Παναγιώτη Ηρακλέους και Susan Ηρακλέους ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Αγωγή 1826/04, 10.04.2008

(10)τεκμήρια, από τα οποία τα Τεκ. 4, 5, 6, 9 και 10 κατατέθηκαν εκ συμφώνου. Επιπρόσθετα πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας κατατέθηκαν εκ συμφώνου για την αλήθεια του περιεχομένου τους τα Τεκ. 1 και 2 και δηλώθηκε, ως κοινά αποδεκτό γεγονός, το περιεχόμενο των παρ. 1, 2, 3, 5 και 11 της έκθεσης απαίτησης, που έχει ως ακολούθως: «

1. Οι ενάγοντες εγείρουν την παρούσα αγωγή ως διαχειριστές της αποβιώσασας θυγατέρας τους Σόφης τέως από την Πάφο και προς όφελος της περιουσίας της και/ή των κληρονόμων δυνάμει Διατάγματος Διαχειρίσεως ημερομηνίας 27/5/2004 στην Αίτηση Διαχείρισης 51/2004 του Επαρχιακού Δικαστηρίου Πάφου.
2. Οι ενάγοντες αξιώνουν αποζημιώσεις κατά του εναγομένου δυνάμει του περί Διαχειρίσεως Περιουσιών Νόμου Κεφ. 189 (όπως έχει τροποποιηθεί) και του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου (όπως έχει τροποποιηθεί) και του Νόμου 156/85 και τις σχετικές τροποποιήσεις για το θάνατο της αποβιωσάσης Σόφης που απεβίωσε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας την 11/8/
4. Ο εναγόμενος ενάγεται υπό την ιδιότητα του αντιπροσώπου της Κυπριακής Δημοκρατίας η οποία ευθύνεται, σύμφωνα με το άρθρο 172 του Συντάγματος, για κάθε ζημιογόνο άδικη πράξη ή παράλειψη των υπαλλήλων ή αρχών της Δημοκρατίας κατά την άσκηση των καθηκόντων τους ή κατ' επίκληση ασκήσεως των καθηκόντων τους. ...................................................................................................................................................... .
5. Κατά πάντα ουσιώδη χρόνο η ανήλικη Σόφη διέμενε με τους γονείς της σε ιδιόκτητη κατοικίας τους στην Πέγεια. Ηταν τριών χρονών, ένα υγιέστατο παιδί, χαρούμενο και ευτυχισμένο. .......................................................................................................................................................
6. Το ασθενοφόρο έφθασε στο Μακάριο Νοσοκομείο στις 19.25 και στις 19.45 η παιδίατρος Χ. Γεωργίου διαπίστωσε το θάνατό της.». Τέλος έχει δηλωθεί από τον ευπαίδευτο δικηγόρο του Εναγόμενου ότι, επί πλήρους ευθύνης, τα έξοδα κηδείας ανέρχονται στο ποσό των £2.000 (παρ. 16

(1)Ε/Α) και τα έξοδα διαχείρισης στο ποσό £1.500 (παρ. 16

(2)Ε/Α). Όλα όσα ανέφεραν οι μάρτυρες έχουν καταγραφεί αυτολεξεί στα πρακτικά της παρούσας υπόθεσης, λαμβάνονται υπόψη, μαζί με τα κατατεθέντα τεκμήρια, στο σύνολό τους από το Δικαστήριο και δεν θεωρείται απαραίτητο να επαναληφθούν στο σύνολό τους στην παρούσα απόφαση. Στη συνέχεια και κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας γίνεται συγκεκριμένη αναφορά στα σημεία της μαρτυρίας, που στηρίζεται η κρίση του δικαστηρίου για την αξιοπιστία ή μη της μαρτυρίας αυτής και κατά λογική συνέχεια για την αποδοχή ή απόρριψή της. Αμφότεροι οι συνήγοροι στις αγορεύσεις τους παρέπεμψαν το Δικαστήριο στην ενώπιόν του μαρτυρία και με νομική και ουσιαστική επιχειρηματολογία υποστήριξαν την αποδοχή των εκατέρωθεν θέσεών τους. Επίδικα θέματα Ουσιαστικά τα κρίσιμα επίδικα θέματα αυτής της υπόθεσης είναι η διακρίβωση των συνθηκών και της αιτίας θανάτου της Σόφης στις 11.08.2002. Και αυτό γιατί από την κατάληξη στα ζητήματα αυτά θα κριθεί αναμφίβολα και η τύχη της παρούσας αγωγής. Νομική πτυχή Στις σελ. 19 και 20 του συγγράμματος Αστικά Αδικήματα, Τόμος 2, Αρτέμης & Ερωτοκρίτου, επισημαίνονται τα ακόλουθα, σε σχέση με την ευθύνη επαγγελματιών, όπως στοιχειοθετείται στο Κεφ. 148: «Η υποχρέωση επιμέλειας επαγγελματιών επιβάλλεται από το άρθρο 51

(2)(ε) και το επίπεδο επιμέλειας καθορίζεται στο άρθρο 51

(1)(β), που κωδικοποιούν επί του προκειμένου το κοινό δίκαιο. .............................................................................................................................................................. Ο επαγγελματίας στη διαγωγή του κρίνεται με βάση το βαθμό επιμέλειας και δεξιότητας που αναμένεται από το μέσο επαγγελματία της τάξης στην οποία ανήκει. Το επίπεδο αυτό είναι του συνήθους επιμελούς και ικανού επαγγελματία· δεν είναι εκείνο ούτε του πολύ προσοντούχου ούτε εκείνου που κατέχει τα ελάχιστα προσόντα (βλ. Panayiotou V Attorney-General

(1972)6 J.S.C. 706)». Στη σελ. 621 της Αθανασίου κ.α. V Κουνούνης

(1997)1(Β) ΑΑΔ σελ. 614 (υπόθεση ιατρικής αμέλειας), στην οποία γίνεται παραπομπή στο ίδιο σύγγραμμα, επισημαίνονται τα ακόλουθα, σε σχέση με το αναμενόμενο επίπεδο δεξιότητας: «To καθήκον ιατρού, όπως και κάθε ειδικευμένου επαγγελματία (πρακτήρα), προς πρόσωπο, το οποίο βασιζόμενο στη δεξιότητά του περιέρχεται υπό τη φροντίδα του, προσδιορίζεται περιεκτικά στην απόφαση Ashcroft v. Mersey Regional Health Authority [1983] 2 All E.R.

1. Συνίσταται, στη στράτευση της γνώσης και την επίδειξη της επιμέλειας που αναμένεται από πρόσωπο το οποίο κατέχει και διακηρύττει ότι κατέχει τη συγκεκριμένη δεξιότητα, καθήκον το οποίο, στην περίπτωση του ωτορινολαρυγγολόγου, προσλαμβάνει τη μορφή της δεξιότητας που αναμένεται από ιατρό της ειδικότητάς του. Η προσέγγιση του Δικαστή Kilner Brown, J., στην πιο πάνω υπόθεση, έτυχε της έγκρισης του Αγγλικού Εφετείου (βλ. Note Ashcroft v. Mersey Regional Health Authority [1985] 2 All E.R. 96.) To επίπεδο δεξιότητας, το οποίο αναμένεται από επαγγελματία ιατρό (medical practitioner), τέθηκε με την ίδια σαφήνεια από τον McNair, J., στην Bolam v. Friern Hospital Management Committee [1957] 1 W.L.R.
2. Είναι εκείνο, της συνήθους δεξιότητας την οποίαν αναμένεται να έχει πρόσωπο το οποίο επαγγέλλεται και ασκεί τη συγκεκριμένη ειδικότητα. Η ορθότητα της προσέγγισης αυτής επιβεβαιώθηκε σε σειρά μεταγενέστερων αποφάσεων, που επίσης επεξηγούν το πρακτικό πεδίο εφαρμογής της. (Βλ. μεταξύ άλλων, Sideway v. Gov. of Bethlem Royal Hospital [1985] A.C. 871, 893-894; Wilsher v. Essex Α.Η.Α. [1987] Q.B. 730.)». Αξιολόγηση μαρτυρίας Είχα την ευκαιρία να ακούσω με μεγάλη προσοχή όλους τους μάρτυρες να καταθέτουν δια ζώσης ενώπιόν μου, παρακολούθησα τη συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα και κατά συνέπεια είμαι σε θέση να αξιολογήσω την αξιοπιστία τους, αντιπαραβάλλοντας τις μαρτυρίες τους, τόσο μεταξύ τους, όσο και με τα τεκμήρια που κατατέθηκαν ενώπιόν μου. Στο στάδιο αυτό, έχω πάντοτε κατά νου, και το ακόλουθο απόσπασμα από την Αθανασίου (ανωτέρω): «Παρόλο που σε πολλές αγγλικές αποφάσεις γίνεται αναφορά στην απόσειση του ισοζυγίου των πιθανοτήτων σε συσχετισμό με τη μαρτυρία, σε καμιά απόφαση δεν αμβλύνεται η διάκριση μεταξύ αξιοπιστίας των μαρτύρων και του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Το θέμα άλλωστε της κρίσης της αξιοπιστίας των μαρτύρων ανήκε, πατροπαράδοτα, κατά το κοινοδίκαιο, στους ενόρκους, οι οποίοι αποφάσιζαν, ανάλογα με την κρίση τους, για το πιστευτό των μαρτύρων. Αναξιόπιστη μαρτυρία δεν αποτελεί αποδεικτικό υλικό. Δεν αποδεικνύει τίποτε. Μόνο αξιόπιστη μαρτυρία βαρύνει στην πλάστιγγα των πιθανοτήτων. Η αποτίμηση της μαρτυρίας του κάθε μάρτυρα δεν μετράται με το ισοζύγιο των πιθανοτήτων αλλά, με την κρίση του Δικαστηρίου για το αξιόπιστο της μαρτυρίας του. Απίθανη, κατά τη συνήθη ροή των πραγμάτων εκδοχή, γίνεται παραδεχτή, εφόσον ο μάρτυρας κρίνεται αξιόπιστος και αντίθετα, εκδοχή πιθανολογούμενη ως ορθή απορρίπτεται, εφόσον ο μάρτυρας κρίνεται αναξιόπιστος.». Πιστεύω ότι στην προκείμενη υπόθεση, το κομβικό επίδικο ζήτημα, από απόψεως ουσιαστικών γεγονότων, που πρέπει το Δικαστήριο να διαπιστώσει, υπό μορφή ευρήματος, είναι το χρονικό διάστημα παραμονής της Σόφης στο βυθό της πισίνας, δηλ. το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από τη στιγμή που η Σόφη έπεσε στην πισίνα, για να καταλήξει στο βυθό της, μέχρι τη στιγμή που ανασύρθηκε από τον πατέρα της (Μ.Ε.1). Ο συγκεκριμένος λόγος που αυτό το ζήτημα είναι τόσο σημαντικό για την κατάληξη αυτής της υπόθεσης θα διαφανεί στη συνέχεια της απόφασης, όταν το Δικαστήριο θα ασχοληθεί με την αξιολόγηση της επιστημονικής μαρτυρίας των δυο πραγματογνωμόνων. Η αξιολόγηση επομένως της μαρτυρίας των μαρτύρων των Εναγόντων θα κινηθεί αρχικά προς την κατεύθυνση του εντοπισμού τυχόν σχετικής με αυτό το ζήτημα μαρτυρίας. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Μ.Ε.1, το μοναδικό πρόσωπο που ήταν μαζί με τη Σόφη, λίγο πριν την πτώση της στην πισίνα, ήταν η μητέρα της, η οποία, παρότι Ενάγουσα, δεν προσήλθε να δώσει ένορκη μαρτυρία. Το γεγονός αυτό αποστέρησε, αφενός μεν από το Δικαστήριο την ευκαιρία να την ακούσει και να αξιολογήσει τη μαρτυρία της, αφετέρου δε την υπόθεση των Εναγόντων, από τη μοναδική ίσως μαρτυρία, που θα διευκρίνιζε, σε περίπτωση βεβαίως που κρινόταν αξιόπιστη, το ουσιαστικό επίδικο ζήτημα, που έχω περιγράψει ανωτέρω. Οι μαρτυρίες των Μ.Ε.2, 3 και 4 δεν είναι καθόλου βοηθητικές, σε σχέση με το συγκεκριμένο ζήτημα, κάτι απόλυτα φυσιολογικό βέβαια, ενόψει του ότι κανείς από αυτούς δεν ήταν παρών κατά τον επίδικο χρόνο της πτώσης και παραμονής της Σόφης στην πισίνα. Ούτε βεβαίως και ο Μ.Ε.1 ήταν παρών, καθώς τη δεδομένη χρονική στιγμή, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, βρισκόταν στο υπνοδωμάτιο της οικίας και τη Σόφη την επέβλεπε η μητέρα της. Αλλωστε, όπως ανέφερε ο Μ.Ε.1, για τις ενέργειες της συζύγου του ο ίδιος μετέφερε στο Δικαστήριο τα όσα η τελευταία του είχε πει, χωρίς αυτός να έχει προσωπική γνώση. Αναμφίβολα λοιπόν τα όσα ανέφερε ο ίδιος, σε σχέση με τις ενέργειες της συζύγου του, πριν το τραγικό ατύχημα, καθώς επίσης και με το χρονικό διάστημα παραμονής της Σόφης στο βυθό της πισίνας, συνιστούν εξ' ακοής μαρτυρία, η οποία, κατ' εφαρμογή των προνοιών του άρθρου 24

(1)του Κεφ. 9, δεν αποκλείεται απλά και μόνο διότι είναι εξ' ακοής. Ο τρόπος αξιολόγησης της βαρύτητας της συγκεκριμένης μαρτυρίας καθορίζεται από το άρθρο 27 του Κεφ. 9, στο οποίο προβλέπονται συγκεκριμένες παράμετροι, που λαμβάνονται υπόψη. Το Δικαστήριο λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των περιστάσεων της παρούσας υπόθεσης και ειδικότερα το γεγονός ότι, στην απουσία οποιασδήποτε σχετικής μαρτυρίας, δεν έχει δικαιολογηθεί η μη προσέλευση της μητέρας της Σόφης στο Δικαστήριο, με αποτέλεσμα να συμπεραίνεται ότι η παρουσία της δεν αποκλείεται να ήταν και εύλογη και εφικτή, καθώς επίσης και το ότι η συγκεκριμένη εξ' ακοής μαρτυρία είναι, εξ' αντικειμένου, η μόνη διαθέσιμη μαρτυρία για το χρονικό διάστημα παραμονής της Σόφης στο βυθό της πισίνας, που, όπως έχει προαναφερθεί, συνιστά, κατά την κρίση πάντα του Δικαστηρίου, το πιο κρίσιμο επίδικο ζήτημα, από απόψεως ουσιαστικών γεγονότων, κρίνει ότι δεν πρέπει να προσδώσει καμιά βαρύτητα σε αυτό το μέρος της μαρτυρίας του Μ.Ε.

1. Πέραν της πιο πάνω παρατήρησης, η ενδελεχής ενασχόληση του Δικαστηρίου με τη μαρτυρία του Μ.Ε.1 οδηγεί στις ακόλουθες επισημάνσεις: Καταρχήν η κυρίως εξέταση του Μ.Ε.1 περιορίσθηκε στην υιοθέτηση του περιεχομένου γραπτής δήλωσής του, η οποία κατατέθηκε και σημειώθηκε «Α» και ουσιαστικά αποτελεί αντιγραφή του περιεχομένου της έκθεσης απαίτησης. Αυτό πιστεύω καταδεικνύεται από μια απλή σύγκριση του περιεχομένου της γραπτής δήλωσης και της έκθεσης απαίτησης. Βεβαίως αυτό δεν μπορεί, εκ των προτέρων, να συνιστά μειονέκτημα για τη μαρτυρία του Μ.Ε.1, παρόλο που πιστεύω ότι δεν είναι αυτό το νόημα και ο στόχος του άρθρου 25 του Κεφ.
2. Εκείνο που, κατά την ταπεινή μου άποψη, αποδυναμώνει αποδεικτικά τη μαρτυρία του Μ.Ε.1 είναι η συμπερίληψη διαζευκτικών και ουσιαστικά αλληλοαναιρούμενων ισχυρισμών στη δήλωσή του (βλ. σχετικά παρ. 9, 14, 18, 20(α), 20(β), 20(ζ), 20(θ) και 20(ι) της δήλωσης), καθώς η προβολή των συγκεκριμένων διαζευκτικών ισχυρισμών καθιστά τη δήλωση και κατά συνέπεια την κυρίως εξέταση του Μ.Ε.1, σε σχέση με τα συγκεκριμένα ζητήματα, ανεπαρκή και ασαφή, με την έννοια ότι η δήλωση δεν είναι δικόγραφο, αλλά περιέχει όσα κατά το δηλούντα αποτελούν γεγονότα, τα οποία βέβαια μπορούν να επιδέχονται διαζευκτικούς νομικούς χαρακτηρισμούς ή να υπάγονται σε διαζευκτικές νομικές έννοιες. Διαζεύξεις όμως ως προς το τι ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα όπως οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί στη δήλωση του Μ.Ε.1, δεν χωρούν (βλ. EL FATH CO. FOR INTERNATIONAL TRADE S.A.E. V E.D.T. SHIPPING LTD. & και άλλος

(1992)1(Β) ΑΑΔ 1255 στη σελ. 1270). Πέραν τούτου η εκδοχή του Μ.Ε.1 για το πολύ μικρό χρονικό διάστημα (στην κατάθεσή του (Τεκ. 9) το προσδιορίζει σε 2 με 3 λεπτά), που μεσολάβησε από τη στιγμή που η σύζυγός του άφησε τη Σόφη στις κούνιες για να πάει στην τουαλέτα, μέχρι τη στιγμή που αυτή αντιλήφθηκε ότι κάτι είχε συμβεί και έτρεξε στο υπνοδωμάτιο για να τον ειδοποιήσει, καθώς επίσης και για το ελάχιστο χρονικό διάστημα, μερικών δευτερολέπτων, που παρέμεινε η Σόφη στο βυθό της πισίνας, πέραν του ότι πρόκειται ξεκάθαρα για προσωπική του εικασία, δεν πείθει, ότι ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Και αυτό γιατί, σύμφωνα με τα όσα ισχυρίσθηκε ο ίδιος, δεν ήταν καθόλου εύκολο για τη Σόφη να κατέβει από την κούνια, ενώ αυτή μάλιστα βρισκόταν σε κίνηση και στην περίπτωση που επιχειρούσε κάτι τέτοιο σίγουρα θα χτυπούσε. Μάλιστα, σύμφωνα πάντα με το Μ.Ε.1, η σύζυγός του πριν πάει στην τουαλέτα «έσουσε» την κούνια, προφανώς για να παραμείνει σε κίνηση μέχρι να επιστρέψει. Παρά ταύτα όμως η Σόφη, μέσα σε αυτό το πολύ μικρό χρονικό διάστημα, κατάφερε όχι μόνο να κατέβει από την κούνια, χωρίς να κτυπήσει, ενόσω πιθανότατα αυτή βρισκόταν σε κίνηση, αλλά και να διανύσει την απόσταση των τουλάχιστον δεκαπέντε μέτρων μέχρι την πισίνα, να πέσει μέσα σε αυτή και να καταλήξει στο βυθό της. Και όλα αυτά συνέβησαν χωρίς να αντιληφθεί κανείς, ούτε ο Μ.Ε.1, που έτσι και αλλιώς δεν βρισκόταν στο συγκεκριμένο χώρο, ούτε πολύ περισσότερο η σύζυγός του, οτιδήποτε, παρόλο που η Σόφη ήταν ένα μωρό, που είτε μίλαγε, είτε τραγουδούσε, σύμφωνα με τα όσα ισχυρίσθηκε ο Μ.Ε.1 στο Δικαστήριο. Ερώτημα πρώτο που παραμένει αναπάντητο. Πως η Σόφη κατάφερε να κατέβει από την κούνια, ενώ η κούνια, τουλάχιστον από όσα συνάγονται από τη μαρτυρία του Μ.Ε.1, μάλλον ήταν σε κίνηση; Ερώτημα δεύτερο που παραμένει αναπάντητο. Γιατί η σύζυγος του Μ.Ε.1 δεν άκουσε ότι η Σόφη κατέβηκε από την κούνια, εφόσον, σύμφωνα με το Μ.Ε.1, έπρεπε να ακούσει κάτι τέτοιο; Ερώτημα τρίτο που παραμένει αναπάντητο. Κινήθηκε και γιατί η Σόφη αμέσως μετά την κάθοδό της από την κούνια προς την πισίνα; Ερώτημα τέταρτο που παραμένει αναπάντητο. Πότε σταμάτησε η Σόφη να μιλάει και να τραγουδάει; Πριν την κάθοδό της από την κούνια, στη διαδρομή προς την πισίνα ή μετά που έπεσε σε αυτή; Ερώτημα πέμπτο που παραμένει αναπάντητο. Πόσο χρόνο χρειάσθηκε η Σόφη για να φθάσει στην πισίνα; Ερώτημα έκτο που παραμένει αναπάντητο. Πόσο χρόνο παρέμεινε η Σόφη στο βυθό της πισίνας, μέχρι να αντιληφθεί η μητέρα της ότι κάτι είχε συμβεί και να ειδοποιήσει το Μ.Ε.1; Ερώτημα έβδομο που παραμένει αναπάντητο. Είπε η μητέρα της την αλήθεια στο Μ.Ε.1 για το χρονικό διάστημα που άφησε μόνη της τη Σόφη ή όχι; Ερώτημα όγδοο που παραμένει αναπάντητο. Για ποιο λόγο η μητέρα της, όταν αντιλήφθηκε ότι δεν ακουγόταν η Σόφη, έτρεξε αμέσως στο υπνοδωμάτιο για να ειδοποιήσει το Μ.Ε.1 και όχι στην κούνια για να δει εάν πράγματι συνέβαινε κάτι ή απλώς η Σόφη είχε σταματήσει να μιλάει ή να τραγουδάει; Σημειωτέον ότι στην κατάθεσή του στην Αστυνομία (Τεκ. 9) ο Μ.Ε.1 ανάφερε, σε σχέση με το ζήτημα αυτό, ότι όταν η σύζυγός του βγήκε από την τουαλέτα, πήγε στις κούνιες και επειδή η Σόφη δεν βρισκόταν εκεί, έτρεξε στο υπνοδωμάτιο για να ειδοποιήσει το Μ.Ε.

1. Πέραν των ανωτέρω ο Μ.Ε.1 στην αντεξέτασή του ανέφερε, ότι, κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα, ο ίδιος βρισκόταν στο υπνοδωμάτιο, ενώ η σύζυγός του βρισκόταν μαζί με τη Σόφη, που έπαιζε στις κούνιες και ο γιος τους, Τζόναθαν, ηλικίας πέντε ετών τότε, έβλεπε βίντεο. Από την κατάθεσή του (Τεκ. 9) ο Τζόναθαν φαίνεται όμως ότι δεν έβλεπε βίντεο, αλλά έπαιζε μαζί με τη μητέρα του και τη Σόφη στις κούνιες. Η σχετική αναφορά του Μ.Ε.1 στην κατάθεσή του είναι ότι ο ίδιος ντυνόταν στο υπνοδωμάτιο, ενώ η σύζυγός του ήταν στον περίβολο του σπιτιού τους και απασχολείτο με τα μωρά τους στις κούνιες. Πέραν των ανωτέρω ο Μ.Ε.1 ισχυρίσθηκε στην αντεξέτασή του ότι το τηλεφώνημα στις Πρώτες Βοήθειες του Νοσοκομείου Πάφου έγινε στις 15:00 (με διαφορά όχι πάνω από δυο λεπτά) και ότι είναι η σύζυγός του που τηλεφώνησε. Οταν όμως του υποβλήθηκε από τον ευπαίδευτο δικηγόρο του Εναγομένου ότι το συγκεκριμένο τηλεφώνημα έγινε από τη Αννα Αθανασίου και όχι από τη σύζυγό του, αυτός αρκέσθηκε να απαντήσει ότι μπορεί να είναι και έτσι, προσθέτοντας ότι ο ίδιος είπε στη σύζυγό του να τηλεφωνήσει. Για το ίδιο ζήτημα ο Μ.Ε.1 διέψευσε σχετική υποβολή του ευπαίδευτου δικηγόρου του Εναγόμενου ότι το τηλεφώνημα στις Πρώτες Βοήθειες έγινε στις 15:25, επιμένοντας ότι το τηλεφώνημα έγινε αμέσως μετά που έβγαλαν τη Σόφη από το νερό, που σύμφωνα με τον ίδιο, συνέβη στις 15:
2. Η μη πειστικότητα της συγκεκριμένης μαρτυρίας του Μ.Ε.1 είναι προφανής, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, ενόψει του ότι, όπως διαφαίνεται από τα όσα εκτέθηκαν ανωτέρω, η επιμονή του Μ.Ε.1 ότι το τηλεφώνημα έγινε στις 15:00 οφείλεται στην πεπλανημένη πεποίθησή του ότι είναι η γυναίκα του που τηλεφώνησε, ενώ κάτι τέτοιο δεν συνέβη στην πραγματικότητα (βλ. σχετικά και περιεχόμενο Τεκ. 8, όπου αναγράφεται ως όνομα καλούντος το όνομα Αννα Αθανασίου και ως ώρα λήψης του τηλεφωνήματος η 15:25). Ο Μ.Ε.1 υποστήριξε στην αντεξέτασή του ότι ο λόγος που βρίσκεται στο Δικαστήριο είναι τα αποτελέσματα της αυτοψίας, εννοώντας προφανώς την έκθεση του Μ.Ε.4, τα οποία, σύμφωνα με τον ισχυρισμό του, επιβεβαιώνουν την εκδοχή του, ότι η Σόφη έμεινε δευτερόλεπτα στο νερό. Ο ισχυρισμός του αυτός δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, καθώς ο Μ.Ε.4 δεν υποστήριξε κάτι τέτοιο στο Δικαστήριο. Ο Μ.Ε.1 υποστήριξε ότι όταν έφθασε το ασθενοφόρο, ο οδηγός βγήκε από το όχημα, άναψε ένα τσιγάρο και μετά άνοιξε την πίσω πόρτα του ασθενοφόρου. Ο ισχυρισμός του αυτός φαίνεται ότι δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, καθώς, ούτε η Μ.Ε.2, ούτε ο Μ.Ε.3, που ήταν επίσης παρόντες, ανέφεραν κάτι τέτοιο. Αποτέλεσε επίσης ισχυρισμό του Μ.Ε.1 ότι όταν ο Μ.Ε.3 προχωρούσε προς το ασθενοφόρο, κρατώντας τη Σόφη στα χέρια του, ο Μ.Υ.1, είπε επί λέξει «αυτό το μωρό είναι αποσπασμένο». Ούτε αυτός ο ισχυρισμός του Μ.Ε.1 έχω πεισθεί ότι ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, ενόψει του ότι για το ίδιο ζήτημα η Μ.Ε.2 ισχυρίσθηκε ότι ο Μ.Υ.1 είπε ότι «είναι πεθαμένη ολά», ενώ ο Μ.Ε.3 υποστήριξε ότι ο Μ.Υ.1 είπε ότι «το μωρό είναι πεθαμένο», για να προσθέσει, ότι ο ίδιος του απάντησε, κάτι που δεν ανέφεραν οι Μ.Ε.1 και 2, ότι «ρε με περιπαίζεις το μωρό είναι ζωντανό βρίσκω σφυγμό». Η μαρτυρία της Μ.Ε.2, όπως έχω προαναφέρει, δεν διαφωτίζει το κρίσιμο επίδικο ζήτημα, από απόψεως ουσιαστικών γεγονότων, δηλ. του χρόνου παραμονής της Σόφης στην πισίνα. Βεβαίως και η ίδια υποστήριξε ότι η νύφη της και μητέρα της Σόφης, έλειψε δευτερόλεπτα από τη Σόφη, εξέφρασε την πίστη της ότι έλειψε δευτερόλεπτα και δήλωσε ότι δεν θα πιστέψει ότι έλειψε λεπτά. Παρόλο που το Δικαστήριο ανθρώπινα αντιλαμβάνεται τους λόγους αυτής της τοποθέτησης της Μ.Ε.2, κάτι που βεβαίως ισχύει και για τους συναφείς ισχυρισμούς του Μ.Ε.1, το ζητούμενο εδώ είναι η αποδεικτική αξία των συγκεκριμένων ισχυρισμών. Δυστυχώς για την υπόθεση των Εναγόντων η κρίση του Δικαστηρίου ότι αυτοί οι ισχυρισμοί της Μ.Ε.2 είναι απλά εικασίες, χωρίς καμιά αποδεικτική αξία, είναι μονόδρομος. Στο μόνο ζήτημα για το οποίο η Μ.Ε.2 είχε, όπως προκύπτει, προσωπική γνώση, είναι στο εάν και κατά πόσο υπήρχε οξυγόνο στο ασθενοφόρο και στο εάν και κατά πόσο ο Μ.Υ.1 χορήγησε οξυγόνο στη Σόφη, κατά τη διαδρομή του ασθενοφόρου από τον τόπο του δυστυχήματος στο Νοσοκομείο Πάφου. Η ίδια υποστήριξε ότι δεν υπήρχε οξυγόνο στο ασθενοφόρο και ότι, παρά ταύτα, ο Μ.Υ.1 αρχικά κρατούσε μια πλαστική μάσκα οξυγόνου, την οποία όμως πέταξε στη συνέχεια, όταν ξεκίνησε το ασθενοφόρο και το μόνο που αυτός έκανε καθ' όλη τη διάρκεια της διαδρομής ήταν να κρατάει με το ένα του χέρι το ένα κρεβατάκι του ασθενοφόρου και με το άλλο χέρι το άλλο. Ο Μ.Ε.1, παρόλο που επιβεβαίωσε τους ανωτέρω ισχυρισμούς της Μ.Ε.2 για την απουσία οξυγόνου και για τη μη χορήγηση οξυγόνου στη Σόφη, κατά τη μεταφορά της στο Νοσοκομείο, δεν ανέφερε οτιδήποτε για την ύπαρξη πλαστικής μάσκας οξυγόνου, αντιθέτως ισχυρίσθηκε ότι το σωληνάριο χορήγησης οξυγόνου ήταν προς τα κάτω κομμένο και κρεμόταν στο πουθενά. Μάλιστα ο Μ.Ε.1, προς επιβεβαίωση των ανωτέρω ισχυρισμών του, αναφέρθηκε και σε μεταφορά της μητέρας του (Μ.Ε.2) την προηγούμενη ημέρα με ασθενοφόρο στο Νοσοκομείο, γεγονός στο οποίο δεν αναφέρθηκε καθόλου η Μ.Ε.
3. Ο Μ.Ε.3 είναι ο πυροσβέστης και γείτονας των Εναγόντων, ο οποίος ακούγοντας τις φωνές των Εναγόντων, προσέτρεξε για βοήθεια και ουσιαστικά είναι το πρόσωπο, που έδωσε τις Πρώτες Βοήθειες στη Σόφη. Υποστήριξε ότι άκουσε τις φωνές των Εναγόντων περίπου γύρω στις 15:00, ότι μετά πάροδο 30 με 40 δευτερολέπτων έφθασε τρέχοντας στην αυλή του σπιτιού τους και ότι μετά παρέλευση 1-2 λεπτών άκουσε τον κόσμο να φωνάζει ότι είχε κληθεί ασθενοφόρο. Ο ισχυρισμός του Μ.Ε.3 ότι άκουσε τις φωνές των Εναγόντων γύρω στις 15:00 έρχεται σε πλήρη αντίφαση με την κατάθεσή του (Τεκ. 10), την οποία έδωσε στην Αστυνομία την ημέρα του δυστυχήματος και συγκεκριμένα από τις 16:15 μέχρι τις 16:45 της 11.08.2002 και στην οποία αναφέρει ότι άκουσε φωνές και κλάματα από το σπίτι των Εναγόντων κατά η ώρα 15:20, όταν ο ίδιος βρισκόταν στη βεράντα του σπιτιού του. Στη συνέχεια της κατάθεσής του ο Μ.Ε.3 αναφέρει ότι μόλις έφθασε στο μέρος (δηλ. στην αυλή των Εναγόντων) πρόσεξε έναν άντρα (προφανώς τον Μ.Ε.1) να κρατά ένα μωρό (προφανώς τη Σόφη), το οποίο έβγαλε από την πισίνα και το τοποθέτησε στο γρασίδι στην αυλή του σπιτιού. Καμιά αναφορά δεν κάνει στην κατάθεσή του ο Μ.Ε.3 σε προσπάθεια του Μ.Ε.1 να δώσει Πρώτες Βοήθειες στη Σόφη, κατά την άφιξή του στην αυλή, κάτι όμως, που υποστήριξε στην ένορκη μαρτυρία του στο Δικαστήριο, όπου περιέγραψε, συν τοις άλλοις και το φραστικό επεισόδιο, που είχε με το Μ.Υ.1, σε σχέση με το εάν και κατά πόσο ζούσε η Σόφη, που επίσης δεν αναφέρει στην κατάθεσή του. Η ξεκάθαρη εντύπωση που έχω για το Μ.Ε.3 είναι ότι προσήλθε στο Δικαστήριο περισσότερο για να βοηθήσει τους Ενάγοντες, παρά για να πει την αλήθεια. Ούτε πιστεύω ότι δεν συνεννοήθηκε με τους Ενάγοντες πριν προσέλθει στο Δικαστήριο για το περιεχόμενο της ένορκης μαρτυρίας του. Δεν εξηγείται διαφορετικά η εμμονή του στην ώρα που ο ίδιος άκουσε τις φωνές των Εναγόντων και η διαφοροποίησή του από την ώρα που αναφέρει στην κατάθεσή του. Η μόνη λογική εξήγηση, όπως προκύπτει από την υπάρχουσα μαρτυρία, είναι ότι ο Μ.Ε.3 διαφοροποίησε την αρχική του κατάθεση προφανώς για να ενισχύσει και επιβεβαιώσει τον ισχυρισμό του Μ.Ε.1 ότι ανέσυρε τη Σόφη από την πισίνα στις 15:
4. Δεν συνάδει άλλωστε με την κοινή λογική ο ισχυρισμός του ότι έξι σχεδόν χρόνια μετά το δυστύχημα δεν γνώριζε ότι είναι η σύζυγός του που τηλεφώνησε στις Πρώτες Βοήθειες, ούτε και δικαιολογείται διαφορετικά η επιμονή του, μετά την πάροδο τόσο μεγάλου χρονικού διαστήματος, στην μεγάλη καθυστέρηση στην άφιξη του ασθενοφόρου, όταν στην κατάθεσή του, δεν αναφέρει καν κάτι τέτοιο, θέση, που, ειρρήσθω εν παρόδω, αποτέλεσε και βασικό ισχυρισμό του Μ.Ε.
5. Δεν θα πρέπει συν τοις άλλοις να μας προβληματίσει ο λόγος που η σύζυγος του Μ.Ε.3 δεν κλήθηκε καν στο Δικαστήριο για να επιβεβαιώσει τον ίδιο και το Μ.Ε.1 για την ώρα που κλήθηκε το ασθενοφόρο, εφόσον είναι και το μόνο πρόσωπο, που θα μπορούσε να μας διαφωτίσει στο συγκεκριμένο επίδικο ζήτημα και να προσβάλλει, επί της ουσίας, το περιεχόμενο του Τεκ. 8; Πέραν των ανωτέρω ο Μ.Ε.3 υποστήριξε ότι εάν ο ίδιος παρέμενε στο ασθενοφόρο, μαζί με τη Σόφη, κατά τη μεταφορά της στο Νοσοκομείο Πάφου και δεν συμμορφωνόταν με την υπόδειξη του Μ.Υ.1 να κατέβει από αυτό, σήμερα η Σόφη θα ζούσε και ότι τον πίπτει η συνείδησή του για το γεγονός αυτό. Βεβαίως με ποια λογική πιστεύει κάτι τέτοιο δεν μας εξήγησε. Εκείνο που είναι όμως ολοφάνερο από το συγκεκριμένο ισχυρισμό του είναι η προσυνεννόησή του με τους Ενάγοντες, καθώς μόνο σε μια τέτοια περίπτωση θα μπορούσε ο ίδιος να γνωρίζει ότι μια από τις βασικές τους θέσεις είναι και ότι ο Μ.Υ.1 δεν προσέφερε καμιά βοήθεια στη Σόφη κατά τη διάρκεια της μεταφοράς της με το ασθενοφόρο. Για τους πιο πάνω λόγους δεν αποδέχομαι τη μαρτυρία των Μ.Ε.1, 2 και
6. Απομένει η αξιολόγηση της μαρτυρίας του Μ.Ε.4 για να ολοκληρωθεί ο κύκλος αξιολόγησης της μαρτυρίας των μαρτύρων των Εναγόντων. Τόσο από το περιεχόμενο της ιατροδικαστικής του έκθεσης (Τεκ. 3), όσο και από τα όσα υποστήριξε ενόρκως στο Δικαστήριο, προκύπτει η ουσιαστική βάση, πάνω στην οποία στηρίζεται η υπόθεση των Εναγόντων. Στο συμπέρασμα της ιατροδικαστικής του έκθεσης (σελ. 5 Τεκ. 3) συμπυκνώνεται η επιστημονική θέση του Μ.Ε.4 για την αιτία θανάτου της Σόφης. Την καταγράφω αυτούσια: «Ο θάνατος της Σόφης Ηρακλέους τριών χρόνων τέως από την Πάφο οφείλεται σε παρατεταμένη ανοξία εγκεφάλου μετά και από κατάδυση στο βυθό της ακάλυπτης πισίνας του σπιτιού της και στην καθυστέρηση παροχής άμεσης βοήθειας». Αναλύοντας και υποστηρίζοντας τη συγκεκριμένη θέση του ενώπιον του Δικαστηρίου ο Μ.Ε.4 ισχυρίσθηκε ότι σε περίπτωση που τα όσα έκαναν οι γιατροί στο Νοσοκομείο Πάφου, από τις προσπάθειες των οποίων επιτεύχθηκε, μετά πάροδο πενήντα λεπτών από την ανάσυρση της Σόφης από την πισίνα, η επαναφορά της καρδιακής και αναπνευστικής της λειτουργίας, γίνονταν όταν η Σόφη βγήκε ή βρισκόταν έξω από την πισίνα, πιθανότατα το αποτέλεσμα να ήταν διαφορετικό, με την έννοια ότι η Σόφη πιθανότατα θα ζούσε, αλλά ίσως με κινητικά προβλήματα ή προβλήματα συμπεριφοράς. Αυτή είναι και η βασική επιστημονική θέση στην οποία διαφοροποιείται ο Μ.Ε.4 από τη Μ.Υ.
7. Εκείνο που είναι βέβαιο είναι ότι στη σκηνή του επεισοδίου μετέβη ασθενοφόρο των Πρώτων Βοηθειών του Νοσοκομείου Πάφου, με έναν οδηγό και το Νοσηλευτικό Λειτουργό (Μ.Υ.1). Δεν μετέβη οποιοσδήποτε γιατρός για να επιληφθεί επί τόπου του περιστατικού. Και αυτό είναι ένα ζήτημα το οποίο κάκισαν, τόσο ο Μ.Ε.4, όσο και η Μ.Υ.
8. Το πραγματικό ζητούμενο όμως σε αυτή την υπόθεση είναι εάν η επιστημονική θέση του Μ.Ε.4, όπως έχει καταγραφεί ανωτέρω, έχει τεκμηριωθεί από τον ίδιο ή όχι. Για να απαντηθεί το ερώτημα αυτό είναι αναγκαία η ανάλυση, στη συνέχεια της απόφασης, της συλλογιστικής του Δικαστηρίου, με βάση την οποία θα διαφανεί και η κατάληξή του στο συγκεκριμένο επίδικο ζήτημα. Ο Μ.Ε.4 αναφέρθηκε επανειλημμένα σε χρονικό διάστημα 50 λεπτών, που χάθηκε από τη στιγμή της ανάσυρσης της Σόφης από το βυθό της πισίνας μέχρι τη στιγμή της μεταφοράς της στο Νοσοκομείο. Ισχυρίσθηκε μάλιστα ότι το συμπέρασμά του αυτό προκύπτει από τις καταθέσεις των εμπλεκομένων στην υπόθεση προσώπων. Το συγκεκριμένο συμπέρασμα του Μ.Ε.4 είναι αναμφίβολα αυθαίρετο και αυτό φαίνεται ξεκάθαρα από την προηγούμενη αξιολόγηση της μαρτυρίας του Μ.Ε.3 και το περιεχόμενο της κατάθεσής του στην Αστυνομία (Τεκ. 10). Ουσιαστικά ο Μ.Ε.4 στο συγκεκριμένο ζήτημα δεν έχει κάνει τίποτε άλλο από να υιοθετήσει άκριτα τη θέση των Εναγόντων και δη του Μ.Ε.1, για την 15:00, ως την ώρα ανάσυρσης της Σόφης από το βυθό της πισίνας. Με βάση το περιεχόμενο του Τεκ. 8 το Τμήμα Πρώτων Βοηθειών ειδοποιήθηκε στις 15:25, το ασθενοφόρο αναχώρησε από το Νοσοκομείο Πάφου στις 15:26 και έφθασε στη σκηνή του δυστυχήματος στις 15:42, για να αναχωρήσει από αυτή στις 15:43 και να αφιχθεί στις Πρώτες Βοήθειες του Νοσοκομείου Πάφου στις 16:
9. Επομένως ο χρόνος που χάθηκε, σύμφωνα με τη συλλογιστική του Μ.Ε.4, δεν ήταν σε καμιά περίπτωση 50 λεπτά, αλλά στην καλύτερη περίπτωση για την υπόθεση το χρονικό διάστημα από την άφιξη στη σκηνή του ασθενοφόρου μέχρι να φθάσει στο Νοσοκομείο, δηλ. 17 λεπτά. Πέραν τούτου ο Μ.Ε.4 δεν έπεισε για την ορθότητα της επιστημονικής του άποψης ότι ο χρόνος παραμονής της Σόφης στο βυθό της πισίνας δεν συνδέεται άμεσα και καθοριστικά με το τελικό αποτέλεσμα, δηλ. το θάνατό της, ενόψει του ότι, όπως ισχυρίσθηκε, με τις προσπάθειες των γιατρών στο Νοσοκομείο Πάφου επιτεύχθηκε τελικά η επαναφορά της καρδιακής και αναπνευστικής της λειτουργίας. Καταλήγω στο συμπέρασμα αυτό από τις απαντήσεις του Μ.Ε.4, τόσο στην κυρίως εξέταση, όσο και στην αντεξέτασή του, τις οποίες παραθέτω στη συνέχεια. Υποστήριξε ότι εάν πήγαινε στο χώρο ο γιατρός και ο αναισθησιολόγος σίγουρα τα αποτελέσματα θα ήταν καλύτερα, με την έννοια ότι θα μπορούσε να ζήσει η Σόφη και είτε να παραμείνουν κάποιες βλάβες, είτε να είναι τελείως καλά, για να προσθέσει όμως ότι αιωρείται πάντα το εάν και θα αιωρείται μέχρι να εφαρμοσθούν αυτά που εισηγήθηκε (εξειδικευμένο προσωπικό και εξοπλισμένα ασθενοφόρα) και να δούμε τα πρακτικά αποτελέσματα. Υποστήριξε επίσης ότι είναι καταγεγραμμένο ότι εάν ένας άνθρωπος παραμείνει χωρίς οξυγόνο για 3 έως 9 λεπτά ότι αυτό θεωρείται επιβαρυντικό για τη ζωή του, για να προσθέσει όμως ότι, σε αυτές τις περιπτώσεις, παίζουν ρόλο και άλλοι παράγοντες. Περαιτέρω υποστήριξε ότι η παρατεταμένη παραμονή στο νερό αυξάνει τον κίνδυνο κατάληξης, για να διευκρινίσει ότι το παρατεταμένο είναι κάτι το σχετικό και να προσθέσει, τον αναπόδεικτο ισχυρισμό του, ότι στην προκείμενη περίπτωση η Σόφη ανέκαμψε μετά την παρέλευση 50 λεπτών. Παρόλο που διευκρίνισε ότι η ανοξία ξεκίνησε από τη στιγμή που η Σόφη έπεσε στο νερό, υποστήριξε ότι ο λόγος δημιουργίας της είναι η καθυστέρηση στην παροχή άμεσης βοήθειας, ανεξάρτητα για ποιο λόγο έγινε αυτό, χωρίς να παραβλέπει όμως, όπως ανέφερε, ότι εάν η Σόφη γινόταν αντιληπτή αμέσως ή στο ένα λεπτό ή στα δυο λεπτά, σίγουρα το αποτέλεσμα θα ήταν διαφορετικό. Ενώ υποστήριξε ότι δεν μπορούσε να πάρει ως δεδομένο το χρόνο παραμονής της Σόφης κάτω από το νερό και με δεδομένη την προηγούμενη θέση του ότι η παρατεταμένη παραμονή στο νερό αυξάνει τον κίνδυνο κατάληξης, ισχυρίσθηκε ότι είναι παντελώς αδιάφορος για τον ίδιο ο χρόνος παραμονής της Σόφης στο νερό. Υποστήριξε με επίταση ότι, με βάση τα ενώπιόν του δεδομένα, οι πιθανότητες να ήταν η Σόφη εγκεφαλική νεκρή είναι λιγότερες από το αντίθετο, για να προσθέσει ότι, κατά την άποψή του, δεν επήλθε κλινικός, δηλ. εγκεφαλικός θάνατος στη Σόφη στο Νοσοκομείο Πάφου, βασίζοντας τη συγκεκριμένη του θέση στο γεγονός ότι η Σόφη παρουσίασε καρδιακή και αναπνευστική λειτουργία. Σε πλήρη αντίθεση με τα πιο πάνω υποστήριξε στη συνέχεια ότι η παρατεταμένη ανοξία στον εγκέφαλο οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στον εγκεφαλικό θάνατο, για να προσθέσει ότι η στέρηση οξυγόνου στον εγκέφαλο για 3 με 9 λεπτά δημιουργεί τον εγκεφαλικό θάνατο. Διευκρίνισε δε ότι οι περιπτώσεις των 3 με 9 λεπτών αναφέρονται σε ανοξία εγκεφάλου για οποιοδήποτε λόγο και ότι ιδιαίτερα η παρατεταμένη παραμονή στο γλυκό νερό χρήζει άμεσης επέμβασης και συμφώνησε με τον ευπαίδευτο δικηγόρο του Εναγόμενου, ότι η ανοξία, λόγω παρατεταμένης παραμονής στο γλυκό νερό, όπως στην προκείμενη περίπτωση, είναι πιο δύσκολο να αντιμετωπισθεί. Παρόλο που αναγνώρισε ότι ο χρόνος στέρησης του οξυγόνου παίζει τεράστια σημασία, επέμεινε στην αυθαίρετη θέση του ότι για την παρατεταμένη ανοξία ευθύνεται η καθυστέρηση στην παροχή άμεσης βοήθειας, παραγνωρίζοντας, επί της ουσίας, την τεράστια σημασία, που έχει, με βάση και τη δική του θέση, ο χρόνος παραμονής της Σόφης στο βυθό της πισίνας, που ακόμη και μετά την έκδοση της παρούσας απόφασης, ελλείψει σχετικής μαρτυρίας, θα παραμείνει άγνωστος. Πιστεύω ότι από την πιο πάνω επισκόπηση της μαρτυρίας του Μ.Ε.4 προκύπτει ξεκάθαρα ο λόγος για τον οποίο προσδιόρισα, στην αρχή του κεφαλαίου της αξιολόγησης της υπάρχουσας μαρτυρίας, το χρόνο παραμονής της Σόφης στο νερό, ως ζήτημα κομβικής σημασίας από απόψεως ουσιαστικών γεγονότων. Με το πιο πάνω σκεπτικό κρίνω ότι η μαρτυρία του Μ.Ε.4 είναι ακροσφαλής για να υποστηρίξει την εξαγωγή οποιωνδήποτε συμπερασμάτων, σε σχέση με την αιτία θανάτου της Σόφης, και δεν την αποδέχομαι. Η απόρριψη της μαρτυρίας των Εναγόντων αναμφίβολα αποστερεί την υπόθεσή τους από το αναγκαίο υποστηρικτικό μαρτυρικό υλικό και αναπόφευκτα θα οδηγήσει στην απόρριψη της παρούσας αγωγής. Παρά ταύτα θα προχωρήσω στην αξιολόγηση και της μαρτυρίας του Εναγομένου για να υπάρχει μια ολοκληρωμένη εκτίμηση και εικόνα του συνόλου της ενώπιόν μου προσκομισθείσας μαρτυρίας. Ο Μ.Υ.1 δεν με έχει πείσει ότι πραγματικά θυμόταν οτιδήποτε σε σχέση με την παρούσα υπόθεση, κάτι που κρίνεται ως φυσιολογικό, ενόψει της παρόδου έξι περίπου χρόνων από την ημέρα του δυστυχήματος. Σε πολλές ερωτήσεις, ιδιαίτερα στις δύσκολες για τον ίδιο, απάντησε ότι δεν θυμόταν και σε όσες απάντησε ήταν φανερό ότι περισσότερο είκαζε παρά θυμόταν τι πραγματικά συνέβη. Αλλωστε ο ίδιος παραδέχθηκε ότι για το συγκεκριμένο περιστατικό θυμάται κάποια πράγματα, κατά την έκφρασή του, και αναρωτήθηκε πόσα να θυμάται μετά την πάροδο πέντε χρόνων. Το μόνο μέρος της μαρτυρίας του που αποδέχομαι είναι ότι ο ίδιος συμπλήρωσε το έντυπο επειγουσών κλήσεων (Τεκ. 8), ενόψει του ότι, αφενός μεν η μαρτυρία του επί του συγκεκριμένου ζητήματος είναι αναντίλεκτη, αφετέρου δε το περιεχόμενο του Τεκ. 8 δεν έχει προσβληθεί και αμφισβητηθεί αποτελεσματικά από τη μαρτυρία των Εναγόντων. Κατά τα λοιπά δεν αποδέχομαι τη μαρτυρία του. Για τη Μ.Υ.2 έχω αποκομίσει τις καλύτερες εντυπώσεις από όλους τους άλλους μάρτυρες. Δεν διατηρώ καμιά αμφιβολία και δεν έχω κανένα δισταγμό να βασίσω στη δική της επιστημονική μαρτυρία τα όποια συμπεράσματα του Δικαστηρίου στην παρούσα υπόθεση. Η συνοχή της μαρτυρίας της, την οποία ενέπλεξε με περισσή απλότητα, ειλικρίνεια και επιστημονική επάρκεια, κατά την κυρίως εξέταση, δεν υπέστη την παραμικρή ρωγμή, κατά το στάδιο της αντεξέτασης, εξερχόμενη ουσιαστικά αλώβητη από τη βάσανο της ακροαματικής διαδικασίας. Πιστεύω ότι η Μ.Υ.2 βοήθησε αποφασιστικά και καθοριστικά, με την επιστημονική της επάρκεια, τόσο το ίδιο το Δικαστήριο, όσο και όλους τους παράγοντες της δίκης, να κατανοήσουν την πραγματική αιτία θανάτου της Σόφης, που καταγράφεται στην 3η σελίδα της μεταθανάτιας εξέτασης (Τεκ. 4) και είναι το «εγκεφαλικό οίδημα», λόγω «ασφυξίας δια πνιγμού». Η Μ.Υ.2 διευκρίνισε ότι τα ευρήματα της μεταθανάτιας εξέτασής της δικαιολογούνται πλήρως από τα αποτελέσματα των ιστολογικών εξετάσεων (Τεκ. 5) αναφέροντας συγκεκριμένα ότι: Στην μεταθανάτια έκθεσή της αναφέρει ότι υπήρχε μια υπεραιμία και η ιστολογική εξέταση της τραχείας επιβεβαίωσε ύπαρξη φλεγμονής κάτω από το επιθύλιο. Η ιστολογική εξέταση δικαιολόγησε την υπεραιμία στα νεφρά λόγω διάτασης των αγγείων, η οποία προήλθε από τη συμφόρηση των αγγείων, που έγινε από την έλλειψη οξυγόνου. Η ιστολογική εξέταση επιβεβαίωσε επίσης ότι ο εγκέφαλος είχε οίδημα και δεν ήταν από μόνος του τόσο μεγάλος. Οι ιστολογικές εξετάσεις των πνευμόνων έδειξαν ακανόνιστο εμφύσημα (αέρα) εντός των κυψελίδων και υπεραιμία με διάρρηξη των κυψελίδων, που επιβεβαίωσε την ατελεκτασία, και υγρό μέσα στις κυψελίδες, που επιβεβαίωσε το πνευμονικό οίδημα. Η Μ.Υ.2 διευκρίνισε επίσης ότι στην περίπτωση της Σόφης έχουμε να κάνουμε με πνιγμονή και όχι πνιγμό, διότι έζησε για μερικές ώρες μετά την ανάσυρσή της από την πισίνα, για να προσθέσει κάτι πολύ σημαντικό, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, ότι στην προκείμενη περίπτωση, είναι πολύ δύσκολο να προσδιορίσουμε τις συνέπειες της όποιας καθυστέρησης στην παροχή άμεσης βοήθειας, γιατί δεν γνωρίζουμε το χρόνο που έμεινε η Σόφη εντός της πισίνας. Περαιτέρω ξεκαθάρισε ότι προκειμένου οι γιατροί να διευκρινίσουν εάν η ανισοκορία οφειλόταν στην υποξία ή σε αιμορραγία έπρεπε να γίνει αξονική τομογραφία και ως εκ τούτου ορθά μεταφέρθηκε η Σόφη στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού, επειδή, τόσο στην περίπτωση της υποξίας, όσο και στην περίπτωση της αιμορραγίας έχουμε τα ίδια συμπτώματα, για να προσθέσει ότι δεν χάθηκε πολύτιμος χρόνος με τη μεταφορά της Σόφης στη Λεμεσό, αφού αυτή ήταν ήδη διασωληνωμένη. Διευκρίνισε επίσης, απορρίπτοντας σχετική αντίθετη θέση του Μ.Ε.4, ότι τα εγκεφαλικά οιδήματα δεν αντιμετωπίζονται με διουρητικά και ότι με διουρητικά αντιμετωπίζονται τα πνευμονικά οιδήματα, για να προσθέσει ότι με τα διουρητικά πέφτει η πίεση και στην προκείμενη περίπτωση ήταν χαμηλή η αρτηριακή πίεση της Σόφης, και επομένως δεν ενδείκνυτο η χρήση διουρητικών, διότι εάν χορηγούνταν θα προκαλείτο υποτασικό σοκ, το οποίο δεν επανέρχεται εύκολα σε ανθρώπους διασωληνωμένους. Επισήμανε περαιτέρω ότι στο γλυκό νερό είναι σπανιότερη η περίπτωση να επιζήσει κάποιος, θέση που συμφωνεί απόλυτα και με τα όσα υποστήριξε στο Δικαστήριο ο Μ.Ε.4 και ότι στην συγκεκριμένη περίπτωση πιθανόν αυτό να οφείλεται και στην ανάνηψη της οικογένειας, για να διευκρινίσει ότι οι βλάβες, που φάνηκαν στις ιστολογικές εξετάσεις, έδειξαν ότι ήταν πολύ μικρές οι πιθανότητες να επιζήσει η Σόφη, διότι η διάρρηξη των τοιχωμάτων των κυψελίδων έγινε εντός του νερού, διευκρινίζοντας ότι αυτή δεν μπορούσε να εμφανισθεί κατά την πορεία της νοσηλείας. Σε σχέση με την καρδιακή και αναπνευστική επαναφορά της Σόφης στο Νοσοκομείο Πάφου ξεκαθάρισε ότι αυτό το οποίο συνέβη στην πραγματικότητα ήταν ότι με τη χορήγηση ενδοκαρδίως ανδρεναλίνης, δόθηκε ένα ξεκίνημα στον καρδιακό μυ, ο οποίος άρχισε να συστέλλεται, κάτι που δείχνει ότι η καρδιά έχει μια προσωρινή λειτουργία, η οποία σταματάει όταν σταματήσει η χορήγηση του φαρμάκου. Ο λόγος της εμφάνισης αυτής της καρδιακής λειτουργίας για λίγα λεπτά ήταν επειδή δεν είχε καταστραφεί πολύ μικρό μέρος των πνευμόνων. Ταυτόχρονα χορηγήθηκε κορτιζόνη (δεξαμεθαζόνη) και με τον αναπνευστήρα χορηγείτο η κανονική ποσότητα οξυγόνου. Ομως το μηχάνημα του αναπνευστήρα δείχνει μόνο τις παροχές, όχι τις αποδοχές. Λόγω δε της βλάβης των τοιχωμάτων των κυψελίδων το μηχάνημα έδινε την κανονική ποσότητα, αλλά ο οργανισμός της Σόφης έπαιρνε τη μικρότερη, με αποτέλεσμα σε κάποιο στάδιο το παιδί να καταλήξει, λόγω της μεγάλης ανοξίας, που υπέστη στο βυθό της πισίνας. Πέραν των ανωτέρω η Μ.Ε.2 αποσαφήνισε ότι σε περίπτωση που γίνονταν επί τόπου, όσα έγιναν στο Νοσοκομείο Πάφου, πιθανόν θα μπορούσε η Σόφη να ζήσει ακόμα μια ημέρα, βασίζοντας την άποψή της στις ιστολογικές εξετάσεις, που, όπως εξήγησε, έδειξαν το μέγεθος του εγκεφαλικού οιδήματος και την έκταση της διάρρηξης των τοιχωμάτων των κυψελίδων, για να προσθέσει ότι στην προκείμενη περίπτωση δεν είχαμε διακεκομμένη πνιγμονή, αλλά παρατεταμένη και με μια βύθιση σε γλυκό νερό, το οποίο προκαλεί ταχύτερη και μεγαλύτερη εμόλυνση, που προκαλεί ταχύτερα τις αιμορραγίες, καθώς και ότι ο εγκέφαλος της Σόφης στερήθηκε πλήρως το οξυγόνο, αφού εντοπίσθηκε στο βυθό της πισίνας, καθορίζοντας ότι ο χρόνος που είναι δυνατό θεωρητικά ένας εγκέφαλος να στερηθεί το οξυγόνο δεν είναι πάνω από 3-5 λεπτά. Δεν έχω καμιά αμφιβολία, όπως έχω ήδη προαναφέρει, να αποδεχθώ όλες τις πιο πάνω επιστημονικές θέσεις της Μ.Υ.2, ως ευρήματα του Δικαστηρίου, σε σχέση με την πραγματική αιτία θανάτου της μικρής Σόφης στις 11.08.
10. Κατάληξη Καταληκτικά και με βάση τα όσα έχω αναφέρει ανωτέρω κρίνω, ότι οι Ενάγοντες απέτυχαν να αποδείξουν την υπόθεσή τους και ως εκ τούτου η αγωγή πρέπει να απορριφθεί. Οσον αφορά τα έξοδα, αυτά ακολουθώντας το αποτέλεσμα, επιδικάζονται υπέρ του Εναγόμενου και εναντίον των Εναγόντων, όπως θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ...................................... Κ. Σατολιάς, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής Subject: Civil/Other Actions/Final (Αναφορά: Αγωγή για ιατρική αμέλεια - Αξιολόγηση υπάρχουσας μαρτυρίας και μαρτυρίας πραγματογνωμόνων ) cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο