Ανδρέα Χριστοδούλου ν. PHILELEFTHEROS PUBLIC COMPANY LTD κ.α., Αρ. Αγω

Ανδρέα Χριστοδούλου ν. PHILELEFTHEROS PUBLIC COMPANY LTD κ.α., Αρ. Αγωγής: 8433/05, 26 Νοεμβρίου 2008 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2008:A229 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Ν. Γιαπανά, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 8433/05 Μεταξύ: Ανδρέα Χριστοδούλου, εκ Λευκωσίας Ενάγοντος και

PHILELEFTHEROS PUBLIC COMPANY LTD
Πέτρος Θεοχαρίδης Εναγομένων . . . . . . . 26 Νοεμβρίου 2008 ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για τον Ενάγοντα: Μ. Αγαθοκλέους Για τους Εναγόμενους: Α. Σ. Αγγελίδης. . . . . . . . Α Π Ο Φ Α Σ Η Η εφημερίδα Φιλελεύθερος την 20.8.05 με ενυπόγραφο πρωτοσέλιδο δημοσίευμα του εναγόμενου 2, πλαισιωμένο από λεπτή μαύρη γραμμή και διακριτό μαύρο φόντο, με έντονα μεγάλα μαύρα γράμματα και κάτω από τον τίτλο «Κατέβασαν τον κυβερνήτη στην πτήση Τάσσου για Αθήνα» έδωσε έναυσμα στην παρούσα αγωγή. Ενάγων είναι ο κυβερνήτης της συγκεκριμένης πτήσης και ήγειρε την παρούσα αγωγή για δυσφημιστικό και αναληθές δημοσίευμα που έγινε εναντίον του. Πρώτου παραθέσω αυτούσιο το επίδικο δημοσίευμα κρίνω πως είναι σημαντικό να γίνει σύντομη αναφορά στις περιβάλλουσες συνθήκες που επικρατούσαν τις ημέρες του δημοσιεύματος, στις οποίες έγινε αναφορά στη μαρτυρία, τόσο από τον ενάγοντα όσο και κυρίως από τον εναγόμενο
Το δημοσίευμα δημοσιεύθηκε ως λέχθηκε την 20.8.
Λίγες ημέρες προηγουμένως, την 14.8.05 έγινε το τραγικό δυστύχημα με τη γνωστή μοιραία πτώση του αεροπλάνου της εταιρείας Ήλιος, που συντάραξε το τόπο μας. Η συγκεκριμένη έκδοση (τεκμήριο 6), τόσο στους πρωτοσέλιδους τίτλους όσο και στις εσωτερικές σελίδες είναι διάσπαρτη από φωτογραφίες, ειδήσεις, σχόλια, αναλύσεις και συνεντεύξεις που αφορούσαν το τραγικό και μοιραίο συμβάν. Το τεκμήριο 6 που είναι οι πρώτες δώδεκα σελίδες της επίδικης έκδοσης είναι σχετική και από αυτή το δικαστήριο έχει αντλήσει τις πιο πάνω παρατηρήσεις. Χωρίς υπερβολή το τραγικό συμβάν κυριολεκτικά κυριαρχούσε, και δικαίως, ως θέμα υψίστου δημοσίου ενδιαφέροντος, στην ειδησεογραφία της εναγόμενης εφημερίδας την 20.8.
Μέσα σε αυτό, το αναμφίβολα, τραγικό και βαρύτατο περιβάλλον που επικρατούσε στην Κυπριακή κοινωνία δημοσιεύτηκε το επίδικο δημοσίευμα, το οποίο και παραθέτω αυτούσιο. «Κατέβασαν τον κυβερνήτη στην πτήση Τάσσου για Αθήνα ΟΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ασφαλείας και εφαρμογής όλων των πτητικών μέσων στην Κύπρο που εφαρμόζονται από την Πολιτική Αεροπορία και από άλλες Αρχές πληρούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα, δήλωνε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Τάσσος Παπαδόπουλος, λίγο πριν την αναχώρησή του με την πτήση CY 336 των Κυπριακών Αερογραμμών για την Αθήνα το απόγευμα της περασμένης Τρίτης. Την ίδια ώρα, κατά την οποία ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας προέβαινε σε δηλώσεις στην αίθουσα επισήμων, ο επιθεωρητής πιλότων των Κυπριακών Αερογραμμών κατέβαζε από το αεροσκάφος που θα μετέφερε τον Πρόεδρο στην Αθήνα, τον προκαθορισμένο κυβερνήτη που θα εκτελούσε την πτήση. Η άδεια του κυβερνήτη του αεροσκάφους είχε λήξει έξι εβδομάδες πριν. Ο έλεγχος έγινε όχι επειδή θα ταξίδευε ο Πρόεδρος με το εν λόγω αεροσκάφος, αλλά ήταν προγραμματισμένος από πριν, στο εσωτερικό πρόγραμμα ελέγχου των Κυπριακών Αερογραμμών για τον ετήσιο έλεγχο του συγκεκριμένου πιλότου, χωρίς φυσικά αυτό να είναι γνωστό στον ίδιο τον κυβερνήτη. Ο επιθεωρητής-κυβερνήτης κατέβασε άρον-άρον τον κυβερνήτη από το αεροπλάνο και πραγματοποίησε ο ίδιος την πτήση που μετέφερε και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την αποστολή. Οι Κυπριακές Αερογραμμές, χειρίζονται πολύ διακριτικά το συμβάν και λόγω της γενικότερης κατάστασης με τα θέματα πτήσεων, αλλά και λόγω του ότι επρόκειτο για την πτήση που μετέφερε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Δεν έγινε γνωστό αν ενημερώθηκε το Τμήμα Πολιτικής Αεροπορίας για το συμβάν, αλλά ούτε και αν η αρμόδια υπηρεσία του γνώριζε εκ των προτέρων για τη λήξη της άδειας του συγκεκριμένου κυβερνήτη. ΠΕΤΡΟΣ ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ» Ο ενάγων δεν έμαθε αμέσως για το επίδικο δημοσίευμα, αλλά ως κατέθεσε και δεν αμφισβητήθηκε, το πληροφορήθηκε από την μητέρα, φίλους και συναδέλφους του. Ήταν ο πιλότος που εκτέλεσε την αναφερόμενη στο δημοσίευμα πτήση. Στην έκθεση απαιτήσεως γίνεται πλήρης αναφορά στο δημοσίευμα και σύμφωνα με την παράγραφο 5 το εν λόγω δημοσίευμα και/ή σχόλιο και/ή λέξεις αναφέροντο στον ενάγοντα και/ή εύκολα μπορούσε να γίνει αντιληπτό ότι αναφέροντο στον ενάγοντα και/ή είχε γίνει αντιληπτό από υπαλλήλους των Κυπριακών Αερογραμμών και/ή από αρκετό κόσμο ότι αναφέροντο στον ενάγοντα. Είναι ακόμα η δικογραφημένη θέση ότι οι εναγόμενοι δημοσίευσαν το εν λόγω άρθρο χωρίς να γνωρίζουν την αλήθεια των γεγονότων και χωρίς να ενδιαφερθούν για την αλήθεια του περιεχομένου του. Οι εναγόμενοι αρνούνται ότι το δημοσίευσαν ψευδώς και κακόβουλα ή και ότι περιέχει δυσφημιστικές λέξεις και σχόλια για τον ενάγοντα, και δεν αναφερόταν στον ενάγοντα. Η θέση τους είναι ότι αφορούσε την πτήση ημερ.16.8.05 που μετέφερε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας από Λευκωσία στην Αθήνα και όχι την πτήση της 17.8.
Αρνούνται ακόμα ότι το δημοσίευμα αναφέρετο ούτε και μπορούσε εύλογα να γίνει αντιληπτό ότι αναφερόταν στον ενάγοντα και ή ότι είχε γίνει αντιληπτό από υπαλλήλους των Κυπριακών Αερογραμμών ότι αναφερόταν σε αυτόν, ούτε και μπορούσε να γίνει αντιληπτό από αρκετό κόσμο ότι αναφερόταν στον ενάγοντα. Είναι ακόμα η θέση τους ότι η φυσική σημασία του κειμένου δεν απέδιδε στον ενάγοντα ή ήταν δυνατόν να αποδώσει τα ισχυριζόμενα στην έκθεση απαίτησης του. Τέλος ότι το δημοσίευμα αποτελούσε αληθινή είδηση σε σχέση με τον κυβερνήτη της πτήσης της 16.8.05 και ήταν εύλογο και καλόπιστο σχόλιο επί δημοσίου ενδιαφέροντος θέματος και αποτελεί καλόπιστο προνομιούχο δημοσίευμα υπό επιφύλαξη. ΠΑΡΑΔΕΚΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ Θα παραθέσω αρχικά αυτά που προέκυψαν είτε ως κοινώς παραδεκτά, είτε έχουν αποδειχθεί χωρίς να αμφισβητηθούν από την πλευρά των εναγομένων, τα οποία και γίνονται ανάλογα ευρήματα του δικαστηρίου, και εν πολλοίς σκιαγραφούν και την ουσία του επίδικου θέματος. Ο ενάγων είναι πιλότος σε αεροσκάφη των Κυπριακών Αερογραμμών από το 1988 και από το 1995 εκτελεί χρέη κυβερνήτη. Είναι αδειούχος πιλότος, σύμφωνα με τα σχετικά έγγραφα της Πολιτικής Αεροπορίας του Ηνωμένου Βασιλείου. Έγινε έλεγχος από τον εργοδότη του, τις Κυπριακές αερογραμμές, καθόσον αφορά τον ουσιώδη χρόνο, και κατείχε έγκυρη άδεια μέχρι την 30.6.06 (τεκμήριο 1). Η εταιρεία 15 ημέρες πριν από τον επόμενο μήνα εκδίδει και αποστέλλει πρόγραμμα πτήσεων κάθε πιλότου. Υπόκειται σε αλλαγές, σε περίπτωση ακύρωσης πτήσεων και δίνεται γραπτή ειδοποίηση αν αλλάξει κάτι. Περί τα μέσα Ιουλίου 2005 δόθηκε στον ενάγοντα το πρόγραμμα πτήσεων για το μήνα Αύγουστο και ήταν ο προκαθορισμένος κυβερνήτης της πτήσης CY 336 της 17ης Αυγούστου 2005 για Αθήνα. Για την πτήση για Αθήνα CY 336 της 17.8.05 κανένας δεν γνώριζε για την πιθανή μετάβαση του Προέδρου στην Αθήνα, λόγω της επελθούσας τραγωδίας από την πτώση της μοιραίας πτήσης της Ήλιος. Εξ΄ου και δεν αναφέρεται στο σχετικό πρόγραμμα ότι η πτήση της 17ης Αυγούστου θα ήταν Προεδρική πτήση. Γύρω στις 15 με 16 του Αυγούστου ο ενάγων ειδοποιήθηκε τηλεφωνικώς ότι η πτήση θα μετέφερε τον Πρόεδρο και έτσι θα έπρεπε να παρουσιαστεί 1½ ώρα προηγουμένως, αντί του συνηθισμένου που είναι μία ώρα. Την πτήση CY 336 προς Αθήνα που μετέφερε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας την εκτέλεσε ο ενάγων σύμφωνα με τα τεκμήρια 3 και
Το τεκμήριο 3 είναι το performance activities report που το αποστέλλει η εταιρεία σε κάθε υπάλληλο περί τα μέσα του επόμενου μήνα και αναφέρονται οι ακριβείς ημερομηνίες που εργάστηκε ο υπάλληλος. Σύμφωνα λοιπόν με το έγγραφο αυτό ο ενάγων ήταν ο κυβερνήτης στην πτήση CY 336 από Λάρνακα στην Αθήνα. Πρόκειται για την καλούμενη, χάριν ευκολίας Προεδρική πτήση. Ο ενάγων έδωσε αναφορά, δηλαδή παρουσιάστηκε στις 14.30 με αναμενόμενη ώρα αναχώρησης την 16.00 και πραγματική ώρα αναχώρησης την 16.10 και με τελική άφιξη στην Αθήνα την 18.
Κανένας δεν έκαμε έλεγχο στον ενάγοντα, ούτε και ανέβηκε κάποιος επιθεωρητής των Κυπριακών Αερογραμμών στο σκάφος για έλεγχο, γιατί θέλει ειδική άδεια του κυβερνήτη να ανεβεί στο σκάφος. Ο ενάγων δεν είχε καμιά ειδοποίηση για επιπλέον μέλος του πληρώματος, γιατί ο επιθεωρητής θεωρείται πλήρωμα και θα πρέπει να παρουσιαστεί. Όπως κατέθεσε ο ΜΕ3 Τσαδιώτης, συγκυβερνήτης στην επίδικη πτήση, το οποίο και γίνεται αποδεκτό ως αναντίλεκτο, εάν θα γινόταν την ημέρα εκείνη έλεγχος στον ενάγοντα είτε στον ίδιο θα το γνώριζαν από προηγουμένως. Ο επιθεωρητής πιλότος που διενεργεί τους ελέγχους δηλώνεται από προηγουμένως ως μέλος του πληρώματος και έτσι γνωρίζουν ποια άτομα ταξιδεύουν μαζί τους. Δεν εισβάλλει ξαφνικά στο αεροσκάφος και τους αιφνιδιάζει για να τους κάμει έλεγχο. Την επίδικη Προεδρική πτήση την εκτέλεσε ο ενάγων, ως ο προκαθορισμένος κυβερνήτης, περίμενε τον Πρόεδρο, τον κ. Τάσσο Παπαδόπουλλο στις σκάλες, και ο ίδιος επέτρεψε στην προεδρική φρουρά να προβεί σε έλεγχο. Στην παράγραφο 9 (ζ) της έκθεσης απαίτησης αναφέρεται ότι η εφημερίδα ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ είναι ευρείας κυκλοφορίας τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό. Παρά τη γενικότητα της άρνησης της πιο πάνω παραγράφου, κατετέθη εκ συμφώνου βεβαίωση του πρακτορείου τύπου Κρόνος σύμφωνα με την οποία το σύνολο των πωλήσεων παγκυπρίως της εφημερίδας ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ την 20.8.2005 ήταν 59,546 ενώ στις 13.8.2005 ήταν 55,
Έπεται συνεπώς ως εξαγόμενο εύρημα ότι η εφημερίδα Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ κυκλοφορεί σε παγκύπρια βάση και την επίδικη ημερομηνία οι παγκύπριες πωλήσεις ανήλθαν σε 59,
Η Υπεράσπιση κατά την ακρόαση κινήθηκε βασικά σε δύο κυρίως άξονες. Ο ένας ότι το επίδικο δημοσίευμα δεν αφορά τον ενάγοντα αφού ήταν ο πιλότος που εκτέλεσε την «Προεδρική πτήση» προς την Αθήνα και συνεπώς καμιά διασύνδεση του δημοσιεύματος δεν μπορεί να γίνει μαζί του αντίθετα, είναι ο ενάγων που προσπάθησε να συνδέσει τον εαυτό του με αυτό. Ο άλλος άξονας ότι το δημοσίευμα είναι αληθής είδηση σε σχέση με τον κυβερνήτη της πτήσης ημερομηνίας 16.8.2005 και ότι αποτελεί εύλογο και καλόπιστο σχόλιο επί θέματος δημοσίου ενδιαφέροντος. ΔΙΚΟΓΡΑΦΑ Ο κ. Αγγελίδης στην αγόρευση του έθεσε σε έκταση και ανέλυσε υπό μορφή προδικαστικής ένστασης (Βλ. Νομικοί ισχυρισμοί 2.1) ότι το δικόγραφο της έκθεσης απαίτησης δεν αναφέρει τα άτομα ή την τάξη των ατόμων που γνώριζαν τα σχετικά γεγονότα και θεώρησαν από απλή ανάγνωση του δημοσιεύματος ότι αναφέρετο στον ενάγοντα, και επίσης ότι όσα αναφέρονται στις παραγράφους 5 και 6 της έκθεσης απαίτησης είναι γενικά και αόριστα και δεν αρκούν για να αποδείξουν ότι έγινε αντιληπτό από κάποια πρόσωπα, που έπρεπε να κατονομάζονται, ότι το δημοσίευμα αφορούσε τον ενάγοντα. Στην υπόθεση Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ κ.ά. ν. Στέλικου

(2004)1 Α.Α.Δ. 949 υπεδείχθη ότι στην Κύπρο εφαρμόζονται οι πρόνοιες της Δ.19 Θ.4 των περί Πολιτικής Δικονομίας Διαδικαστικών Κανονισμών, και δεν απαιτείται η παράθεση λεπτομερειών όταν προβάλλεται ισχυρισμός από τον ενάγοντα ότι οι λέξεις χρησιμοποιήθηκαν με μορφή άλλη από τη συνηθισμένη, νοούμενου ότι ο ενάγων προβάλλει στα σχετικά δικόγραφα τη σύνοψη των ουσιωδών γεγονότων πάνω στα οποία θα στηρίξει την αξίωση του. Ακόμα στην υπόθεση Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ κ.ά. ν. Στυλιανού

(2006)1 Α.Α.Δ. 632 εξηγήθηκε ότι όπου ο ενάγων στηρίζεται σε αληθινό υπονοούμενο, το οποίο ονομάζεται και νομικό υπονοούμενο, είναι γενικά απαραίτητο να περιλάβει στο δικόγραφο του και να αποδείξει (α) ότι οι λέξεις απευθύνονταν προς συγκεκριμένο άτομο η άτομα και (β) ότι το συγκεκριμένο άτομο η άτομα γνώριζαν τα ειδικά γεγονότα που θα έδιναν τη δυνατότητα να αντιληφθούν πως οι λέξεις στο υπονοούμενο απευθύνονταν στον ενάγοντα. Επειδή το δημοσίευμα έγινε σε εφημερίδα που κυκλοφορούσε σε ολόκληρη την Κύπρο δεν ήταν υπό τις περιστάσεις απαραίτητο ο ενάγων να περιλάβει στο δικόγραφο του γεγονότα, ούτε και να συγκεκριμενοποιήσει άτομα η κατηγορίες ατόμων που γνώριζαν τέτοια γεγονότα και μπορούσαν να αντιληφθούν σε ποιον αναφερόταν το δημοσίευμα. Είναι δε λογικό, ως υπεδείχθη να βασιστούμε στην υπόθεση ότι κάποιοι από τους αναγνώστες της εφημερίδας γνώριζαν τα στοιχεία και επομένως μπορούσαν να αντιληφθούν ότι το δημοσίευμα αναφερόταν στον ενάγοντα. Έχω μελετήσει την έκθεση απαιτήσεως καθώς και τις εισηγήσεις του κ. Αγγελίδη. Στην έκθεση απαιτήσεως καταγράφεται ολόκληρο το επίδικο δημοσίευμα και ειδικά, ως προς το κρινόμενο θέμα, γίνεται ειδική αναφορά όπως για παράδειγμα στις παραγράφους 5, 7 και 8 στους υπαλλήλους των Κυπριακών Αερογραμμών, στο οικογενειακό και φιλικό του περιβάλλον, στο επαγγελματικό του περιβάλλον, τόσο ανάμεσα στους συναδέλφους του πιλότους όσο και στα υφιστάμενο προσωπικό των Κυπριακών Αερογραμμών. Παρατίθενται λεπτομέρειες ως προς την φυσική σημασία των λέξεων (παράγραφος 5), και λεπτομέρειες υπό μορφή υπαινιγμού. (παράγραφος 6). Επισημαίνεται ακόμα ως υπεδείχθη στην υπόθεση Αλήθεια Εκδοτική Εταιρεία Λτδ κ.ά. ν. Λεωνίδα

(1997)1 Α.Α.Δ. 550, η εξωτερική μαρτυρία απαιτείται μόνο στις περιπτώσεις που το λιβελογράφημα δεν «φωτογραφίζει» απευθείας το δυσφημούμενο. Η θέση του ενάγοντα είναι ότι το επίδικο δημοσίευμα τον «φωτογραφίζει» αφού αυτός ήταν ο πιλότος στην επίδικη πτήση, βασιζόμενος στην φυσική ερμηνεία των λέξεων. Για τους πιο πάνω λόγους κρίνω ότι η εισήγηση περί ελαττωματικής έκθεσης απαιτήσεως δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Ανεξάρτητα από τα πιο πάνω, να σημειώσω ότι ουδέποτε ηγέρθη κατά την ακροαματική διαδικασία και όταν κυρίως προσφερόταν επί τούτου μαρτυρία από την πλευρά του ενάγοντα και των άλλων μαρτύρων, θέμα ή ένσταση για την αποδεκτότητα της μαρτυρίας, αλλά αντίθετα οι μάρτυρες αντεξετάστηκαν επί του θέματος αυτού. Προστίθεται ακόμα ότι εναγόμενοι δεν αποτάθηκαν να ζητήσουν λεπτομέρειες και ήγειραν το θέμα στο στάδιο των αγορεύσεων. Τέλος επισημαίνεται ότι στην υπεράσπιση εγείρεται μεν προδικαστική ένσταση, αλλά για διαφορετικό λόγο, και ειδικότερα ότι ο ενάγων δεν αποκαλύπτει αγώγιμο δικαίωμα εναντίον των εναγομένων, χωρίς κάποια άλλη ανάλυση ή επεξήγηση, και όχι για τους δικογραφικούς λόγους που ανέπτυξε στη αγόρευση του ο κ. Αγγελίδης. ΜΑΡΤΥΡΙΑ Ο ενάγων κατέθεσε ότι το δημοσίευμα αναφέρετο στο πρόσωπο του και εύκολα μπορούσε να γίνει αντιληπτό στους υπαλλήλους των Κυπριακών αερογραμμών αλλά και από αρκετό κόσμο ότι αναφερόταν στο πρόσωπο του. Η πτήση ήταν μια με κυβερνήτη τον ίδιο και αυτό το γνώριζαν παρά πολύ καλά όχι μόνο οι υπάλληλοι των Κυπριακών Αερογραμμών αλλά και αρκετοί από το φιλικό και οικογενειακό του περιβάλλον. Δεν είδε το δημοσίευμα αλλά το έμαθε όταν του τηλεφώνησε κάποιος φίλος του καθώς και από ανθρώπους που γνώριζαν ότι θα έκαμνε την Προεδρική πτήση. Κάποιος φίλος του που γνώριζε ότι θα εκτελούσε την Προεδρική πτήση τον πήρε τηλέφωνο και του είπε «ρε πιλότε ίντα πόν τούτα τα πράματα που κάμνεις» και ότι τον κατέβασαν από το αεροπλάνο γιατί είχε ληγμένη την άδεια του, οπότε και πληροφορήθηκε το δημοσίευμα. Του είπε μάλιστα ότι τον γνώριζε ως τυπικό άνθρωπο και επαγγελματία και αφού κάμνει τέτοια λάθη να δούμε τι κάμνει με τους άλλους. Του εξήγησε ότι εκτέλεσε την Προεδρική πτήση. Από το οικογενειακό του περιβάλλον είχε αντίδραση από τη μητέρα του που της είχε πει ότι θα εκτελούσε την επίδικη πτήση η οποία μετά το δημοσίευμα του είπε ότι την απογοήτευσε, ότι ντρέπεται και ρωτούσε αν θα τον απολύσουν, και προσπάθησε να δικαιολογηθεί. Εκείνο που του έκαμε εντύπωση είναι ότι η μητέρα του άκουε τις δικαιολογίες του και δυσκολευόταν να αμφισβητήσει το δημοσίευμα. Μετά το δημοσίευμα συνάδελφοι του έτρεξαν να μάθουν ποιος ήταν αυτός ο ανεύθυνος κυβερνήτης που διάπραξε τέτοιο αδίκημα. Όπως το έθεσε, ένα σφάλμα ήταν αρκετό για να σπιλωθεί μια καριέρα 20 ετών. Ακόμα και σήμερα συνάδελφοι του χρησιμοποιούν το περιστατικό για να τον χλευάσουν και η «ρετσινιά» έμεινε. Αγόρασε την εφημερίδα και προσπάθησε να βρει δικαιολογητικά μήπως αφήνει αμφιβολίες ότι αναφερόταν στο πρόσωπο του αλλά ήταν ξεκάθαρο ότι τον φωτογράφιζε. Παρόλα αυτά έψαξε να μάθει μήπως ο Πρόεδρος είχε ταξιδεύσει την προηγουμένη ημέρα για Αθήνα και επέστρεψε και ταξίδευσε ξανά μαζί του και διαπίστωσε ότι ο Πρόεδρος έφυγε μόνο την 17η Αυγούστου με την δική του πτήση. Στις 16 Αυγούστου δεν εργαζόταν και ρώτησε να μάθει αν κάποιος εκπαιδευτής κατέβασε κάποιο ή βρήκε ληγμένη την άδεια κάποιου και πήρε αρνητική απάντηση. Ούτε και στις 17 Αυγούστου δεν έγινε τέτοιο περιστατικό σε άλλη πτήση. Ανάλογη για το θέμα αυτό ήταν και η μαρτυρία του ΜΕ

Του έγιναν σχετικές υποβολές ότι το δημοσίευμα δεν αναφέρει το όνομα του, και αφορά κάποιον άλλο, αφού δεν ήταν ληγμένη η άδεια του και κανένας δεν τον κατέβασε από την επίδικη πτήση. Η θέση του ήταν πως πρόκειται για ισχυρισμούς για να δικαιολογηθεί το άρθρο που γράφτηκε κακόβουλα και ψευδώς. Αναφέρεται στον κυβερνήτη της πτήσης CY 336 που μετέφερε τον Πρόεδρο στην Αθήνα και κυβερνήτης ήταν ο ίδιος. Αφού ο μοναδικός κυβερνήτης της συγκεκριμένης πτήσης ήταν ο ίδιος, ψευδώς αναφέρει το άρθρο ότι τον κατέβασαν από το αεροπλάνο γιατί ήταν ληγμένη η άδεια του. Ένας που διαβάζει το άρθρο καταλαβαίνει ότι τον Κυβερνήτη που έπαιρνε τον Πρόεδρο με την πτήση CY 336 τον κατέβασαν από την πτήση γιατί είχε ληγμένη άδεια και ήταν ανεύθυνος και πλημμελής. Και κυβερνήτης ήταν ο ίδιος. Του τέθηκε ότι δεν διάβασε καλά το άρθρο, γιατί, αφού έκαμε την πτήση πώς μπορεί να προσβλήθηκε. Η θέση του ήταν ότι εξ' όσων γνωρίζει παρεξήγηση είναι να πεις κάτι και να καταλάβει ο άλλος κάτι άλλο. Όταν διάβασε το άρθρο κατάλαβε, όπως και ο υπόλοιπος κόσμος, ήταν καθαρό, ευνόητο και ξεκάθαρο ότι τον Κυβερνήτη της συγκεκριμένης πτήσης τον κατέβασαν άρον άρον γιατί ήταν ληγμένη η άδεια του. Αφού εκτέλεσε την πτήση είναι εμφανές, κατά την άποψη του, ότι ο δημοσιογράφος για κερδοσκοπικούς σκοπούς έγγραψε ανακρίβειες και ψεύτικο περιστατικό δακτυλοδείχνοντας τον και διασύροντας τον. Ανάλογες υποβολές έγιναν και στον ΜΕ3 Δημήτρη Τσαδιώτη, συγκυβερνήτη του ενάγοντα στην επίδικη πτήση. Ήταν η θέση του ότι το επίδικο δημοσίευμα υπονοούσε τον ενάγοντα και έμειναν οι εντυπώσεις και έτσι το αντιλήφθηκε τόσο ο ίδιος όσο και άλλοι συνάδελφοι τους. Σε ερώτηση ότι αυτοί που ήξεραν την πραγματικότητα γνώριζαν ότι δεν τους αφορούσε το δημοσίευμα, η θέση του ήταν πως ο ίδιος το γνώριζε αφού ήταν στην πτήση, αλλά οι άλλοι δεν γνώριζαν πως είχε ακριβώς η ιστορία και προσπαθούσαν να μάθουν τι έγινε. Παρά το γεγονός ότι έμαθαν εκ των υστέρων ότι δεν τους κατέβασαν από το αεροπλάνο οι εντυπώσεις έμειναν. Να προσθέσω ακόμα ότι ο μάρτυρας επιβεβαίωσε ότι η εταιρεία από τα μέσα του Ιουλίου είχε αποστείλει το roster με τις πτήσεις που θα εκτελούσε ο κάθε ένας. Ήταν ακόμα η θέση του ότι πολλοί συνάδελφοι κυβερνήτες, συγκυβερνήτες, αεροσυνοδοί, συνοδοί εδάφους που διάβασαν το δημοσίευμα αντιλήφθηκαν ότι αναφερόταν στον ενάγοντα. Άλλοι δεν γνώριζαν ότι ο ενάγων εκτέλεσε τη πτήση και πείστηκαν από το δημοσίευμα και άλλοι που δεν γνώριζαν, μετά το δημοσίευμα φρόντισαν να μάθουν ποιος ήταν ο προκαθορισμένος κυβερνήτης της πτήσης που θα την εκτελεούσε με ληγμένη την άδεια. Ακόμα και άτομα του δικού του περιβάλλοντος και συνάδελφοι του που γνώριζαν ότι έκαμε τη πτήση, του τηλεφωνούσαν από την Αθήνα για να μάθουν αν είναι για τον κυβερνήτη του, τον ενάγοντα, που έγραφε το δημοσίευμα. Υπεβλήθη στον ενάγοντα ότι το δημοσίευμα δεν αναφέρει ούτε το όνομα του ούτε και την 17.8.05 και ότι είχε ληγμένη άδεια πιλότου, και επανέλαβε ότι το δημοσίευμα αναφέρεται στον κυβερνήτη που εκτέλεσε την πτήση 336 που ήταν ο ίδιος. Ότι ο ίδιος θα ήταν ο Κυβερνήτης της πτήσης το γνώριζαν παρά πολύ καλά σύμφωνα με τον ενάγοντα όχι μόνο οι υπάλληλοι των Κυπριακών Αερογραμμών αλλά και αρκετοί από το φιλικό και οικογενειακό του περιβάλλον καθώς και αρκετοί άλλοι. Ειδικότερα γνώριζαν οι συνάδελφοι του ότι θα έκαμνε τη συγκεκριμένη πτήση στο τμήμα επιχειρήσεων αέρος εδάφους, αεροσυνοδοί και πιλότοι. Να παρεμβάλω ότι έδωσε επίσης μαρτυρία ο Στρατής Κωνσταντίνου (ΜΕ2) φίλος του ενάγοντα. Διάβασε στις 20.8.05 το επίδικο δημοσίευμα που αναφερόταν στην πτήση CY 336 που μετέφερε τον Πρόεδρο και ότι ο καπετάνιος δεν είχε άδεια και τον κατέβασαν. Είχε μιλήσει λίγες ημέρες προηγουμένως με τον ενάγοντα που του ανέφερε ότι θα εκτελούσε την πιο πάνω πτήση. Όταν διάβασε το δημοσίευμα πανικοβλήθηκε γιατί γνώριζε ότι η πτήση θα γινόταν από τον ενάγοντα και άρχισε να διερωτάται. Προβληματίστηκε πάρα πολύ και του τηλεφώνησε αν ήταν καλά και αν είχε επιπτώσεις στη δουλειά του λόγω του συμβάντος. Ο ενάγων του είπε ότι έκαμε τη πτήση όπως ήταν προγραμματισμένη. Το δημοσίευμα δεν ανέφερε το όνομα, αλλά φωτογράφιζε τον ενάγοντα και αντελήφθη ότι επρόκειτο για τον ενάγοντα. Ο ενάγων τον διαβεβαίωσε ότι δεν είχε πρόβλημα με τις άδειες και τη δουλειά του. Το δημοσίευμα τον προβλημάτισε παρά πολύ και κλονίστηκε αρκετά. Αντεξεταζόμενος εξήγησε ότι είχε μιλήσει με τον ενάγοντα λίγες ημέρες πριν την πτήση. Διερωτήθηκε μάλιστα, γιατί μίλησε μαζί του και μετά την 17η Αυγούστου, μήπως ο φίλος του είπε ψέμματα. Διαβάζοντας ένα τέτοιο άρθρο ιδιαίτερα τις ημέρες που θρηνήσαμε 120 άτομα το ζήτημα ήταν λεπτό και συναισθηματικό, ήταν πρωτοσέλιδο έχοντας δίπλα του τα συντρίμμια της Ήλιος και η πτήση του Προέδρου ήταν ιδιάζουσα και φωτογράφισε τον ενάγοντα. Στην ερώτηση πως φωτογράφιζε τον ενάγοντα αφού αυτός έκαμε τη πτήση, απάντησε ότι δεν ισχύει αυτό γιατί επρόκειτο για προγραμματισμένη πτήση που θα την έκαμνε συγκεκριμένος καπετάνιος. Διερωτήθη μήπως του είπε ψέματα ο ενάγων και δεν ήξερε αν έκαμε την πτήση. Διευκρίνισε ακριβώς επί τούτου πως βλέποντας το δημοσίευμα διερωτήθη αν του απέκρυψε κάτι ο φίλος του και αν του είπε ψέματα. Παρόλο που δεν ήθελε να τον αμφισβήτησει είχε ένα δίλημμα αν συνέβη το περιστατικό. Διατηρεί σχέσεις με αρκετούς στις Κυπριακές Αερογραμμές και ρώτησε τον Παναγιώτη Παναγιώτου, συγκυβερνήτη, αν άκουσε τίποτε και του απάντησε αρνητικά. Ήταν η θέση του ότι το δημοσίευμα ανέφερε ότι κατέβασαν τον ενάγοντα από την πτήση και ήταν σαφές για τον ίδιο ότι αφορούσε τον ενάγοντα. Αυτό λέει το δημοσίευμα και μπορεί κάποιος να γράψει ότι θέλει και να εννοεί ότι θέλει. Μαρτυρία έδωσε και ο εναγόμενος
Θα έλεγα ως γενική παρατήρηση ότι από όσα προέκυψαν, η μαρτυρία του κινήθηκε σε τρία επίπεδα. Το πρώτο ότι το δημοσίευμα δεν αφορούσε τον ενάγοντα. Το δεύτερο αφορούσε την ουσία του δημοσιεύματος και αν αυτό ήταν αληθές και κατά πόσο διασταύρωσε την πληροφορία που είχε, και τρίτο προσπάθησε να δώσει μια διαφορετική από τον ενάγοντα διάσταση και ερμηνεία το σχετικό δημοσίευμα με εντελώς διαφορετική προσέγγιση. Κατέθεσε γραπτή δήλωση υπό μορφή κυρίως εξέτασης. Κατέθεσε ότι το αεροπορικό δυστύχημα της Ήλιος που έγινε την 14.8.05, πέραν του συγκλονισμού που προκάλεσε στην Κυπριακή και Ελλαδική κοινωνία οδήγησε στο να υπάρξουν διαπιστώσεις για πολλά κακώς έχοντα περί την πολιτική αεροπορία και τους υπεύθυνους των διαφόρων υπηρεσιών της εταιρείας. Από την ίδια ημέρα Ελλαδικά και Κυπριακά μέσα μαζικής επικοινωνίας αποκάλυπταν κενά που υπήρξαν και συντέλεσαν στην τραγωδία, προφανώς, με στόχο να προβληματιστούν όλοι και να υπάρξουν άμεσα διαρθρωτικά μέτρα. Με στόχο αυτό, ως δημοσιογράφος διερεύνησε από την πρώτη στιγμή σωρεία πληροφοριών και ξεκίνησε να υποδεικνύει από την επομένη μέχρι σήμερα τα διάφορα κενά στη λειτουργία του Τμήματος Πολιτικής Αεροπορίας. Είχε προσωπικά την άποψη από χρόνια ότι οι Κυπριακές Αερογραμμές είχαν πάντα εξαιρετική φροντίδα και προσοχή για απόλυτα ασφαλείς πτήσεις. Θέμα που ανέδειξε πολλές φορές δημοσιογραφικά, τη διαδικασία αυστηρών ελέγχων και εφαρμογή των διεθνών κανόνων ασφαλούς αεροπλοΐας. Διατηρούσε άριστες σχέσεις συνεργασίας με τη διεύθυνση της εταιρείας και ιδιαίτερα τους κυβερνήτες και συγκυβερνήτες, κυρίως μέσω του συνδικαλιστικού τους οργάνου. Μετά το δυστύχημα και σε πολλές εκδόσεις ο Φιλελεύθερος μέχρι και σήμερα περιείχε στην πρώτη σελίδα ειδήσεις κύρια περί τις έρευνες, τα κενά και γενικά περί την Ήλιος ως εταιρεία που έλαβε υπό παράδοξες διαδικασίες άδεια και διενέργησε την τραγική πτήση. Η πληροφορία που έλαβε μεταξύ άλλων, αφορούσε ένα γεγονός που όντως είχε συμβεί, σε κάποια πτήση των Κυπριακών Αερογραμμών, όπου κάποιος κυβερνήτης είχε ληγμένη άδεια και η αυστηρότητα των διαδικασιών των Κυπριακών Αερογραμμών το διαπίστωσε και επέβαλε να αντικατασταθεί. Κάτω από την πίεση εκείνων των δραματικών στιγμών για ολόκληρη την Κύπρο, αλλά και πιο ειδικά για τους συγγενείς των θυμάτων που δεν είχαν αναγνωρίσει τα πτώματα των δικών τους, η πληροφορία ως έφθασε στον ίδιο, συνδέθηκε με το ταξίδι του Προέδρου τότε στην Αθήνα. Η αναφορά του στο επίδικο δημοσίευμα έγινε για να καταδείξει συγκριτικά την αυστηρότητα τήρησης των κανόνων από τις Κυπριακές Αερογραμμές που δεν ήταν ανάλογη στην περίπτωση του δυστυχήματος της Ήλιος. Ουσιαστικά ανέδειξε την σημασία της αυστηρότητας και έπρεπε να θεωρηθεί ως έπαινος για τις Κυπριακές Αερογραμμές και τους πιλότους της. Το βέβαιο είναι ότι ο ενάγων διενέργησε την εν λόγω πτήση και δεν τον αντικατέστησαν και είναι προφανές ότι δεν τον αφορούσε το δημοσίευμα γιατί δεν αντικαταστάθηκε σε αυτή ή άλλη πτήση για ληγμένη άδεια. Ήταν η θέση του ότι κανένας καλόπιστος τρίτος, και πολύ περισσότερο υπάλληλος των Κυπριακών Αερογραμμών, κάτω από τις δραματικές ώρες μετά την συντριβή του Ήλιος, γνωρίζοντας ή μαθαίνοντας ότι ο ενάγων διενήργησε ο ίδιος κανονικά την Προεδρική πτήση CY 336 προς Αθήνα δεν θα μπορούσε να θεωρήσει ότι ο ενάγων ήταν ο αναφερόμενος με ληγμένη άδεια κυβερνήτης που τον «κατέβασαν». Κανένας ακόμα αξιωματικός των Κυπριακών αερογραμμών που αλλεπάλληλα επικοινωνούσαν μαζί του, ζήτησε διόρθωση ή του υπέδειξε έστω ότι δεν υπήρξε την περίοδο εκείνη αντικατάσταση κυβερνήτη για ληγμένη άδεια. Το ίδιο και η συντεχνία των πιλότων. Κανένας δεν διέψευσε ή σχολίασε το συγκεκριμένο κείμενο. Ούτε ο ενάγων του απηύθυνε ένα έστω τηλεφώνημα ή επιστολή διαμαρτυρίας, που αν το έπραττε θα κατανοούσε με όσα, ως τα παρόντα θα του έλεγε, ότι ήταν μορφή επαίνου προς την υπευθυνότητα και συνέπεια των Κυπριακών Αερογραμμών έναντι του κοινού που ταξίδευε, η αντικατάσταση πιλότου. Ξαφνιάστηκε όταν έλαβε την αγωγή από τον ενάγοντα που δεν γνώριζε ούτε το όνομα ούτε και την ιδιότητα του και που προφανώς δεν αναφέρετο το δημοσίευμα του. Μάλιστα διερωτήθηκε αφού ο ίδιος διενήργησε την υπό αναφορά Προεδρική πτήση γιατί θεώρησε τον εαυτό του θιγώμενο αφού δεν τον αφορούσε το κείμενο. Το επίδικο κείμενο δεν αναφέρετο ούτε υπαινίσσετο οτιδήποτε περί τον ενάγοντα. Αν επικοινωνούσε μαζί του θα ελάμβανε τη διαβεβαίωση ότι δεν τον αφορά και ότι ουδείς εκ των εναγομένων επιθυμούσε η επεδίωξε να τον πλήξει προσωπικά, οικογενειακά, κοινωνικά ή ως επαγγελματία. Αντεξετάστηκε επί μακρόν. Προέκυψε ότι την πληροφορία την πήρε από τη Μονάδα Επιχειρήσεων των Κυπριακών Αερογραμμών και ήταν όπως την περίγραψε στην εφημερίδα. Η πτήση στην οποία έγινε έλεγχος έγινε την ίδια περίπου ώρα και τόπο που θα αναχωρούσε το αεροπλάνο που θα μετέφερε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Στο κείμενο υπάρχει μια αναφορά με λανθασμένη ημερομηνία της πτήσης. Ρωτήθηκε αν συμφωνεί ότι η σωστή ήταν 17 Αυγούστου. Αρχικά απάντησε ναι, και μετά διαφοροποιήθηκε ότι τούτη την στιγμή δεν μπορούσε να απαντήσει. Ρωτήθηκε τι τον πίεζε για να γράψει την πληροφορία στο άρθρο και απάντησε πίεση χρόνου και γεγονότων, την ίδια ώρα ασχολούνταν με παρά πολλά περιστατικά, γεγονότα, αναζήτηση, διευκρίνιση, συλλογή πληροφοριών σε σχέση γενικά με την ασφάλεια των πτήσεων. Οι Κυπριακές Αερογραμμές χειρίζονταν το θέμα με ιδιαίτερη διακριτικότητα και έπρεπε μέσα σε εκείνες τις πιεστικές συνθήκες να περιγράψουν το γεγονός και τη σημασία του, χωρίς να θίξουν οποιονδήποτε αλλά ακριβώς να υποδείξουν ότι η τήρηση των διαδικασιών ασφαλείας πτήσεων έχει αποτέλεσμα. Αρνήθηκε ότι δημοσίευσε την πληροφορία χωρίς έλεγχο για την αλήθεια του περιεχομένου της και χωρίς να διασταυρώσει τα στοιχεία. Ήταν η θέση του ότι η πληροφορία ήταν από άκρως έγκυρη πηγή και η διασταύρωσή της έγινε με τα πιο αρμόδια πρόσωπα της εταιρείας. Λόγω της έντασης των ημερών και της ιδιομορφίας της πληροφορίας, όταν διασταύρωνε ή ακόμα και η ίδια η πληροφορία, δεν τον ενδιέφερε το όνομα του πιλότου. Τον ενδιέφερε να επιβεβαιώσει με τον εξεταστή ότι συνέβη το γεγονός, ότι τα γεγονότα ήταν αυτά, δηλαδή ότι υπήρχε χωρίς προειδοποίηση έλεγχος με βάση τις διαδικασίες της εταιρείας, ότι υπήρχε κυβερνήτης με ληγμένη την άδεια και ότι ακολουθήθηκαν όσα προβλέπονται σε τέτοιες περιπτώσεις. Τα κύρια σημεία της είδησης ήταν ότι ακολουθήθηκε η διαδικασία ελέγχου, υπήρχε εύρημα σε σχέση με την άδεια ενός πιλότου και ότι αυτό έγινε την ώρα που ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ήταν στο αεροδρόμιο, ετοιμαζόταν για αναχώρηση με τη συγκεκριμένη πτήση. Εκείνο που ήθελε να προτάξει με το δημοσίευμα ήταν ότι οι διαδικασίες ασφαλείας και εφαρμογής όλων των πτητικών μέσων στην Κύπρο εφαρμόζονται. Διασταύρωσε όλα τα κύρια στοιχεία της είδησης, που ήταν ότι έγινε έλεγχος, αντιμετωπίστηκε το εύρημα, που είναι σοβαρό και γι' αυτό και το προτάσσει, την ώρα που ο Πρόεδρος ήταν στο αεροδρόμιο και έκανε δηλώσεις σχετικά με την ασφάλεια των πτήσεων. Του τέθηκε ότι το άρθρο αναφέρει ότι την ίδια ώρα ο επιθεωρητής κατέβαζε από το αεροσκάφος που θα μετέφερε τον Πρόεδρο στην Αθήνα, τον προκαθορισμένο κυβερνήτη που θα έκαμνε τη πτήση. Η θέση του ήταν καταφατική, ότι αυτή ήταν η εντύπωση χωρίς να είναι η βάση, και αν ήταν συγκεκριμένο θα αναφέρονταν με περισσότερες λεπτομέρειες, στο ότι αφορά τη συγκεκριμένη πτήση. Κατά τη διασταύρωση της πληροφορίας κανένας δεν του ανέφερε ότι ήταν διαφορετικά τα πράγματα. Ότι ήταν άλλο αεροπλάνο της ίδιας γραμμής ή αν ήταν εκείνο. Μετά που έλαβε την αγωγή από τον ενάγοντα, που δεν τον γνώριζε, επικοινώνησε και με τον συγκεκριμένο επιθεωρητή και με τον αρχιπιλότο με την ερώτηση «ήταν αυτό το όνομα που έκαμε την πτήση και που κατέβασε που ήταν με ληγμένη άδεια». Η απάντηση, αν και γνώριζε, γιατί είχε πληροφορηθεί το όνομα του κυβερνήτη στον οποίον αναφερόταν, ήταν όχι αυτός έκαμε τη συγκεκριμένη πτήση και δεν έχει σχέση με το περιστατικό της ληγμένης αδείας. Του επιβεβαίωσαν ότι ο ενάγων έκαμε τη πτήση CY 336 και πήρε τον Πρόεδρο κανονικά και δεν τον αφορά το περιστατικό. Στην ερώτηση αν επομένως το άρθρο όπως δημοσιεύθηκε δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, απάντησε ότι θα διαφωνούσε και δεν αφορά τον ενάγοντα. Ερωτηθείς αν με τα δεδομένα που έχει σήμερα το άρθρο ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, απάντησε στο μεγαλύτερο του μέρος ναι, πλην το μέρος που αφορά την πτήση που θα μετέφερε τον Πρόεδρο, δηλαδή σε ποιο από τα 2-3 αεροσκάφη των Κυπριακών Αερογραμμών που βρίσκονταν εκείνη την ώρα που ήταν παρών ο Πρόεδρος στο αεροδρόμιο και έκανε τις δηλώσεις, συνέβη το συγκεκριμένο γεγονός. Σε νέα ερώτηση αν το άρθρο ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, απάντησε ότι δεν στρέφουν το φως πάνω σε συγκεκριμένη πτήση ή σε οποιονδήποτε πιλότο, αλλά μιλούν για τις διαδικασίες των Κυπριακών Αερογραμμών. Θεωρεί ότι παρεξηγείται το πνεύμα και ο τρόπος ανάγνωσης. Οι τρεις λέξεις και μόνο «το αεροσκάφος που θα μετάφερε τον Πρόεδρο στην Αθήνα», δεν γίνεται αναφορά στην CY 336 που ήταν η αναχώρηση του Προέδρου και πρέπει να διαχωριστούν. Δηλαδή θα πρέπει να διαχωριστεί ο αριθμός μιας πτήσης από τον τύπο και το όνομα ενός αεροσκάφους, όπως και από τους κυβερνήτες που θα χειριστούν την πτήση. Συμφώνησε ότι ο Πρόεδρος ταξίδεψε με ένα αεροπλάνο, αλλά το δημοσίευμα προτάσσει ότι τα γεγονότα έγιναν την ώρα που ο Πρόεδρος ήταν στο αεροδρόμιο για να αναχωρήσει με πτήση για Αθήνα και επιθεωρητής των Κυπριακών Αερογραμμών διενεργώντας έλεγχο διαπίστωσε ληγμένη άδεια πιλότου και τον κατέβασε από το αεροπλάνο. Ήταν η θέση του ότι δεν αναφέρεται στην πτήση CY 336 και σε ερώτηση αν αναφέρεται σε άλλη πτήση, απάντησε ότι δεν μιλά για τη συγκεκριμένη πτήση και αν ήθελε να υποδείξει ότι ήταν αυτή, θα κατέληγε με τη συγκεκριμένη πτήση CY 336, που δεν το αναφέρει συγκεκριμένα, αφού η πτήση αυτή ολοκληρώθηκε και εκτελέστηκε χωρίς κανένα συναφές γεγονός. Στην ερώτηση ότι συνεπώς η πτήση CY 336 δεν μετέφερε τον Πρόεδρο στην Αθήνα, απάντησε ότι αυτό δεν το γνωρίζει αλλά γνώριζε ότι ήταν προγραμματισμένη η αναχώρηση του Προέδρου με την πτήση αυτή. Σε υποβολή ότι το κείμενο αναφέρεται στην συγκεκριμένη αυτή πτήση απάντησε ότι 336 για Αθήνα εκτελείται καθημερινά και αν πήγε Τρίτη γιατί στο κείμενο αναφέρεται και στην Τρίτη. Δεν γνώριζε αν ο Πρόεδρος πέταξε μια φορά για Αθήνα και εκείνο που έγραψε είναι ότι ο Πρόεδρος «θα ταξίδευε» και όχι «με το οποίο ταξίδευσε». Ακριβώς επειδή δεν γνώριζε αν επρόκειτο για την πτήση που ταξίδεψε ο Πρόεδρος, στο κείμενο ανέφερε ότι «θα ταξίδευε» και δεν αναφέρονταν στον ενάγοντα που εκτέλεσε την πτήση. Στην ερώτηση αν τελικά ο Πρόεδρος ταξίδεψε και την Τρίτη, απάντησε ότι το δημοσίευμα δεν αφορά με ποια πτήση έφυγε ο Πρόεδρος, περιγράφει. Και δεν μπορεί να απαντήσει στην ερώτηση γιατί δεν εξέτασε το θέμα του ταξιδιού του Προέδρου. Η αναφορά του είναι σε κυβερνήτη που δεν εκτέλεσε την πτήση. Ερωτήθηκε ποια ήταν η πληροφόρηση που είχε για τον ενάγοντα αφού διασταύρωσε την πληροφορία του, και η απάντηση ήταν πως το θέμα ή οτιδήποτε σε σχέση με τον ενάγοντα δεν ασχολήθηκε, δεν τον αφορούσε και οι ισχυρισμοί του έγιναν γνωστοί με την παραλαβή της αγωγής και δεν ασχολήθηκε ποια πτήση έκαμε τελικά ο ενάγων. Ρωτήθηκε ευθέως να απαντήσει ποιας πτήσης κατέβασαν τον κυβερνήτη που αναφέρεται στο άρθρο, αλλά δεν μπορούσε να αναφέρει γιατί δεν ήταν αντικείμενο της προσοχής του, ούτε και η κρίσιμη αναφορά στο δημοσίευμα. Το κείμενο δεν έχει σχέση με τον ενάγοντα. Αρνήθη σε σχετική υποβολή ότι το άρθρο φωτογραφίζει τον ενάγοντα ως τον προκαθορισμένο κυβερνήτη της πτήσης που θα έπαιρνε τον Πρόεδρο στην Αθήνα και ήταν η θέση του ότι σε καμία περίπτωση δεν αφορά το πρόσωπο του ενάγοντα και αν υπήρχε έστω και η ελάχιστη τέτοια εικόνα, οι συνάδελφοι του και οι εργοδότες του και ο ίδιος θα αντιδρούσαν πολύ έντονα, κάτι που δεν έγινε. Αν τα γεγονότα που περιγράφονται στο κείμενο, που δεν αφορούν τον ενάγοντα, ήταν παραπλανητικά τόσο η εταιρεία όσο και η Πολιτική Αεροπορία θα αντιδρούσαν γιατί εγείρεται θέμα ισχύος της άδειας των πιλότων. Ρωτήθηκε ξανά σε ποιον κυβερνήτη αναφέρεται το άρθρο και απάντησε σε καμία περίπτωση στον ενάγοντα, ήταν εντελώς άλλος κυβερνήτης. Του υπεβλήθη αν το γεγονός ότι δεν επικοινώνησε κανένας μαζί του αυτό σημαίνει ότι το άρθρο είναι αληθές, και απάντησε ότι ουδείς εξ'αυτών εξέλαβε το δημοσίευμα ότι αφορά τον ενάγοντα και γι' αυτό και δεν υπήρξε αντίδραση η διευκρίνιση. Ρωτήθηκε, αφού δεν αφορά τον ενάγοντα τότε ποιον αφορά, και απάντησε συγκεκριμένο πιλότο που τον κατέβασαν από το αεροπλάνο. Ρωτήθηκε επίμονα ξανά απ' αυτού, και ήταν η θέση του ότι αφορούσε συγκεκριμένο πιλότο που είχε κάμει την πτήση την Τρίτη κατά την οποία ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ήταν στην αίθουσα των επισήμων και έκαμνε δηλώσεις για την ασφάλεια των πτήσεων. Αν αφορούσε το όνομα του κυβερνήτη θα το έγραφε και δεν αφορά τον ενάγοντα. Ήταν ακόμα η θέση του ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τις ημέρες εκείνες δεν επισκέφθηκε το αεροδρόμιο μόνο για να μεταβεί με τη συγκεκριμένη πτήση στην Αθήνα, αλλά είχε και άλλες φορές παρουσία στο αεροδρόμιο που είτε δημοσιοποιήθηκε είτε όχι, γιατί εκεί ήταν το επίκεντρο των ερευνών λόγω της αεροπορικής τραγωδίας. Ο ενάγων δεν ισχυρίστηκε ότι πραγματοποίησε την πτήση την Τρίτη και στο άρθρο δεν αναφέρεται για πραγματοποίηση του ταξιδιού από τον Πρόεδρο αλλά σε ταξίδι που θα πραγματοποιούσε. Του υπεβλήθη ότι εν τοιαύτη περίπτωση ο Πρόεδρος είτε ταξίδεψε και την Τρίτη και την Τετάρτη είτε πήγε στο αεροδρόμιο μόνο για να κάμει δηλώσεις και απάντησε ότι ισχυρίζεται αυτά που αναφέρει στο κείμενο του. Δεν ασχολήθηκε ούτε με το αν ο Πρόεδρος πήγε στο αεροπλάνο, ούτε ποιο αεροπλάνο, ή με ποιο πιλότο. Επιμένει σε αυτό που έγραψε στο κείμενο του και όχι το τι έκαμε ο Πρόεδρος. Αρνήθη ότι επρόκειτο για αυθαίρετο κείμενο και με αδιαφορία για τις συνέπειες που θα είχε και ουδείς, με οποιοδήποτε τρόπο επίσημο ή ανεπίσημο ή έστω με φιλική συνομιλία, του ανέφερε οτιδήποτε για το δημοσίευμα παρά μόνο ότι αποτελεί ένδειξη τήρησης των διαδικασιών στην εταιρεία και κανείς δεν αναφέρθηκε στον ενάγοντα. Του υπεβλήθη ότι δεν κατέβασαν κυβερνήτη όπως αναφέρει στο δημοσίευμα του και η θέση του ήταν πως δεν αφορούσε τον ενάγοντα, αλλά αφορά συγκεκριμένο επιθεωρητή και πρώην κυβερνήτη των Κυπριακών Αερογραμμών. Επίμονα ξαναρωτήθηκε να αναφέρει σε ποια πτήση κατέβασαν τον πρώην κυβερνήτη και ήταν η θέση του ότι δεν μπορούσε να απαντήσει για τη συγκεκριμένη πτήση, αλλά απαντούσε για τη μέρα και τα περιστατικά κάτω από τα οποία έγινε. Του υπεβλήθη ότι η πτήση CY 336 που μετέφερε τον Πρόεδρο στη Αθήνα εκτελέστηκε από τον ενάγοντα και η απάντηση ήταν πως στο δημοσίευμα αναφέρεται στην Τρίτη και γνωρίζει όσα αναφέρει στο δημοσίευμα. Αρνήθη ότι το άρθρο γράφτηκε κακόβουλα και ήταν με όλη τη συσσωρευμένη εμπειρία ετών σε μετωπική δημοσιογραφία. Ο ενάγων θεωρεί ότι η εργοδοσία του, οι συνάδελφοι του οι προϊστάμενοι του και όλη η αεροπορία της Κύπρου συνωμότησαν μαζί του εναντίον του, το οποίο θεωρεί αχαρακτήριστο. Τέλος αρνήθηκε ότι το δημοσίευμα ήταν δυσφημιστικό για τον ενάγοντα γιατί δεν τον αφορά. ΕΚΑΤΕΡΩΘΕΝ ΘΕΣΕΙΣ Έχω παραθέσει μεγάλο μέρος της μαρτυρίας και κυρίως εκείνης του εναγόμενου 2 ακριβώς για να καταδειχθούν οι διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των δυο πλευρών. Πριν προχωρήσω περαιτέρω με την μαρτυρία, θεωρώ ότι είναι καλύτερα να τεθεί το περίγραμμα της απαίτησης και της υπεράσπισης, αναγκαίο στοιχείο ως προς την αξιολόγηση του ιδίου του δημοσιεύματος, δεδομένης της διαφορετικής προσέγγισης που υπήρξε τόσο από τους μάρτυρες όσο και στις εμπεριστατωμένες αγορεύσεις των δυο πλευρών. Σύμφωνα με την απαίτηση το δημοσίευμα αναφερόταν στον ενάγοντα ή και εύκολα μπορούσε να γίνει αντιληπτό ότι αναφερόταν σε αυτόν και στην παράγραφο 5 καταγράφεται λεπτομερώς τι απεδίδετο στον ενάγοντα από τη φυσική ερμηνεία του δημοσιεύματος, ενώ στην παράγραφο 6 τι μπορούσε να γίνει αντιληπτό για τον ενάγοντα. Στη παράγραφο 7 καταγράφονται γεγονότα τα οποία δικαιολογούν την απόδοση τιμωρητικών ή παραδειγματικών αποζημιώσεων και μεταξύ άλλων (βλ. παράγραφο 9 (στ), (η)) ότι δεν γνώριζαν την αλήθεια του δημοσιεύματος και χωρίς να ενδιαφερθούν για την αλήθεια και ότι γνώριζαν την αναλήθεια του δημοσιεύματος και δεν προέβηκαν σε επαρκή διασαφήνιση των πληροφοριών και των γεγονότων. Η υπεράσπιση στηρίζεται στην αλήθεια του γεγονότος και ότι δεν αφορούσε τον ενάγοντα αλλά την πτήση ημερομηνίας 16.8.2005 που μετέφερε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας από την Λευκωσία στην Αθήνα και όχι την πτήση της 17.8.
Εδώ να παρεμβάλω ότι στο δημοσίευμα δεν γίνεται αναφορά σε κάποια ημερομηνία, αλλά ότι η επίδικη πτήση έγινε «το απόγευμα της περασμένης Τρίτης». Εξάγεται ότι Τρίτη ήταν η 16.8.2005 ενώ η Προεδρική πτήση έγινε την 17.8.
Αυτό επιχειρήθηκε να χρησιμοποιηθεί ως δικαιολογία ότι το δημοσίευμα δεν αναφερόταν στον ενάγοντα αλλά αναφερόταν σε πτήση άλλης ημερομηνίας, πλην όμως ως τουλάχιστον έγινε αντιληπτό κατά την αντεξέταση του ενάγοντα δεν υποστηρίχθηκε με ανάλογες υποβολές, εκτός από το γεγονός ότι ο ίδιος αφού εκτέλεσε την πτήση, το δημοσίευμα δεν αναφερόταν σε αυτόν αλλά σε κάποιο άλλο πιλότο μιας κάποιας άλλης πτήσης. Επισημαίνεται πως εν πάση περιπτώσει τέτοιο θέμα δεν προωθήθηκε ούτε στην αγόρευση του κ. Αγγελίδη. Χρησιμοποιήθηκε όμως από τον ΜΥ1, και όπως θα εξηγηθεί και στην συνέχεια αντιφατικώς και ανεπιτυχώς, αφού αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μετέβη στην Αθήνα την 17.8.05 με την πτήση των Κυπριακών Αερογραμμών CY
Σχετικό προς τούτο είναι, πέραν του τεκμηρίου 4, το τεκμήριο 5 (α) και (β) η Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας ημερομηνίας 17.8.05 σύμφωνα με την οποία «Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Τάσος Παπαδόπουλος αναχώρησε σήμερα για την Αθήνα και επέστρεψε στις 18.8.05.» Ως φαίνεται εκ του τεκμηρίου 5 η 17η Αυγούστου ήταν ημέρα Τετάρτη παρά το γεγονός ότι στο δημοσίευμα η αναφορά ήταν για Τρίτη. ΥΠΟΝΟΟΥΜΕΝΟ Παρόλο που έχω αναφερθεί στο θέμα, στην υπόθεση Μαύρου ν. Στυλιανού κ.ά.

(2002)1 Α.Α.Δ. 1743 εξηγήθηκε ότι το υπονοούμενο, όπως ορίζεται νομικά, προκύπτει όπου ο ενάγων δεν βασίζεται στη φυσική και συνήθη σημασία των λέξεων για να ισχυριστεί ότι δυσφημίστηκε, αλλά πάνω σε ένα υπονοούμενο που γράφτηκε. Έτσι μπορεί να δώσει μαρτυρία πάνω σε οποιαδήποτε γεγονότα ή περιστάσεις που έχει περιλάβει στα δικόγραφά του και τα οποία οδηγούν κάποιο λογικό πρόσωπο στο συμπέρασμα ότι οι λέξεις είχαν τη σημασία αυτή, νοουμένου ότι τα γεγονότα ή οι περιστάσεις αυτές ήταν γνωστές στα πρόσωπα τα οποία έλαβαν γνώση του δημοσιεύματος. Ένα αρκετά θα έλεγα χαρακτηριστικό παράδειγμα του υπονοουμένου (innuendo) δίνεται στο σύγγραμμα Media Law των Robertson and Nicol, 4η έκδ., σελ. 86, που εξηγείται ότι να πει κάποιος ότι η κατοικία του «Α» είναι στην τάδε οδό δεν αποτελεί δυσφήμιση στον μέσο συνηθισμένο πολίτη, εκτός από εκείνους που γνωρίζουν ότι η συγκεριμμένη οδός είναι πορνείο. Στην περίπτωση αυτή υπάρχει δυσφημιστικό υπονοούμενο σε εκείνους που γνωρίζουν τα γεγονότα, που δεν καταγράφονται όμως στο κείμενο. Είναι εξάλλου γνωστό ότι σε υποθέσεις δυσφήμισης οι αρχές με βάση τις οποίες κρίνεται ένα κείμενο είναι η συνήθης ερμηνεία των λέξεων με το κριτήριο της αντίληψης του ορθά σκεπτόμενου συνηθισμένου πολίτη. Και σύμφωνα με την εισήγηση της κας Αγαθοκλέους η υπόθεση του ενάγοντα βασίζεται στη συνηθισμένη και φυσική σημασία των λέξεων. (Ατταλίδης ν. Ροδούλλη

(2002)1 Α.Α.Δ. 854). Ορθή εξ' άλλου κρίνω ότι είναι η παραπομπή της κας Αγαθοκλέους στον Gatley 7η εκ. σελ. 127, που εξηγείται ότι το ερώτημα είναι κατά πόσο το δημοσίευμα προσδιορίζει τον ενάγοντα με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέπει σε εκείνους που τον γνωρίζουν να αντιληφθούν ότι είναι το πρόσωπο που αναφέρεται, και ότι δεν απαιτείται όλος ο κόσμος να αντιληφθεί το δυσφημιστικό νόημα, αλλά είναι αρκετό αν αυτοί που γνώριζαν τον ενάγοντα μπορούσαν να αντιληφθούν ότι είναι το πρόσωπο που εννοείται. Στην παρούσα υπόθεση τα δικόγραφα καλύπτουν πλήρως το θέμα ώστε να μην χρειάζεται περαιτέρω ενασχόληση. ΘΕΜΑ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Έχω ήδη αναφερθεί ότι το θέμα που πραγματευόταν το κείμενο ήταν δημοσίου ενδιαφέροντος. Και επ' αυτού συμφωνούν και οι δυο πλευρές και δεν νομίζω ότι χρειάζεται η σε βάθος αναζήτηση νομολογιακής υποστήριξης για το τι συνιστά δημόσιο ενδιαφέρον. Ο κ. Αγγελίδης παραπέμπει σε συγγράμματα και σε σειρά αποφάσεων, τόσο Κυπριακών Δικαστηρίων όσο και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου ως προς το τι συνιστά θέμα δημοσίου ενδιαφέροντος. Περιορίζομαι και υιοθετώ, την περικοπή από τον Gatley on Libel and Slander, 10η έκδ., σελ. 311: «Matters of public interest are very numerous and should not be confined with narrow limits.... Whenever a matter is such as to affect people at large, so that they may be legitimately interested in or concerned at what is going on or what may happen to them or to others, then is a matter of public interest on which everyone is entitled to make fair comment. » Στην υπόθεση T.M.P Agents v. Saba & Co (T.M.P), Πολ. Έφεση 11911, ημερ. 16.4.07 εξηγήθηκε ότι στην κατηγορία των θεμάτων δημοσίου ενδιαφέροντος περιλαμβάνονται θέματα κεντρικής και τοπικής διοίκησης, διαγωγή δημοσίων προσώπων, συντεχνίες, η αστυνομία, έργα τέχνης, βιβλία, θεατρικά και κινηματογραφικά έργα, τηλεόραση και άλλες εκπομπές. Το θέμα που πραγματευόταν το δημοσίευμα ήταν ιδιαίτερα σοβαρό και απτόταν με την εν γένει ασφάλεια των πτήσεων. Το κλίμα που επικρατούσε καθόλη την προηγηθείσα αλλά και επακολουθήσασα περίοδο που δημοσιεύθηκε το δημοσίευμα, λόγω ακριβώς της πτώσης του αεροπλάνου της Ήλιος και της ανείπωτης τραγωδίας που έπληξε και συντάραξε τον τόπο, καθιστούσε το θέμα υψίστου δημοσίου ενδιαφέροντος, με τεράστιες παραμέτρους. Ενδιέφερε την πληροφόρηση κάθε πολίτη όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά ακόμα και στο εξωτερικό. Μια ματιά στις διάφορες σελίδες της εφημερίδας (τεκμήριο 6) επιβεβαιώνει του λόγου το ασφαλές. ΑΝ ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΖΕ ΤΟΝ ΕΝΑΓΟΝΤΑ Η υπεράσπιση εστιάζεται στο ότι αποτελούσε αληθινή είδηση σε σχέση με τον κυβερνήτη της πτήσης της 16.8.05 και πρόκειται για καλόπιστο σχόλιο επί δημοσίου ενδιαφέροντος και αποτελεί προνομιούχο υπό επιφύλαξη δημοσίευμα που έγινε καλόπιστα. Παρενθετικά να αναφέρω ότι η αναφορά στην υπεράσπιση για την πτήση της 16ης Αυγούστου από Λευκωσία προς Αθήνα είναι εμφανώς και αυτονόητα εσφαλμένη χωρίς κάποια ιδιαίτερη σημασία. Έχω αναφερθεί στις εμπεριστατωμένες και μακροσκελείς αγορεύσεις και των δυο πλευρών. Θα πρέπει να αναφέρω ότι ανεξάρτητα αν δεν γίνεται ειδική αναφορά σε αυτές, έχω πλήρως υπόψη μου το σύνολο των εκατέρωθεν θέσεων και εισηγήσεων. Αποτελεί όμως πρώτιστο ζήτημα να εξακριβωθεί κατά πόσο το δημοσίευμα εννοούσε και αφορούσε τον ενάγοντα, αν τον «φωτογραφίζει» ως ήταν η εισήγηση της κ. Αγαθοκλέους αλλά και η μαρτυρία του ίδιου του ενάγοντα και των άλλων μαρτύρων, ή αν αφορούσε άλλο πιλότο όπως εισηγήθηκε ο κ. Αγγελίδης και ο ΜΥ1. Στην υπόθεση Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ κ.ά. ν. Στυλιανού

(2006)1 Α.Α.Δ. 632 υπεδείχθη ότι δεν απαιτείται ως προϋπόθεση για τη δημιουργία αγώγιμου δικαιώματος η ρητή αναφορά στο όνομα του προσώπου στο οποίο αφορά το δημοσίευμα αλλά είναι αρκετή η αναφορά σε στοιχεία που προδίδουν την ταυτότητα και τον φωτογραφίζουν. Στο σύγγραμμα Media Law ανωτέρω, σελ. 93, εξηγείται ότι στην περίπτωση που το δημοσίευμα μεταφέρει και αποδίδει κατακριτέα συμπεριφορά σε κάποιον δημιουργεί αγώγιμο δικαίωμα αν ο ενάγων αποδείξει ότι τουλάχιστον κάποιοι αναγνώστες μπορούσαν να τον αναγνωρίσουν ως το κρινόμενο πρόσωπο, ή ότι τα γεγονότα υπονοούσαν τέτοια συμπεριφορά εκ μέρους του. Σε τέτοια περίπτωση «ο στόχος» του δημοσιεύματος μπορεί να εγείρει αγωγή και αν η γνώση των γεγονότων εξαρτάται από ειδικές συνθήκες που δεν είναι γνωστές σε όλους, θα πρέπει να αποδειχθεί ότι δημοσιεύτηκε σε πρόσωπα που μπορούσαν να διακρίνουν την σύνδεση του δημοσιεύματος με τον ενάγοντα. Η Αρκτίνος ανωτέρω είναι σχετική. Το κρίσιμο ερώτημα που πρέπει να τεθεί σε τέτοιες περιπτώσεις είναι αν το συγκεκριμένο πρόσωπο που ήγειρε την αγωγή είναι το συγκεκριμένο πρόσωπο που εδείχνετο προσωπικά από τις λέξεις. (Στυλιανού ν. Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ κ.ά. Πολ. Έφεση 89/05, ημερ. 20.7.07). Αν η απάντηση είναι θετική τότε υπάρχει και αγώγιμο δικαίωμα. Θα πρέπει τέλος να λεχθεί ότι σε τέτοιες περιπτώσεις, που δεν κατονομάζεται ο ενάγων, δεν έχει σημασία η πρόθεση του συντάκτη, ότι δηλαδή δεν στόχευε τον ενάγοντα (unintentional defamed) γιατί εκείνο που έχει σημασία είναι κατά πόσο ένας λογικός αναγνώστης μπορούσε να σκεφτεί ότι απευθυνόταν στον ενάγοντα. (Hulton v. Jones

(1910)A.C. 20). Θα επανέλθω στο θέμα αυτό πιο κάτω, παρόλο που από τώρα θα πρέπει να λεχθεί ότι δεν ήταν αυτή η υπεράσπιση των εναγομένων. Η υπεράσπιση ήταν ότι το δημοσίευμα δεν φωτογράφιζε και δεν αφορούσε τον ενάγοντα και όχι ότι επρόκειτο περί λάθους ( innocent mistake). Από την καταγραφείσα μαρτυρία είναι φανερό ότι δόθηκε, αχρείαστη κατά την άποψη μου, έκταση και μάκρος στο ζήτημα αυτό, έστω και αν αποτέλεσε μια εκ των γραμμών πλεύσης της Υπεράσπισης. Έχει ξεκαθαρίσει με σχετικό εύρημα ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ταξίδευσε την 17.8.05 με τη συγκεκριμένη πτήση για Αθήνα. Η προσπάθεια της Υπεράσπισης να αποσυνδεθεί το δημοσίευμα από τον ενάγοντα κρίνεται ως ανεπιτυχής και αντιφατική. Έχω παραθέσει το επίδικο δημοσίευμα και δεν χρειάζεται να το επαναλάβω. Το δημοσίευμα ευθέως αναφερόταν στον «κυβερνήτη της πτήσης Τάσσου για Αθήνα» όπως ακριβώς επί λέξει αναγράφει και ο τίτλος του, που έγινε με την πτήση των Κυπριακών Αερογραμμών CY

Και είναι ξεκάθαρο πως αυτό ακριβώς το αντιλαμβανόταν και ο ΜΥ1 αφού από την κυρίως εξέταση, υπό μορφή γραπτής δήλωσης, κατέθεσε ότι ο ενάγων εκτέλεσε κανονικά την Προεδρική πτήση CY 336 προς Αθήνα και διερωτήθηκε, αφού εκτέλεσε τη πτήση γιατί θεώρησε τον εαυτό του θιγώμενο. Άλλωστε και ο ίδιος δέκτηκε αντεξεταζόμενος ότι η αναφορά στην ημερομηνία της πτήσης είναι λανθασμένη. Το γεγονός ότι αναγράφεται ότι η πτήση έγινε την Τρίτη και όχι την Τετάρτη, κρίνω ότι δεν έχει καμία σημασία, αφού εκείνο που με μια πρώτη και απλή μάτια που αντιλαμβάνεται ο μέσος και απλός αναγνώστης είναι ότι ο προκαθορισμένος κυβερνήτης του αεροσκάφους των Κυπριακών Αερογραμμών που θα μετέφερε τον Πρόεδρο στην Αθήνα με την πτήση CY 336, μετά από έλεγχο που έγινε διαπιστώθηκε ότι είχε ληγμένη την άδεια του και τον κατέβασαν από το αεροπλάνο άρον άρον. Τα στοιχεία που καταγράφονται είναι τόσο λεπτομερή και επεξηγηματικά ώστε μόνο το όνομα του ενάγοντα απουσίαζε. Και συμφωνώ με την θέση του ενάγοντα, ότι διαβάζοντας ένας το κείμενο, είναι ξεκάθαρο ότι τον προκαθορισμένο κυβερνήτη, που ήταν ο ίδιος, τον κατέβασαν από το αεροπλάνο. Δεδομένου ότι ένας ήταν ο κυβερνήτης της συγκεκριμένης Προεδρικής πτήσης το δημοσίευμα δεν μπορούσε να αναφερόταν σε οποιοδήποτε άλλο. Το έντονο χαρακτηριστικό στοιχείο του δημοσιεύματος δεν ήταν μόνο η άμεση διασύνδεση του συγκεκριμένου κυβερνήτη του αεροσκάφους της συγκεκριμένης πτήσης με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αλλά και η ύπαρξη φωτογραφίας του Προέδρου με υπότιτλο (λεζάντα), «Βρήκαν ληγμένη την άδεια του» ώστε να μην αφήνεται απολύτως καμία αμφιβολία ότι αφορούσε τον κυβερνήτη της συγκεκριμένης πτήσης που θα μετέφερε τον Πρόεδρο στην Αθήνα. Αυτή ακριβώς ήταν και η αντίληψη των ΜΕ2 και
Σημειώνω ακόμα και την κατάληξη του κειμένου «αν η αρμοδία υπηρεσία του γνώριζε εκ των πρότερων για τη λήξη της άδειας του συγκεκριμένου κυβερνήτη», διασυνδεόμενη με την προηγούμενη πρόταση,» ότι επρόκειτο για την πτήση που μετέφερε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας». (Οι υπογραμμίσεις είναι δικές μου). Η προσπάθεια ως λέχθηκε ήταν ανεπιτυχής, αντιφατική και καθόλου πειστική. Η επί του προκειμένου μαρτυρία του ΜΥ1 κρίνεται ως μια προσπάθεια υπεκφυγής και αποφυγής από το ζητούμενο και το προφανές. Δεν ήταν συνεπής ως προς το συγκεκριμένο περιστατικό, αφού σε άλλα σημεία της μαρτυρίας του, και σε αντίφαση με όσα κατέθεσε στην γραπτή του δήλωση, αναφερόταν σε πιλότο που έκαμε την πτήση τη Τρίτη την ώρα που ο Πρόεδρος ήταν στην αίθουσα των επίσημων και έκαμνε δηλώσεις για την ασφάλεια των πτήσεων. Ακόμα ότι ο Πρόεδρος δεν επισκέφτηκε μόνο μια φορά το αεροδρόμιο για να μεταβεί στην Αθήνα, αλλά είχε και άλλες παρουσίες εκεί που δεν δημοσιοποιήθηκαν, χωρίς όμως να παρουσιαστεί τέτοια μαρτυρία και κυρίως να μην υπάρχει τέτοια αναφορά στο κείμενο του δημοσιεύματος. Άλλοτε ότι αφορούσε κάποια πτήση, την ίδια περίπου ώρα και τόπο που θα αναχωρούσε το αεροπλάνο που θα μετέφερε τον Πρόεδρο στην Αθήνα, ή ακόμα ότι αφορούσε 2-3 αεροσκάφη των Κυπριακών Αερογραμμών που βρίσκονταν στο αεροδρόμιο όταν γίνονταν οι δηλώσεις από τον Πρόεδρο. Ή ακόμα ότι το άρθρο αφορούσε κάποιο πιλότο την ώρα που ο Πρόεδρος ήταν στο αεροδρόμιο και ετοιμαζόταν για αναχώρηση με τη συγκεκριμένη πτήση, έστω και αν εμμέσως δέκτηκε ότι το άρθρο ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, εκτός από το μέρος που αφορά την Προεδρική πτήση, δηλαδή σε ποιο από τα 2-3 αεροσκάφη των Κυπριακών Αερογραμμών που βρίσκονταν εκείνη την ώρα συνέβη το συγκεκριμένο γεγονός. Και ο λόγος που δεν γίνεται αποδεκτό είναι γιατί ήταν ήδη δεδομένο, ότι ο Πρόεδρος ταξίδευσε με συγκεκριμένη πτήση. Σημειώνω ακόμα πως ενώ αρχικά δέκτηκε ότι η Προεδρική πτήση έγινε την 17.8.05 αμέσως μετά διαφοροποιήθηκε ότι εκείνη τη στιγμή δεν μπορούσε να απαντήσει. Τέλος κρίνω, ότι δεν θεμελιώνεται από το δημοσίευμα, η θέση ότι δεν αναφερόταν στην πτήση CY 336 και ότι αν ήθελε να την υποδείξει θα κατέληγε με αυτή, αφού στο δημοσίευμα γίνεται σαφής και ξεκάθαρη αναφορά στη συγκεκριμένη αυτή πτήση. Ήταν ακόμα η θέση του ΜΥ1 ότι επειδή δεν γνώριζε αν επρόκειτο για την πτήση που ταξίδεψε ο Πρόεδρος, στο κείμενο έγραψε «θα ταξίδευε» και όχι «με το οποίο ταξίδευσε». Και πάλι το κείμενο του δημοσιεύματος δεν βοηθά ούτε και υποστυλώνει την εισήγηση αυτή, να παρεμβάλω ότι το κείμενο δημοσιεύτηκε στις 20.8.2005, δηλαδή τρεις ημέρες μετά το ταξίδι του Προέδρου στην Αθήνα και αναφέρεται σε κάποιο γεγονός τετελεσμένο που έγινε σε παρελθόντα χρονο. Η αναφορά στο δημοσίευμα, «ο έλεγχος έγινε όχι επειδή θα ταξίδευε ο Πρόεδρος με το εν λόγω αεροσκάφος, αλλά ήταν προγραμματισμένος», στο σημείο αυτό αντιλαμβάνομαι αναφερόταν ο μάρτυρας, δεν αφορά αυτό καθ΄εαυτό το ταξίδι του Προέδρου, αλλά τον έλεγχο που έγινε στον κυβερνήτη του αεροσκάφους πριν την αναχώρηση του Προέδρου, με το εν λόγω, ως αναγράφεται, αεροσκάφος. Γι' αυτό και ο χρόνος που χρησιμοποιείται είναι μελλοντικός, «θα ταξίδευε ο Πρόεδρος». Πρόκειται και αναφέρεται στο συγκεκριμένο γεγονός έλεγχου που έγινε στον κυβερνήτη του συγκεκριμένου αεροσκάφους με τη συγκεκριμένη και ξεκάθαρη διασύνδεση, ότι ήταν σε αυτό που θα ταξίδευε ο Πρόεδρος. Επιβεβαίωση αποτελεί ότι στις επόμενες γραμμές του κειμένου αναφέρεται ότι «ο Επιθεωρητής .. πραγματοποίησε ο ίδιος την πτήση που μετέφερε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την αποστολή.» (Οι υπογραμμίσεις είναι δικές μου). Συνεπώς η πτήση CY 336 που μετέφερε το Πρόεδρο και την αποστολή, υποδεικνύω εδώ ότι γίνεται αναφορά και σε αποστολή, πραγματοποιήθηκε από τον επιθεωρητή και όχι από τον κυβερνήτη. Είναι για όλους αυτούς τους λόγους που η προσπάθεια κρίνεται ως ανεπιτυχής και καθόλου πειστική. Εξάγεται όμως ένα συμπέρασμα από τη μαρτυρία του ΜΥ1, ότι σε κάθε περίπτωση το δημοσίευμα αφορούσε κάποιο συγκεκριμένο πιλότο, ανεξάρτητα από την προσπάθεια που έγινε ότι δεν αφορούσε τον ενάγοντα. Με άλλα λόγια κάποιος συγκεκριμένος πιλότος φωτογραφιζόταν μέσα από το δημοσίευμα. Δεν είναι χωρίς αξία, αντίθετα αποτελεί επιβεβαίωση όσων έχουν αναφερθεί, ότι και ο ΜΥ1 όταν έλαβε την αγωγή επικοινώνησε με τον επιθεωρητή και τον αρχιπιλότο με την ερώτηση αν αυτό ήταν το όνομα, αν και, όπως κατέθεσε, γνώριζε το όνομα του κυβερνήτη στον οποίο αναφερόταν. Με άλλα λόγια γνώριζε και ο ίδιος ότι αναπόφευκτα κάποιος συγκεκριμένος πιλότος θα φωτογραφιζόταν. Εν κατακλείδι, δεν νομίζω πως χρειάζεται να επεκταθώ περισσότερο στο θέμα, απλή ανάγνωση του κειμένου δεν αφήνει κανένα απολύτως περιθώριο αμφιβολίας. Έχω υπόψη μου το σύνολο της μαρτυρίας του ΜΥ1 που αφορούσε το συγκεκριμένο ζήτημα αλλά και το δημοσίευμα, και δεν μπορώ να συμμεριστώ ούτε και να συμφωνήσω και να αποδεκτώ τις διάφορες εξηγήσεις που έδωσε. Αντίθετα, αποδέχομαι τη μαρτυρία του ενάγοντα καθώς και των μαρτύρων Τσαδιώτη και Κωνσταντίνου, ότι το δημοσίευμα, και αυτή είναι η κατάληξη του Δικαστηρίου, δακτυλόδειχνε και φωτογράφιζε τον προκαθορισμένο και συγκεκριμένο κυβερνήτη του αεροσκάφους της συγκεκριμένης πτήσης των Κυπριακών Αερογραμμών CY 336 που μετέφερε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας από Λάρνακα στην Αθήνα, και αυτός ήταν ο ενάγων. Δεν έχει καταδειχθεί ούτε και έχει αποδειχθεί ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας την επίδικη περίοδο μετέβη στην Αθήνα ξανά με άλλη πτήση πλην της κατονομαζόμενης στο κείμενο, είτε πριν είτε και μετά, και οπωσδήποτε πριν την 20.8.05 που ήταν η δημοσίευση, και ότι ο κυβερνήτης του αεροσκάφους μετά από έλεγχο βρέθηκε με ληγμένη την άδεια πιλότου. Ούτε και έχει καταδειχθεί ότι ήταν άλλος από τον ενάγοντα ο προκαθορισμένος κυβερνήτης της συγκεκριμμένης πτήσης. Ο ενάγων συνεπώς δικαίως αναγνώρισε τον εαυτό του ως το πρόσωπο που φωτογραφιζόταν με το δημοσίευμα, όπως δικαίως και οι μάρτυρες ΜΕ2 και 3 αναγνώρισαν τον ενάγοντα ως το πρόσωπο για το οποίο αναφερόταν το δημοσίευμα, των οποίων η μαρτυρία γίνεται αποδεκτή. ( Ιωάννου κ.ά ν. T.V. Πάφος

(2006)1 Α.Α.Δ. 344). Ως ορθά κατέθεσε ο ΜΕ2 γνώριζε μεν ότι δεν είχαν έτσι τα πράγματα, αφού ήταν ο συγκυβερνήτης στην επίδικη πτήση, οι άλλοι όμως που δεν γνώριζαν πως είχε η ιστορία προσπαθούσαν να μάθουν τι έγινε. Σχετική ακόμα είναι και η μαρτυρία του ΜΕ3 που γνώριζε ότι ο ενάγων θα εκτελούσε τη συγκεκριμένη πτήση και όταν διάβασε το δημοσίευμα ανησύχησε για τον φίλο του και διερωτήθηκε τι επιπτώσεις θα είχε στην δουλειά του. Και σημειώνω εδώ ότι οι μάρτυρες διάβασαν το δημοσίευμα μετά που η επίδικη πτήση είχε εκτελεστεί. Επρόκειτο ως λέχθηκε για τετελεσμένο γεγονός. Σημειώνω ακόμα ότι ως κατέθεσε ο ενάγων αλλά και ο ΜΕ3 και δεν αμφισβητήθηκε, το πρόγραμμα πτήσεων (τεκμήριο 4) εκδίδεται από το Τμήμα Προγραμματισμού των Κυπριακών Αερογραμμών και αποστέλλεται σε όλους τους πιλότους. Κατά συνέπεια ήταν πολύ εύκολο να γίνει αντιληπτό ανάμεσα στους συνάδελφους του και τους άλλους υπάλληλους των Κυπριακών Αερογραμμών σε ποιον αναφερόταν το δημοσίευμα, και από αυτή την άποψη κρίνεται και πάλι ορθή η θέση του ενάγοντα. Σημειώνεται τέλος ότι δεν αμφισβητήθηκε ο ενάγων σε όσα κατέθεσε για τη συνομιλία που είχε και με τη μητέρα του. Όπως ούτε και ο ΜΕ3 σε σχέση με τους συναδέλφους του και το άλλο προσωπικό των Κυπριακών αερογραμμών. ΣΧΟΛΙΟ Η ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΓΕΓΟΝΟΤΟΣ Υπάρχει μια σαφής διάσταση μεταξύ του κ. Αγγελίδη και της κ. Αγαθοκλέους ως προς το αν το δημοσίευμα αποτελεί σχόλιο ή καταγραφή γεγονότος. Η διαφορά βέβαια είναι σημαντική και καθοριστική ως προς την πάρα πέρα αντιμετώπιση των εκατέρωθεν θέσεων. Είναι συνεπώς αναγκαίο να ανιχνευθεί μέσα από το ίδιο το κείμενο αν αποτελεί σχόλιο επί γεγονότος, ή αν αποτελεί δήλωση γεγονότος. Η θέση του κ. Αγγελίδη είναι ότι η μαρτυρία του εναγόμενου 2 κατέδειξε ότι επρόκειτο για ένα έντιμο και εύλογο σχόλιο επί θέματος δημοσίου ενδιαφέροντος. Είναι ακόμα η θέση του ότι αν στη συγκεκριμένη περίπτωση το δημοσίευμα ή οι λέξεις θεωρηθούν ότι αποτελούν γεγονότα ή σχόλιο δεν μπορούν να απεξαρτηθούν από όλα τα γεγονότα και να αγνοηθεί η κατάσταση πραγμάτων που επικρατούσε μετά την πτώση της Ήλιος. Κατά συνέπεια το άρθρο πραγματεύετο θέματα που ενδιέφεραν την ασφάλεια των πτήσεων μετά από μια αεροπορική τραγωδία και αποτελεί καλόπιστο σχόλιο, που κατέδειχνε ότι τουλάχιστον στις Κυπριακές Αερογραμμές υπεύθυνα δεν δίσταζαν να εφαρμόσουν τους κανονισμούς. Αν κάποιο δημοσίευμα συνιστά σχόλιο επί γεγονότος, ή δήλωση γεγονότος, πρωτίστως θα εξαχθεί μέσα από το ίδιο το κείμενο. Από τις λέξεις, φράσεις, και το νόημα που αποδίδει το κείμενο εύκολα κατά την αντίληψη μου, μπορεί να διακριβωθει αν πρόκειται για σχολιασμό κάποιου γεγονότος, ή αν αποτελεί απλή καταγραφή και δήλωση του γεγονότος. Σύμφωνα με το λεξικό του Μπαμπινιώτη, το γεγονός υπογραμμίζει τον πραγματικό και αναπότρεπτο χαρακτήρα μιας πράξης, ότι αποτελεί μια πραγματική κατάσταση η οποία δεν μπορεί να διαψευστεί ή να αλλάξει. Το γεγονός σχηματίζει φράσεις που ταυτίζονται με το «είναι αλήθεια», «είναι αληθές», «είναι πραγματικότητα» και υποδηλώνει συντελεσμένη πράξη που αποτελεί πραγματικότητα. Αντίθετα σχόλιο, είναι η έκφραση της άποψης και η διατύπωση θετικών η αρνητικών χαρακτηρισμών σχετικά με κάτι. Είναι είδος κειμένου που περιέχει τη γνώμη κάποιου για κάτι, ενώ σχολιάζω σημαίνει ότι εκφέρω την άποψη μου σχετικά με γεγονός, κατάσταση, ιδέα ή πρόσωπο προβαίνοντας σε θετικούς η αρνητικούς ισχυρισμούς. Στο σύγγραμμα Media Law, ανωτέρω, σελ. 113, σε σχέση με τα γεγονότα αναφερεται ότι, «facts should normally be allowed to speak for themselves» . Είναι ακριβώς για τους λόγους αυτούς και την εννοιολογική διάφορα και νομική σημασία μεταξύ σχολίου και γεγονότος, που στην υπόθεση Μαύρου ανωτέρω, υπεδείχθη ότι δικαίωμα σχολίου έχει κάθε πολιτης και δεν αναγνωρίζεται ιδιαίτερο ή επιπρόσθετο τέτοιο δικαίωμα στον τύπο. Το δικαίωμα του εύλογου σχολίου χαρακτηρίζεται σαν ένα από τα θεμελιώδη δικαιώματα της ελευθερίας του λόγου και της έκφρασης. Ο Νόμος όμως δεν επιτρέπει τη δυσφημιστική παραποίηση των γεγονότων. Και άμεση συνέπεια της διαφοράς είναι ότι στην υπεράσπιση του εύλογου σχολίου ο εναγόμενος θα πρέπει να αποδείξει ότι οι λέξεις συνιστούσαν σχόλιο και όχι έκθεση γεγονότος. Τέλος ο δυσφημιστικός ισχυρισμός θα πρέπει να αναγνωρίζεται από τον μέσο λογικό άνθρωπο ως σχόλιο και όχι ως δήλωση γεγονότος. (Μαύρου ανωτέρω). Χωρίς πραγματικό υπόβαθρο γεγονότων δεν μπορεί να υπάρξει σχόλιο ούτε και κατ' επέκταση εύλογο σχόλιο. Για να αποφασιστεί κατά πόσο η δημοσίευση συνιστά σχόλιο ή δήλωση γεγονότος θα πρέπει να εξετάζεται σε συνάρτηση με το υπόλοιπο κείμενο. (Ονούφριου κ.ά. ν. Εταιρείας « Κ.Κ. Σύγχρονες Κούρσες Λτδ» κ.ά. 2006

(1)Α.Α.Δ. 742.) Έχω μελετήσει ολόκληρο το κείμενο του δημοσιεύματος και έχω ενδιατρίψει κάθε λέξη και φράση που χρησιμοποιήθηκε. Στο κείμενο κατά την κρίση μου καταγράφεται ένα συγκεκριμένο γεγονός που έγινε, με πραγματικό και αναπότρεπτο χαρακτήρα. Ότι ο προκαθορισμένος κυβερνήτης της επίδικης πτήσης μετά από έλεγχο βρέθηκε με ληγμένη, από πριν έξι εβδομάδες, άδεια, με αποτέλεσμα να τον κατεβάσουν «άρον άρον» από το αεροπλάνο και την πτήση να την πραγματοποιήσει ο επιθεωρητής. Δεν συνιστά σχόλιο επί γεγονότος, αντίθετα διατυπώνεται και καταγράφεται αυτούσιο ένα γεγονός ως πραγματικό και συντελεσθέν. Δεν έχω εντοπίσει ποιο είναι το σχόλιο, ούτε και υποδείχθηκε οτιδήποτε προς αυτή την κατεύθυνση. Το μόνο που θα μπορούσε ενδεχομένως να χαρακτηριστεί ως σχόλιο, είναι αν για το συμβάν είχε ενημερωθεί το Τμήμα Πολιτικής Αεροπορίας, όπως και αν η υπηρεσία του γνώριζε από πριν για τη λήξη της άδειας του συγκεκριμένου κυβερνήτη. Με άλλα λόγια καταγράφηκε ένα γεγονός και μια πραγματική συντελεσθείσα κατάσταση ενός συγκεκριμένου γεγονότος και συμβάντος. Έχω ενδιατρίψει τη μαρτυρία του ΜΥ1 και τις σχετικές εξηγήσεις που έδωσε. Κρίνω ότι μέσα από τη μαρτυρία του επιβεβαιώνονται οι πιο πάνω κρίσεις του δικαστηρίου, ότι εκείνα που καταγράφηκαν στο κείμενο ήταν γεγονότα και όχι σχόλια. Είναι διάσπαρτη η μαρτυρία του ότι επρόκειτο περί γεγονότος. Έτσι για παράδειγμα στην κυρίως εξέταση αναφέρθηκε σε πληροφορία που έλαβε για ένα γεγονός που όντως είχε συμβεί και η πληροφορία συνδέθηκε με το ταξίδι του Προέδρου. Αντεξεταζόμενος κατέθεσε ότι την πληροφορία την πήρε από τη Μονάδα Επιχειρήσεων των Κυπριακών Αερογραμμών και ήταν όπως την περίγραψε στην εφημερίδα. Εξήγησε ακόμα ότι έπρεπε μέσα στις πιεστικές συνθήκες να περιγράψουν το γεγονός και τη σημασία του. Η πληροφορία του προερχόταν από άκρως έγκυρη πηγή και όταν την διασταύρωνε δεν τον ενδιέφερε το όνομα του πιλότου. Τον ενδιέφερε να επιβεβαιώσει με τον εξεταστή ότι έγινε το γεγονός. Ήταν ακόμα η θέση του ότι αν τα γεγονότα που περιγράφονται στο κείμενο ήταν παραπλανητικά τόσο η εταιρεία του όσο και η Πολιτική Αεροπορία θα αντιδρούσαν. Να παρεμβάλω ότι η επικρατούσα ατμόσφαιρα των ημερών, όσο τραγική και βεβαρημένη και αν ήταν, δεν μπορεί να αποτελέσει δικαιολογία, ούτε και τα γεγονότα όπως έχουν καταγραφεί στο δημοσίευμα μπορούν να θεωρηθούν ως σχόλια. Η κατάληξη είναι ότι πρόκειται για ξεκάθαρη δήλωση γεγονότος και όχι σχόλιο επί γεγονότων. ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ Δεν παραγνωρίζω, αντίθετα θεωρώ ότι είναι ορθή η εισήγηση του κ. Αγγελίδη ότι το δημοσίευμα δεν μπορεί να απεξαρτηθει από τα γεγονότα που επικρατούσαν καθόλη τη διάρκεια της επίδικης περιόδου ούτε και μπορεί να αγνοηθεί η κατάσταση πραγμάτων που επικρατούσε μετά την πτώση της μοιραίας πτήσης της Ήλιος. Η προσοχή και το δημόσιο ενδιαφέρον ήταν επικεντρωμένο στην τραγωδία. Συμφωνώ ακόμα ότι η ασφάλεια των πτήσεων, ένα μόνιμα επίκαιρο θέμα, που ενδιαφέρει και αφορά το δημόσιο γενικά, συνιστούσε και ήταν την επίδικη περίοδο, θέμα ιδιαίτερου δημόσιου ενδιαφέροντος κυρίως εν όψει των συγκεκριμένων περιστάσεων και συνθηκών που επικρατούσαν, και το κοινό, και ο κάθε πολίτης ξεχωριστά, είχε το δικαίωμα για πλήρη ενημέρωση και πληροφόρηση ως προς το ευρύτερο και γενικότερο θέμα της ασφάλειας των πτήσεων, καθώς και για την ασφάλεια των αεροπορικών συγκοινωνιών γενικά και όσα περιλαμβάνουν και περικλείουν αυτές. Έχω ήδη καταλήξει ότι το δημοσίευμα συνιστά δήλωση γεγονότος και όχι σχόλιο επί γεγονότος. Σύμφωνα με το άρθρο 19(α) του Κεφ. 148 αποτελεί υπεράσπιση σε αγωγή για δυσφήμιση ότι η κατ΄ισχυρισμό δυσφημιστική δημοσίευση απέδιδε την αλήθεια. Η διάφορα μεταξύ σχολίου επί γεγονότος και της δήλωσης γεγονότος είναι ότι στην πρώτη περίπτωση χωρεί σύμφωνα με την παράγραφο (β) του πιο πάνω άρθρου η υπεράσπιση του έντιμου σχολίου (fair comment) η οποία περιορίζεται σε έντιμο σχόλιο επί θέματος δημόσιου ενδιαφέροντος. Και ο εναγόμενος που επικαλείται το έντιμο σχόλιο δεν αναλαμβάνει και το βάρος να αποδείξει ότι το σχόλιο ήταν αληθές, νοούμενου ότι τα γεγονότα αναφέρονται αληθώς και έχουν γίνει εύλογα και έντιμα. (Μαύρου και Ονουφρίου ανωτέρω). Αντίθετα, στη δήλωση γεγονότος χωρεί η υπεράσπιση της αλήθειας (justification). Σε αυτή την περίπτωση το βάρος περί της αλήθειας του γεγονότος είναι στον εναγόμενο να το αποδείξει και όχι στον ενάγοντα να αποδείξει το ψεύδος του. (Gatley on Libel and Slander 10η έκδ., παρα. 714, σελ. 303). Και στην υπόθεση Αλήθεια Εκδοτική Εταιρεία Λτδ κ.ά. ν. Αλωνεύτη

(2002)1 Α.Α.Δ. 1863, υπεδείχθη ότι το αναληθές των δημοσιευμάτων απογυμνώνει τους ισχυρισμούς περί καλής πίστης, αφού ως εξηγείται και στο πιο πάνω σύγγραμμα Gatley παρα. 715, σελ. 304, ο συγγραφέας δεν μπορεί να εισηγείται ή να επινοεί γεγονότα ή να υιοθετεί ως αληθείς, αναληθείς δηλώσεις γεγονότων που έγιναν από άλλους. Να προστεθεί τέλος ότι εκείνο που απαιτείται δεν είναι η αλήθεια κάθε στοιχείου και λεπτομέρειας των γεγονότων, αλλά ότι στην ουσία του το γεγονός είναι αληθές (substantially true). Στο σύγραμμα Media Law, A Practical Guide to Managing Publications Risks των Gallant & Epworth 2001, σελ. 15 εξηγείται ότι : «Justification, or proof that the defamatory words are true "in substance and in fact", is a complete defence to defamation: the intention and conduct of the publisher are irrelevant. The defendant does not have to prove the factual accuracy of each and every word of the allegation: he must establish the truth of the "sting", or the main defamatory gist of the publication». Στην υπόθεση Φιλίππου ν. Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ κ.ά.

(2006)1 A.A.Δ. 1124, υπεδείχθη ότι η υπεράσπιση της αλήθειας επιτυγχάνει μόνο όταν τόσο οι ισχυρισμοί ως προς τα γεγονότα όσο και τα δυσφημιστικά συμπεράσματα που εξάγονται από αυτό, αποδεικνύονται ως αληθή από τον εναγόμενο. Και το βάρος το οποίο αποσείεται, με βάση το ισοζύγιο των πιθανοτήτων, είναι να αποδείξει την αλήθεια των λέξεων υπό τη φυσική και συνήθη έννοια τους. Η υπεράσπιση επιτυγχάνει αν ο εναγόμενος αποδείξει ότι η ουσία των δυσφημιστικών λέξεων είναι αληθής. Η γραμμή της Υπεράσπισης ακολούθησε πορεία μέσα από συμπληγάδες. Από τη μια ότι δεν αφορούσε τον ενάγοντα αφού εκτέλεσε την επίδικη πτήση και από την άλλη ότι η καταγραφή των γεγονότων ήταν αληθής και έντιμο σχόλιο επί δημόσιου ενδιαφέροντος θέματος. Βεβαίως από τα προκύπτοντα μέχρι τώρα ευρήματα αν η δήλωση των γεγονότων ήταν αληθής, ο ενάγων, που ήταν και ο μοναδικός κυβερνήτης που φωτογράφιζε το δημοσίευμα, δεν θα εκτελούσε την επίδικη πτήση. Και αφού εκτέλεσε την πτήση ότι απομένει είναι ότι η δήλωση των γεγονότων δεν μπορεί να είναι, και δεν είναι αληθής. Από τη θεώρηση της μαρτυρίας ως συνόλου, ήταν διάχυτο, με σχετικές υποβολές στον ενάγοντα αλλά και στους μάρτυρες που προσκόμισε, όπως και η επί τούτου τοποθέτηση του ΜΥ1, ότι επειδή ο ενάγων εκτέλεσε την πτήση συνεπώς δεν τον αφορά το δημοσίευμα, και αφορά εκείνον που δεν εκτέλεσε την πτήση, ή ότι αφορά κάποιον άλλο πιλότο. Το επιχείρημα αυτό δεν οδηγεί πουθενά, παρά μόνο σε άτοπο και αδιέξοδο αποτέλεσμα. Το γεγονός όπως κατεγράφη στο δημοσίευμα ήταν σαφές και συγκεκριμένο χωρίς να επιδέχεται παρερμηνείες ή άλλες εξηγήσεις. Δεν έχω βρει το παραμικρό μέσα στο κείμενο του δημοσιεύματος που να υποστηρίζει ή έστω και με απομακρυσμένη πιθανότητα να επιδέχεται τέτοια ερμηνεία, ή να παραπέμπει σε τέτοια πιθανότητα όπως εισηγήθηκε η υπεράσπιση. Το βάρος της αλήθειας ως λέχθηκε το έφεραν οι εναγόμενοι. Και δεν το έχουν αποσείσει. Η απλή και μόνο, αλλά και αόριστη αναφορά ότι το γεγονός δεν διαψεύστηκε είτε από την εταιρεία, είτε από την συντεχνία των πιλότων, ή και άλλων υπαλλήλων των Κυπριακών Αερογραμμών, κατ' αρχήν δεν αποδεικνύει ότι όντως δεν διαψεύστηκε, γιατί, και όση σημασία και αν έχει, παραμένει άγνωστο αν διαψεύστηκε ή όχι, αφού δεν προσκομίστηκε καμιά προς τούτο μαρτυρία. Ούτε βέβαια ήταν στον ενάγοντα να επικοινωνήσει, εκ των υστέρων, με την εφημερίδα ή τον ίδιο τον δημοσιογράφο και να διαμαρτυρηθεί ή να παρουσιάσει την δική του εκδοχή, αφού στην υπόθεση Reynolds v. Times Newspapers

(1999)4 All E.R. 609, στην οποία θα γίνει αναφορά στη συνέχεια, μεταξύ άλλων υπεδείχθη, ότι αποτελεί καθήκον του Τύπου να αναζητά τις απόψεις του υποκειμένου του δημοσιεύματος, ως μέτρο έλεγχου της αλήθειας και της ακρίβειας του περιεχομένου και παράλληλα να προβάλει και την αντίθετη εκδοχή σε σχέση με το αντικείμενο του δημοσιεύματος. Και εδώ, αφού η αναφορά στο δημοσίευμα αφορούσε τη λήξη της άδειας συγκεκριμένου κυβερνήτη, όπως ακριβώς αναφέρεται και στις τελευταίες δυο γραμμές του κειμένου, ήταν εύκολο να αναζητηθεί ο συγκεκριμένος πιλότος της συγκεκριμένης πτήσης CY 336 που μετέφερε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στην Αθήνα και να ζητηθούν οι απόψεις του, ή έστω αν είχε να δώσει κάποιες εξηγήσεις ή διευκρινίσεις επί της πληροφορίας που όπως ο κατέθεσε ο ΜΥ1 κατείχε. Και επειδή το θέμα ήταν αρκούντως σοβαρό και με δεδομένη την περιβάλλουσα ατμόσφαιρα των ημερών εκείνων, ο δείκτης του δημόσιου ενδιαφέροντος βρισκόταν στον υψηλότερο βαθμό, γεγονός που καταδεικνύεται μέσα από το ίδιο το τεκμήριο 6 ως σύνολο που κυριολεκτικά κατακλύζεται από άρθρα, ειδήσεις, σχόλια, γεγονότα και φωτογραφικό υλικό περί το τραγικό συμβάν, αφού αφορούσε την ασφάλεια των πτήσεων. Δεν είναι άλλωστε χωρίς σημασία η αύξηση της κυκλοφορίας της εφημερίδας κατά 4000 περίπου φύλλα μετά το τραγικό συμβάν. (Βλ. τεκμήριο 7). Η δήλωση του γεγονότος θα έπρεπε συνεπώς να είναι ακριβής κυρίως όταν αφορούσε συγκεκριμένο πρόσωπο που αναποδράστως θα φωτογραφίζετο, και το αντιλαμβανόταν αυτό και το γνώριζε ο ΜΥ1, όπως και τελικά έγινε, ανεξάρτητα αν ενδιέφερε το όνομα του πιλότου, και ανεξάρτητα αν ήταν ή όχι ο «στόχος», αφού το μοναδικό αποτέλεσμα ήταν ότι θα ετίθετο σε δημόσιο σχολιασμό. Και μάλιστα σε παγκύπρια εμβέλεια που είναι το εύρος κυκλοφορίας της εφημερίδας και με πολύ μεγάλο αριθμό φύλλων κυκλοφορίας και κατ' επέκταση αναγνωστών. Ήταν η θέση του ΜΥ1 σε σωρεία ερωτήσεων, κυρίως κατά την αντεξέταση αν τελικά, έστω και των υστέρων θεωρεί ότι το γεγονός που κατεγράφη ήταν αληθές. Άλλοτε έμμεσα και άλλοτε άμεσα και ευθέως ήταν η θέση του και επέμενε ότι το γεγονός συνέβη. Κατά την κυρίως εξέταση κατέθεσε ότι η πληροφορία που έλαβε αφορούσε ένα γεγονός που όντως είχε συμβεί σε κάποια πτήση των Κυπριακών Αερογραμμών. Αν, βέβαια, αυτή ήταν η καταγραφή και η αναφορά του γεγονότος χωρίς άλλη παραπομπή ή σύνδεση με την Προεδρική πτήση, τα πράγματα προφανώς θα ήταν διαφορετικά σε σχέση με τον ενάγοντα. Τον ενδιέφερε, ως κατέθεσε, να επιβεβαιώσει το γεγονός, και τα κύρια σημεία της είδησης ήταν ότι ακολουθήθηκε η διαδικασία ελέγχου και υπήρξε εύρημα σε σχέση με την άδεια του πιλότου. Συνολική θεώρηση και αντίκριση της μαρτυρίας αναδεικνύει και είναι φανερό, ότι κάτω από την πίεση της αντεξέτασης, ο ΜΥ1 διαφοροποιούσε συνεχώς τη θέση του, όπως για παράδειγμα ότι το γεγονός συνέβη την ώρα που ο Πρόεδρος έκαμνε δηλώσεις στο αεροδρόμιο και ετοιμαζόταν για αναχώρηση, ή αν ήταν συγκεκριμένο το γεγονός θα έδινε περισσότερα στοιχεία για την πτήση, ή ότι δεν αναφερόταν σε ποιο από τα 2-3 αεροσκάφη των Κυπριακών Αερογραμμών που βρίσκονταν στο αεροδρόμιο συνέβη το συγκεκριμένο περιστατικό. Διαφοροποιήθηκε ακόμα στο αν ο Πρόεδρος ταξίδευσε μια ή περισσότερες φορές στην Αθήνα και ότι το αντικείμενο δεν ήταν το ταξίδι του Προέδρου γιατί μπορεί να πήγε ξανά στο αεροδρόμιο για δηλώσεις. Παρόλο που ως λέχθηκε διαφορετικά κατέθεσε στην γραπτή του δήλωση και σε αντίθεση ακόμα και με την έκθεση υπεράσπισης. Ως εξηγείται στον Gatley ανωτέρω σελ. 302, παρα. 713 επ. στην υπεράσπιση της αλήθειας είναι αρκετό να αποδειχθεί η αλήθεια της ουσίας του γεγονότος. Με αλλά λόγια συνιστά υπεράσπιση της αλήθειας αν αποδειχθεί ότι τα κύρια σημεία της είδησης είναι ορθά και αληθή. Όπως εξηγείται στο σύγγραμμα των Media Law ανωτέρω σελ. 112 η υπεράσπιση της αλήθειας: «.. ιt operates whenever the defendants can show, by admissible evidence, that their allegation is, on balance, substantially correct. The question of "substance" may be significant - it is not necessary to prove that every single fact stated in the criticism is accurate, so long as its "sting" (its defamatory impact) is substantially true.. » Ήταν η θέση της υπεράσπισης ότι η είδηση στα κύρια σημεία της ήταν ακριβής και ο ΜΥ1 κατέθεσε ότι επιμένει σε αυτό που έγραψε και όχι τι έκαμε ο Πρόεδρος. Το γεγονός, σύμφωνα με τον ΜΥ1 αφορά άλλο, πρώην, κυβερνήτη, αλλά δεν μπορούσε να απαντήσει σε ποια πτήση έγινε. Θα πρέπει συνεπώς να εξεταστεί αν το γεγονός, τουλάχιστον στο κύριο σημείο του όπως τουλάχιστον το έθεσε και το εννοεί ο ΜΥ1, αν δηλαδή τελικά βρέθηκε από κάποιο επιθεωρητή, έστω, κάποιος άλλος κυβερνήτης των Κυπριακών Αερογραμμών με ληγμένη την άδεια πιλότου και τον κατέβασε από το αεροπλάνο είναι αληθής. Το βάρος της απόδειξης ως λέχθηκε παραμένει πάντοτε στους ώμους των εναγομένων. Έχω βεβαίως υπόψη μου και την αναντίλεκτη μαρτυρία του ενάγοντα και στις δικές του έρευνες που δεν κατέδειξαν ότι συνέβη τέτοιο γεγονός. Σχετική ακόμα ήταν και η μαρτυρία του ΜΕ3. Παρόλο που ο δημοσιογράφος δεν είναι υποχρεωμένος να αποκαλύψει την πηγή της πληροφόρησης του, στην προκειμένη περίπτωση ο ΜΥ1 κατέθεσε ότι η πληροφόρηση που είχε προερχόταν από την Μονάδα Επιχειρήσεων των Κυπριακών Αερογραμμών και την επιβεβαίωσε με τον εξεταστή. Και επέμενε, μέχρι τέλους, στην αλήθεια του γεγονότος, ότι με βάση τις διαδικασίες ελέγχου υπήρξε εύρημα σε σχέση με την άδεια ενός κυβερνήτη, ότι δηλαδή ήταν ληγμένη. Αυτή ήταν η ουσία του γεγονότος. Σημειώνω πάντως, την σε κάθε περίπτωση άμεση διασύνδεση του ενός γεγονότος με το άλλο, δηλαδή του συγκεκριμένου κυβερνήτη με την Προεδρική πτήση. Έχω εξετάσει τη μαρτυρία που προσκόμισε η υπεράσπιση. Κρίνω πως δεν έχει αποδειχθεί ούτε αυτό το γεγονός. Η αόριστη και γενική αναφορά ότι το γεγονός αφορά κάποιον άλλο, πρώην, κυβερνήτη των Κυπριακών Αερογραμμών, δεν αποτελεί ικανοποιητική απόδειξη του γεγονότος. Δεν αποτελεί καν απόδειξη ότι έλαβε χώρα τέτοιο γεγονός, αφού ούτε και ο ίδιος ο ΜΥ1 δεν ήταν σε θέση να δώσει κάποιες έστω ενδείξεις ή στοιχεία σε ποια για παράδειγμα πτήση έλαβε χώραν το γεγονός. Απαιτείται, κατά την αντίληψη μου ισχυρή μαρτυρία, γιατί στο τέλος της ημέρας πρόκειται για επίκληση και απόδειξη της αλήθειας, δεδομένου μάλιστα ότι το βάρος απόδειξης είναι κάθετο στον εναγόμενο (squαrely on the defendant, Media law ανωτέρω σελ. 114). Το απλούστερο βέβαια θα μπορούσε να προσκομιστεί μαρτυρία είτε από τις Κυπριακές Αερογραμμές είτε από την Πολιτική Αεροπορία ή από κάποια άλλη αρμόδια αρχή που να βεβαιώσει την αλήθεια του δημοσιεύματος ή έστω του κύριου γεγονότος, όπως το εισηγήθηκε και το εννούσε η υπεράσπιση. Έχοντας υπόψη όλα όσα έχουν αναφερθεί καταλήγω ότι η υπεράσπιση της αλήθειας δεν μπορεί να έχει αίσια κατάληξη. ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΠΡΟΝΟΜΙΟΥ ΥΠΟ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ Έγινε αναφορά από τον ΜΥ1 για μετωπική δημοσιογραφία και για πίεση του χρόνου και των γεγονότων, και ότι ασχολούνταν με πάρα πολλά περιστατικά, γεγονότα, αναζήτηση, διευκρίνιση και συλλογή πληροφοριών σε σχέση με την ασφάλεια των πτήσεων, και ήθελαν να υποδείξουν ότι τηρούνται οι διαδικασίες ασφάλειας των πτήσεων. Ηγέρθη από την Υπεράσπιση η ύπαρξη προνομίου υπό επιφύλαξη (qualified privilege) με εκτεταμένη αναφορά στην αγόρευση του κ. Αγγελίδη. Έχει ήδη γίνει αναφορά στην υπόθεση Reynolds και στην υπόθεση Αλωνεύτης που πραγματεύεται σε έκταση το θέμα. Ως εξηγήθη στην Αλωνεύτης, το κατά πόσο ισχύει η υπεράσπιση αυτή, συναρτάται με την ύπαρξη υποχρέωσης μετάδοσης πληροφοριών από τον μεταδίδοντα και δικαιώματος λήψης αυτών από τον πληροφορούμενο, και εξαρτάται από σειρά παραγόντων, που έχουν σχέση με τη φύση των πληροφοριών, το ενδιαφέρον του δημοσίου για το ζήτημα, την πηγή των πληροφοριών, τη λήψη μέτρων προς εξακρίβωση της αλήθειας τους και το κατά πόσο ζητήθηκε από το υποκείμενο του δημοσιεύματος ο σχολιασμός των γραφομένων. Παρόλο που έχω ήδη αναφερθεί στο θέμα και κυρίως ότι το αναληθές των δημοσιευμάτων απογυμνώνει τέτοια υπεράσπιση, στο Media Law σελ. 128 επ. υπό τον τίτλο Reynolds: Public Interest Privilege, αναλύεται σε έκταση η απόφαση και ο δεκάλογος που τέθηκε ως βασικός οδηγός και κύριες κατευθυντήριες αρχές, και εξηγείται ότι το καθήκον του τύπου είναι να ερευνά την αλήθεια όσων δημοσιεύει (reasonably checked and sourced). Οι δημοσιογράφοι δεν χάνουν το προνόμιο τους αν αρνηθούν να αποκαλύψουν την πηγή των πληροφοριών τους, ή αν ενήργησαν υπό το κράτος «καυτών γεγονότων», νοουμένου ότι πληρούνται δύο προαπαιτούμενα: (α) Ότι η εφημερίδα έχει καθήκον να δημοσιεύσει επειδή η πληροφορία εμφανίζεται σημαντική και αξιόπιστη και το υποκείμενο της -ο ενάγων- έχει τύχει δίκαιης μεταχείρισης και (β) ότι το κοινό έχει δικαίωμα να λάβει τη πληροφορία. Υποδεικνύεται ότι οι δημοσιογράφοι θα πρέπει να ελέγχουν τις πηγές τους και να ικανοποιούν το δικαστήριο ότι η πληροφορία δεν ήταν μολυσμένη με κακοπιστία. Παρόλο που οι πλείστες πηγές πληροφόρησης διατηρούν την ανωνυμία τους, αυτό δεν καταρρίπτει το προνόμιο, αλλά θέτει μεγαλύτερο βάρος στο δημοσιογράφο να επιβεβαιώσει (verify) την ιστορία με το να προβεί και σε άλλες έρευνες. Ειδικά απ' αυτού, αναμένεται από τον δημοσιογράφο να πάρει κάποια πρόσθετα διαβήματα και ενέργειες για να επιβεβαιώσει την ιστορία και η επίπτωση σε τέτοια περίπτωση, που δημοσιεύει χωρίς κάποια προσπάθεια να ενισχύσει την ιστορία του, είναι ότι αποτυγχάνει στην υπεράσπιση του προνομίου. Αναγνωρίζεται η ανάγκη η είδηση να κυκλοφορήσει το συντομότερο δυνατό, αλλά αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία για να μη προβούν, οι δημοσιογράφοι προηγουμένως σε κάποιους βασικούς ελέγχους για την ορθότητα της είδησης ή της πληροφορίας ή να προσπαθήσουν να επικοινωνήσουν με το υποκείμενο που τον αφορά. Με αναφορά στην υπόθεση James Gilbert Ltd v. MGN Ltd

(2000)E.M.L.R. 680 υποδεικνύεται ότι οι δικαστές δεν μπορούν να αντιληφθούν γιατί μια είδηση ή ένα γεγονός δεν μπορεί να αναμένει ακόμα λίγες ημέρες, με την έννοια βέβαια να επιβεβαιωθεί προηγουμένως το γεγονός. Στην υπόθεση Charmin v. Orion Publishing Group Ltd

(2008)1 All E.R. 750 αποφασίστηκε ότι το «reportage defence» μπορεί να επιτύχει στην περίπτωση που η είδηση ή το γεγονός, ως προς την αλήθεια του δεν υιοθετείται από τον συντάκτη, ενώ στην αντίθετη περίπτωση που ο συντάκτης το υιοθετεί και το παρουσιάζει ως δικό του, δεν του παρέχεται προστασία. Σχολιάζεται ακόμα στον Gatley σελ. 341 υποσημείωση 10, ότι μερικές φορές η μη εξασφάλιση ενίσχυσης μιας ιστορίας προερχόμενης από μια αμφίβολη πηγή, μπορεί να πλήξει, θανάσιμα, την υπεράσπιση του προνομίου. Ανάλογη προσέγγιση γίνεται και από το Ευρωπαικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Στην υπόθεση Alithia Publishing Company Ltd and Constantinides v. Cyprus αιτ. 17550/03, ημερ. 22.5.08, επεξηγείται, με αναφορά σε σειρά προγενέστερων αποφάσεων του ιδίου Δικαστηρίου, η έννοια τα όρια και οι παράμετροι της υπεύθυνης δημοσιογραφίας (responsible journalism). Η πεμπτουσία θα έλεγα αλλά και το απαύγασμα της νομολογίας και των συγγράμματων για τα ευρύτερα πλαίσια της ελευθερίας του τύπου, είναι η υποχρέωση επαλήθευσης των γεγονότων, και κατά πόσο έγινε λογική έρευνα ( conducted a reasonable amount of research before publication) προς εξακρίβωση των πληροφοριών και των γεγονότων, και τέλος αν δόθηκε η ευκαιρία στον θιγόμενο να ακουστούν οι δικές του απόψεις. Στην προκειμένη περίπτωση, πέραν των όσων έχουν αναφερθεί, το δημοσίευμα, ως ενιαίο σύνολο, όχι μόνο παρουσιάζει και υιοθετεί το συγκεκριμένο γεγονός, αλλά εκφράζει και επιφυλάξεις κατά πόσο, ενημερώθηκε το Τμήμα Πολιτικής Αεροπορίας και αν ακόμα η υπηρεσία του, γνώριζε εκ των προτέρων το γεγονός αυτό, δηλαδή για τη λήξη της άδειας του συγκεκριμένου κυβερνήτη. Η μόνη μαρτυρία που υπάρχει είναι ότι ο ΜΥ1 έλαβε μια πληροφορία από τη Μονάδα Επιχειρήσεων των Κυπριακών Αερογραμμών και τον ενδιέφερε να την επιβεβαιώσει από τον εξεταστή, χωρίς όμως να σημειώσω να καταθέσει ευθαρσώς, ευθέως και ξεκάθαρα αν τελικά την επιβεβαίωσε κατά τον επίδικο χρόνο, ούτε και ενισχύθηκε με κάποια άλλη αξιόπιστη μαρτυρία η πληροφορία που κατ' ισχυρισμό έλαβε. Εκείνο που διασταύρωσε σύμφωνα με την εκδοχή του, ήταν τα κύρια σημεία της είδησης, που ήταν ότι έγινε έλεγχος και αντιμετωπίστηκε το εύρημα. Μάλιστα κατά την διασταύρωση της είδησης κανένας δεν του είπε ότι ήταν διαφορετικά τα πράγματα. Παρεμβάλλω πάντως ότι το δημοσίευμα δεν είναι αυτό που αναφέρει ούτε και διακατέχεται από αυτό το πνεύμα. Η ουσία είναι ότι επρόκειτο για ένα γεγονός συντελεσμένο και δημοσιεύτηκε τρεις ημέρες μετά. Μπορούσε συνεπώς να αναμένει ακόμα μια η δυο ημέρες, ώστε να επιβεβαιωθεί πλήρως το γεγονός, σε όλη του την έκταση και παραμέτρους και με όλες τις απαραίτητες και αναγκαίες πληροφορίες και λεπτομέρειες και ακολούθως να δημοσιευθεί. Θεωρώ πως ήταν πολύ εύκολο και πολύ γρήγορα μάλιστα, και από πολλές πηγές και υπηρεσίες, να εξασφαλιστούν όλες οι αναγκαίες πληροφορίες για να εξακριβωθεί η αλήθεια του γεγονότος. Έστω και στα κύρια σημεία με την έννοια που το έθεσε ο ΜΥ

Στην προκειμένη περίπτωση, η διαπίστωση από το σύνολο του δημοσιεύματος, είναι ότι το γεγονός δεν καταγράφηκε ως αποτέλεσμα κάποιας πληροφορίας, αλλά αντίθετα ως γεγονός που καταγράφεται και υιοθετείται ως αληθές από τον συντάκτη του. Μπορεί βέβαια με την μαρτυρία του ΜΥ1 να επιχειρήθηκε να δοθεί μια άλλη διαφορετική διάσταση, εικόνα και ερμηνεία ως προς το ποια ήταν η κύρια είδηση, αποσυνδεδεμένη είτε με τον συγκεκριμένο πιλότο είτε με την Προεδρική πτήση, προτάσσοντας σύμφωνα με τον ΜΥ1 ως κύριο θέμα της είδησης την ασφάλεια των πτήσεων και ότι τηρούνται αυστηρά οι διαδικασίες ασφαλείας στις Κυπριακές Αερογραμμές, πλην όμως το σύνολο του δημοσιεύματος, παρά την προσπάθεια που έγινε από τον ΜΥ1, έστω ακόμα και με αντιφατικές στις πλείστες των περιπτώσεων προσεγγίσεις και τρόπο, δεν υποστυλώνει ούτε και υποστηρίζει τέτοια προσέγγιση. Πουθενά στο κείμενο του δημοσιεύματος δεν προτάσσονται, συγκριτικά ως κατέθεσε, η αυστηρότητα τήρησης των κανόνων ασφαλείας των Κυπριακών Αερογραμμών με την Ήλιος, ούτε και μπορεί από το κείμενο, κατά την γνώμη μου, να συναχθεί κάποιος έπαινος για τις Κυπριακές Αερογραμμές. Και τούτο ανεξάρτητα από το γεγονός ότι δεν είναι αυτό το ζητούμενο, ούτε και το επίδικο θέμα. Μάλιστα το δημοσίευμα τελειώνει με την πρόταση «Δεν έγινε γνωστό αν ενημερώθηκε το Τμήμα Πολιτικής Αεροπορίας για το συμβάν, αλλά ούτε και αν η αρμόδια υπηρεσία του γνώριζε εκ των προτέρων για τη λήξη της αδείας του συγκεκριμένου κυβερνήτη.» Θεωρώ ακόμα πως η απλή, γενική και αόριστη αναφορά στη μαρτυρία ότι διασταυρώθηκε η είδηση, δεν επιβεβαιώνει ούτε και αποτελεί επαρκή απόδειξη ότι έτσι έγιναν τα πράγματα. Χωρίς να ανατρέπεται το δημοσιογραφικό απόρρητο, το θέμα ήταν τέτοιο που θα μπορούσε πολύ εύκολα να διασταυρωθεί, με ανάλογη προς τούτο μαρτυρία, από πολλές και διαφορετικές πηγές. Όμως και αν ακόμα αποδεκτώ, για σκοπούς συζήτησης ότι διασταυρώθηκε η πληροφορία, το κρίσιμο ερώτημα στην βάση όλων όσων κατέθεσε ο ΜΥ1, είναι τι ακριβώς, σε τελική ανάλυση επιβεβαιώθηκε. Ότι αφορούσε κάποια άλλη πτήση, ή 2-3 άλλα αεροσκάφη των Κυπριακών Αερογραμμών που βρίσκονταν στο αεροδρόμιο την ίδια ώρα που ο Πρόεδρος έκαμνε δηλώσεις. Ή ότι αφορούσε τη συγκεκριμένη πτήση που θα μετέφερε τον Πρόεδρο στην Αθήνα, όπως ακριβώς αναφέρεται στο δημοσίευμα. Και ο λόγος είναι γιατί στο τέλος της ημέρας δόθηκαν πολλές και διαφορετικές εκδοχές, για να μην τις επαναλαμβάνω, περί του συγκεκριμένου γεγονότος, χωρίς τελικά να ξεκαθαρίσει τι ακριβώς επιβεβαιώθηκε. Κατά συνέπεια η υπεράσπιση του προνομίου υπό επιφύλαξη δεν μπορεί να επιτύχει. ΚΑΚΟΠΙΣΤΙΑ Ως λέχθηκε η αποτυχία της υπεράσπισης της αλήθειας και του προνομίου υπό επιφύλαξη απογυμνώνει τους ισχυρισμούς περί καλής πίστης. Ως εξηγείται στον Salmond On Torts, 16η έκδ., σελ. 160, η ανεπιτυχής προσπάθεια της θεμελίωσης της αλήθειας μπορεί να θεωρηθεί ως επιβαρυντική της αρχικής ζημιογόνας πράξης της δημοσίευσης. Στο πιο πάνω σύγγραμμα Media Law, σελ. 132, αναφέρεται ότι είναι σημαντικό κεφάλαιο του δεκαλόγου της Reynolds, αν τα ΜΜΕ, μετά το δημοσίευμα αναγνωρίσουν τα λάθη (promptly and prominently acknowledged the falsehoods and errors) και προσφέρουν απολογία, και ότι η μεταγενέστερη του δημοσιεύματος συμπεριφορά μπορεί ακόμα και να ανατρέψει το προνόμιο της δημοσίευσης. Ο ΜΥ1 ανέφερε στο δικαστήριο την πηγή της πληροφόρησης του. Αποτελεί όμως ήδη εύρημα του Δικαστηρίου ότι το δημοσίευμα αποτελούσε δήλωση αναληθούς γεγονότος. Εύλογα τίθεται το ερώτημα αν το γεγονός εξακριβώθηκε και αν διασταυρώθηκε πριν δημοσιευτεί. Καμιά μαρτυρία που να υποστηρίζει τέτοια άποψη δεν έχει προσκομιστεί. Έχει ήδη γίνει εκτενής σχολιασμός του θέματος αυτού. Αντίθετα, μέχρι τέλους η υπεράσπιση επέμεινε στην αλήθεια του γεγονότος, και το ποιος ήταν ο κυβερνήτης δεν ήταν αντικείμενο της προσοχής όπως κατέθεσε ο ΜΥ
Ήταν η θέση του ότι δεν τον ενδιέφερε ποιος ήταν ο κυβερνήτης, μάλιστα όταν έλαβε την αγωγή διερωτήθη ποιος ήταν ο ενάγων και τότε φρόντισε και επικοινώνησε με τον αρχιπιλότο και τον επιθεωρητή να μάθει αν αυτό ήταν το όνομα που κατέβασαν από το αεροπλάνο με ληγμένη άδεια και του επιβεβαίωσαν ότι ο ενάγων εκτέλεσε την επίδικη πτήση. Είναι φανερό ότι αν η ερώτηση αυτή απευθυνόταν στα ίδια πρόσωπα, πριν τη δημοσίευση, τότε αναμφίβολα τα πράγματα θα ήταν εντελώς διαφορετικά. Αναδεικνύεται μάλιστα και την ευκολία αλλά και την ταχύτητα επαλήθευσης του γεγονότος. Ούτε μπορεί να γίνει αποδεκτό ότι το άρθρο δεν απευθυνόταν, «δεν στρεφόταν το φώς», σε κάποιο πιλότο, ή σε κάποια πτήση, αφού και ο ΜΥ1 δέκτηκε ότι σε τελική ανάλυση σε κάποιον αναφερόταν, αφού ως κατέθεσε γνώριζε και το όνομα του, δεδομένου ότι το γεγονός αφορά συγκεκριμένο κυβερνήτη, συγκεκριμένης πτήσης. Ούτε ακόμα μπορεί να γίνει δεκτή η θέση ότι το άρθρο αφορά εκείνον τον πιλότο που δεν εκτέλεσε την πτήση, γιατί σε τελική ανάλυση περί λογοπαιγνίου πρόκειται. Να επαναλάβω ότι σύμφωνα με την Λεωνίδα ανωτέρω, αρκούσε για τον ενάγοντα να αποδείξει ότι ήταν ο πιλότος που εκτέλεσε την πτήση. Στο Media Law, Practical Guide ανωτέρω, σελ. 286 επ. τονίζεται ακριβώς και εξηγείται στα πλαίσια των παραμέτρων του δεκαλόγου της Reynolds, η σημασία της στοιχειοθέτησης της επαλήθευσης της είδησης. Είναι ως υποδεικνύεται, πολύ επιθυμητό (highly desirable), οι δημοσιογράφοι να συλλέγουν την καλύτερη ποιότητα διαθέσιμης μαρτυρίας προς υποστήριξη του γεγονότος και όπου είναι δυνατόν να λαμβάνουν ανεξάρτητη επαλήθευση. Ο έλεγχος των γεγονότων θα πρέπει να ανατρέχει στις αρχικές πηγές, ή όσο πιο κοντά γίνεται σε αυτές, και να επιδιώκεται επιβεβαίωση των γεγονότων. Εξηγείται ακόμα ότι η απόδειξη της κακοπιστίας βαρύνει τον ενάγοντα, και επειδή είναι δύσκολη η απόδειξη των προθέσεων και των σκέψεων του συντάκτη του κειμένου, η προσπάθεια είναι να εξαχθούν συμπεράσματα από τη συμπεριφορά του κατά την ετοιμασία και δημοσίευση του δυσφημιστικού υλικού. Η έλλειψη λογικής έρευνας στον έλεγχο της πληροφορίας δεν αποτελεί κατ΄ανάγκην κακοπιστία, αλλά μπορεί να εξαχθεί συμπέρασμα κακοπιστίας αν ο δημοσιογράφος ενέργησε αλόγιστα. Η ίδια αρχή εφαρμόζεται και όπου εμφανίζονται ανακρίβειες επί πραγματικών γεγονότων. Αναπόδεικτος καθώς έμεινε, τελικά, ο ισχυρισμός εκθεμελιώνει κάθε άλλη συζήτηση. Εδώ να παρεμβάλω, πως ακόμα και η εσφαλμένη αναφορά στο δημοσίευμα ότι η Προεδρική πτήση έγινε την Τρίτη, που έγινε κάποια ανεπιτυχής προσπάθεια από την υπεράσπιση για να θολώσει το τοπίο, υποδηλώνει, και θεωρώ ορθή επί τούτου τη θέση του ενάγοντα, πως ούτε και για το γεγονός αυτό δεν έγινε στα σοβαρά προσπάθεια διευκρίνισης ή επιβεβαίωσης της ημέρας αναχώρησης του Προέδρου. Ανεξάρτητα αν η ημέρα από μόνη της, κατά την κρίση μου, δεν είχε καμιά ιδιαίτερη ούτε και καθοριστική σημασία, αφού το ιδιαίτερο και σημαντικό στοιχείο που προτασσόταν ως χαρακτηριστικό στοιχείο, δεν ήταν το πότε έγινε, αλλά ότι επρόκειτο για τον κυβερνήτη της πτήσης του Προέδρου στην Αθήνα. Η ένθετη φωτογραφία του Προέδρου στο δημοσίευμα επιβεβαιώνει, κατά την γνώμη μου την άποψη αυτή, αφού αυτό ήθελε με έμφαση να τονιστεί. Και στην αντίληψη του μέσου αναγνώστη, αλλά και του κάθε αναγνώστη, αυτό τονίστηκε και παρέμεινε ως σαφής και έντονη εντύπωση. Το γεγονός όπως καταγράφηκε συμπληρώνεται με ακόμα ένα σημαντικό και χαρακτηριστικό στοιχείο. Ότι την Προεδρική πτήση τελικά την εκτέλεσε ο επιθεωρητής. Προστίθεται ακόμα πως δεν ήταν μόνο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αλλά και η υπόλοιπη αποστολή, που τον συνόδευε. Ερωτήθηκε ευθέως, ο ΜΥ1, αφού διασταύρωσε την πληροφορία, ποια πληροφόρηση είχε για τον ενάγοντα και απάντησε ότι δεν ασχολήθηκε με οτιδήποτε που τον αφορούσε, ούτε και ασχολήθηκε με το ποια πτήση εκτέλεσε ο ενάγων. Είναι όμως, καθώς λέχθηκε αναπόδραστο, πως ανεξάρτητα από τον στόχο ή τις προθέσεις, συγκεκριμένος πιλότος ετίθετο, δημοσίως, στο στόχαστρο. Ήταν το υποκείμενο της καταλογιζόμενης πράξης. Και ειδικότερα ο κυβερνήτης που θα μετέφερε τον Πρόεδρο στην Αθήνα, γιατί είχε ληγμένη την άδεια. Κατά συνέπεια η ενασχόληση με το ποιος ήταν ο πιλότος είχε άμεση και ζωτική σχέση και εύκολα μπορούσε να διακριβωθεί από τον αρχιπιλότο, ή με οποιοδήποτε άλλο αρμόδιο προς τούτο πρόσωπο, Αρχή ή φορέα. Από σεβασμό προς την αλήθεια αλλά και του προσώπου του θιγόμενου κυβερνήτη. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο η καλή πίστη απογυμνώνεται επί αναληθούς δημοσιεύματος, όπως και αντιστρόφως ανάλογα, μπορεί εξ' αυτού να εξαχθεί συμπέρασμα κακοπιστίας. Από όσα κατέθεσε ο ΜΥ1 επί του προκειμένου, το ποιος ήταν ο πιλότος δεν ήταν το αντικείμενο της προσοχής του, ούτε και τον ενδιέφερε, ενώ από τη θεώρηση του κειμένου ως συνόλου, στο τέλος εκείνο που απομένει στην κοινή αντίληψη του μέσου και συνηθισμένου αναγνώστη, είναι η ληγμένη άδεια του συγκεκριμένου κυβερνήτη του αεροσκάφους των Κυπριακών Αερογραμμών, της συγκεκριμένης πτήσης, που θα μετέφερε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στην Αθήνα. Επειδή δεν ονομάζει τον κυβερνήτη δεν αποτελεί ως λέχθηκε υπεράσπιση, ούτε και δικαιολογία, δεν αποτελεί καν εξήγηση. Το γεγονός και μόνο ότι η επίδικη πτήση εκτελέστηκε από τον ενάγοντα πέραν του ότι αποδεικνύει την αναλήθεια του περιεχομένου του δημοσιεύματος, αναδεικνύει και την έλλειψη διασταύρωσης της πληροφορίας και των γεγονότων. Δεν έγινε προσπάθεια, ή σοβαρή προσπάθεια εξακρίβωσης της αλήθειας του γεγονότος και καταγράφηκε ως ένα πραγματικό γεγονός. Αναδεικνύεται ακόμα ότι ούτε απλός και βασικός έλεγχος της ορθότητας της πληροφορίας ή του γεγονότος δεν έγινε. Παρά δε το γεγονός ότι έστω και εκ των υστέρων, μετά την επίδοση της αγωγής, έγινε έλεγχος και η ενημέρωση ήταν ότι ο ενάγων εκτέλεσε την πτήση, η θέση της υπεράσπισης εξακολουθούσε, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, να είναι ότι το γεγονός έγινε και ήταν αληθές. Μόνο από το ότι αναζητήθηκε, μετά την επίδοση της αγωγής, η πραγματική διάσταση των γεγονότων επιβεβαιώνει την έλλειψη επαρκούς έρευνας και πληροφόρησης για το ίδιο το γεγονός. Μια απλή επικοινωνία με τον αρχιπιλότο ήταν αρκετή για να επιβεβαιωθεί. Ουσιαστικά εκείνο που αναδύεται είναι μια αδιαφορία τόσο ως προς την ορθότητα του γεγονότος και του συμβάντος, όσο και προς το πρόσωπο του θιγόμενου κυβερνήτη, και αλόγιστος χειρισμός της ληφθείσης πληροφορίας, χωρίς τον οφειλόμενο και απαιτούμενο σεβασμό προς τη διερεύνηση της αλήθειας. Δεν έχει ακόμα καταδειχθεί ούτε καν αν κάποιο άλλο περιστατικό έλαβε χώρα ή αν έγινε, έστω και σε άλλη πτήση, που σε τελική ανάλυση δημιουργεί εύλογα ερωτηματικά και σοβαρές ρωγμές ως προς την αλήθεια ακόμα και των στοιχείων που ήθελαν, σύμφωνα με τον ισχυρισμό τους, οι εναγόμενοι να προτάξουν με το δημοσίευμα, ανεξάρτητα ότι δεν είναι αυτό που προτάσσεται, δηλαδή ότι τηρούνται με αυστηρότητα οι κανόνες ασφαλείας στις Κυπριακές αερογραμμές. Εξηγείται στον Gatley ανωτέρω παρα. 768, σελ. 332, ότι από την αλόγιστη (reckless) δημοσίευση αναληθούς γεγονότος και χωρίς αναλογισμό και σκέψη για την αλήθεια, συνάγεται γνώση της αναλήθειας του γεγονότος. Η έλλειψη έρευνας ως προς την αλήθεια του γεγονότος, ή ακόμα η έλλειψη προσπάθειας να επιβεβαιωθεί το γεγονός, μπορεί να θεωρηθεί ότι ο συντάκτης πραγματικά δεν πίστευε στην αλήθεια της δήλωσης. Αν ακόμα με την ελάχιστη έρευνα μπορεί να φανεί ότι τα αποδιδόμενα στην πληροφορία ήταν αβάσιμα, μπορεί να συναχθεί κακοπιστία. (Gatley παρα. 778, σελ. 340). Και στη βάση των πιο πάνω όπως έχουν αναλυθεί, καταλήγω ότι ο ενάγων έχει αποδείξει το στοιχείο της κακοπιστίας. ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΦΗΜΗ Ο ενάγων κατέθεσε ότι το δημοσίευμα προκάλεσε ζημιά στη φήμη και την υπόληψή του, έχει καθαρό μητρώο, αξιοπρέπεια, κύρος και καλό όνομα και αρκεί ένα περιστατικό για να σπιλωθεί το όνομα του και να χάσει την αξιοπρέπεια και τον επαγγελματισμό του. Είχε 20 χρόνια λαμπρής καριέρας και καθαρό μητρώο, γνωστός στο επάγγελμα του για το κύρος και την τυπικότητα του ως προς τα καθήκοντα του και με το άρθρο σπιλώθηκε η φήμη του. Αντεξεταζόμενος εξήγησε ότι πρόκειται για σοβαρό παράπτωμα ο πιλότος να έχει ληγμένη την άδεια του και έτσι το θεωρούν οι Αρχές, γιατί αφορά την ασφάλεια των πτήσεων. Περαιτέρω στη γραπτή του δήλωση επανέλαβε ουσιαστικά όσα αναφέρονται στην έκθεση απαιτήσεως ως προς το νόημα και τη φυσική σημασία του κειμένου που απεδίδετο, πολύ περιληπτικά, δεν προτίθεμαι να τα επαναλάβω, άλλωστε δεν αμφισβητήθηκαν, ότι είναι άτομο ανεύθυνο, αμελές και επιπόλαιο, ότι εκτελούσε τα καθήκοντα του πλημμελώς και διέπραττε αδίκημα με το να εκτελεί πτήσεις χωρίς άδεια. Σημειώνω ότι δεν αμφισβητήθηκε σε τίποτε από όσα κατέθεσε επί του προκειμένου. Ο ενάγων άφησε άριστες εντυπώσεις στο Δικαστήριο και η μαρτυρία του πέραν της σταθερότητας και της σαφήνειας της, ήταν καθόλα πειστική, υποστηριζόμενη, σε τελική ανάλυση από το ίδιο το δημοσίευμα και τη λογική των πραγμάτων. Και γίνεται πλήρως αποδεκτή με την εξαγωγή αναλόγων ευρημάτων. Στο σημείο αυτό κρίνω πως πρέπει να γίνει μια σημαντική επισήμανση. Αποτελεί γεγονός ότι στο δημοσίευμα αναφέρεται ότι η άδεια του κυβερνήτη ήταν ληγμένη για μια περίοδο έξι εβδομάδων, και συνεπώς εκείνο που εξάγεται, και δικαίως το επικαλείται ο ενάγων, δεν αφορά μόνο ένα μεμονωμένο γεγονός, την συγκεκριμένη επίδικη πτήση, αλλά του καταλογίζετο κατ' εξακολούθησιν, επί έξι εβδομάδες εκτέλεση πτήσεων με ληγμένη άδεια. Απόδειξη ότι εκτελούσε πτήσεις πριν την 17η Αυγούστου εξάγεται και από το τεκμήριο 3 που είναι οι εκτελεσθείσες πτήσεις του Αυγούστου του
Στην υπόθεση Αλωνεύτης ανωτέρω, υποδεικνύεται ότι η ελευθερία του λόγου και του τύπου είναι κατοχυρωμένη από το Άρθρο 19 του Συντάγματος και είναι απόλυτα σεβαστή. Η ελευθερία όμως αυτή πρέπει να εναρμονίζεται με τα άλλα ανθρώπινα δικαιώματα, που προστατεύει το Σύνταγμα, όπως η τιμή και η καλή φήμη των άλλων. Οι περί Δυσφημίσεως Διατάξεις του Κεφ. 148 ισορροπούν την παράλληλη περιφρούρηση των δύο δικαιωμάτων, με αναφορά στην αλήθεια των γραφομένων. Επισημαίνεται σε σχέση με τους περιορισμούς του Άρθρου 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, ότι είναι και προς όφελος των ίδιων των δημοσιογράφων, τα γραφόμενα τους να απεικονίζουν την αλήθεια και όχι την αναλήθεια. Αν γινόταν παραδεκτή, άνευ συνεπειών η προβολή αναληθών δημοσιευμάτων, το κοινό θα έπαυε να τους αποδίδει πίστη, είτε αυτά είναι αληθή, είτε ψευδή. Και όλες οι περιπτώσεις δυσφήμισης, που, εξ αντικειμένου, πλήττουν την υπόληψη του ατόμου, οι οποίες καθορίζονται στο άρθρο 17 του Κεφ. 148, είναι συνδυασμένες με την τιμή και την υπόστασή του στον κοινωνικό χώρο. Υποδεικνύεται ότι η φήμη: «Αποτελεί αναπόσπαστο και σημαντικό μέρος της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. Επίσης αποτελεί τη βάση πολλών αποφάσεων που λαμβάνονται σε δημοκρατική κοινωνία, οι οποίες είναι κεφαλαιώδεις για την ευημερία του, όπως ποιο θα εργοδοτήσει ή για ποιο θα εργαστεί, ποιο θα προάξει, με ποιο θα έχει συναλλαγές ή ποιο θα ψηφίσει. Μια και κηλιδωθεί από ανυπόστατο ισχυρισμό σε εφημερίδα εθνικής εμβέλειας, η φήμη του ατόμου μπορεί να ζημιωθεί για πάντα, ιδιαίτερα εάν δεν παρέχεται ευκαιρία στον ίδιο να υπερασπιστεί. Όταν αυτό συμβαίνει, χαμένοι είναι τόσο η κοινωνία όσο και το άτομο, γιατί δεν πρέπει να γίνεται σκέψη ότι η προστασία της φήμης είναι σημασίας μόνο για το άτομο, του οποίου επηρεάζεται η φήμη, και την οικογένεια του. Η προστασία της φήμης του ατόμου συντελεί στο καλό του δημοσίου. Είναι προς το δημόσιο συμφέρον ότι η φήμη ατόμων δεν πρέπει να εξευτελίζεται με το ψέμα». Σχετική ακόμα είναι η υπόθεση Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ ν. Παπαευσταθίου, Πολ. Έφεση 12139, ημερ.12.7.
ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ Παραμένει τέλος να εξεταστεί το ζήτημα των αποζημιώσεων, αφού από όσα έχουν εκτεθεί το δημοσίευμα ήταν αναμφίβολα δυσφημιστικό για τον ενάγοντα. Οι παράγοντες που προσμετρούν και συνυπολογίζονται σε υποθέσεις δυσφήμισης είναι πολλοί και επάλληλοι. Το μέτρο των αποζημιώσεων συναρτάται με τη φύση, το χαρακτήρα και την έκταση της προσβολής της υπόληψης του ανθρώπου. ( Αλωνεύτης ανωτέρω). Η υπόσταση του ανθρώπου είναι συνιφασμένη με την υπόληψη του στην κοινωνία. Προσβολή της υπόληψης συντελεί στον κοινωνικό εξοστρακισμό και συγχρόνως αποτελεί δοκιμασία για τα αισθήματα του ανθρώπου. Η αποζημίωση είναι το μέσο που παρέχει ο νόμος για την αποκατάσταση του δυσφημηθέντα. Διακηρύσσεται ακόμα ότι η υπόληψη του πολίτη, ως ανεξάρτητη και αυτοτελής ύπαρξη, απέκτησε σήμερα, και πολύ ορθά αυξημένη εκτίμηση, που διασφαλίζεται και στο γραπτό δίκαιο. Τραυματισμός αυτής της υπόληψης επιφέρει ανάλογη αποκατάσταση της. Παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη και αναλόγως επηρεάζουν το μέτρο και ύψος των αποζημιώσεων, συναρτώνται από τη θέση του ενάγοντα στην κοινωνία, την έκταση και την μορφή του δημοσιεύματος, το εύρος της κυκλοφορίας, ο τόνος και το ύφος του δημοσιεύματος, η γενικότερη συμπεριφορά του εναγομένου τόσο πριν τη δυσφήμιση, όσο και μετά, ο τρόπος διεξαγωγής της υπεράσπισης. Πρόκειται για παράγοντες, οι πλείστοι των οποίων έχουν ήδη εξεταστεί όταν αναλύονταν επί μέρους πτυχές και ζητήματα. Στην παρούσα υπόθεση καθοριστικό στοιχείο αποτελεί το αναληθές του δημοσιεύματος. Η καθιέρωση της αλήθειας του δημοσιεύματος ως υπεράσπιση, διακηρύχθηκε και τονίστηκε με έμφαση στην υπόθεση Αλωνεύτης ανωτέρω, ότι διασφαλίζει τον πυρήνα του δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης. Η καλή πίστη, από την οποία πρέπει να διακατέχεται ο γράφων, αναιρείται όταν αυτός αδιαφορεί για την αλήθεια των γραφομένων και παραλείπει να πάρει εύλογα μέτρα για την εξακρίβωση της. Η πεμπτουσία του δικαιώματος της ελεύθερης έκφρασης επικεντρώνεται στην αλήθεια. Και αποτελεί εύρημα του δικαστηρίου ότι το δημοσίευμα ήταν αναληθές, χωρίς να ληφθούν μέτρα για διακρίβωση και επιβεβαίωση του γεγονότος. Έγινε ήδη αναφορά στη θέση του ενάγοντα στην κοινωνία, την εργασία και την εν γένει φήμη και υπόληψη του καθώς και στην καριέρα του, όπως αυτή εξάγεται από την αναντίλεκτη μαρτυρία του. Η εναγόμενη εφημερίδα, σε Παγκύπρια κλίμακα, την επίδικη ημερομηνία είχε πωλήσεις 59,546 φύλλα σε αντίθεση με την προ του τραγικού συμβάντος ημερομηνία που οι παγκύπριες πωλήσεις ήταν 55,
Από το γεγονός αυτό και μόνο εξάγεται το έντονο και ζωηρό ενδιαφέρον του κοινού για πληροφόρηση. Η θέση του δημοσιεύματος είναι ακόμα ένας παράγοντας που λαμβάνεται υπόψη καθώς και ο τρόπος εμφάνισης του. Στην προκειμένη περίπωση ήταν πρωτοσέλιδο, έχει περιγραφεί ο τρόπος παρουσίασης και εμφάνισής του. Κάποια πρόσθετα στοιχεία κρίνω πως είναι χρήσιμα. Η δημοσίευση ήταν σε περίοπτη θέση, στο κέντρο και στην αριστερή πλευρά της πρώτης σελίδας, με ένθετη φωτογραφία του Προέδρου της Δημοκρατίας με σχετικό υπότιτλο. Ελάμβανε σημαντικό θα έλεγα μέρος και χώρο στη πρώτη σελίδα. Πάνω από το δημοσίευμα, και δεξιά υπάρχουν φωτογραφίες από τα συντρίμμια της μοιραίας πτώσης της πτήσης της Ήλιος, και στο κέντρο και ακριβώς δεξιά του δημοσιεύματος, άλλη είδηση με τίτλο, «Έδωσαν άδεια χωρίς να το δούν». Όλη η ειδησεογραφία της πρώτης σελίδας, και όχι μόνο, είναι αφιερωμένη στην μοιραία πτώση και σε συναφή θέματα. Η εμφάνιση και η θέση που ήταν δημοσιευμένο ήταν με τέτοιο τρόπο, που ήταν αδύνατο και δεν θα μπορούσε να διαλάθει της προσοχής κανενός αναγνώστη. Το μαύρο φόντο, τα έντονα κτυπητά γράμματα του τίτλου αλλά και του κειμένου, καθώς και η φωτογραφία του Προέδρου, επιβεβαιώνουν όσα έχω αναφέρει. Ακόμα και ο τόνος του δημοσιεύματος καθώς και το ύφος του κειμένου ως προς το καταλογιζόμενο στον συγκεκκριμμένο κυβερνήτη παράπτωμα και ότι τον κατέβασαν άρον - άρον είναι ένα στοιχείο που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη. Το δημοσίευμα ήταν δυσφημιστικό και προσβλητικό για τον ενάγοντα και του καταλόγιζε ανευθυνότητα, αμέλεια και επιπολαιότητα. Η άδεια του πιλότου σχετιζομένη άμεσα με την ασφάλεια των πτήσεων και την επαγγελματική κατάρτιση και ικανότητα του ενάγοντα, τον καθιστούσε ανεπαρκή και επικίνδυνο ως κυβερνήτη αεροσκαφών, και παρατεταμένο, επί έξι εβδομάδες, κίνδυνο στην ασφάλεια των αεροπορικών συγκοινωνιών. Αναμφίβολα τέτοια συμπεριφορά κάθε άλλο παρά επαγγελματική θα μπορούσε να χαρακτηριστεί για τον ενάγοντα και προφανώς βεβαίως, δεν τον καθιστούσε ως ένα επιμελή επαγγελματία στο χώρο της εργασίας του. Εμφιλοχωρούσαν σοβαρές αμφιβολίες για την επαγγελματική του κατάρτιση, αφού για έξι εβδομάδες είχε ληγμένη την άδεια πιλότου, και επειδή συνέχιζε για την περίοδο που είχε ληγμένη την άδεια να εκτελεί πτήσεις ως κυβερνήτης, του καταλογιζόταν κατ' εξακολούθησιν πειθαρχικό ή ακόμα και ποινικό αδίκημα. Καταβαθρώνετο η επαγγελματική του κατάρτιση, φήμη και ικανότητα του ως κυβερνήτης αεροσκαφών και του καταλογιζόταν, επιπλέον, και πλήρης αδιαφορία και ανευθυνότητα ως προς την ασφάλεια των πτήσεων. Εξυπακούεται ότι γνώριζε πως επί έξη εβδομάδες είχε ληγμένη άδεια και παρά ταύτα, συνέχιζε να εκτελεί πτήσεις και μάλιστα θα επιχειρούσε να εκτελέσει και την Προεδρική Πτήση. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι έπληττε τη φήμη και την υπόληψη του στον επαγγελματικό του χώρο, ανάμεσα στους συναδέλφους, τους φίλους του, αλλά και της οικογένειάς του. Οι παράγοντες που έχουν αναφερθεί ως προς το μέτρο των αποζημιώσεων, δυνατόν να προσμετρήσουν ως βάση για αυξημένες ή τιμωρητικές αποζημιώσεις. Απαιτούνται με την έκθεση απαιτήσεως, και η κ. Αγαθοκλέους στην αγόρευση της κάμνει ειδική αναφορά στο θέμα αυτό, και ως εκ τούτου θα πρέπει να εξεταστεί. Η νομολογία αναγνωρίζει την επιδίκαση αυξημένων ή και τιμωρητικών αποζημιώσεων επί αστικών αδικημάτων, σχετικώς παραπέμπω στην υπόθεση Παπακόκκινου ν. Κάνθερ

(1982)1 Α.Α.Δ. 65 και ειδικά σε αγωγή δυσφήμισης έχει αναγνωριστεί η επιδίκαση παραδειγματικών αποζημιώσεων (Αλωνεύτης, ανωτέρω). Καθοριστικό στοιχείο στην επιδίκαση τιμωρητικών αποζημιώσεων είναι αν από τη συμπεριφορά του αδικοπραγούντος καταδεικνύεται η έντονη αδιαφορία για τα δικαιώματα του άλλου μέρους και η επίτευξη κέρδους στον ίδιο. Έχω την άποψη, ότι η φήμη κάθε ανθρώπου, εντάσσεται κάτω από το Άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που προνοεί για την προάσπιση και σεβασμό της ιδιωτικής ζωής, αλλά και κάτω από το Άρθρο 15.1 του Συντάγματος, που προνοεί ότι έκαστος έχει το δικαίωμα όπως η ιδιωτική και οικογενειακή αυτού ζωή τυγχάνει σεβασμού. Στο σύγγραμμα Ατομικά Δικαιώματα του Π.Δ. Δακτόγλου Τόμος Α σελ. 324, επεξηγείται και αναλύεται το δίκαιωμα της ιδιωτικής ζωής. Υποδεικνύεται (σελ. 325) ότι η διακήρυξη του απαραβίαστου της ιδιωτικής ζωής σημαίνει ότι στην ιδιωτική ζωή καθενός ανθρώπου υπάρχει ένας πυρήνας στον οποίο κυριαρχεί μόνο αυτός, τα όρια και το περιεχόμενο της οποίας καθορίζονται κατ' αρχήν μόνο από το άτομο. Το απαραβίαστο της ιδιωτικής ζωής σημαίνει την απαγόρευση της δημοσιοποιήσεως ή κοινωνικοποιήσεως της ζωής του ανθρώπου. Προσβολή του δικαιώματος από ιδιώτες απαγορεύεται από ποινικές και αστικές διατάξεις που προβλέπουν κυρώσεις στη περίπτωση παραβιάσεώς τους. Η υπόθεση Γιάλλουρου ν. Νικολάου

(2001)1 Α.Α.Δ. 558 είναι σχετική για την παραβίαση συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων. Γίνεται εκτεταμένη ανάλυση και αναφορά σε νομολογία για το θέμα των αποζημιώσεων. Επεξηγείται ότι οι αποζημιώσεις μπορούν να προσλάβουν επιβαρυντικό χαρακτήρα όπου η βλάβη είναι ποικιλοτρόπως βαριά, και σε εξαιρετικές περιστάσεις μπορούν να προσλάβουν και τιμωρητικό χαρακτήρα προς παραδειγματισμό. Εξηγείται ακόμα ότι οι αποζημιώσεις για την αποτίμηση μη υλικής ζημιάς αποτελούν ανοικτό κεφάλαιο, «at large», ο δε καθορισμός επαφίεται στο Δικαστήριο, υπό τον όρο να είναι λελογισμένες και δίκαιες μεταξύ των μερών. Υποδεικνύεται ακόμα ότι: «Η πρόσφατη αγγλική νομολογία υποστηρίζει ότι η ζημιά που προκύπτει από παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου με έντονο το στοιχείο της «ηθικής βλάβης» με την κυριολεξία του όρου μπορεί να είναι μεγάλη, ανάλογη με την έκταση της βλάβης στην ύπαρξη και την υπόσταση του ανθρώπου». Και έχω την γνώμη ότι η προσβολή της φήμης και της υπόληψης, ως έχει ήδη αναλυθεί, και η κατ' επέκταση μείωση της περηφάνιας και της αξιοπρέπειας κάθε ανθρώπου, στην προσωπική και επαγγελματική του ζωή, δεν μπορεί παρά να έχει άμεση σχέση και να εντάσσεται πλήρως μέσα στην έννοια της «ηθικής βλάβης». Κατά συνέπεια θεωρώ ότι η το αστικό αδίκημα της δυσφήμισης θα πρέπει να εξετάζεται υπό το πρίσμα του Άρθρου 15.1 του Συντάγματος. Η αποτελεσματική εφαρμογή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που οριοθετεί το Άρθρο 35 του Συντάγματος επιβάλλει απόδοση αποζημίωσης στο θύμα κάθε ζημιάς που προκαλείται στην οντότητα του, ως φυσική και κοινωνική ύπαρξη, στην οποία κατά την κρίση μου περιλαμβάνεται και το δικαίωμα στη φήμη, την τιμή και την υπόληψη του. Η κοινωνική ύπαρξη και ο επαγγελματικός χώρος είναι άρρηκτα συνδεδεμένα και εκ των πραγμάτων συνυπάρχουν ως μέρος της προσωπικής και ιδιωτικής ζωής κάθε ανθρώπου, κάτω από το Αρ. 15.1 του Συντάγματος. Καταλήγω συνεπώς πως η απόδοση παραδειγματικών αποζημιώσεων είναι και αναγκαία και επιβεβλημένη στην παρούσα υπόθεση. Συντρέχουν και ενυπάρχουν, στα γεγονότα της κρινόμενης υπόθεσης, σωρευτικοί παράμετροι και επιβαρυντικοί παράγοντες, οι οποίοι έχουν αναλυθεί και εξηγηθεί, ώστε η επανάληψη τους είναι αχρείαστη. Έχοντας υπόψη όλα όσα ανέφερα, και ότι το Ανώτατο Δικαστήριο με τη σύγχρονη νομολογία του έχει ενθαρρύνει τη συνέχιση μιας αυξητικής τάσης των αποζημιώσεων σε δυσφήμιση ( Μίτα ν. Λεντή

(2005)1 Α.Α.Δ. 1299), το Δικαστήριο κρίνει ότι το εύλογο και δίκαιο ποσό των αποζημιώσεων στην περίπτωση του ενάγοντα είναι Ευρω. 18.

Επιπρόσθετα, κρίνεται ορθό, για τους λόγους που έχουν εξηγηθεί, ότι θα πρέπει να επιδικαστεί και ένα πόσο υπό μορφή παραδειγματικών αποζημιώσεων. Παρόλο που στην Παπακόκκινου ανωτέρω λέχθηκε ότι δεν είναι ορθό να διαχωρίζονται οι αποζημιώσεις και ότι στο τέλος πρέπει να δίνεται ένα ποσό, βασιζόμενος στην υπόθεση Αλωνεύτης ανωτέρω όπου επιδικάστηκαν ξεχωριστά οι γενικές και οι παραδειγματικές αποζημιώσεις, κατέληξα ότι θα πρέπει να προστεθεί στο ποσό των γενικών αποζημιώσεων και το ποσό των Ευρω. 6,
υπό τύπο παραδειγματικών αποζημιώσεων. Κατά συνέπεια, εκδίδεται απόφαση υπέρ του ενάγοντα και σε βάρος των εναγομένων, αλληλέγγυα και ξεχωριστά για το πόσο των Ευρώ. 24.
Τα έξοδα ακολουθούν το αποτέλεσμα και επιδικάζονται υπέρ του ενάγοντα και σε βάρος των εναγομένων. Θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) Ν. Γιαπανάς, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής Μ.Ν cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.