ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΚΑΡΑΜΕΣΙΝΗ ν. Κώστα Κωνσταντίνου κ.α., Αρ. Αγωγής: 10434/2003, 24 Απριλίου 2008

(1980)1 CLR 272, Countas &Anothter v Courtis

(1973)1 JSC 113). Έχοντας αναφερθεί ανωτέρω στη δημοσίευση και το δυσφημιστικό του δημοσιεύματος, το τρίτο στοιχείο που θα πρέπει να αποδειχτεί για να πετύχει αγωγή για δυσφήμηση είναι ότι το δημοσίευμα αναφερόταν στην ενάγουσα. Αναφέρω σ΄ αυτό το στάδιο το θέμα καθότι στο τρίτο δημοσίευμα (Τεκιμήριο 3) δεν γίνεται ονομαστική αναφορά στην ενάγουσα. Σε τέτοια περίπτωση προκύπτει η ύπαρξη εξωγενών γεγονότων με βάση τα οποία να στοιχειοθετείται ενδεχομένως νομικός ή αληθινός δυσφημιστικός υπαινιγμός (legal or true innuendo) που να αφορά την ενάγουσα. Με απαραίτητη τη δικογράφηση τέτοιας αυτοτελούς αιτίας αγωγής και των εξωγενών γεγονότων τα οποία τη στοιχειοθετούν. (Δίας Λτδ ν Χατζηκώστα

(1990)1 ΑΑΔ 244, Gatley on Libel and Slander, 10h ;ekd., par. 26.25, 3.18, 3.20). Στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Πολ. Εφ. 115/2005, Εκδόσεις Αρκτίνος Λίμιτεδ κ.ά. ν Θεόδωρος Στυλιανού, ημερ. 11/7/2006, αναγνωρίζεται ο γενικός κανόνας καθώς και εξαίρεση σ΄ αυτόν. Ως αναφέρεται: «Ο γενικός κανόνας αναφορικά με την Έκθεση Απαιτήσεως σε υποθέσεις δυσφήμισης αναφέρεται στο σύγγραμα Duncan and Neil Defamation

(1978)στη σελ. 37, όπου αναγράφεται ότι όταν ο ενάγων στηρίζεται σε αληθινό υπονοούμενο, το οποίο ονομάζεται και νομικό υπονοούμενο, είναι, γενικά, απαραίτητο ο ενάγων να περιλάβει στο δικόγραφό του και να αποδείξει (α) ότι οι λέξεις απευθύνονταν προς συγκεκριμένο άτομο ή άτομα, και (β) ότι το συγκεκριμένο άτομο ή άτομα γνώριζαν τα ειδικά γεγονότα που θα τους έδιναν τη δυνατότητα να αντιληφθούν πως οι λέξεις στο υπονοούμενο αναφέρονταν στον ενάγοντα. Ουσιαστικές για το θέμα αυτό είναι και οι αποφάσεις Fullam v Newcastle Chronicle and Journal Ltd

(1977)1 W.L.R. 651 και Grappelli v Derek Block Ltd

(1981)1 W.L.R. 822 στις οποίες επιβεβαιώθηκε ο προαναφερόμενος γενικός κανόνας, όμως οι Δικαστές Scarman L.J. στην πρώτη υπόθεση και Dunn L.J. στη δεύτερη υπόθεση, εξέφρασαν τη θέση ότι υπάρχουν υποθέσεις που συνιστούν εξαίρεση στο γενικό κανόνα..» Είναι γεγονός ότι στην υπόθεση Fullam (αντωτέρω) ο Scarman L.J. ανέφερε ότι : «For instance, the facts may be very well known in the area of the newspaper´s distribution in which event I would think it would suffice to plead merely that the plaintiff will rely on inference that some of the newspaper´s readers must have been aware of the facts which are said to give rise to the innuendo». Εις δε την υπόθεση Grappelli (ανωτέρω) ο Dunn L.J. ανέφερε ότι: «...I agree with Scarman L.J. that there may be cases which are exceptions to that rule, ... where the publication is in a national newspaper with a very wide circulation, and the only reasonable inference is that some of the readers of that newspaper must have knowledge of the facts which are said to give rise to the innuendo». Στις δύο αγγλικές αποφάσεις ανωτέρω κρίθηκε ότι δεν ίσχυε εξαίρεση. Στην Πολ. Έφ. 115/2005 (ανωτέρω) με βάση τα δεδομένα της κρίθηκε ότι ενέπιπτε στην εξαίρεση του κανόνα. Είμαι της άποψης ότι επειδή στην ίδια εφημερίδα προηγήθηκαν ονομαστικές αναφορές της ενάγουσας επί του θέματος καθημερινά από 16/6/2003 (Τεκμήριο 14), 17/6/2003 (Τεκμήριο 15), 18/6/2003 (Τεκμήριο 1), 19/6/2003 (Τεκμήριο 2) και 20/6/2003, δηλ. την ίδια μέρα με το Τεκμήριο 3, στην προηγούμενη σελίδα (Τεκμηριο 4), το θέμα κατέστη τόσο ευρέως γνωστό που στο τρίτο δημοσίευμα (Τεκμήριο 3) φωτογραφίζεται ουσιαστικά η ενάγουσα και η μόνη λογική υπόθεση είναι ότι κάποιοι από τους αναγνώστες θα πρέπει να είχαν γνώση των γεγονότων και να αντελήφθηκαν ότι αναφερόταν στην ενάγουσα, εμπίπτοντας έτσι στην εξαίρεση του κανόνα. Θεωρώ ορθό, για να υπάρξει πλήρης αντίληψη της σειράς των γεγονότων, να παραθέσω αυτούσια τα δημοσιεύματα από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησαν. Αφετηρία φαίνεται να αποτέλεσε το κάτωθι απόσπασμα στις 16/6/2003 στο Τεκμήριο 14: «Το ορατόριο. Στο Μετόχι του Κύκκου αυτές τις μέρες εργάζονται εντατικά για την μεγάλη εκδήλωση «Ορατόριο για την Αγάπη και την Ειρήνη», που θα παρουσιαστεί στους κήπους του Μετοχίου το βράδυ της προσεχούς Πέμπτης. Οργανωτής της εκδήλωσης είναι το συσταθέν από τον Επίσκοπο Παγκόσμιο Βήμα Θρησκειών και Πολιτισμών. Για την εκδήλωση λέγεται ότι θα δαπανηθούν περίπου 100 χιλιάδες λίρες. Τα μισά, σύμφωνα με πληροφορίες από την Αθήνα, θα είναι η αμοιβή της κ. Κατερίνας Καραμεσίνη, η οποία έχει συνθέσει το ορατόριο και την οποία φέρεται να συνέστησε στον κ. Νικηφόρο ο επικοινωνιολόγος Αθανάσιος Σαμαράς. Επισημαίνεται ότι το διαφημιστικό τηλεοπτικό μήνυμα για την εκδήλωση, αξιοποιείται τηλεοπτική εικόνα του Επισκόπου Νικηφόρου, από την τέλεση θείας λειτουργίας. Χορηγός της εκδήλωσης είναι εκτός από την Μονή Κύκκου, η Αρχή Τεηλεπικοινωνιών Κύπρου. Το γεγονός προκαλεί αρκετά ερωτηματικά δεδομένης της μεγάλης οικονομικής ευρωστίας της Μονής Κύκκου». Ακολούθησε στις 17/6/2003 παράθεση της επιστολής της ενάγουσας προς τους εναγόμενους στο Τεκμήριο 15: «Επιστολή της Δρος Καραμεσίνη. Η Δρ. Αικατερίνη Καραμεσίνη απέστειλε επιστολή, δίνοντας τη δική της εκδοχή για τις πληροφορίες που δημοσίευσε σε ρεπορτάζ στη χθεσινή μας έκδοση ο συνάδελφος Αριστείδης Βικέτος, ενώ παράλληλα κάνει υποδείξεις για τη χρήση του τίτλου «Δρ» πριν από το όνομά της. Για την παράλειψη του τίτλου απολγούμαστε ειλικρινώς. Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της επιστολής της Δρος Καραμεσίνη: Αγαπητέ κε Βικέτο, Σε σχέση με το άρθρο της Δευτέρας 16 Ιουνίου 2003, που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πολίτης στην σελίδα 14 και το οποίο φέρεστε να υπογράφετε, θα ήθελα, όσον αφορά το άτομό μου, να προβείτε σε κάποιες διορθώσεις: 1) Το ορατότιο θα παρουσιασθεί την Τετάρτη 18 Ιουνίου και όχι την Πέμπτη όπως εσφαλμένως ανφέρετε. 2) Όσον αφορά το ποσόν της αμοιβής μου, το οποίο ο «εξ Αθηνών» πληροφοριοδότης σας τοποθετεί στις 50,000 λίρες, θέλω να αναφέρω ότι θα ήταν ακριβές ως εικασία, γιατί σε αυτά τα επίπεδα θέτει η British Academy of Composers την ελάχιστη αμοιβή για σύνθεση τέτοιου μεγέθους και συνθέτη κάτοχο Διδακτορικού, ωστόσο επί του προκειμένου αποδέχθηκα αμοιβή κλάσμα της προβλεπόμενης, ως έμπρακτη απόδειξη της εκτίμησής μου για το έργο του Παγκόσμιου Βήματος και του Επισκόπου Νικηφόρου. 3) Επίσης, αν μου επιτρέπετε μια παρατήρηση, σε σχέση με την ΑΤΗΚ: όταν ένα πολιτισμικό έργο έχει περισσότερους από έναν χορηγούς, δε σημαίνει ότι ο ένας από αυτούς έχει οικονομικό πρόβλημα, αλλά ότι υπάρχει ευρύτερη εκτίμηση για το συγκεκριμένο έργο. Και τέλος, σε περίπτωση που αναφερθείτε σε μένα στο μέλλον, παρακαλώ να βάζετε το πρόθεμα Δρ πριν από το όνομα, γιατί τυγχάνω Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Sussex στη Μουσική Σύνθεση. Μετά τιμής, Δρ. Αικατερίνη Καραμεσίνη «Συνθέτης»» Για να ακολουθήσει στις 18/6/2003 το δημοσίευμα στο Τεκμήριο 1: «Κονσέρτα βυζαντινής και δοξαστικής μουσικής Α, όχι. Δεν ξέρουμε τι λέτε εσείς, αλλά η στήλη χαιρετίζει την ιδέα του Ηγουμένου Κύκκου κ. Νικηφόρου να δώσει μερικές δεκάδες χιλιάδες λίρες σε μια τελείως άσημη (ακόμη) συνθέτη ως ανταμοιβή για την εκτίμησή της «για το έργο του Επισκόπου Νικηφόρου» (sic), όπως η ίδια εξήγησε. Ποιος άλλος θα έδινε τόσα λεφτά για να ακούσει μια Μελωδία Αγάπης (έστω, προς τιμήν του ιδίου) στους κήπους της αυλής του; Α, ο Ηγούμενος, άμα είναι για αγάπη, δίνει (και τα) ρέστα (όχι μόνο τις δεκάδες χιλιάδες). Θυσιάζεται. Τι άλλο εκτός από θυσία θα μπορούσε να είναι η κίνησή του να επιτρέψει την επένδυση του διαφημιστικού τηλεοπτικού σποτ (του άγνωστου ορατορίου) με πλάνα του εαυτού του; Τι άλλο εκτός από θυσία μπορεί να είναι αυτή η προσφορά του βάρους της προσωπικότητάς του για τον ευγενή σκοπό της Αγάπης. Άλλος, στη θέση του, δεν θα τολμούσε να ρισκάρει το κύρος του για μια παράσταση (προς τιμήν του) στον κήπο του. Όμως, ο Ηγούμενος άμα είναι για Αγάπη δεν διστάζει. Λίγο άσχετη - και ασεβής, ίσως πούνε κάποιοι . θρησκόληπτοι - η επένδυση του σποτ με πλάνα του Ηγουμένου σε Θεία Ακολουθία. Όλα, όμως, θυσιάζονται στο βωμό της δόξας. Της δόξας της Αγάπης, εννοούμε. Άλλωστε και η ίδια η εντελώς άσημη (ακόμη) συνθέτης, μας εξήγησε ότι το Μοναστήρι θα πλήρωνε (ακόμη) πιο ακριβά το ορατόριό της, καθότι «τυγχάνω διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Sussex» (sic). Και εάν ο συνθέτης είναι κάτοχος ντοκτορά, είπε η ίδια πάλι, «η British Academy of Composers», θέτει, «σ΄ αυτά τα επίπεδα» (τα πιο ακριβά) την ελάχιστη αμοιβή του. Προσέξτε: Την ελάχιστη. Δηλαδή, η συνθέτης θα μπορούσε ακόμη περισσότερα και από τα . περισσότερα που (χατιρικώς) δεν ζήτησε τελικά από τον Ηγούμενο! Και εκείνος πιθανότατα θα της τα έδινε, σεβόμενος την ταρίφα της σπουδαίας «British Academy of Composers». Και διότι, στην Αγάπη δεν κάνει τσιγκουνιές. Σε κάτι τέτοιες προσφορές αγάπης ίσως οφείλεται και η «τρύπα» τριών εκατομμυρίων λιρών που παρουσίασε ο Κύκκος. Αλλά, είπαμε, άμα είναι για την αγάπη, χαλάλι. Στην ανάγκη, ο Ηγούμενος θα κόψει καμία εκατοστή οικόπεδα (λέμε τώρα) και θα την κλείσει. Για την αγάπη. Και γιατί να τσιγκουνευτεί ο άνθρωπος. Σάμπως, δικά τους είναι; Τι είναι όμως η «British Academy of Composers»; Καμία Ακαδημία; Όχι. Είναι μια ιδιωτική οργάνωση (σ.σ. δείτε την στο www.britishacademy.com), μέλος της οποίας μπορεί να γραφτεί οποιοσδήποτε (σ.σ. μέσω της ιστοσελίδα της και έναντι 85 στερλινών - δέχονται και πιστωτικές). «Οι πόρτες μας είναι ανοικτές σε όλους τους συνθέτες είτε είναι αναγνωρισμένοι επαγγελματίες είτε αρχάριοι», γράφει η ιστοσελίδα. Ωστόσο, χθες, όταν την επισκεφθήκαμε, δεν βρήκαμε τη συνθέτη του Ορατορίου του κ. Νικηφόρου, κ. Καραμεσίνη, στο Ευρετήριο Μελών που υπάρχει online. Ίσως να περιμένει να γραφτεί όταν πληρωθεί για την παράσταση του έργου προς τιμήν του Ηγούμενου, στην αυλή του. Εμείς, πάντως, το αποφασίσαμε: σήμερα κιόλας θα γίνουμε μέλη της «B.A.C.», θα αρχίσουμε μαθήματα σε ωδείο και του χρόνου θα συνθέσουμε το Ορατόριο «Νικηφόρος, Αλληλούια, ολέ, ολέ, ολέ!». Χαζοί είμαστε; Θα δώσουμε 85 στερλίνες και θα κονομήσουμε μισθούς μιας πενταετίας Ιερά Σύνοδος; Μα ποια Σύνοδος; Πλάκα μας κάνετε;» Στις 19/6/2003 το δημοσίευμα στο Τεκμήριο 2: «Αναφορικά με την Δόκτορα Αικατερίνη Καραμεσίνη, η οποία συνέθεσε το Ορατόριο διευκρινίζουμε ότι στο ρεπορτάζ της περασμένης Δευτέρας δεν αναφέραμε ότι είναι διδάκτωρ στη μουσική σύνθεση του Πανεπιστημίου SUSSEX γιατί η Μονή Κύκκου παρέλειψε ως φαίνεται στις διαφημίσεις προς τον τύπο να βάλει το πρόθεμα Δρ πριν από το όνομα της. Εξάλλου η συνθέτις μας πληροφορεί ότι αποδέχθηκε «αμοιβή κλάσμα της προβλεπόμενης ως έμπρακτη απόδειξη της εκτίμησής μου για το έργο του Παγκοσμίου Βήματος και του Επισκόπου Νικηφόρου», αλλά παραλείπει να αναφέρει σε πιο ποσό ανέρχεται τελικά η αμοιβή της». Στις 20/6/2003 το δημοσίευμα στο Τεκμήριο 3: «Μόνο οι «εχθροί» δεν ροκανίζουν, Ηγούμενε... Ποιοι είναι οι «άσπονδοι εχθροί» (sic) της Ιεράς Μονής Κύκκου, όπως είπε χθες ο Ηγούμενος της κ. Νικηφόρος και πώς, αλήθεια, είναι δυνατόν μια Μονή να έχει εχθρούς. Κατ΄ αρχάς Άγιε Ηγούμενε, η φράση είναι «άσπονδοι φίλοι». Και πρόκειται για συγκεκριμένη φράση, σχήμα οξύμωρο, το οποίο αναφέρεται σε ανθρώπου οι οποίοι προσποιούνται ότι είναι φίλοι, ενώ στην πραγματικότητα είναι εχθροί. Μόνο αυτή τη χρήση έχει. «Άσπονδοι εχθροί», δεν γίνεται. Και η ελληνική γλώσσα είναι εξίσου συγκεκριμένη. Δεν αλλάζει, ούτε και φτιάχνεται κατά παραγγελία ή με μια παχυλή επιταγή, όπως κάτι μουσικά έργα της πλάκας που στήνονται για να εξυμνηθεί ο παραγγελιοδόχος και να θωπευτεί η (ενίοτε αχαλίνωτη) ματαιοδοξία του, λέμε τώρα. Η αποκάλυψη από τον «Π» επίσης χθες, μιας θλιβερής υπόθεσης, της πώλησης οικοπέδων από τα οποία η Ιερά Μονή Κύκκου εισέπραξε 9,2 εκατομμύρια λίρες (σ.σ. η πραγματική αξία τους μπορεί να ήταν και μεγαλύτερη) αλλά και το έλλειμμα σχεδόν τριών εκατομμυρίων που παρουσίασε η Μονή - σε ένα και μόνο χρόνο, το 2002 - μόνο θλίψη μπορεί να προκαλεί. Σε ποιους; Όχι πάντως στους «εχθρούς» (sic) της Μονής Κύκκου. Σ΄ αυτούς εάν υπήρχαν και εκτός της φαντασίας του Ηγουμένου, θα προκαλούσε χαρά και μόνον από το κατάντημα. Θλίβει, όμως. Θλίβει όλους τους υπόλοιπους πολίτες του τόπου, οι οποίοι παρακολουθούν άναυδοι τα όσα συμβαίνουν. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ιερά Αρχιεπισκοπή, οι Μητροπόλεις αλλά και οι δύο άλλες Σταυροπηγιακές Μονές κατάφεραν να συμμαζέψουν τα οικονομικά τους και να συνέλθουν από τα απώλειές τους λόγω ΧΑΚ (άλλο και τούτο) η Ιερά Μονή Κύκκου συνέχι9σε να σκορπάει εκατομμύρια υπό την κάλυψη βολικών λογιστικών επικεφαλίδων του τύπου «χήρες και ορφανά» ή «Επιστημονικές και Πολιτιστικές Δραστηριότητες». Το Μετόχι του Κύκκου το οποίο θυμίζει πια περισσότερο Ρωμαϊκό Ανάκτορο παρά μετόχιο Ορθόδοξου Μοναστηρίου (σ.σ. και το οποίο διαθέτει ανάμεσα σ΄ άλλα και το πλέον σύγχρονο στούντιο τηλεόρασης στο νησία για να «βγαίνει» άψογος ο Ηγούμενος τις Κυριακές τα πρωινά στα live» έχει γίνει εδώ και καιρό κέντρο διερχομένων. Διάφοροι αδηφάγοι κηφήνες - γνωστοί παρακοιμώμενοι των εκκλησιαστικών κύκλων - βρήκαν την εύκολη λεία. Μπαινοβγαίνουν στην Αυλή προσφέροντας τις - ενίοτε αμφιβόλου ποιότητος - υπηρεσίες τους, αφαιμάσσοντας οικονομικά το ιστορικό Μοναστήρι αλλά και γελοιποιώντας το, αυτό κυρίως, μέσα από διάφορα φιάσκα: Από αυτοκρατορικά, λουσάτα, συνέδρια με παραμύθια ότι θα εμφανιστούν, δήθεν, ο Δαλάι Λάμα, ο Πάπας και διάφοροι άλλοι, μέχρι γλέντια με χορούς της κοιλιάς των deluxe συνέδρων στα μπουζούκια και παραστάσεις δεκάδων χιλιάδων λιρών προκειμένου να ακουστούν άγνωστα έργα εξίσου αγνώστων συνθετών, συμβίων (συμπτωματικώς πάντοτε) των . επικοινωνιολόγων του Μοναστηριού. Διότι πήρε και τέτοιους η Μονή τελευταίως. Αυτά τα παπικά ρεζιλίκια είναι που βλέπει ο κόσμος και απορεί. Ο κόσμος, όχι οι . «εχθροί» (sic). Ο κόσμος, ο οποίος αδυνατεί να αντιληφθεί πώς τέτοια σκάνδαλα συμβαίνουν, έτσι απλά, στην Εκκλησία και αδυνατεί να πιστέψει αυτό που και εμείς μάθαμε κατάπληκτοι: Ότι, σ΄ αυτή την περίοδο των οικονομικών διορθώσεων, η Ιερά Μονή Κύκκου ξεπουλάει περιουσία εκατομμυρίων προκειμένου να κλείσουν οι τρύπες στα βιβλία που άνοιξαν ρεζιλίκια και η διασπάθιση του πλούτου της. Και απομένει τελικά και με ελλείματα εκατομμυρίων! Οι πιστοί τα λένε. Ηγούμενε. Οι εχθροί του Μοναστηριού είναι γύρω σας. Κάντε ένα λεπτό σιγής και θα τους ακούσετε να ροκανίζουν..» Και αυτό στο Τεκμήριο 4: «Επίσκοπος Κύπρου ή Αρχιεπίσκοπος Κύκκου; Τελικά, το .. κλάσμα των δεκάδων χιλιάδων λιρών που πλήρωσε η Ιερά Μονή Κύκκου (κατόπιν οδηγιών του Ηγουμένου της) στη συνθέτη κυρία (ή Δρα) Καραμεσίνη, προκειμένου να συνθέσει και να παρουσιάσει (προς τιμήν του Ηγουμένου της) το Ορατόριο «Μεγαλύτερα δε όλων η αγάπη», ήταν απλώς η πρώτη δόση των (πολλών) ευτράπελων αυτής της ιστορίας. Ευτράπελα που δεν έλειψαν ούτε και από το έντυπο πρόγραμμα της παραστάσεως, το οποίο διανεμήθηκε στους κήπους του Μετοχίου Κύκκου. Η κ. Καραμεσίνη παρουσιάζεται σε κάποιες σελίδες ως «Αικατερίνη Καραμεσίνη» και σε άλλες «ως Δρ. Καραμεσίνη», με τον τίτλο, δηλαδή, με τον οποίο απαιτεί να την προσφωνεί ο Τύπος. Υπάρχουν κι άλλα πολλά, το ωραιότερο, όμως, όλων καταγράφεται στην τελευταία σελίδα (δες φωτογραφία), όπου ο κ. Νικηφόρος αναφέρεται ως «Επίσκοπος Κύπρου Νικηφόρος». Κάποιος, μάλιστα, σχολίασε ότι στο διάστημα προετοιμασίας της υπαίθριας παράστασης θεώρησαν ότι μέχρι την ημέρα της εκδήλωσης ο κ. Νικηφόρος θα ήταν Αρχιεπίσκοπος και εκ παραδρομής - μετά τη Σύνοδο της 9ης Ιουνίου - διόρθωσαν μόνο τον τίτλο και άφησαν το «Κύπρου».!». Και τέλος, στις 22/6/2003 το δημοσίευμα στο Τεκμήριο 5: «Μεγαλύτερα δε όλων η αγάπη για την τέχνη. ΜΕΓΑΣ ΕΙΣΑΙ, ΚΥΡΙΕ και θαυμαστά τα έργα σου... Η στήλη σήμερα υποκλίνεται μπροστά στο μεγαλείο της μουσουργού Δόκτορος, η οποία συνέθεσε έναντι αδράς αμοιβής το περίφημο «ορατόριο για την αγάπη και την ειρήνη». Αυτό που περισσότερο εντυπωσιάζει είναι η ανιδιοτέλεια της δόκτορος η οποία δεν εισέπραξε ούτε την ταρίφα που προβλέπουν οι διεθνείς οργανισμοί. Εισέπραξε «κλάσμα» αυτών. Αυτόκαι μόνο αποδεικνύει πως μεγαλύτερα δε όλων, η αγάπη (στα φράγκα, Συγχώρα με Απόστολε). Η ανιδιοτελής αγάπη της Δόκτορος, συνάντησε τις ανιδιοτελείς φιλοδοξίες του Επισκόπου Κύκκου (έτσι τον αναφέρει το πρόγραμμα), και έτσι γεννήθηκε το χλιδάτο ορατόριο. Αναμένουμε εναγωνιώς τη Μεγάλη Εβδομάδα για να ακούσουμε το «ορατόριο της Κασσιανής» για την εν παλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή, το οποίο βρίσκεται υπό μελοποίηση. Μπορεί να μας στοιχίσει κάτι παραπάνω, αλλά κοτζάμ Δόκτορ θα γράψει μουσική. Μιλάμε για το θηλυκό Ρωμανό τον Μελωδό! ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΝΤΩΝ γιορτάζουν κάτι καθηγηταράδες, αφού - πού τους χάνεις, που τους βρίσκεις - στην Αυλή του Κύκκου είναι. Απορώ, πότε βρίσκουν χρόνο να διδάξουν; Βεβαίως οι συχνότατες επαφές τους, με το (μετέωρο) Βήμα Θρησκειών και Πολιτισμών, τους δίνει την ευκαιρία να διδάξουν ήθος. Προτείνω να μεταχθούν στη Θεολογική Σχολή στους κήπους του Μετοχίου Μονής Κύκκου, ώστε το πνεύμα και οι γνώσεις να γίνουν κτήμα (όχι σαν τα κτήματα που πούλησε ο Ηγούμενος) όλων των πιστών. ΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ (καλλιτεχνικές και μη) της Μονής Κύκκου δεν περιορίζονται μόνο στη μουσική της Δόκτορος Καραμεσίνη, αφού υπάρχει και η σκηνοθετική ματιά του κ. Σωτήρη Καραμεσίνη (φαντάζομαι πρόκειται για συνωνυμία). Ο κ. Καραμεσίνης φαντάζομαι θα πήρε και αυτός κλάσμα των χρημάτων που θα έπρεπε να εισπράξει για να αναδείξει το ορατόριο «μεγαλύτερα δε όλων η αγάπη». Αυτό που μας απασχολεί είναι άλλο. Είναι άραγε δόκτωρ και ο κ. Καραμεσίνης; ΕΓΩ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ να προτείνω, έναντι κλάσματος της προβλεπόμενης αμοιβής να ανεβάσω με έξοδα της Μονής Κύκκου, το βουκολικό δράμα, «μεγαλύτερος δε όλων ο αγαπητικός της Βοσκοπούλας» για πέντε φλογέρες, δύο κουδούνια και τρεις γκλίτσες. Τη σκηνοθεσία θα την αναλάβει κάποιος συγγενής μου, ενώ το σκηνικό θα στηθεί στους Κήπους της Αρχιεπισκοπής. ΣΤΟ ΡΟΛΟ του αγαπητικού θα είναι ένας προικοθήρας και στο ρόλο της βοσκοπούλας μια μετανοημένη μπαργούμαν. Την παράσταση θα τιμήσουν με την παρουσία τους, ο Δαλάι Λάμα, ο Μπρους Λι, Τενγκ Ξιαο Πιγκ και ο Πάπας! Αν δεν έρθουν, δεν πειράζει. Αρκεί να τους αναγγείλουμε». Στην Πολιτική Έφεση Αρ. 12139, Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ ν Νίκος Παπαευσταθίου ημερ. 12/7/2007, το Ανώτατο Δικαστήριο εξέτασε έφεση εναντίον πρωτόδικης απόφασης που θεώρησε δημοσιεύματα δυσφημιστικά για τον ενάγοντα. Παραθέτω αυτούσιο το κάτωθι απόσπασμα ως ενδεικτικό των ακολουθητέων αρχών: «Κατά την εξέταση της υπόθεσης είχαμε κατά νου δύο ανθρώπινα δικαιώματα που πρέπει να προστατευθούν και να εξισορροπηθούν: (α) το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου και της έκφρασης, το οποίο κατοχυρώνεται από το άρθρο 19 του Συντάγματος και από το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, και (β) Το δικαίωμα της προάσπισης της αξιοπρέπειας και της φήμης του ανθρώπου, που προστατεύεται από το άρθρο 2 της Σύμβασης. Το δικαίωμα αυτό πιθανόν να περιλαμβάνεται και στο ευρύτερο δικαίωμα της ιδιωτικής ζωής το οποίο προστατεύεται από το άρθρο 15 του Συντάγματος και από το άρθρο 8 της Σύμβασης. Και τα δύο προαναφερόμενα δικαιώματα είναι εξίσου σημαντικά και κατά συνέπεια τα Δικαστήρια εξετάζοντας υποθέσεις όπως την παρούσα θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα και προσεκτικά ώστε να μην παραβιάζεται, στο βαθμό που είναι δυνατό, οποιοδήποτε από τα προαναφερόμενα δικαιώματα. Η προστασία της φήμης αναγνωρίζεται ρητά ως ένας από τους λόγους για τους οποίους μπορεί να περιοριστεί το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης, δυνάμει του άρθρου 10 της Σύμβασης. Το εδάφιο 1 του άρθρου 10 προνοεί ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης. Το εδάφιο 2 όμως του άρθρου 10 προνοεί ότι η άσκηση των δικαιωμάτων που καλύπτονται από το εδάφιο 1 μπορεί να υπαχθεί σε όρους και περιορισμούς που προνοούνται από το Νόμο και είναι απαραίτητοι σε μια δημοκρατική κοινωνία για την προστασία, μεταξύ άλλων, της φήμης και των δικαιωμάτων άλλων προσώπων. Συνεπάγεται επομένως ότι δεν υφίσταται οποιοδήποτε δικαίωμα στη δυσφήμιση οποιουδήποτε προσώπου, όπως αποφασίστηκε και στην υπόθεση Steel and Morris v UK, App. No. 21325/93

(1993)18 E.H.R.R. C.D. 17 . Στην υπόθεση Tolstoy Miloslavsky v U.K., App. No. 18139/91, Ser. A, vol. 316, 323

(1995)20 E.H.R.R. 442 το Ε.Δ..Δ..Α. δεν σχολίασε αρνητικά τους στόχους του Αγγλικού περί Δυσφήμισης Νόμου, για Προστασία της Ιδιωτικής Φήμης, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι στόχοι εκείνοι θεωρήθηκαν ως θεμιτοί. Κατά την εξέταση υποθέσεων όπως την παρούσα η προστασία του δικαιώματος στη φήμη δεν θα πρέπει να είναι υπέρμετρη σε σχέση με την προστασία άλλων ανταγωνιστικών δικαιωμάτων, όπως είναι το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης. Θα πρέπει να υπάρχει μεταξύ των δύο μια αναλογία. Εκτός από την αρχή της αναλογικότητας μια άλλη παράμετρος του όλου θέματος είναι και αυτή του ότι συνιστά αναγκαία προστασία σε μια δημοκρατική κοινωνία. Θα πρέπει δηλαδή το Δικαστήριο να διερωτάται σε κάθε δεδομένη περίπτωση κατά πόσον η προστασία της φήμης του επηρεαζομένου προσώπου είναι αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία, η οποία έχει το δικαίωμα της πληροφόρησης αναφορικά με ζητήματα δημοσίου ή γενικού ενδιαφέροντος και η οποία εν πάση περιπτώσει θα πρέπει να δείχνει την απαραίτητη ανοχή και ανεκτικότητα στις αντίθετες απόψεις. Η σύγχρονη τάση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου είναι να περιορίζει το δικαίωμα στη φήμη προς όφελος του δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης, στο οποίο το Δικαστήριο αναγνωρίζει υψηλή αξία». Έχοντας, συνεπώς, κατά νου τις πιο πάνω αρχές καθώς επίσης και την άφθονη επί του θέματος νομολογία, προχωρώ να εξετάσω όλα τα επίδικα δημοσιεύματα ξεχωριστά αλλά και συνολικά, μη παραγνωρίζοντας ότι στο δεδομένο χρόνο οι εναγόμενοι με τα δημοσιεύματά τους επιχειρούσαν και προέβαιναν σε έντονη κριτική έναντι της Ιεράς Μονής Κύκκου και του Επίσκοπου Νικηφόρου για σπατάλες χρημάτων με σκοπό την αυτοπροβολή. Σ΄ αυτό το πλαίσιο, με τα αναφερόμενα στη Μονή και τον Επίσκοπο να είναι μη επίδικα, προκύπτει δυσφημιστικός χαρακτήρας στα επίδικα δημοσιεύματα αναφορικά με την ενάγουσα; Ξεκινώντας το έργο αυτό θα πρέπει να σημειώσω ότι από την ενώπιόν μου μαρτυρία δεν υπάρχει οποιαδήποτε αμφιβολία για την επάρκεια της ενάγουσας ως συνθέτου και μουσικού. Τα προσόντα της και μόνο φανερώνουν του λόγου το αληθές. Επίσης δεν μπορεί παρά να αποτελεί περαιτέρω συμπέρασμα του Δικαστηρίου η κατοχή διδακτορικού από την ενάγουσα στο Πανεπιστήμιο του Sussex στην Αγγλία και η ιδιότητα της ως μέλους του British Academy of Composers. Είναι λοιπόν το δημοσίευμα στο Τεκμήριο 1 δυσφημιστικό; Κατά την άποψή μου, έχοντας ως βάση το κριτήριο με το οποίο θα πρέπει να αποαφασίζεται το ερώτημα, ως έχω αναφερθεί ανωτέρω, η απάντηση θα πρέπει να είναι αρνητική. Από μια προσεκτική ανάγνωση όλου του κειμένου διαπιστώνεται ότι το ότι αποδίδεται στην ενάγουσα είναι ότι είναι άσημη και ότι δεν ανευρέθη στο ευρετήριο των μελών του British Academy of Composers. Από την ενώπιόν του Δικαστηρίου μαρτυρία, διαφαίνεται και αποδέχομαι ότι όντως κατά τον ουσιώδη χρόνο, στην Κύπρο, η ενάγουσα δεν ήταν ευρέως γνωστή. Παράλληλα δε, από μόνος του ο χαρακτηρισμός «άσημη» δεν είναι δυσφημιστικός στη συνήθη έννοιά του. Αναφορικά με το ευρετήριο των μελών του B.A.C. δέχομαι ότι η αναφορά όντως προκλήθηκε από λανθασμένη πληροφόρηση. Κατά τα άλλα, το κείμενο είτε έχει ως βάση για τις αναφορές του αναφορές της ενάγουσας στην επιστολή της που δημοσιεύτηκε στο Τεκμήριο 15 είτε ασχολείται με το Β.Α.C., το τι είναι και πως γίνεται κανείς μέλος που όχι μόνο δεν κρίνω ως δυσφημιστικό αλλά και να ήταν θα προσέκρουε στην αλήθεια των αναφερομένων. Το δε τελευταίο μέρος του κειμένου είμαι της άποψης ότι αφορά τον Επίσκοπο Νικηφόρο και το B.A.C. παρά την ενάγουσα. Στρεφόμενος στο Τεκμήριο 2 και στο εις αυτό δημοσίευμα είναι εμφανές, θεωρώ, ότι στη φυσική του έννοια ουδόλως δύναται να θεωρηθεί δυσφημιστικό. Αφενός διευκρινίζει ένα ζήτημα για το οποίο η ίδια η ενάγουσα ζητά με την ως άνω επιστολή της αναφορά και αφετέρου και πάλι θέτει λεγόμενα της ενάγουσας θέτοντας ένα καθόλα επιτρεπτό ερώτημα. Στο δημοσίευμα (Τεκμήριο 3)φαίνεται να υπάρχουν δύο αναφορές που αφορούν την ενάγουσα. Η μια είναι η αναφορά σε «έργα της πλάκας που στήνονται για να εξυμνηθεί ο παραγγελιοδόχος και να θωπευθεί η (ενίοτε αχαλίνωτη) ματαιοδοξία του, λέμε τώρα» και η άλλη είναι η αναφορά σε «φιάσκο .. παραστάσεις δεκάδων χιλιάδων λιρών προκειμένου να ακουστούν άγνωστα έργα εξίσου αγνώστων συνθετών, συμβίων (συμπτωματικώς πάντοτε) των ... επικοινωνιολόγων του Μοναστηρίου. Θα ξεκινήσω λέγοντας ότι όσο κατανοητό και θεμιτό θα μπορούσε να θεωρηθεί το δικαίωμα κριτικής του Επισκόπου Νικηφόρου, αυτό δεν δίνει δικαίωμα ισοπέδωσης των πάντων συμπαρασύροντας και την ενάγουσα. Με αυτό ως δεδομένο, θεωρώ ότι οι ως άνω δύο αναφορές διαφέρουν ως προς το ότι η δεύτερη προβαίνει σε κριτική του Επισκόπου Νικηφόρου (φιάσκο εκδηλώσεις) με τα αφορόντα όμως την ενάγουσα να είναι πραγματικά γεγονότα. Προφανώς η παράσταση ήταν κόστους δεκάδων χιλιάδων λιρών, το έργο ήταν άγνωστο, η συνθέτρια όντως ήταν άγνωστη (βλέπετε εύρημα ανωτέρω) και το ότι συμβιούσε με επικοινωνιολόγο της Μονής επίσης φαίνεται να είναι αληθές. Με την αναφορά δε στην παρένθεση των λέξεων «συμπτωματικώς πάντοτε», στη συνήθη ερμηνεία απαλείφεται ο όποιος αρνητικός υπαινιγμός. Σημειώνεται ότι με την επιστολή της στο Τεκμήριο 15 η ενάγουσα δεν αμφισβητεί τον ισχυρισμό στο Τεκμήριο 14 ότι συστήθηκε από το κ. Σαμαρά επικοινωνιολόγο της Μονής. Συνεπώς ως προς αυτό το μέρος του κειμένου δεν θεωρώ ότι είναι δυσφημιστικό και αν θεωρείτο τέτοιο τότε θα προσέκρουε στο αληθές των γεγονότων που αφορούν την έναγουσα. Το ίδιο όμως δεν ισχύει σε σχέση με την πρώτη αναφορά η οποία χαρακτηρίζει το έργο της ενάγουσας ως έργο της πλάκας. Σημειώνεται ότι η αναφορά δεν αποτελεί κριτική της ποιότητας του έργου το οποίο άλλωστε ο συντάκτης δεν ασχολήθηκε να παρακολουθήσει ούτε καταρτισμένος είναι για κριτική, ως ο ίδιος δέχτηκε. Συνεπώς διαπιστώνω ότι η αναφορά αυτή είναι δυσφημιστική και αυτό δεν αλλάζει από το όλο περιεχόμενο του κειμένου. Ούτε ισχύει οποιαδήποτε προβαλόμενη υπεράσπιση γι΄ αυτό. Προχωρώντας στο δημοσίευμα στο Τεκμήριο 4, όπως και τα πρώτα δύο δημοσιεύματα, δεν φαίνεται να είναι δυσφημιστικό με βάση τη συνήθη έννοια των λέξεων. Αναφέρεται στην ενάγουσα στη βάση δικών της τοποθετήσεων σχολιάζοντας με τρόπο καθόλα επιτρεπτό συγκεκριμένα γεγονότα. Ακόμη και αν θεωρείτο δυσφημιστικό θα προσέκρουε στο ότι σχολιάζει με επιτρεπτό τρόπο πραγματικά γεγονότα. Τέλος, στρεφόμενος στο δημοσίευμα στο Τεκμήριο 5, κρίνω τούτο άκρως δυσφημιστικό για την ενάγουσα αφού γελοιοποιεί και χλεβάζει την ενάγουσα και το έργο της προχωρώντας σε αναφορά σε «ορατόριο της Κασσιανής» για την εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή, με έντονο το στοιχείο της ανηθικότητας να πλανάται ενώ μόλις προηγουμένως μιλά για την ανιδιοτελή αγάπη (στα φράγκα) της ενάγουσας. Εις δε το τελευταίο μέρος του δημοσιεύματος εξευτελίζει και γελοιοποιεί το έργο της ενάγουσας. Η ως άνω ισοπεδωτική αντιμετώπιση, δεν θεωρώ ότι έχει να κάνει οτιδήποτε με καλοπροαίρετο χιούμορ, ούτε εμπίπτει σε οποιαδήποτε άλλη προβαλλόμενη υπεράσπιση. Η ίδια αντίκρυση με τα ως άνω συνάγεται και αν εξετάσουμε τα δημοσιεύματα όλα μαζί. Δεν θεωρώ ότι αλλάζει οτιδήποτε στην ως άνω θεώρησή μου από μελέτη όλων των δημοσιευμάτων συνολικά. Το επόμενο ζήτημα το οποίο προχωρώ να εξετάσω είναι κατά πόσο στα ως άνω δημοσιεύματα που κρίθηκαν δυσφημιστικά για την ενάγουσα, υπήρξε κακοβουλία εκ μέρους των εναγομένων. Για να αποδειχθεί κακοβουλία εκ μέρους των εναγομένων δεν είναι αναγκαίο να αποδείξει η ενάγοουσα ότι το κίνητρο των εναγομένων ήταν κακόβουλο κατά το στάδιο που δημοσιεύονταν τα επίδικα δημοσιεύματα. Είναι αρκετό να αποδείξει η ενάγουσα ότι οι εναγομένοι δημοσίευσαν τα επίδικα δημοσιεύματα με αλόγιστη αδιαφορία σε σχέση με το αν αληθεύουν ή όχι. Η κακοβουλία μπορεί να συναχθεί από τη γενική συμπεριφορά ενός διαδίκου, το ίδιο το κείμενο και τις λέξεις που χρησιμοποιούνται. Με βάση αυτά συμπεραίνω ότι οι αναφορές στο δημοσίευμα 5 (Τεκμήριο 5) έγιναν με κακόβουλο τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη το όλο κείμενο. Δεν είμαι σε θέση όμως να διαπιστώσω κακοπιστία στη βάση των δημοσιευμάτων κατά τη διάρκεια της δίκης αφού δεν θεωρώ ότι εκφεύγουν του επιτρεπτού στην παράθεση των διαδραματιζόμενων κατά τη δίκη. Παραμένει να εξεταστεί το ζήτημα των αποζημιώσεων που η ενάγουσα δικαιούται για τα δύο δυσφημιστικά δημοσιεύματα. Το κύριο στοιχείο που καλείται να ικανοποιήσει η αποζημίωση που συνήθως δίδεται σε αγωγές δυσφήμισης, είναι η βλάβη που προξενείται στην υπόληψη του δυσφημιζόμενου προσώπου και ο τραυματισμός της φήμης ή των αισθημάτων του. (Mayne &McGregor on Damages, 12η έκδοση, παρ. 882, 883). Πλείστοι όσοι παράγοντες λαμβάνονται υπόψη για τον καθορισμό του ύψους των αποζημιώσεων σε περιπτώσεις όπως η υπό συζήτηση, επηρεάζοντας θετικά ή αρνητικά το ύψος τους. Συναρτώνται από τη θέση του ενάγοντα στην κοινωνία, την έκταση και τη μορφή του δημοσιεύματος, τη συμπεριφορά του εναγόμενου πριν και μετά τη δυσφήμιση και τον τρόπο διεξαγωγής της υπεράσπιση (βλ. σχετικά Δημοσιογραφική Χ.Λ.Σ. Λτδ κ.α. ν Χριστάκη Φιλίιππου

(1998)1 Α.Α.Δ. 958, Λουκαίδης ν Εκδοτική Εταιρεία Αλήιεα (ανωτέρω), Αλήθεια Εκδοτική Εταιρεία Λτδ ν Αλωνεύτη, Πολιτική Έφεση 10703, ημερ. 29,11,2002). Η νομολογία των Δικαστηρίων μας είναι γεγονός ότι ακολουθεί μια σταθερά αυξητική τάση στον καθορισμό του ορθού μέτρου των αποζημιώσεων σε περιπτώσεις λιβέλων κατ΄ αναλογία με την ίδια τάση που παρατηρήθηκε σε αγωγές για σωματικές βλάβες, σε μια προσπάθεια αποκατάστασης του δυσφημισθέντα, με την απόδοση σε αυτόν ανάλογης αποζημίωσης. Στρεφόμενος στην παρούσα υπόθεση, λαμβάνω υπόψη τη θέση της ενάγουσας στην κοινωνία και την έκταση της δημοσίευσης. Ως προς τούτο, δεν υπήρξε ακριβής αριθμός κυκλοφορίας κατά τον επίδικο χρόνο όμως σε εισήγηση του κου Αγγελίδη για 12000 αντίτυπα ο ΜΥ4 απάντησε ότι δεν νομίζει να έφθανε εκεί, αφήνοντας μ΄ αυτό τον τρόπο να νοηθεί ότι ο αριθμός δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Αναφορικά με την Ελλάδα, δεν δόθηκε αριθμός κυκλοφορίας. Λαμβάνω επίσης υπόψη όλους τους προαναφερόμενους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της απουσίας απολογίας και κρίνω υπό τας περιστάσεις ότι για το δημοσίευμα στο Τεκμήριο 3 η ενάγουσα δικαιούται σε αποζημίωση €1500.- ενώ γι΄ αυτό του Τεκμηρίου 5 €3500.-. Με βάση όλα τα ενώπιόν μου δεδομένα δεν θεωρώ ότι η ενάγουσα δικαιούται σε άλλη θεραπεία, είτε ως τιμωρητικές ή παραδειγματικές αποζημιώσεις είτε ως απαγορευτικό διάταγμα. Από τα ως άνω διαπιστώνεται ότι όσον αφορά τον εναγόμενο 2 η ενάγουσα απέτυχε να αποδείξει την υπόθεση της στο βαθμό που απαιτείται σ΄ αυτής της φύσης υποθέσεις. Όσον αφορά τον εναγόμενο 1, υπεύθυνος είναι για το δημοσίευμα στο Τεκμήριο 3 ενώ οι εναγόμενοι 4 και για τα δύο. Συνακόλουθα εκδίδεται απόφαση υπέρ της ενάγουσας και εναντίον του εναγομένου 1 για το ποσό των £1500.- πλεόν νόμιμο τόκο μέχρι εξόφλησης. Περαιτέρω, εκδίδεται απόφαση υπέρ της ενάγουσας και εναντίον των εναγομένων 4 για το ποσό των £5000.- πλέον νόμιμο τόκο μέχρι εξόφλησης. Μέχρι του κοινού ποσού οι εναγόμενοι 1 και 4 θα ευθύνονται έναντι της ενάγουσας αλληλεγγύως και κεχωρισμένως. Η υπόθεση εναντίον του εναγόμενου 2 απορρίπτεται. Επιδικάζονται υπέρ της ενάγουσας και εναντίον των εναγομένων 1 και 4 αλληλεγγύως και κεχωρισμένως τα έξοδα της διαδικασίας ως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. Λαμβάνοντας υπόψη την κοινή εκπροσώπηση των εναγομένων επιδικάζονται υπέρ του εναγομένου 2 και εναντίον της ενάγουσας το 1/3 των εξόδων ως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ) ............ Μ. Αμπίζας, Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΧΡΓ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο