γύρω από το πιο πάνω θέμα, ρωτήθηκε αν γνωρίζει κατά πόσο η Ενάγουσα είχε πρόβλημα με τον ύπνο της, και απάντησε πως δεν γνωρίζει γιατί δεν είναι δυνατό να κοιμάται με την Ενάγουσα. Πρόσθεσε όμως ότι η Ενάγουσα έχει τέτοια προβλήματα διότι ήταν κουρασμένη και ταλαιπωρημένη, ωσάν η ταλαιπωρία και η κούραση σε έναν άνθρωπο να συνιστά αμάχητο τεκμήριο ότι αυτός πάσχει από αϋπνίες. Από την πιο πάνω συμπεριφορά της διαπιστώνω πως αυτή ήταν έτοιμη να δικαιολογήσει με κάθε τρόπο αυτά τα οποία κατέγραψε στο πιστοποιητικό της, έστω και αν για τα περισσότερα από αυτά δεν είχε προσωπική αντίληψη. Ενώ δέχεται ότι τα κατάγματα στα πόδια δεν είναι της ειδικότητας της, γράφει στο πιστοποιητικό που εξέδωσε ότι η Ενάγουσα υπέστη κάταγμα στο αριστερό πόδι. Το ίδιο ισχύει και για την αναφορά στο πιστοποιητικό της σε «κάταγμα οστών» του κρανίου. Εδώ ανέφερε πως συμπέρανε ότι υπήρχε κάταγμα από τις ραφές που είδε στο κεφάλι της Ενάγουσας. Όταν ρωτήθηκε πόσα οστά είχαν σπάσει απάντησε «ένα». Ρωτήθηκε τότε γιατί στο πιστοποιητικό της κάνει αναφορά σε πολλά αφού μιλά για «κάταγμα οστών», και η απάντηση που έδωσε ήταν ότι «μπορεί να είναι λάθος». Ρωτήθηκε, αντεξεταζόμενη, αν η Ενάγουσα της παραπονέθηκε για πρόβλημα στον αριστερό ώμο αφού στο πιστοποιητικό που εξέδωσε κάνει αναφορά μόνο σε πόνο στο δεξί χέρι. (Η ερώτηση ήταν σχετική με τα επίδικα θέματα αφού η Ενάγουσα ισχυρίζεται ότι και τα δύο της χέρια παρουσίασαν πρόβλημα συνεπεία του τροχαίου δυστυχήματος.) Απάντησε ως εξής: «Δεν θυμούμαι. Μπορεί να είναι δικό μου το λάθος, να παραπονέθηκε και εγώ να μην έδωσα σημασία.» Με άλλα λόγια παραδέχεται ότι δεν έδωσε σημασία σε ένα σοβαρό παράπονο της Ενάγουσας, χωρίς να αναφέρει τους λόγους για αυτή την κατ' ισχυρισμό παράλειψη της. Και συνεχίζει η αντεξέταση: «Ε. Είπες σου πονώ και τους δύο ώμους και εσύ έδωσες σημασία στον ένα; Α. Εδωσα σημασία στον ένα. Δεν αποκλείω. Όμως δεν αλλάζει τη διάγνωση και προσέγγιση.» Από την πιο πάνω μαρτυρία της, και από την εν γένει συμπεριφορά της στο εδώλιο του μάρτυρα, βρίσκω ότι προσπάθησε επιμελώς να αποφύγει να αναφέρει ότι η Ενάγουσα δεν της παραπονέθηκε για πρόβλημα στον αριστερό ώμο ή χέρι, γιατί αν της υπέβαλλε τέτοιο παράπονο θα το κατέγραφε στο πιστοποιητικό της. Η νύμφη της Ενάγουσας κα Αθανασία Χριστοφή (Μ.Ε.3) δεν μου έκανε καλή εντύπωση και απορρίπτω τη μαρτυρία της. Hταν εμφανής η προσπάθεια της να παρουσιαστεί και ως ιατρός αφού έφθασε στο σημείο να ισχυριστεί ότι οι πόνοι που έχει στα χέρια της η Ενάγουσα οφείλονται στο δυστύχημα. Μάλιστα δεν δίστασε να κρίνει αμελείς τους θεράποντες ιατρούς της, ισχυριζόμενη ότι αυτοί δεν έδωσαν την δέουσα σημασία στα προβλήματα της, επειδή της ανέφεραν ότι αυτούς τους πόνους θα τους πάρει μαζί της. Ρωτήθηκε επανειλημμένα κατά την αντεξέταση κατά πόσο τα τελευταία χρόνια ρώτησαν τους θεράποντες ιατρούς γιατί η Ενάγουσα έχει πόνο στα χέρια. Διαπίστωσα, παρακολουθώντας την, ότι απέφευγε επιμελώς να απαντήσει σε αυτή την ερώτηση και αρκέστηκε να αναφέρει ότι «Όταν πάμε στους ορθοπεδικούς χωρίς να κάθονται πολύ να το ελέγξουν της λένε κ. Αρετή τούτους τους πόνους θα τους πάρεις μαζί σου, δεν μπορεί να γίνει τίποτε, να σου γράψω κρέμες και φεύγουμε.» Και όμως ο ιδιώτης ορθοπεδικός κ. Συμιλλίδης στον οποίο η ίδια παρέπεμψε και συνόδευσε την Ενάγουσα αρκετές φορές, διαπίστωσε οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις. Ισχυρίστηκε ότι η Ενάγουσα έχασε τον ύπνο της, χωρίς βεβαίως να μας αναφέρει πως το γνωρίζει αυτό. Ισχυρίστηκε επίσης ότι η Ενάγουσα έχει επηρεαστεί ψυχολογικά αφού για ασήμαντους λόγους νευριάζει και κλαίει πολύ, αποδίδοντας αυτή τη συμπεριφορά της στους τραυματισμούς που είχε από το δυστύχημα. Ήταν η θέση της ότι η Ενάγουσα για να φορέσει τα παπούτσια και τις κάλτσες της, χρειάζεται βοήθεια που της παρέχει καθημερινά ο πεθερός της ο οποίος διαμένει με την Ενάγουσα. Ούτε και εδώ με έπεισε για την αλήθεια των ισχυρισμών της (ας σημειωθεί παρεμπιπτόντως ότι ο σύζυγος της Ενάγουσας δεν κλήθηκε ως μάρτυρας για να αναφέρει οτιδήποτε γύρω από τα πιο πάνω) και μου έδωσε την εντύπωση ότι ήλθε στο Δικαστήριο για να παρουσιάσει την κατάσταση της Ενάγουσας όσο πιο τραγική γίνεται. Στη δε προσπάθεια της να πετύχει αυτό, ήταν έτοιμη να προβάλει υπερβολικές θέσεις. Το ίδιο ισχύει και για την μαρτυρία της ότι η Ενάγουσα πριν από το δυστύχημα ήταν πολύ ενεργητικός άνθρωπος και ότι αυτή πωλούσε φθαρτά, λαχανικά, αυγά, και έκανε χαλούμια, ενώ τώρα δεν μπορεί να κάνει τίποτε. Ο κ. Ηλίας Γεωργίου (Μ.Υ.2), ειδικός ορθοπεδικός χειρούργος, μου έκανε πολύ καλή εντύπωση ως μάρτυρας και αποδέχομαι την μαρτυρία του χωρίς κανένα ενδοιασμό. Απαντούσε με σαφήνεια σε κάθε ερώτηση που του υποβάλλετο ενώ εκεί που χρειαζόταν έδινε και την επιστημονική εξήγηση για κάθε τι στο οποίο αναφερόταν και το οποίο ενέπιπτε στην ειδικότητα του. Παρέμεινε κατά τη διάρκεια της αντεξέτασης του θετικός και σταθερός και δεν υπέπεσε σε οποιαδήποτε αντίφαση. Νοείται ότι δεκτή γίνεται και η μαρτυρία του ότι η Ενάγουσα κατά την πρώτη επίσκεψη της στο ιατρείο του δεν τον άφησε να την εξετάσει προσποιούμενη φρικτούς πόνους σε οποιαδήποτε κίνηση άρθρωσης. Το ίδιο ισχύει για την οφθαλμίατρο κ. Σ.Σαββίδου (Μ.Ε.2) και τον ιατρό Α.Μενελάου (Μ.Ε.4), οι οποίοι επίσης μου έκαναν καλή εντύπωση ως μάρτυρες-πραγματογνώμονες. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ. Η Ενάγουσα με την έκθεση απαίτηση της ισχυρίζεται ότι συνεπεία του τροχαίου δυστυχήματος υπέστη και λοξό κάταγμα αριστερού έξω σφυρού. Η ίδια όμως καταθέτοντας ανέφερε ότι ενόσω νοσηλευόταν στο Νοσοκομείο Λεμεσού, μία νοσοκόμα την πίεσε να σηκωθεί για να πάει στο αποχωρητήριο με αποτέλεσμα να πέσει «μέσα στον κάλαθο του αποχωρητηρίου». Ακολούθως την μετέφερε στο κρεβάτι της και, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «γύριση μέρα εβγάλαν με με πόδκια σπασμένα». Αφήνει ουσιαστικά να νοηθεί ότι το πόδι της έσπασε συνεπεία του πιο πάνω γεγονότος. Μαρτυρία ότι το κάταγμα αριστερού έξω σφυρού προκλήθηκε από το τροχαίο δυστύχημα στο οποίο ενεπλάκη, δεν υπήρξε. Οι ακτινογραφίες που λήφθηκαν αμέσως μετά το δυστύχημα δεν προσκομίστηκαν. Ας σημειωθεί εδώ πως σύμφωνα με την ιατρική μαρτυρία τέτοιο κάταγμα είναι δυνατό να προέλθει είτε από άμεσο κτύπημα όπως κλωτσιά είτε από στραβοπάτημα που συνιστά και τη συνηθισμένη αιτία. Μπορεί επίσης να προέλθει και από πτώση στο έδαφος αφού σε τέτοια περίπτωση το πόδι μπορεί να μην πατήσει σωστά και να γυρίσει. Η Ενάγουσα εδώ ήταν επιβάτης σε αυτοκίνητο που οδηγούσε άλλο πρόσωπο. Τέλος, κρίνω σκόπιμο να αναφέρω ότι σύμφωνα με την αξιόπιστη μαρτυρία του ιατρού Α. Μενελάου (Μ.Ε.4) η Ενάγουσα κατά την παραμονή της στο Νοσοκομείο Λεμεσού δεν παραπονέθηκε για πόνο στο αριστερό πόδι ενώ παραπονέθηκε για πόνο στο δεξιό γόνατο και ώμο. Έχοντας ενώπιον μου τα πιο πάνω, καθώς επίσης και την άρνηση του Εναγομένου στην Υπεράσπιση του ότι η Ενάγουσα υπέστη τα τραύματα που ισχυρίζεται, βρίσκω πως η Ενάγουσα δεν απέδειξε ότι για το κάταγμα αριστερού έξω σφυρού που διαπιστώθηκε μετά την έξοδο της από το Νοσοκομείο Λεμεσού, ευθύνεται ο Εναγόμενος. Παρόμοιο θέμα εξετάστηκε στην υπόθεση Ναθαναήλ ν. Αli
(2001)1(Γ) Α.Α.Δ. 1689, στην οποία παρέπεμψε ο ευπαίδευτος συνήγορος του Εναγομένου. Θεωρώ σκόπιμο να παραθέσω ένα μικρό απόσπασμα από τις σελ.1693-1694 της απόφασης: «Περαιτέρω το πρωτόδικο Δικαστήριο διέπραξε σφάλμα μεταφέροντας το βάρος της απόδειξης στους ώμους του εφεσείοντα για να αποδείξει αρνητικά το μη συσχετισμό των τραυμάτων με το ατύχημα της 26.3.
- Η σχετική νομολογία επί του θέματος καθιερώνει την αρχή ότι ο ενάγων φέρει το βάρος της απόδειξης των ισχυρισμών του και σε υποθέσεις αστικών αδικημάτων.» Τα πιο πάνω απαντούν και στα όσα ανέφερε η κα Τόκα γύρω από την αρχή Novus actus interveniens, η οποία δεν έχει εφαρμογή στην παρούσα υπόθεση. Σε σχέση με την κάκωση κόκκυγα για την οποία γίνεται αναφορά στην Έκθεση Απαίτησης, το Δικαστήριο παρατηρεί τα ακόλουθα. Το τεκ.13 (έκθεση ημερ. 27/11/02 του ιατρού ακτινολόγου Α. Κοτζιαμάνη) που κατατέθηκε εκ συμφώνου για την αλήθεια του περιεχομένου του, ομιλεί για παλαιό επουλωθέν κάταγμα του 3ου κοκκυγικού σπονδύλου. Η αξιόπιστη μαρτυρία του ιατρού Ηλία Γεωργίου επιβεβαιώνει τα πιο πάνω και προσθέτει πως δεν μπορεί να καθοριστεί ο επακριβής χρόνος πρόκλησης του εν λόγω κατάγματος αφού οι ακτινολογικές εξετάσεις του κ. Α.Κοτζιαμάνη που δείχνουν το εν λόγω κάταγμα, έγιναν οχτώ περίπου εβδομάδες μετά το τροχαίο δυστύχημα. Σύμφωνα πάντα με την αξιόπιστη μαρτυρία του ιατρού Ηλία Γεωργίου σαφής και ασφαλής γνωμάτευση για το λογικό ερώτημα καθορισμού του χρόνου πρόκλησης του κατάγματος, θα μπορούσε να δοθεί μόνο με τη μελέτη των πρώτων μετατραυματικών ακτινογραφιών που λήφθηκαν στο Νοσοκομείο Λεμεσού και με την προϋπόθεση ότι είχε γίνει συγκεκριμένη ακτινολογική εξέταση του κόκκυγα. Τέτοιες ακτινογραφίες δεν έχουν προσκομιστεί. Ας σημειωθεί εδώ πως σύμφωνα με την ιατρική έκθεση του ειδικού γναθοπροσωποχειρούργου Χρίστου Μιχαηλίδη η οποία κατατέθηκε από κοινού ως τεκ.15 για την αλήθεια του περιεχομένου της, η Ενάγουσα εξετάστηκε στο χειρουργικό θάλαμο του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού στις 30/9/02 όπου από τον κλινικό και ακτινολογικό έλεγχο διαπιστώθηκε ότι εμφάνιζε εμπιεστικό κάταγμα στο αριστερό υπερκόγχιο τόξο και πτώση αριστερού βλεφάρου. Σύμφωνα πάντα με την εν λόγω έκθεση, στις 6/11/02 έγινε επανέλεγχος και νέος ακτινολογικός έλεγχος λόγω απουσίας των παλαιών ακτινογραφιών. Καμιά αναφορά δεν γίνεται σε κάταγμα ή κάκωση του 3ου κοκκυγικού σπονδύλου. Υπό το φως των πιο πάνω, βρίσκω ότι η Ενάγουσα, η οποία έχει το βάρος απόδειξης του πιο πάνω ισχυρισμού της, δεν απέδειξε ότι το παλαιό επουλωθέν κάταγμα που εμφαίνεται στις ακτινογραφίες του ιατρού Α.Κοτζιαμάνη έχει σχέση με το επίδικο δυστύχημα. Κατ' επέκταση δεν απέδειξε οποιαδήποτε κάκωση του κόκκυγα συνεπεία του επίδικου δυστυχήματος. Σε σχέση με το κάταγμα στέρνου για το οποίο γίνεται αναφορά στην Έκθεση Απαίτησης, διαπιστώνω ότι ο ιατρός Μενελάου ανέφερε ότι από τον ακτινολογικό έλεγχο διαπιστώθηκε ότι η Ενάγουσα παρουσίαζε κάταγμα στέρνου. Η μαρτυρία του αυτή δεν αμφισβητήθηκε κατά την αντεξέταση. Βεβαίως γνωρίζω ότι η έκθεση του ιατρού ακτινολόγου Α.Κοτζιαμάνη που κατατέθηκε εκ συμφώνου ως τεκ.13 για την αλήθεια του περιεχομένου της, αναφέρει ότι σε ψηφιακή ακτινογραφία στέρνου δεν παρατηρείται οστική ανωμαλία ή εικόνα κατάγματος από το στέρνο. Δεν διευκρινίζεται στο τεκ.13 κατά πόσο μπορούσε να υπήρχε προηγουμένως κάταγμα στο στέρνο, και σε μεταγενέστερο χρόνο δηλαδή κατά το χρόνο που ελήφθη αυτή η ψηφιακή ακτινογραφία (27/11/02), αυτό να είχε επουλωθεί και να μην ήταν δυνατό να γίνει αντιληπτό σε αυτή. Ως εκ τούτου θα θεωρήσω με βάση την αξιόπιστη μαρτυρία του κ. Μενελάου ότι η Ενάγουσα υπέστη κάταγμα στέρνου το οποίο όμως σε μεταγενέστερο στάδιο επουλώθηκε πλήρως. Σε σχέση με το κάταγμα του σώματος του 3ου οσφυϊκού σπονδύλου με σφηνοειδή παραμόρφωση για το οποίο γίνεται αναφορά στην Έκθεση Απαίτησης, το Δικαστήριο βρίσκει με βάση την αξιόπιστη μαρτυρία του ιατρού Ηλία Γεωργίου ότι αυτό δεν είναι τραυματικής αιτιολογίας αλλά οστεοπορωτικής. Να σημειωθεί πως τα ίδια επαναλαμβάνονται και στην ιατρική έκθεση του ιατρού ακτινολόγου κ. Α.Κοτζιαμάνη. Υπό το φως των πιο πάνω, βρίσκω ότι η ενάγουσα δεν απέδειξε ότι το κάταγμα του σώματος του 3ου οσφυϊκού σπονδύλου με σφηνοειδή παραμόρφωση είναι αποτέλεσμα του τροχαίου δυστυχήματος. Η Ενάγουσα στην Εκθεση Απαίτησης της αναφέρει τα ακόλουθα στις λεπτομέρειες σωματικών βλαβών της ( παράγραφος 7 (Α) (υ)): «Πρόπτωση μεσοσπονδυλίου αυχενικού δίσκου στο μεσοδιάστημα Α5-Α6 και στο μεσοδιάστημα Α6-Α7 που δεν αποκλείεται να είναι μετατραυματικής αιτιολογίας.» Με άλλα λόγια δεν είναι ούτε η ίδια σίγουρη κατά πόσο τα πιο πάνω οφείλονται στον τραυματισμό της συνεπεία του επίδικου τροχαίου δυστυχήματος. Εν πάση όμως περιπτώσει η αξιόπιστη και αποδεκτή μαρτυρία του ιατρού Η. Γεωργίου καταδεικνύει ότι οι προκεχωρημένες εκφυλιστικές αλλοιώσεις του αυχένα με εκφυλιστικές αλλοιώσεις των μεσοσπονδυλίων δίσκων, προϋπήρχαν του ατυχήματος, δεν είναι τραυματικής αιτίας και συνάδουν με την ηλικία της Ενάγουσας. Υπό το φως των πιο πάνω, η Ενάγουσα δεν απέδειξε ότι τα όσα αναφέρονται στην παράγραφο 7(Α)(υ) της Έκθεσης Απαίτησης της, οφείλονται στον τραυματισμό της από το τροχαίο δυστύχημα. Σε σχέση με την πλήρη ρήξη αμφοτέρων των υπερακανθίων τενόντων τραυματικής αιτιολογίας, για την οποία γίνεται αναφορά στην Έκθεση Απαίτησης (παράγραφος 7 (Α) (φ)) παρατηρώ τα ακόλουθα. Με βάση την αξιόπιστη και αποδεκτή μαρτυρία του ιατρού Η. Γεωργίου το Δικαστήριο βρίσκει ότι η Ενάγουσα έχει χρόνιες εκφυλιστικές αλλοιώσεις των ώμων με αποτιτανώσεις των υπερακανθίων τενόντων οι οποίες δεν είναι τραυματικής αιτιολογίας όπως η Ενάγουσα ισχυρίζεται. Η δε ασβεστοποίηση-αποτιτάνωση των υπερακανθίων τενόντων που παρουσιάζει η Ενάγουσα, συνιστά μορφή εκφύλισης. Με άλλα λόγια τα όποια προβλήματα η Ενάγουσα αντιμετωπίζει στους ώμους έχουν να κάνουν με τη φυσική φθορά του ανθρώπινου σώματος η οποία εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Υπό το φως των πιο πάνω, βρίσκω ότι η Ενάγουσα δεν απέδειξε ότι τα όποια προβλήματα στους ώμους της έχουν να κάνουν με τον τραυματισμό της από το τροχαίο δυστύχημα. Βεβαίως, δεν χωρεί καμιά αμφιβολία ότι η Ενάγουσα από το τροχαίο δυστύχημα τραυματίστηκε σοβαρά στο κεφάλι και ταλαιπωρήθηκε αρκετά. Αρχικά μεταφέρθηκε στο ΤΕΠΑ Νοσοκομείου Λάρνακας όπου αφού εξετάσθη παραπέμφθηκε στο Νοσοκομείο Λευκωσίας για αξονική τομογραφία εγκεφάλου όπου και εξετάστηκε από ειδικό νευροχειρούργο. Ακολούθως στάληκε στο Νοσοκομείο Λεμεσού για νοσηλεία. Κατά την εξέταση διαπιστώθηκε ότι υπέστη
- Κρανιοεγκεφαλική κάκωση. Κάταγμα κρανίου. Εμπιεστικό κάταγμα στο αριστερό υπερκόγχιο τόξο και πτώση αριστερού βλεφάρου. Θλαστικά τραύματα άνω χείλους και αριστερού όφρυος συρραφέντα στο ΤΕΠΑ Λάρνακας.
- Θλάση θώρακα. Κάταγμα στέρνου. Έγινε ακτινολογικός έλεγχος, αξονική τομογραφία εγκεφάλου με τα ως άνω αναφερόμενα ευρήματα, υπερηχογράφημα κοιλίας χωρίς παθολογικά ευρήματα. Η Ενάγουσα εισήχθηκε στην Χειρουργική Κλινική για περίθαλψη και παρακολούθηση. Εξετάστηκε από Ειδικό Γναθοχειρούργο λόγω του κατάγματος του οφθαλμικού κόγχου, από Ειδικό Οφθαλμίατρο, Νευρολόγο και Ορθοπεδικό. Στις 4/10/2002 έγινε επανάληψη αξονικής τομογραφίας εγκεφάλου και προσωπικού κρανίου χωρίς άλλα ευρήματα ή επιδείνωση της κατάστασης της. Στις 5/10/2002 έγινε ανοικτή ανάταξη και οστεοσύνδεση του κατάγματος, του οφθαλμικού κόγχου υπό γενική νάρκωση. Η κατάσταση της υγείας της βελτιώθηκε σταδιακά και εξήλθε του Νοσοκομείου απύρετη και χωρίς άμεσες μετεγχειρητικές εμπλοκές στις 8/10/
- Στις 18/11/02 η Ενάγουσα εξετάστηκε στα εξωτερικά ιατρεία και αποφασίστηκε αφαίρεση της πλάκας οστεοσύνθεσης το συντομότερο δυνατό. Στις 15/1/03 εισήχθη στο Νοσοκομείο και στις 16/1/03 έγινε αφαίρεση της πλάκας οστεοσύνθεσης υπό γενική νάρκωση. Στις 17/1/03 εξήλθε του Νοσοκομείου και παρακολουθείτο στα εξωτερικά ιατρεία της γναθοπροσωπικής χειρουργικής. Πέρα από τα πιο πάνω, το Δικαστήριο βρίσκει με βάση την αξιόπιστη μαρτυρία της ιατρού Σ. Σαββίδου ότι η Ενάγουσα συνεπεία της κάκωσης που είχε στο άνω τοίχωμα του οφθαλμικού κόγχου παρουσιάζει και θα παρουσιάζει περιορισμό των οφθαλμικών κινήσεων προς τα άνω, κάτι το οποίο θα επηρεάζει τη ζωή της για τους λόγους που η ίδια ανέφερε. Ας σημειωθεί πως το εύρημα αυτό της κας Σαββίδου δεν αμφισβητήθηκε από την Υπεράσπιση. Αμφισβητήθηκε κυρίως η μαρτυρία της ότι ο εν λόγω περιορισμός επηρεάζει τη φυσιολογική ζωή ενός ανθρώπου. Όσον αφορά στο κάταγμα στέρνου, το Δικαστήριο βρίσκει, ως αναφέρθηκε και πιο πάνω, ότι αυτό επουλώθηκε πλήρως χωρίς κανένα κατάλοιπο. Τέλος, το Δικαστήριο βρίσκει με βάση την αξιόπιστη μαρτυρία του ιατρού Ηλία Γεωργίου ότι η Ενάγουσα είναι σε θέση να εκτελεί κατά πλήρως ικανοποιητικό τρόπο συνήθεις δραστηριότητες για άτομο της ηλικίας της. ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ. Είναι καλά γνωστό ότι οι ειδικές ζημιές πρέπει να εξειδικεύονται στην Έκθεση Απαίτησης και να αποδεικνύονται με αυστηρότητα. Στο στάδιο των αγορεύσεων ο ευπαίδευτος συνήγορος του Εναγόμενου δέχθηκε για ιατρικά έξοδα, φάρμακα και ακτινογραφίες το ποσό των £1094.- ποσό το οποίο δικαιολογείται από τα κατατεθέντα έγγραφα. Ως εκ τούτου η Ενάγουσα δικαιούται σε απόφαση για το πιο πάνω ποσό. Όσον αφορά στην αξίωση της για απώλεια απολαβών, αυτή είναι καταδικασμένη σε αποτυχία εφόσον το Δικαστήριο απέρριψε τη μαρτυρία της ότι κατά το χρόνο του δυστυχήματος αυτή εργαζόταν και είχε εισοδήματα. Καταδικασμένη σε αποτυχία είναι και η αξίωση της για έξοδα μελλοντικών εγχειρήσεων των δύο ώμων, αφού το Δικαστήριο βρήκε πως τα όποια προβλήματα αντιμετωπίζει στους ώμους δεν οφείλονται στον τραυματισμό της από το τροχαίο δυστύχημα. (Βεβαίως μια τέτοια αξίωση δεν εμπίπτει στις ειδικές αποζημιώσεις αλλά στις γενικές.) ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ - ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Είναι καλά γνωστό ότι αποφάσεις άλλων Δικαστηρίων μπορεί να είναι καθοδηγητικές, αλλά στο τέλος κάθε υπόθεση κρίνεται με βάση τα δικά της γεγονότα. Στη Φοινικαρίδης κ.α. v. Γεωργίου κ.ά.
(1991)1 Α.Α.Δ. 457, διαβάζουμε τα ακόλουθα από τη σελίδα 489: «Πρέπει όμως να επαναλάβουμε πως στον τομέα αυτό, όσο και αν προηγούμενες αποφάσεις, ιδιαίτερα αποφάσεις των Κυπριακών Δικαστηρίων που αντικατοπτρίζουν τις δικές μας πραγματικότητες, προσφέρουν καθοδήγηση στο βαθμό που είναι συγκριτικές ως αποκαλυπτικές της επικρατούσας τάσης, δεν είναι δεσμευτικές. Σε κάθε υπόθεση είναι ανάγκη να γίνονται οι αναγκαίες προσαρμογές, έχοντας υπόψη τα ιδιαίτερα περιστατικά της και βέβαια να συνυπολογίζεται η μείωση, με την πάροδο του χρόνου, της αξίας του χρήματος. Σημειώνουμε εδώ, την τάση που παρατηρείται μέσα από τη νομολογία για πρόσδοση μεγαλύτερης σημασίας στον ανθρώπινο πόνο και της αγωνίας που προκαλεί η ανικανότητα που εκδηλώνεται με την επιδίκαση, με την πάροδο του χρόνου, πιο γενναιόδωρων αποζημιώσεων.» (Δες επίσης τις υποθέσεις Σπύρου v. Χατζηχαραλάμπους,
(1989)1 Α.Α.Δ. 298, Ιακώβου v. Παπαδάκη κ.ά.
(2000)1(Γ) Α.Α.Δ. 2079, 2095). Τέλος έχει τονιστεί ότι ο υπολογισμός των αποζημιώσεων καθίσταται περισσότερο άσκηση διακριτικής ευχέρειας παρά συνηθισμένη πράξη λήψης απόφασης (Ανδρέου v. Οικονομίδη
(1997)1 Α.Α.Δ. 1501). Έχοντας ενώπιον μου τις πιο πάνω αρχές θα παραθέσω κάποιες από τις αποφάσεις στις οποίες έκανε αναφορά η ευπαίδευτη συνήγορος της Ενάγουσας. Βεβαίως, επαναλαμβάνω, τις πιο κάτω αποφάσεις τις παραθέτω απλώς ως ένδειξη, αφού έχω κατά νου ότι τα ουσιώδη γεγονότα δύο υποθέσεων δεν είναι ποτέ τα ίδια. Υπόθεση Ζαουρή Αζόφ ν. Πρόδρομου Προδρόμου κ.α., Πολιτική Έφεση 11691, απόφαση ημερ. 19/4/06. Ο Ενάγων, ηλικίας 17½ ετών, ενεπλάκη σε τροχαίο δυστύχημα με αποτέλεσμα να υποστεί επιπλεγμένο συντριπτικό κάταγμα του κάτω τριτημορίου του αριστερού μηριαίου οστού, μεγάλο τραύμα στο αριστερό γόνατο και κάταγμα της γνάθου και του δεξιού οφθαλμικού κόγχου. Ακολούθως, υποβλήθηκε σε πολύωρη χειρουργική επέμβαση κατά την οποία έγινε ανοικτή ανάταξη του κατάγματος του μηριαίου οστού και στερέωση του με πλάκα και βίδες, συρραφή των τραυμάτων και ανάταξη και ακινητοποίηση με πλάκες οστεοσύνθεσης του δεξιού οφθαλμικού κόγχου και συρμάτινη ανάρτηση και διαγναθική ακινητοποίηση της άνω και της κάτω γνάθου. Εξήλθε από το νοσοκομείο μετά από ένα μήνα. Η λύση της διαγναθικής ακινητοποίησης έγινε μετά από έξι εβδομάδες και στο μεταξύ ο Ενάγων τρεφόταν με δυσκολία και μόνο με μαλακή τροφή. Το κάταγμα στο πρόσωπο επουλώθηκε πλήρως και δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα οποιασδήποτε μορφής. Οσον αφορά το κάταγμα του μηριαίου οστού υπήρξε επιπλοκή καθότι δεν είχε πωρωθεί και στις 8.11.1995 ο ενάγων υποβλήθηκε σε νέα χειρουργική επέμβαση κατά την οποία του έγινε μεταμόσχευση οστού που ελήφθη από το λαγόνιο. Η επέμβαση αυτή ήταν επιτυχής. Ο Ενάγων εξήλθε από το νοσοκομείο στις 21.11.1995 και βάδιζε με τη βοήθεια βακτηριών. Ένα χρόνο μετά διαπιστώθηκε ότι και το κάταγμα αυτό είχε πωρωθεί. Το μόνιμο κατάλοιπο είναι η κάποια αδυναμία που παρατηρείται και η ευκολία κόπωσης του αριστερού σκέλους μετά από παρατεταμένη φόρτιση που του προκαλεί δυσκολία κατά τη βάδιση. Τα συμπτώματα αυτά οφείλονται στη φύση του εν λόγω τραύματος. Δεν ετέθη θέμα δυσκολίας του ενάγοντα να ασκήσει συγκεκριμένη εργασία λόγω της πιο πάνω κατάστασης του και ειδικότερα αυτής του ηλεκτρολόγου για την οποία είχε εκπαιδευτεί. Οι ιατροί που τον εξέτασαν δεν ερωτήθηκαν αλλά ούτε και από μόνοι τους ανάφεραν οτιδήποτε σχετικά. Πλην των ουλών και ειδικά αυτών που του άφησαν οι δύο εγχειρήσεις, ο Ενάγων αντιμετωπίζει δυσκολία κατά τη βάδιση μετά από κοπιώδη προσπάθεια και έντονη φόρτιση του αριστερού σκέλους. Πρωτόδικα (ημερ. πρωτόδικης απόφασης 31/3/03) επιδικάστηκαν προς όφελος του Ενάγοντα £30,000.- ως γενικές αποζημιώσεις. Ο Εφεσείων θεώρησε το ποσό ως έκδηλα υπερβολικό, όμως το Εφετείο παρόλο που το χαρακτήρισε γενναιόδωρο, δεν το έκρινε έκδηλα υπερβολικό ώστε να δικαιολογείται επέμβαση του. Υπόθεση Μιχαήλ ν. Ονουφρίου
(2002)1(Β) Α.Α.Δ. 1349, εδώ η Ενάγουσα ηλικίας 22 ετών υπέστη σοβαρή κρανιοεγκεφαλική κάκωση με απώλεια αισθήσεων και έφερε θλαστικά τραύματα σε όλο το πρόσωπο που είχαν συρραφεί. Παρουσίαζε απώλεια τριών δοντιών από την άνω γνάθο και ρινορραγία. Της έγινε τοποθέτηση τριών οδοντιατρικών εμφυτευμάτων και υποβλήθηκε σε επιδιορθωτική επέμβαση ρινός. Υπήρξε ανάγκη διενέργειας μελλοντικής χειρουργικής επέμβασης για βελτίωση των ουλών. Είχε κεφαλαλγίες και ζαλάδες οι οποίες βελτιώθηκαν σταδιακά σε ένταση και διάρκεια. Παρουσίασε και συνεχίζει να παρουσιάζει ψυχολογικά προβλήματα. Πρωτόδικα επιδικάστηκε το ποσό των £20,000.- ως γενικές αποζημιώσεις . Στο εν λόγω ποσό περιλαμβανόταν και αποζημίωση της ικανότητας της προς εργασία. Το Ανώτατο Δικαστήριο βλέποντας την υπόθεση στην ολότητα της έκρινε ότι το επιδικασθέν ποσό ήταν χαμηλό αφού έλαβε υπόψη ότι σε αυτό περιλαμβανόταν και κάποιο ποσό για την απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων και ότι το πρωτόδικο δικαστήριο θα έπρεπε να είχε επιδικάσει υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων και κάποιο άλλο ποσό για κάποια συγκεκριμένη περίοδο, αύξησε το ποσό των γενικών αποζημιώσεων από £20,000.- σε £28,000.-. Έχω θέσει ενώπιον μου και άλλες αποφάσεις, τις οποίες δεν θεωρώ σκόπιμο να παραθέσω στην παρούσα απόφαση. Έχοντας ενώπιον μου τις σωματικές βλάβες της Ενάγουσας ως επίσης και τις αρχές που ισχύουν για την επιδίκαση γενικών αποζημιώσεων για πόνο ταλαιπωρία και άλλα συναφή, κρίνω ότι ο ποσό των £22,000.- είναι δίκαιο και εύλογο και επιδικάζεται προς όφελος της Ενάγουσας ως γενικές αποζημιώσεις. ΤΟΚΟΣ. Οι ευπαίδευτοι συνήγοροι δεν αγόρευσαν γύρω από την ημερομηνία επιδίκασης τόκου. Στην υπόθεση Φοινικαρίδης κ.α. ν. Γεωργίου κ.α.
(1991)1 Α.Α.Δ. 475, δίδονται οι κατευθυντήριες γραμμές για την επιδίκαση τόκων. (Δες επίσης υπόθση Στεφανή ν. Λαμπή
(1999)1(Γ) Α.Α.Δ. 1847). Οσον αφορά στις γενικές αποζημιώσεις για πόνο, ταλαιπωρία κλπ θεωρώ ότι είναι ορθό και δίκαιο να επιδικαστεί τόκος από την ημερομηνία του ατυχήματος, δηλαδή από τις 28/9/02. Στην πιο πάνω απόφαση κατέληξα αφού έλαβα υπόψη μου ότι η Ενάγουσα καταχώρισε την αγωγή χωρίς καθυστέρηση. Στις πολιτικές εφέσεις 11441 και 11444, Ανθή Θεοφάνους ν. Γιάννη Κουρούκλα και Γιάννη Κουρούκλα ν. Ανθής Θεοφάνους, απόφαση ημερ. 14/6/06, το Εφετείο ανέφερε ότι η καταχώριση της αγωγής ένα χρόνο μετά τη γένεση του αγώγιμου δικαιώματος δεν αποτελούσε καθυστέρηση σε βαθμό που να συνηγορούσε ώστε ο Ενάγων να μην δικαιούται σε τόκο από την ημερομηνία του δυστυχήματος. Εδώ η Ενάγουσα κατέθεσε την αγωγή 5½ μήνες μετά το δυστύχημα. Βεβαίως η Έκθεση Απαίτησης καταχωρίστηκε σε πολύ μεταγενέστερο στάδιο. Από το φάκελο όμως της υπόθεσης προκύπτει πως γι' αυτή την καθυστέρηση δεν ευθύνεται η Ενάγουσα. Αυτή οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι τα ιατρικά πιστοποιητικά των Κυβερνητικών Ιατρών καθυστερούσαν να συνταχθούν με αποτέλεσμα η ίδια να αποταθεί στην Επίτροπο Διοικήσεως υποβάλλοντας σχετικό παράπονο. Όσον αφορά στις ειδικές αποζημιώσεις έχοντας υπόψη μου τα όσα λέχθηκαν στην υπόθεση Φοινικαρίδης (πιο πάνω), θεωρώ σκόπιμο όπως επιδικαστεί τόκος περίπου για τη μισή περίοδο από την ημέρα γέννησης του αγώγιμου δικαιώματος μέχρι σήμερα. Ως εκ τούτου το ποσό των ειδικών αποζημιώσεων θα φέρει τόκο 8% από 1/2/05 μέχρι εξόφλησης. Υπό το φως όλων των πιο πάνω, εκδίδεται απόφαση υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον του Εναγόμενου 1 για τα ακόλουθα ποσά: (α) £22,000.- ως γενικές αποζημιώσεις για πόνο, ταλαιπωρία κ.λπ. με τόκο 8% από 28/9/02 μέχρι εξόφλησης. (β) £1094.- ως ειδικές αποζημιώσεις με τόκο 8% από 1/2/05 μέχρι εξόφλησης. Τέλος, ο Εναγόμενος 1 καταδικάζεται στα έξοδα της αγωγής όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. Ι.Ιωαννίδης, Α.Ε.Δ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο