Τροοδία Παπακλεοβούλου ν. Μιχάλη Καμαρλίγκου, Αρ. Αγωγής: 2534/04, 11.12.2007

(3)ένορκες δηλώσεις, της Ενάγουσας, του Δρ. Φυλακτή Κωνσταντινίδη, Διευθυντή της Χειρουργικής Κλινικής του Νοσοκομείου Πάφου και του Δρ. Μιχάλη Μάρκου, Χειρούργου στην κλινική Αγιος Γεώργιος Λτδ στην Πάφο. Πραγματικά γεγονότα Με βάση την ενώπιόν μου προσκομισθείσα μαρτυρία, που έχει σχέση, τόσο με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες διαδραματίσθηκαν στις 21.06.2004 τα ουσιαστικά γεγονότα της υπόθεσης, όσο και με τα γεγονότα που επακολούθησαν, την οποία, ως αναντίλεκτη, αποδέχομαι στο σύνολό της, ως πλήρως αξιόπιστη, καταλήγω ότι τα πραγματικά γεγονότα της υπόθεσης έχουν ως ακολούθως: Κατά πάντα για την παρούσα αγωγή χρόνο, η μεν Ενάγουσα ήταν ηλικίας περίπου 38 χρόνων, υγιέστατη, δούλευε ως περιπτερούχος, κέρδιζε περίπου Λ.Κ.20 ημερησίως και ήταν πρόσωπο έντιμο και φιλήσυχο, ο δε Εναγόμενος ήταν κάτοικος Πάφου και σύζυγός της. Στις 21/6/2004 ενώ η Ενάγουσα είχε τα γενέθλιά της και βρισκόταν στο περίπτερο, που εργαζόταν, με την κουμπάρα της, η οποία είχε πάει να της ευχηθεί, ο Εναγόμενος πήγε στο περίπτερο και, αφού κατέβηκε από το αυτοκίνητό του, άρχισε να τη βρίζει και να της λεει «να φύγεις βρωμοπουτάνα από τη δουλειά». Η Ενάγουσα δεν του έδωσε σημασία και πήγε να φτιάξει καφέ. Ο Εναγόμενος την ακολούθησε και στάθηκε δίπλα στο αριστερό της χέρι. Συνέχισε να τη βρίζει, να την αποκαλεί «πουτάνα» και να της λεει «να φύγεις βρωμοπουτάνα από τη δουλειά». Η Ενάγουσα του απάντησε «εγώ δεν φεύγω, αν θέλεις φύγε εσύ». Τότε ο Εναγόμενος έκανε το χέρι του γροθιά για να τη χτυπήσει και η Ενάγουσα, για να προφυλαχθεί και να αποφύγει το χτύπημα, σήκωσε το χέρι της πάνω, με αποτέλεσμα η γροθιά του Εναγόμενου να τη βρει στο πλευρό. Η Ενάγουσα πόνεσε πάρα πολύ, έπεσε κάτω και έκλαιγε και ο Εναγόμενος με το παπούτσι του την πατούσε στο πρόσωπο, την πίεζε και της φώναζε «σκάσε, γαμώ τη ράτσα σου, με έκανες ρεζίλι». Επενέβη η κουμπάρα της Ενάγουσας και η ανήλικη κόρη της, που ήταν επίσης στο περίπτερο, και ο Εναγόμενος φώναξε στην κουμπάρα της «πιάστην και φύγε». Η κουμπάρα της έβαλε την Ενάγουσα σε αυτοκίνητο, αλλά, λόγω του ότι η τελευταία λιποθύμησε, ειδοποίησε ασθενοφόρο. Η Ενάγουσα μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Πάφου με σοβαρούς πόνους στην κοιλιακή χώρα, όπου της έγινε υπερηχογράφημα, το οποίο έδειξε υγρό στην κοιλιά, με αποτέλεσμα να μεταφερθεί στο χειρουργείο, όπου της έγινε λαπαρατομή και διαπιστώθηκε ρήξη της σπλήνας, η οποία αφαιρέθηκε. Η Ενάγουσα παρέμεινε στην εντατική μονάδα του Γενικού Νοσοκομείου Πάφου για 4 ημέρες. Εξήλθε από το Νοσοκομείο στις 30.06.2004 και της συνεστήθη ανάπαυση για ένα μήνα. Το συμπέρασμα, που αβίαστα προκύπτει από τα προαναφερόμενα γεγονότα, είναι, ότι η γενεσιουργός αιτία των τραυματισμών της Ενάγουσας είναι η επίθεση που, απρόκλητα και παράνομα, υπέστη στις 21.06.2004 από τον Εναγόμενο. Ειδικές αποζημιώσεις Οσον αφορά τις απαιτούμενες ειδικές ζημιές, έχοντας κατά νου τις νομολογημένες αρχές περί αυστηρής απόδειξής τους (βλ. Κούνουνα κ.α. V Κώστα Κυριάκου και Υιός Λτδ κ.α

(2001)1 (Γ) ΑΑΔ 2126), κρίνω ότι η Ενάγουσα έχει, αφενός μεν επιτύχει να αποδείξει την αξίωσή της υπό στοιχείο 4 (α), αφετέρου δε αποτύχει να αποδείξει τις αξιώσεις της υπό στοιχεία 4 (β) (στο σύνολο) και (γ) (στο μεγαλύτερο μέρος της), καθώς δεν έχει προσκομισθεί οποιαδήποτε απόδειξη, που να δικαιολογεί την επιδίκαση αυτών των ποσών. Σε σχέση με την αξίωση υπό στοιχείο 4(γ), δηλ. την απώλεια ημερομισθίων, με βάση την αναντίλεκτη μαρτυρία της ίδιας της Ενάγουσας, ότι κέρδιζε από την εργασία της το ποσό των £20.- ημερησίως, σε συνδυασμό με το πραγματικό γεγονός ότι παρέμεινε στο Νοσοκομείο από τις 21.06.2004 μέχρι τις 30.06.2004 και της συνεστήθη ανάπαυση για ένα μήνα (μαρτυρία και Ιατρικό Πιστοποιητικό Δρ. Φυλακτή Κωνσταντινίδη), κρίνω ότι η Ενάγουσα δικαιούται στην επιδίκαση του ποσού των £780 (39Χ£20). Ως εκ των ανωτέρω κρίνω ότι η Ενάγουσα έχει αποδείξει ότι δικαιούται στην επιδίκαση του συνολικού ποσού των £805.- υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων. Γενικές αποζημιώσεις Οι αρχές που διέπουν την επιδίκαση γενικών αποζημιώσεων είναι καλά θεμελιωμένες και δεν προτίθεμαι να τις επαναλάβω (βλ. Paraskevaides (Overseas) Ltd V Christofis

(1982)1 CLR 789, Μαυροπετρή V Λουκά

(1995)1 ΑΑΔ 66 και Φωτίου V Νεοφύτου κ.α.

(2005)1(Β) ΑΑΔ 1511). Στην Αζόφ V 1. Προδρόμου κ.α., Πολ. Εφεση 11691, ημερ. 19.04.2006, επισημαίνεται (στη σελ. 9) ότι: «Εχει νομολογηθεί ότι οι αποζημιώσεις είναι το μέσο, με το οποίο εκτιμάται ο πόνος και η ταλαιπωρία του θύματος, χωρίς να αποσκοπούν στην τιμωρία του αδικοπραγούντος. Το ύψος των αποζημιώσεων πρέπει να αντανακλά στη φύση και την έκταση των τραυμάτων, καθώς και στον πόνο του θύματος. Τα δικαστήρια, κατά την επιδίκαση των αποζημιώσεων για τραύματα, παρά την ανοδική πορεία που ακολουθείται, ώστε ο ανθρώπινος πόνος και η ταλαιπωρία να αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη ευαισθησία, δεν πρέπει να εκφεύγουν από τα λογικά πλαίσια - (βλ. Μαυροπετρή V Λουκά

(1995)1 ΑΑΔ 66)». Στο σύγγραμμα Κεφάλαιο 148, Αστικά Αδικήματα, Δίκαιο και Αποφάσεις, Αρτέμης & Ερωτοκρίτου, Τόμος 1, σελ. 99, επισημαίνονται τα ακόλουθα: «Οπως σε κάθε αστικό αδίκημα, έτσι και στο αστικό αδίκημα της επίθεσης, οι αποζημιώσεις έχουν βασικά αντισταθμιστικό (compensatory) χαρακτήρα με σκοπό την αποκατάσταση του ενάγοντα. Σε αυτές μπορεί να περιλαμβάνονται και επαυξημένες (aggravated) αποζημιώσεις ανάλογα με τις περιστάσεις του αδικήματος, που δίδονται στο ενάγοντα για τη βλάβη στα αισθήματα αξιοπρέπειάς του».. Από το Ιατρικό Πιστοποιητικό του Δρ. Φυλακτή Κωνσταντινίδη, Διευθυντή της Χειρουργικής Κλινικής του Νοσοκομείου Πάφου, προκύπτει, όπως έχει προαναφερθεί στα πραγματικά γεγονότα της υπόθεσης, ότι η Ενάγουσα μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Πάφου με σοβαρούς πόνους στην κοιλιακή χώρα, όπου της έγινε υπερηχογράφημα, το οποίο έδειξε υγρό στην κοιλιά, με αποτέλεσμα να μεταφερθεί στο χειρουργείο, όπου της έγινε λαπαρατομή και διαπιστώθηκε ρήξη της σπλήνας, η οποία αφαιρέθηκε. Στη συνέχεια η Ενάγουσα παρέμεινε στην εντατική μονάδα του Γενικού Νοσοκομείου Πάφου για 4 ημέρες. Εξήλθε από το Νοσοκομείο στις 30.06.2004 και της συνεστήθη ανάπαυση για ένα μήνα. Σύμφωνα δε με τη μαρτυρία του Δρ. Μιχάλη Μάρκου, Ιατρού Χειρούργου στην κλινική Αγιος Γεώργιος Λτδ της Πάφου, προκύπτει αναντίλεκτα, ότι η «ρήξη σπληνός προκαλεί εσωτερική αιμορραγία στον ασθενή η οποία μπορεί να αποβεί μοιραία για τη ζωή του και η αφαίρεσή της είναι αναγκαία» και ότι «η αφαίρεση της σπλήνας μειώνει την άμυνα του οργανισμού έναντι μολύνσεων και λοιμώξεων και επιβάλλει ο ασθενής να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός και να λαμβάνει μέτρα προστασίας που συμπεριλαμβάνουν μεταξύ άλλων τον εμβολιασμό κάθε χρόνο κατά του μικροβίου του πνευμονόκοκκου». Κατά τον καθορισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων το Δικαστήριο αντλεί καθοδήγηση από προηγούμενες αποφάσεις, με ανάλογη έκταση των κακώσεων και των επακόλουθων τους, και πάντοτε υπό το φως των αλλαγών της αγοραστικής αξίας του χρήματος και των εξελίξεων της νομολογίας, σε άμεση συνάρτηση και με όποιους άλλους παράγοντες επιδρούν στην κάθε περίπτωση. Με βάση τους τραυματισμούς της Ενάγουσας και τους πόνους και την ταλαιπωρία, που υπέστη συνεπεία αυτών, συνυπολογιζομένης της διάρκειας της αποθεραπείας της και των μόνιμων επιπτώσεων στην υγεία της από την αφαίρεση της σπλήνας, κρίνω ότι το ποσό των £6.000.- αποτελεί εύλογη αποζημίωση για την ίδια, υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων. Για την κατάληξή μου στο ποσό αυτό άντλησα σχετική μόνο καθοδήγηση από την υπόθεση Μιχαηλίδης V Κακουλλή κ.α

(1992)1(Α) ΑΑΔ 674, στην οποία με παρέπεμψε ο ευπαίδευτος δικηγόρος της Ενάγουσας, παρόλο που οφείλω να παρατηρήσω ότι, τόσο οι τραυματισμοί σε αυτή την υπόθεση (θλάση του θώρακα, αιμάτωμα στην κόγχη του αριστερού ματιού και αιματώματα της βρεγματικής χώρας του τριχωτού της κεφαλής, ανώμαλα θλαστικά τραύματα της αριστερής μεριάς του μετώπου που άφησαν δυο ανώμαλες ουλές μήκους 4 και 2 εκατοστών αντίστοιχα, σοβαρή εγκεφαλική διάσειση και ρήξη της σπλήνας), όσο και οι επιπλοκές που επακολούθησαν της αφαίρεσης της σπλήνας και η εν γένει μετεγχειρητική πορεία του εφεσείοντα, δίνουν σαφέστατα την εικόνα μιας πολύ πιο σοβαρής και επιβαρημένης κατάστασης, από ότι της Ενάγουσας στην παρούσα υπόθεση. Δεν άντλησα καθόλου καθοδήγηση από την υπόθεση Μεταξάς V Μεταξά

(2001)1(Β) ΑΑΔ 773, στην οποία επίσης με παρέπεμψε ο ευπαίδευτος δικηγόρος της Ενάγουσας, διότι οι τραυματισμοί σε αυτή την υπόθεση (απώλεια σπλήνας και νεφρού, σοβαρή εγκεφαλική διάσειση και κατάγματα των αριστερών πλευρών από την 4η μέχρι την 9η πλευρά) αφίστανται κατά πολύ, από άποψη σοβαρότητας, της παρούσας υπόθεσης. Επαυξημένες (Aggravated) Αποζημιώσεις Λαμβάνοντας υπόψη, αφενός μεν τη σχετική με το συγκεκριμένο ζήτημα νομολογία (βλ. Eliades V Lyssarides

(1979)1 CLR 254), αφετέρου δε τη συμπεριφορά του Εναγόμενου, που επιτέθηκε εντελώς αναίτια και απρόκλητα στην Ενάγουσα στο περίπτερό της (δηλ. σε δημόσιο χώρο), στην παρουσία, τόσο της κουμπάρας της, όσο και κυρίως της ανήλικης κόρης της, εξυβρίζοντάς την ταυτόχρονα με ακατονόμαστες φράσεις (βλ. πραγματικά γεγονότα υπόθεσης), προσβάλλοντας και καταρρακώνοντας, με αυτές του τις ενέργειες, ουσιαστικά την τιμή, την υπόληψη και την αξιοπρέπειά της, έχω καταλήξει ότι η Ενάγουσα δικαιούται στην επιδίκαση, πέραν των γενικών, και επαυξημένων αποζημιώσεων για την ηθική βλάβη, που υπέστη από τις έκνομες ενέργειες του Εναγόμενου, τις οποίες και προσδιορίζω στο ποσό των £2.000.-. Πέραν των ανωτέρω, σημειώνω ιδιαίτερα, σε σχέση με το συγκεκριμένο επίδικο ζήτημα, ότι, παρόλο που η Ενάγουσα μετά την επίθεσή του είχε πέσει στο έδαφος και έκλαιγε, αυτός με το παπούτσι του την πατούσε στο πρόσωπο, την πίεζε και της φώναζε «σκάσε, γαμώ τη ράτσα σου, με έκανες ρεζίλι». Παραδειγματικές (Exemplary) ή Τιμωρητικές Αποζημιώσεις Η εξουσία του Δικαστηρίου για την επιδίκαση τιμωρητικών αποζημιώσεων έχει ταυτισθεί με τη διάπραξη αστικών αδικημάτων και επομένως ενυπάρχει δυνητικά στην προκείμενη υπόθεση. Στην Ερωτοκρίτου V Θεοδώρου

(1997)1(Γ) ΑΑΔ 1800 (σελ. 1807-1808) επισημάνθηκε, με αναφορά στο σκεπτικό των Rookes V Barnard

(1964)1 All E.R. 367 και Papakokkinou V Kanther

(1982)1 CLR 65, ότι οι περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να διαταχθούν τιμωρητικές αποζημιώσεις είναι οι ακόλουθες τρεις: (α) Αστικά αδικήματα τα οποία προκύπτουν από τη χρήση καταπιεστικής και αντισυνταγματικής συμπεριφοράς από λειτουργούς του δημοσίου (β) Αστικά αδικήματα τα οποία διαπράττονται με πλήρη αδιαφορία για τα δικαιώματα του ζημιωθέντος μέρους και τα οποία διενεργούνται κάτω από συνθήκες που αποβλέπουν στον προσπορισμό κέρδους από τον αδικοπραγούντα και (γ) Οπου ο νόμος ρητά επιτρέπει την επιδίκαση παραδειγματικών αποζημιώσεων. Στην Papakokkinou (ανωτέρω), η οποία αφορά παράνομη επέμβαση σε ακίνητη περιουσία και στην οποία έγινε αναφορά στο θέμα υπολογισμού των παραδειγματικών αποζημιώσεων και τις αρχές που διέπουν τα θέματα αυτά, το Ανώτατο Δικαστήριο, αφού παράπεμψε στην κλασσική υπόθεση Rookes V Barnard (ανωτέρω), πρόσθεσε και τα εξής (σε μετάφραση): «Συμπεριφορά η οποία συνοδεύεται από ένα έκδηλο στοιχείο αλαζονείας, θρασύτητας ή κακίας, μπορεί να δικαιολογεί την επιδίκαση παραδειγματικών αποζημιώσεων, ιδιαίτερα όταν σκοπεύει να ταπεινώσει το θύμα της ζημιάς». Στη Λούκας Κωνσταντίνου ή Λούκας Κ. Μήτας V Γ.Κ. Σοφοκλέους Λτδ

(2003)1(Γ) ΑΑΔ 1952 επισημαίνονται τα ακόλουθα στη σελ. 1958: «Στην θεμελιακή απόφαση Papakokkinou and Others v. Kanther

(1982)1 C.L.R. 65 (απόφαση Πική, Δ., όπως ήταν τότε) διατυπώθηκαν οι αρχές που επιτρέπουν την επιδίκαση παραδειγματικών αποζημιώσεων. Αναφορικά με το ύψος των παραδειγματικών αποζημιώσεων λέχθηκε (βλ. σελ. 78-79) ότι οι παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη είναι η σοβαρότητα της συμπεριφοράς του εναγομένου και η οικονομική του κατάσταση. Λέχθηκε, επίσης, ότι όπου επιδικάζονται παραδειγματικές αποζημιώσεις δικαιολογείται η επιδίκαση ενός μόνο ποσού και ότι είναι εσφαλμένος ο διαχωρισμός των παραδειγματικών αποζημιώσεων από τις συνήθεις αποζημιώσεις. Στο τέλος πρέπει να γίνεται μια επιδίκαση βασισμένη επί της συνολικής θεώρησης των γεγονότων της υπόθεσης.» (Η υπογράμμιση είναι του γράφοντος). Στην ίδια απόφαση (στις σελ. 1960 και 1961) καταγράφεται αυτούσιο (σε μετάφραση) το πιο κάτω απόσπασμα από τη σελ. 1089 της Broome V Cassel & Co

(1972)A.C.1027, στο οποίο ο Lord Reid επεξηγεί απόσπασμα από τη Rooks V Barnard (ανωτέρω), όπου ο Lord Devlin διαπραγματεύεται την επιδίκαση των παραδειγματικών αποζημιώσεων και ειδικά τη φράση του «if, but only if»: «Το επόμενο απόσπασμα από την απόφαση του Lord Devlin, το οποίο έχει προκαλέσει κάποια δυσκολία, είναι εκείνο που έχει ονομασθεί η παραγ. "if but, only if," στη σελ. 1228. Δεν βλέπω οποιαδήποτε δυσκολία σ' αυτό αλλά και πάλι θα παραθέσω την ουσία με δικά μου λόγια: η διαφορά μεταξύ των συνήθων αποζημιώσεων και των τιμωρητικών είναι ότι κατά τον καθορισμό των πρώτων οι ένορκοι ή το άλλο δικαστήριο πρέπει να εξετάσουν πόσα έπρεπε να λάβει ο ενάγων ενώ κατά τον καθορισμό των τελευταίων πρέπει να εξετάσουν πόσα θα έπρεπε να πληρώσει ο εναγόμενος. Δημιουργείται μόνο σύγχυση αν εξετάσουν και τα δύο ζητήματα ταυτοχρόνως. Ο μόνος πρακτικός τρόπος για να προχωρήσουν είναι πρώτα να εξετάσουν την υπόθεση από την άποψη της αποζημίωσης του ενάγοντα. Δεν πρέπει μόνο να αποζημιωθεί για την αποδειχθείσα πραγματική απώλεια αλλά επίσης για οποιαδήποτε βλάβη στα αισθήματα του και επειδή έχει υποστεί ύβρεις, ταπεινώσεις και τα παρόμοια. Και όπου ο εναγόμενος έχει συμπεριφερθεί με τρόπο αποτρόπαιο μια πλήρης αποζημίωση θα είναι το ορθό μέτρο. Έτσι το δικαστήριο θα καθορίσει στο μυαλό του το ποσό που θα ήταν ορθό ως συνήθης αποζημίωση. Τότε, εάν έχει αποφασίσει ότι η υπόθεση είναι η πρέπουσα για τιμωρητικές αποζημιώσεις, το δικαστήριο πρέπει να στρέψει την προσοχή του στον εναγόμενο και να διερωτηθεί κατά πόσο το ποσό το οποίο έχει ήδη ορίσει ως συνήθεις αποζημιώσεις είναι ή δεν είναι επαρκές να εξυπηρετήσει το δεύτερο σκοπό της τιμωρίας ή αποτροπής. Αν νομίζουν ότι εκείνο το ποσό είναι επαρκές για το δεύτερο σκοπό καθώς και για τον πρώτο δεν πρέπει να προσθέσουν οτιδήποτε σ' αυτό. Είναι αρκετό τόσο ως συνήθεις όσο και ως τιμωρητικές αποζημιώσεις. Πλήν, όμως, αν νομίζουν ότι το ποσό είναι ανεπαρκές ως τιμωρία τότε πρέπει να προσθέσουν σ' αυτό αρκετά για να το καταστήσουν ως ποσό επαρκές για τιμωρία. Ένα πράγμα που δεν πρέπει να κάμουν είναι να καθορίσουν ένα ποσό ως συνήθεις και ως τιμωρητικές αποζημιώσεις και να τα προσθέσουν. Πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι οι συνήθεις αποζημιώσεις είναι πάντοτε μέρος της συνολικής τιμωρίας.». Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα πραγματικά γεγονότα της υπόθεσης, η συμπεριφορά του Εναγόμενου συνοδεύεται έκδηλα από στοιχεία αλαζονείας, θρασύτητας και κακίας και είχε σκοπό να ταπεινώσει την Ενάγουσα. Δεν θα προχωρήσω όμως στην επιδίκαση και παραδειγματικών αποζημιώσεων, αφενός μεν διότι πιστεύω ότι το συνολικό ποσό των £8.000.- (γενικών και επαυξημένων αποζημιώσεων) είναι επαρκές για την Ενάγουσα, αφετέρου δε διότι δεν έχω καμιά μαρτυρία για την οικονομική κατάσταση του Εναγόμενου και κατά συνέπεια δεν είμαι σε θέση να υπολογίσω το ύψος τους. Κατάληξη Συναφώς εκδίδεται απόφαση υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον του Εναγομένου για: Α) Το ποσό των £805,00.-, υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων, πλέον τόκο προς 8% το χρόνο από την 21.09.2004 μέχρι την εξόφληση και Β) Το ποσό των £8.000.-, ως γενικές και επαυξημένες αποζημιώσεις, πλέον τόκο προς 8% το χρόνο από την 21.06.2004 μέχρι την εξόφληση Τα έξοδα της αγωγής, όπως θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται επίσης υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον του Εναγομένου. (Υπ.) ...................................... Κ. Σατολιάς, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής Subject: Civil/Other Actions/Final (Αναφορά: Το αστικό αδίκημα της επίθεσης, κατά παράβαση του άρθρου 26 του Κεφ. 148 - Γενικές και Ειδικές αποζημιώσεις - Επαυξημένες αποζημιώσεις - Παραδειγματικές αποζημιώσεις). cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο