Νίκου Βλίττη κ.α. ν. Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ. κ.α., Αρ.αγωγής 849/03, 16.10.2007 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDAMM:2007:A33 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΠΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΖΕΙ ΣΤΗ ΛΑΡΝΑΚΑ Αρ.αγωγής 849/03 Μεταξύ:
- Νίκου Βλίττη, από το Παραλίμνι
- Αντρέα Ν.Βλίττη, από το Παραλίμνι Εναγόντων και
- Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ. εκ Λευκωσίας
- Δημήτρη Γεωργιάδη, από τη Λευκωσία Εναγομένων. Ημερ..: 16.10.2007 Για τους ενάγοντες: κ.Γ.Πιττάτζης Για τους εναγομένους: κ.Μ.Πικής ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΑΠΟΦΑΣΗ Αυτή είναι η δεύτερη στη σειρά ενδιάμεση διαδικασία, με αντικείμενο την αποδεκτότητα ή μη αριθμού δημοσιευμάτων σαν τεκμηρίων για προώθηση των αξιώσεων των εναγόντων που σχετίζονται με αποζημιώσεις για κατ΄ ισχυρισμό δυσφήμηση από την εναγομένη 1 - εκδότρια της εφημερίδας «Ο ΠΟΛΙΤΗΣ». Τα προτεινόμενα τώρα για εισαγωγή σαν μαρτυρία δημοσιεύματα δεν είναι βέβαια ούτε επίδικα αλλ΄ ούτε και δημοσιεύτηκαν από τους εναγομένους. Πρόκειται για 33 συνολικά δημοσιεύματα που περιλαμβάνονται σε 18 εκδόσεις εφημερίδας «Η ΑΛΗΘΕΙΑ» διαφόρων ημερομηνιών. ΄Οπως εξήγησε ο συνήγορος των εναγόντων, ο σκοπός που επιδιώκεται να επιτευχθεί μέσω αυτών των δημοσιευμάτων είναι να καταδείξει την έκταση της κυκλοφορίας των επίδικων δημοσιευμάτων, τις διαστάσεις της ζημιάς που προκλήθηκε στους ενάγοντες και τις επιπτώσεις που είχαν σ΄ αυτούς τα θέματα με τα οποία καταπιάστηκαν οι εναγόμενοι. Ενιστάμενος στην παρουσίαση των προτεινόμενων δημοσιευμάτων, ο κ.Πικής πρόβαλε τους ακόλουθους επί μέρους λόγους ένστασης. α. ΄Οτι τα δημοσιεύματα αυτά δεν μπορούν να θεωρηθούν σαν «αναδημοσίευση» των επίδικων δημοσιευμάτων ούτε και επομένως να συναρτώνται με την έκταση της κατ΄ ισχυρισμόν ζημιάς που προκλήθηκε στους ενάγοντες από αναδημοσίευση. β. ΄Οτι τα δημοσιεύματα αυτά καλύπτονται από Προνόμιο Υπό Αίρεση (Qualified Privilege). γ. ´Oτι συνιστούν νέο γεγονός που δεν σχετίζεται με την αρχική αιτία αγωγής (novus actus interveniens). δ. ΄Οτι η όποια ζημιά την οποία επικαλούνται οι ενάγοντες ότι υπέστησαν από τέτοια δημοσιεύματα είναι απομεμακρυσμένη - μη εύλογα προβλεπτή. Ο συνήγορος των εναγομένων πρόβαλε λεπτομερώς και εμπεριστατωμένα κατά την αγόρευση του τις πιο πάνω επί μέρους ενστάσεις του και τις υποστήριξε με παραπομπή σε Αγγλική και Κυπριακή νομολογία και επί του θέματος αυθεντίες, εφάρμοσε δε τις αρχές που πηγάζουν απ΄ αυτές, σε ένα έκαστο των προτεινομένων δημοσιευμάτων. Στη δική του αγόρευση, ο κ.Πιττάτζης για τους ενάγοντες, αν και συμφώνησε με την ορθότητα όλων των νομικών αρχών που πηγάζουν από τη νομολογία και τις αυθεντίες που παρέθεσε ο συνήγορος των εναγομένων, διαφώνησε ως προς την εφαρμογή τους στα επίδικα δημοσιεύματα. ΄Οπως διευκρίνισε, δεν ισχυρίζεται ότι τα επίδικα δημοσιεύματα συνιστούν επαναδημοσίευση και δεν είναι γι΄ αυτό το σκοπό που προσφέρονται. Ο κύριος σκοπός της εισαγωγής τους σαν μαρτυρίας είναι για να καταδειχθεί η όλη έκταση που προσέλαβαν τα θέματα, τα οποία δημοσίευσαν οι εναγόμενοι, το πόσος κόσμος ασχολήθηκε με αυτά, και το πώς αντέδρασαν πολιτικοί, κομματικοί και κοινωνικοί φορείς αλλά και απλοί πολίτες. ΄Ολοι ασχολήθηκαν με τα θέματα των επίδικων δημοσιευμάτων και ανεξάρτητα από το ότι οι ενάγοντες μπορεί να μην έχουν αγώγιμο δικαίωμα εναντίον ανεξάρτητων αξιωματούχων ή των προσώπων που δημοσίευσαν τα προτεινόμενα δημοσιεύματα, όλα αυτά είναι αποδεκτή μαρτυρία για να καταδείξει την έκταση που πήραν τα θέματα που άνοιξαν οι ενάγοντες και την έκταση της ζημιάς που υπέστησαν οι ενάγοντες και δη ο ενάγων
- Προσφέρονται σαν μαρτυρία για το μίσος, την περιφρόνηση, την αγανάκτηση και αρνητική αντίδραση της κοινής γνώμης έναντι των εναγόντων και τελικά το τεράστιο πολιτικό και άλλο κόστος που είχαν αυτά στους ενάγοντες και δη στον ενάγοντα
- ΄Εχω διεξέλθει προσεκτικά τις παραστάσεις στις οποίες προέβηκαν οι συνήγοροι των δύο πλευρών υπό το φως της διαθέσιμης σχετικής νομολογίας και αυθεντιών. Με δεδομένο ότι τα υπό εξέταση δημοσιεύματα δεν είναι επίδικα, ούτε δημοσιεύτηκαν από τους εδώ εναγομένους, οι ακόλουθες αρχές, είναι πιστεύω σχετικές και τις παραθέτω. Νομικές αρχές που σχετίζονται με το υπό εξέταση θέμα ΄Οπως αναφέρεται και στο σύγγραμμα Gatley on Libel and Slander 10th Edn. p. 174, σε περιπτώσεις όπου δυσφημιστικές δηλώσεις του εναγομένου επαναδημοσιεύονται εθελούσια από τρίτο πρόσωπο, το ερώτημα τίθεται κατά πόσο ο εναγόμενος είναι υπεύθυνος για τη βλάβη που προκλήθηκε από την περαιτέρω εκείνη δημοσίευση. Η μια επιλογή, την οποία έχει ο ενάγων σε τέτοια περίπτωση, είναι να κινήσει την αγωγή του εναντίον μόνο του εναγομένου, σε σχέση με την αρχική δημοσίευση πλην όμως να διεκδικήσει σαν επίπτωση του αρχικού δημοσιεύματος αποζημιώσεις για τη βλάβη που υπέστη και λόγω της επανάληψης, δεδομένου όμως ότι μια τέτοια βλάβη δεν θεωρείται σαν απομεμακρυσμένη. Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις όπου διαπιστώνονται διαφορές μεταξύ του αρχικού δημοσιεύματος και του δημοσιεύματος από τρίτους και αυτές οι διαφορές μπορεί να είναι τέτοιες, ώστε μπορεί να μη συνιστούν επαναδημοσίευση. Παρ΄ όλα ταύτα, εάν τα μεταγενέστερα σχόλια μεταφέρουν το «κεντρί» (sting) του αρχικού δημοσιεύματος εν όλω ή εν μέρει, μπορεί ο ενάγων να βασισθεί σ΄ αυτά επιδιώκοντας την αύξηση των αποζημιώσεων οι οποίες απορρέουν από το αρχικό δημοσίευμα, άνκαι δεν μπορεί να λεχθεί ότι αυτά «επαναλαμβάνουν" ó,τι είχε αρχικά λεχθεί[1]. Λεπτομερής ενασχόληση με το θέμα τούτο είχε γίνει και στην Αγγλική απόφαση στην υπόθεση Slipper v. B.B.C.[2] . ´Oπως τονίστηκε σ΄ εκείνη την απόφαση, το Δικαστήριο εκ πρώτης όψεως θα μεταχειριζόταν την χωρίς εξουσιοδότηση επανάληψη της δυσφήμισης σαν νέο γεγονός που παρεμβαίνει (novus actus interveniens), το οποίο διακόπτει την αλυσίδα της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της αρχικής δημοσίευσης και της βλάβης που προκαλείται μέσω της επανάληψης ή επαναδημοσίευσης. Παρά ταύτα, όμως, εκεί όπου αυτό κρίνεται σαν κατάλληλο υπό το φως των συγκεκριμένων γεγονότων, η μη εξουσιοδότημένη επανάληψη του κεντρικού (sting) μιας δυσφήμησης μπορεί να θεωρηθεί σαν το φυσικό και προφανές επακόλουθο του αρχικού δημοσιεύματος έτσι ώστε να εκθέτει τον εναγόμενο σε αποζημιώσεις σε σχέση με την επανάληψη. Το ζήτημα κατά πόσο ήταν προβλεπτό ή φυσιολογικό και προφανές επακόλουθο το ότι το μεταγενέστερο δημοσίευμα θα περιλάμβανε το «κεντρί» της δυσφήμησης, συνιστά θέμα κατά πόσο τέτοια ζημιά είναι απομακρυσμένη και όχι θέμα ευθύνης. Στην υπόθεση McManus and others v. Beckham[3] επίσης αναγνωρίστηκε η δυνατότητα επιβάρυνσης των αξιούμενων αποζημιώσεων για δυσφήμηση εναντίον ενός εναγομένου, δεδομένου ότι αυτός γνωρίζει ότι
(1)εκείνο που λέγει ή πράττει είναι πιθανό να δημοσιευθεί και ότι
(2)εάν δυσφημήσει κάποιον, εκείνη η δυσφήμηση είναι πιθανό να επαναληφθεί εν όλων ή εν μέρει. Τα υπό εξέταση προτεινόμενα για παρουσίαση δημοσιεύματα Επανερχόμενος στα προτεινόμενα για παρουσίαση σαν μαρτυρία δημοσιεύματα, παρατηρώ τα εξής: ΄Εχω δώσει προηγουμένως μια αδρή περιγραφή των 33 αυτών δημοσιευμάτων, αντίγραφα των οποίων διατέθηκαν στο Δικαστήριο για σκοπούς διευκόλυνσης ως προς τη φύση και περιεχόμενο τους. Θα πρέπει δε να σημειωθεί ότι πέραν των 33 αυτών δημοσιευμάτων όλα των οποίων είχαν δημοσιευθεί σε διάφορες ημερομηνίες στην εφημερίδα «Η ΑΛΗΘΕΙΑ», θα επιχειρηθεί αργότερα, όπως δηλώθηκε από το συνήγορο των εναγόντων, η παρουσίαση μεγάλου αριθμού δημοσιευμάτων ή δηλώσεων από άλλες εφημερίδες, έντυπα και άλλα Μ.Μ.Ε. Αξιοσημείωτη είναι η διευκρινιστική δήλωση στην οποία είχε προβεί ο συνήγορος των εναγόντων αντιμετωπίζοντας τα βασικά επιχειρήματα του συνηγόρου των εναγομένων. Συγκεκριμένα, όπως ο ίδιος δήλωσε, συμφωνεί ότι τα προτεινόμενα δημοσιεύματα δεν προσφέρονται σαν «αναδημοσίευση» ή «επανάληψη» (republication or repetition) των αρχικών - επίδικων δημοσιευμάτων. Δεν ισχυρίζεται καν ότι τα δημοσιεύματα αυτά δίδουν στους ενάγοντες νέο αγώγιμο δικαίωμα ή ότι κάποια απ΄ αυτά δεν καλύπτονται από προνόμιο. Προσφέρονται, όμως, σαν μαρτυρία για τις τρομερά επιζήμιες επιπτώσεις που είχαν στην κοινή γνώμη τα επίδικα δημοσιεύματα, εκθέτοντας τους ενάγοντες και δη τον ενάγοντα 1 σε μίσος, εξευτελισμό και ταπείνωση. Εξέτασα τη φύση, το περιεχόμενο και τα θέματα με τα οποία καταπιάνονται τα προτεινόμενα δημοσιεύματα. Πλείστα απ΄ αυτά παραθέτουν δηλώσεις και αντιδηλώσεις πολιτικών προσώπων και κρατικών αξιωματούχων σχετικά με υπό διερεύνηση θέμα που αφορούν το πρόσωπο των εναγόντων. Αναφέρονται σε διαταχθείσες αστυνομικές έρευνες. Αναφέρονται σε διαφωνίες και συνεδρίες του δημοτικού συμβουλίου του οποίου προϊστατο ο ενάγων 1. Περιέχουν επιστολές και άρθρα αναγνωστών της εφημερίδας επί διαφόρων θεμάτων που άπτονται του τρόπου άσκησης καθηκόντων του ενάγοντα 1 στο Δήμο Παραλιμνίου. Ασχολούνται με πληροφορίες ως προς το περιεχόμενο αναμενόμενου πορίσματος της Γενικού Ελεγκτού. Δηλώσεις και αντιδηλώσεις βουλευτών καθώς και πληροφορίες από συνεδριάσεις κοινοβουλευτικών επιτροπών. ΄Οπως ορθά παρατήρησε και ο συνήγορος των εναγομένων κατά την αγόρευση του, σαν μια γενική παρατήρηση, πρόκειται για την απεικόνιση μιας χιονοστιβάδας εξελίξεων επί θεμάτων δημοσίου ενδιαφέροντος που αφορούσαν την άσκηση των καθηκόντων ενός προσώπου που κατείχε το δημόσιο αξίωμα του δημάρχου σαν αποτέλεσμα των οποίων προκλήθηκε μια δημόσια συζήτηση τόσο γι΄ αυτά, όσο και για γενικότερα θέματα που ανακύπτουν από αυτά. Και δεν μπορούν να θεωρηθούν υπόλογοι οι εναγόμενοι για όλες τις εξελίξεις στα θέματα που δημιουργήθηκαν απλά και μόνο επειδή αυτοί πρώτοι είχαν προβεί σε κάποιες αποκαλύψεις επί κάποιων από τα θέματα που αφορούσαν τους ενάγοντες. Δεν μπορώ παρά να συμφωνήσω με την άποψη αυτή. Συγκεκριμένη σύνδεση και αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της κατ΄ ισχυρισμό δυσφήμησης στα επίδικα δημοσιεύματα και σε προτεινόμενα δημοσιεύματα, δεν υποδείχθηκε. Επανάληψη ή επαναδημοσίευση της κατ΄ ισχυρισμό δυσφήμησης ή του «κεντριού» της επίσης δεν επιχειρήθηκε. Ουσιαστικά, εκείνο που επιδιώκεται είναι να δικαιολογηθεί η παρουσίαση των προτεινόμενων δημοσιευμάτων ως εξής: Οι εναγόμενοι άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου με τα συγκεκριμένα επίδικα δημοσιεύματα. Πρόσφεραν το ερέθισμα ώστε και άλλοι να ασχοληθούν ποικιλοτρόπως με τα ίδια ή παρόμοια θέματα αλλά και με άλλα. Διατάχθηκαν έρευνες που οδήγησαν σε ποινικές ανακρίσεις και διαδικασίες, έγιναν λογιστικοί έλεγχοι και εκδόθηκαν πορίσματα, υπήρξαν κομματικές και πολιτικές παρεμβάσεις και αναμείξεις. Με όποιο δε από τα πιο πάνω θέματα ασχολήθηκε ένα έντυπο ή άλλο Μ.Μ.Ε., αυτό μπορεί να προσφερθεί σαν στοιχείο που επιβαρύνει τη θέση των εδώ εναγομένων, επαυξάνοντας τις αποζημιώσεις στις οποίες θα εδικαιούτο σε περίπτωση τελικής επιτυχίας τους στην αγωγή; Δεν μπορώ παρά να παρατηρήσω ότι μια τέτοια προσέγγιση θα συνιστούσε μια μια επικίνδυνη και ανεπίτρεπτη γενίκευση των προαναφερθεισών νομικών αρχών με βάση τις οποίες δημοσιεύματα τρίτων θα μπορούσαν να προσφερθούν σαν μαρτυρία. Η χωρίς διάκριση και ουσιαστικά απεριόριστη αποδοχή τέτοιων δημοσιευμάτων σαν επιβαρυντικών στοιχείων, θα ισοδυναμούσε με σοβαρό περιορισμό και ποδηγέτηση της ενασχόλης από τα Μ.Μ.Ε. με όλες τις διαστάσεις ενός θέματος δημοσίου ενδιαφέροντος είτε η ενασχόληση αυτή είναι αφ΄ εαυτής δυσφημηστική ή όχι, ενώ θα επέτρεπε τη δημιουργία μιας τέτοιας νεφελώδους κατάστασης στην πορεία της δίκης που δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να διακρίνει μέσα απ΄ αυτήν τα πραγματικά επίδικα θέματα ουσίας. Πολλές είναι οι φορές κατά τις οποίες δημοσιογράφος του έντυπου ή του ηλεκτρονικού τύπου ερευνούν κάποιο θέματα και προβαίνουν σε αποκαλυπτικά δημοσιεύματα ως προς ένα κατ΄ ισχυρισμό σκάνδαλο που αφορά δημόσιο πρόσωπο. Μια τέτοια διερευνητικής φύσεως δημοσιογραφία εμπίπτει μέσα στα καθήκοντα του Τύπου. Η δε δημοσίευση δεν γίνεται απλά για να διαβαστεί και να ξεχαστεί. Ανάλογα βέβαια με τη σοβαρότητα του επίμαχου θέματος, με το πρόσωπο που βρίσκεται στο κέντρο του δημοσιεύματος και με τις προεκτάσεις που τυχόν το θέμα έχει, μπορεί και κάποτε πρέπει, να απασχολήσει και αρμόδιες αρχές και κρατικούς αξιωματούχους και οργανωμένα σύνολα και στην κοινή γνώμη γενικότερα. Ο κίνδυνος για την στοιχειοθέτηση δυσφήμησης μέσω του αρχικού δημοσιεύματος παραμένει βέβαια, όπως παραμένει και η δυνατότητα επιδικασμού αποζημιώσεων για προκληθείσα ζημιά. Στην απουσία όμως κατάδειξης επανάληψης, επαναδημοσίευσης, συγκεκριμένης σύνδεσης με το επίδικο δημοσίευμα, ή γενικότερη ενασχόληση με συναφή θέματα μέσω δημοσιευμάτων τρίτων, είναι γεγονότα που εάν πράγματι προκαλούν κάποια φθορά ή βλάβη στον ενάγοντα, εν τούτοις πολύ απομεμακρυσμένα συνδέονται με τα επίδικα δημοσιεύματα έτσι ώστε να καταλογισθεί γι΄ αυτά ευθύνη στον εναγόμενο και να προκαλέσει την αύξηση των αποζημιώσεων στις οποίες ενδεχόμενα να δικαιούται ο ενάγων λόγω των αρχικών δημοσιευμάτων. Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η ένσταση γίνεται δεκτή και δεν επιτρέπεται η παρουσίαση σαν μαρτυρίας των προτεινόμενων 18 δημοσιευμάτων. (Υπ.)............................ Κ.Κληρίδης Π.Ε.Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ /ΚΣ [1] Gatley (supra) p.175 [2] [1991] 1 All E.R. p.165 [3] [2002] 4 All E.R. 497 cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο