Νίκη Κώστα Κουππαρή κ.α. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας μέσω του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας Αποζημιούσα Αρχή, Ειδ. Παραπομπής: 94/2004, 13 Μαρτίου 2

(2)αυτής, της ακόλουθης νέας πρότασης: «Ανεξάρτητα με την πιο πάνω υπεράσπιση, η Αποζημιούσα Αρχή ισχυρίζεται ότι οι Απαιτήτριες δεν δικαιούνται σε οποιαδήποτε αποζημίωση και/ή ότι η αγοραία αξία της απαλλοτριωθείσας ιδιοκτησίας δεν θα πρέπει να καταβληθεί σε αυτές, καθότι η Αποζημιούσα Αρχή κατέστη δικαιούχος του απαλλοτριωθένος μέρους του ακινήτου και/ή η απαλλοτριωμένη έκταση έχει παραχωρηθεί στο οδικό δίκτυο με τον όρο αρ. 504 της άδειας του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως, ως αρμόδιας αρχής, ημερομηνίας 13/05/92, στην αίτηση ημερομηνίας 04/07/91, με αριθ. ΛΕΥ1169/91 και ΛΕΥ1170/91 και με την άδεια οικοδομής με αριθ. 000779, που χορηγήθηκε από τον Δήμο Λατσιών, για την οποία καταβλήθηκαν δικαιώματα στις 11/12/92 και η οποία υλοποιήθηκε» ". Η αίτηση στηρίζεται από νομικής πλευράς στις Δ.25 κ.1, Δ.48 κ.2 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας, στο άρθρο 20 του Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Ν.15/62, στους καν. 6

(2), 9 και 49 των Περί Δικαστηρίου Καθορισμού Αποζημιώσεων Κανονισμών του 1956 και στις συμφυείς εξουσίες του Δικαστηρίου. Συνοδεύεται από ένορκη δήλωση της δικηγόρου της Δημοκρατίας κας Μαρίας Στυλιανού-Λοττίδη στην οποία ουσιαστικά εισηγείται ότι ο ισχυρισμός που επιδιώκεται να προβληθεί μέσω της αιτούμενης τροποποίησης αποτελούσε ανέκαθεν τη θέση της Δημοκρατίας όπως προκύπτει και από σχετική δήλωση επί του πρακτικού ημερομηνίας 3.12.

1. Εκ μέρους των Καθ' ών η Αίτηση καταχωρίστηκε ένσταση στην οποίαν προβάλλονται εν περιλήψει οι ακόλουθοι λόγοι ένστασης: Α) Υπάρχει ανεπίτρεπτη καθυστέρηση αφού οι Απαιτήτριες έχουν ήδη κλείσει την υπόθεση τους και άρχισε να καταθέτει μάρτυρας της Αποζημιούσας Αρχής. Β) Η τροποποίηση θα επηρεάσει δυσμενώς τα συμφέροντα τους δεδομένης της φύσης της υπόθεσης και του ότι οι ίδιες έχουν κλείσει την υπόθεση τους, με συνέπεια να μην έχουν την ευκαιρία να ακουστούν επί του περιεχομένου της τροποποίησης. Γ) Τα γεγονότα ήταν γνωστά στην Δημοκρατία ευθύς εξ αρχής και παρέλειψε να αναφερθεί σε αυτά παρότι ήδη στο παρελθόν είχε καταχωρίσει δύο άλλες αιτήσεις για τροποποίηση. Δ) Η αιτούμενη τροποποίηση βρίσκεται εκτός της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου τούτου το οποίον είναι το Ειδικό δια τον Καθορισμόν Αποζημίωσης Δικαστήριο και μόνον, ενώ με την τροποποίηση θα εκτραπεί η υπόθεση σε εντελώς νέο νομικό ζήτημα για το οποίο απαιτείται άλλο ένδικο μέσο. Ε) Το αιτούμενο διάταγμα εξυπηρετεί αλλότριους σκοπούς, προκαλεί μόνον αδικία και ταλαιπωρία, συνιστά κατάχρηση και μέσω αυτής γίνεται προσπάθεια να υπερκερασθεί η ενδιάμεση απόφαση δια της οποίας απερρίφθη η αίτηση της Δημοκρατίας για ανάκληση του παραδεκτού γεγονότος όσον αφορά την ήδη συμφωνηθείσα καταβλητέα αποζημίωση. Στην συνοδεύουσα την ένσταση ένορκη δήλωση της η εκ των Απαιτητριών-Καθ' ών η Αίτηση κα Πόλα Κουππαρή επαναλαμβάνει και επεξηγεί τους πιο πάνω λόγους ένστασης, παραθέτοντας παράλληλα τα γεγονότα που αφορούν την μέχρι σήμερα διαδικασία. Γεγονότα Τα γεγονότα που οδήγησαν στην καταχώριση της παρούσας αίτησης αναφέρθηκαν με λεπτομέρεια στην προ ολίγων ημερών ενδιάμεση απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου με την οποίαν απορρίφθηκε η αίτηση της Δημοκρατίας για ανάκληση του παραδεκτού γεγονότος. Κρίνεται όμως σκόπιμη η επανάληψη τους για σκοπούς ευκολότερης παρακολούθησης της παρούσας. Με την Ειδοποίηση Παραπομπής που καταχώρισαν στις 23.11.04 οι Απαιτήτριες ζήτησαν τον καθορισμό υπό του Δικαστηρίου της πληρωτέας αποζημίωσης για την απαλλοτρίωση μέρους του κτήματος τους (τεμ. 173) στα Λατσιά αρνούμενες το ποσό των Λ.Κ.150 που είχε προσφερθεί από την Δημοκρατία. Συγκεκριμένα έκταση 271 τ.μ. είχε απαλλοτριωθεί το 2004 προς το σκοπό διεύρυνσης της Λεωφ. Κρανιδιώτη. Το υπόλοιπο μέρος είναι έκτασης 3.260 τ.μ. Σύμφωνα με δική τους εκτίμηση η αποζημίωση θα έπρεπε να είναι Λ.Κ.47.
2. Τα δικόγραφα της υπόθεσης συμπληρώθηκαν στις 20.4.07 οπότε και ορίστηκε πρώτη φορά για οδηγίες στις 15.6.07 και για ακρόαση την 1.11.
3. Ακολούθησαν όμως κάποιες αναβολές λόγω δύο διαδοχικών πανομοιότυπων αιτήσεων της Δημοκρατίας για τροποποίηση της Υπεράσπισης δια της προσθήκης Έκθεσης Εκτίμησης στις οποίες οι Απαιτήτριες δεν έφεραν ένσταση. Σημειώνεται πως η δεύτερη αίτηση κατέστη αναγκαία λόγω της παρόδου άπρακτης της προθεσμίας τροποποίησης η οποία προνοείτο στο πρώτο διάταγμα με συνέπεια αυτό να καταστεί ipso facto άκυρο. Τελικά η τροποποιημένη Υπεράσπιση (με επισυνημμένη την έκθεση εκτίμησης) καταχωρίστηκε στις 22.4.08 και η υπόθεση προγραμματίστηκε για ακρόαση για τις 3.12.
4. Κατά την ημέρα της ακρόασης η εκπρόσωπος της Δημοκρατίας εξέφρασε τη θέση πως η απαλλοτριωθείσα έκταση συμπίπτει με την έκταση που είχε από παλαιότερα παραχωρηθεί με βάση όρο σχετικής άδειας οικοδομής και πως εάν η άδεια αυτή είχε "εκπληρωθεί" ή ευρίσκετο ακόμα σε ισχύ δεν τίθεται ζήτημα αποζημίωσης. Σε αντίθετη περίπτωση όμως, δηλαδή αν η άδεια είχε εκπνεύσει χωρίς την υλοποίηση της, τότε η απαλλοτριωθείσα έκταση θα πρέπει να τύχει αποζημίωσης. Ο συνήγορος των Απαιτητριών που εμφανίζετο εκείνη τη στιγμή, (κ. Τρίγκας), δήλωσε ότι συμφωνεί με όσα ανέφερε η συνάδελφος του και συναινούσε στο να αναβληθεί η υπόθεση για να εξεταστεί το θέμα μέσω του Δήμου Λατσιών καθώς και για να είναι παρών ο κ. Ε. Ευσταθίου που θα χειρίζετο την υπόθεση. Το αίτημα απορρίφθηκε και αργότερα την ίδια μέρα εμφανίστηκε για τις Απαιτήτριες ο κ. Ε. Ευσταθίου ο οποίος δήλωσε στο Δικαστήριο τα εξής: "Θα ήθελα να εκφράσω την λύπη μας. Δεν εμφανιστήκαμε για την ακρόαση γιατί με πληροφόρησε η ευπαίδευτος δικηγόρος εκ μέρους της Κυβέρνησης ότι ήθελε αναβολή για να διερευνήσει ένα από τα ουσιώδη θέματα στην παρούσα υπόθεση. Ήμασταν έτοιμοι με τον εκτιμητή και του είπαμε να μην έρθει διότι δεν πρόκειται να γίνει κάτι σοβαρό, δεν ήρθαμε λυπούμαι και απολογούμαι. Κατά τη διάρκεια όμως της σημερινής εμφάνισης και σε συνέχεια της ανταλλαγής απόψεων καταλήξαμε στο ότι η συμφωνηθείσα αποζημίωση είναι Λ.Κ.28.500 με τόκο προς 9% από τις 27.6.03, το οποίο δηλώνουμε ως παραδεκτό γεγονός. Παραμένει προς επίλυση ένα άλλο επίδικο θέμα το οποίο είναι περί του κατά πόσο παραχωρήθηκε στο κράτος αυτή η λωρίδα της γης, έχει απαλλοτριωθεί προηγουμένως. Συνεπώς η παρούσα διευθέτηση τελεί υπό την αίρεση εάν κατά πόσο είναι δικαιούχοι προς αποζημίωση. Αν είναι θετική η απόφαση υπέρ των ιδιοκτητών αυτό είναι το τελικό ποσό που θα παρουσιάσουν. Τότε η υπόθεση να τύχει των ανάλογων εξελίξεων." H συνήγορος της Δημοκρατίας κα Στυλιανού δήλωσε ότι συμφωνεί με τα πιο πάνω καθώς και ότι η ενημέρωση που είχε ήταν ότι έχει εκπνεύσει η άδεια, αλλά ζήτησε αναβολή για να το εξετάσει. Το αίτημα της εγκρίθηκε αλλά η επόμενη δικάσιμος (15.12.08) συνέπεσε με την δημόσια αργία λόγω του θανάτου του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας, οπότε επαναορίστηκε τελικά για ακρόαση στις 14.1.
5. Πριν την έναρξη της ακρόασης ο κ. Ευσταθίου ισχυρίστηκε μεταξύ άλλων ότι επίδικο θέμα ενώπιον του Δικαστηρίου Καθορισμού Αποζημίωσης είναι "μόνον το ποσό της καταβλητέας αποζημίωσης" και εφόσον αυτό είχε ήδη συμφωνηθεί και σε συνδυασμό με την έλλειψη άλλης υπεράσπισης τότε δεν υπήρχε οποιοδήποτε άλλο επίδικο θέμα και άρα η διαδικασία ήταν πλέον άνευ αντικειμένου. Το Δικαστήριο έκρινε πως θα έπρεπε να προχωρήσει η διαδικασία και το συγκεκριμένο θέμα θα αντιμετωπίζετο στα πλαίσια της εάν εγείρετο. Μετά από σχετικό διάλειμμα που ζήτησε ο κ. Ευσταθίου κάλεσε ως πρώτη μάρτυρα την εκ των Απαιτητριών κα Πόλα Κουππαρή η οποία κατέθεσε γραπτή δήλωση ως μέρος της κυρίως εξέτασης της, καθώς και την άδεια οικοδομής, τους όρους αυτής και τρεις επιστολές του Κτηματολογίου και μια δική τους ως Τεκμήρια 1 έως
6. Παρά δε την προηγηθείσα τοποθέτηση του κ. Ευσταθίου, η μάρτυρας ερωτήθηκε και απάντησε για το αν έλαβαν πιστοποιητικό έγκρισης και αν συμμορφώθηκαν με τους όρους αναλυτικά, για το αν λήφθηκαν εναντίον τους ποινικές διαδικασίες για παράνομες οικοδομές εντός του επίδικου κτήματος, για το ποιος κατασκεύασε τα κράσπεδα και το πεζοδρόμιο και κατά πόσον τους επιβλήθηκαν όροι αρχικά από την Πολεοδομία. Ο κ. Μαππουρίδης αφέθηκε να αντεξετάσει (χωρίς οποιαδήποτε ένσταση) για όλα τα θέματα που επιθυμούσε και κυρίως για όσα η μάρτυρας είχε προηγουμένως αναφέρει. Όταν όμως ο ίδιος κάλεσε ως πρώτο μάρτυρα της Υπεράσπισης τον Τεχνικό στις Τεχνικές Υπηρεσίες του Δήμου Λατσιών κ. Παύλο Παρπούνα και άρχισε να ερωτά για την άδεια οικοδομής, με σκοπό να αναδείξει τα θέματα που είχεν υπόψιν του, ηγέρθηκαν ενστάσεις από την άλλη πλευρά ότι δεν συμπεριλαμβάνονται τέτοιοι ισχυρισμοί στο δικόγραφο της Δημοκρατίας. Μετά από ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου στην οποία κρίθηκε πως το ύψος της αποζημίωσης δεν ήταν πλέον επίδικο θέμα αφού είχε δηλωθεί ως παραδεκτό γεγονός και πως τα υπόλοιπα θέματα δεν είχαν συμπεριληφθεί με τον τρόπο που έπρεπε στην Υπεράσπιση, ο ευπαίδευτος συνήγορος της Δημοκρατίας ζήτησε αναβολή για να υποβάλει αίτηση απόσυρσης του παραδεκτού γεγονότος, η οποία (αίτηση) τελικά απορρίφθηκε με απόφαση του Δικαστηρίου στις 20.2.
7. Λίγες ημέρες μετά την υποβολή της αίτησης για ανάκληση και αφού μεσολάβησε στις 26.1.09 εμφάνιση στο Δικαστήριο, καταχωρίστηκε και η υπό κρίσιν αίτηση για τροποποίηση. Να σημειωθεί πως ο κ. Μαππουρίδης ενημέρωσε σχετικά το Δικαστήριο, το οποίο και έδωσε σχετικές οδηγίες. Νομική Πτυχή Στην υπόθεση Λίνα Νεοκλέους V Γενικού Εισαγγελέως

(1993)1 Α.Α.Δ. 352 είχε λεχθεί πως οι κανόνες που διέπουν τον προσδιορισμό των επίδικων θεμάτων και την ακολουθητέα διαδικασία σε παραπομπές για τον προσδιορισμό της αξίας απαλλοτριωθείσας γης είναι οι περί Δικαστηρίου Εκτίμησης Αποζημιώσεων Κανονισμοί του 1956, η ισχύς των οποίων διασώθηκε με την επιφύλαξη του άρθρου 24

(1)του Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Ν.15/62. Στην υπόθεση Δημοτικού Συμβουλίου Αγλαντζιάς V Χαρικλείδη

(2001)1 Α.Α.Δ. 1608, η οποία αφορούσε τροποποίηση του τίτλου και της Έκθεσης Απαίτησης σε Παραπομπή, διευκρινίστηκε πως οι Κανονισμοί του 1956 είναι αυτοτελείς και δεν παραπέμπουν στους περί Πολιτικής Δικονομίας Διαδικαστικούς Κανονισμούς και ότι η διαδικασία ενδιάμεσων αιτήσεων, όπως η αίτηση τροποποίησης, διέπεται από τον Καν. 9 των Κανονισμών του 1956. Παρά ταύτα πρέπει να σημειωθεί αφενός ότι ο ίδιος ο Ν.15/62, στο άρθρο 20

(1), προνοεί πως για όλα τα ζητήματα και τη δικονομία τυγχάνουν εφαρμογής τηρουμένων των αναλογιών, οι Διαδικαστικοί Κανονισμοί Πολιτικής Δικονομίας "εάν ουδέν προβλέπεται" για τα ζητήματα αυτά στους Κανονισμούς του 1956 και αφετέρου ότι και το ίδιο το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Δημοτικού Συμβουλίου Αγλαντζιάς (ανωτέρω) επικυρώνοντας την τροποποίηση αναφέρθηκε σε αρχές που προκύπτουν από τις συνήθεις αστικές υποθέσεις (βλ. Φοινιώτης V Greenmar Navigation

(1989)1 (E) A.A.D. 33 και Χριστοδούλου V Χριστοδούλου

(1991)1 Α.Α.Δ. 934). Οι αρχές αυτές είναι πολύ καλά γνωστές και δεν χρειάζεται η επανάληψη τους. Η αλήθεια είναι πως υπάρχουν πολύ λίγες υποθέσεις οι οποίες αναφέρονται σε τροποποίηση δικογράφων σε παραπομπές. Τέτοιες είναι η υπόθεση Παύλου V Δημοκρατίας

(2002)1 Α.Α.Δ 1586, στην οποίαν μόνον εν παρόδω γίνεται αναφορά σε τροποποίηση που είχε επιτραπεί από το Πρωτόδικο Δικαστήριο και η υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας V 1. Κώστα Α. Κωνσταντινίδη

(2001)1 Α.Α.Δ. 2042 στην οποίαν διατάχθηκε αυτεπαγγέλτως τροποποίηση από το ίδιο το Ανώτατο Δικαστήριο προς εναρμόνιση της δικογραφίας με την υπόθεση των εφεσιβλήτων όπως αυτή είχε εκτυλιχθεί κατά τη δίκη σε σχέση με το θέμα της επιζήμιας επίδρασης. Γενικά η διαδικασία παραπομπής θεωρείται ως ιδιόμορφη διαδικασία και ως έχουσα τουλάχιστον εν μέρει εξεταστικό χαρακτήρα. Στην υπόθεση Δημοκρατία V Πέτσα

(1996)1 Α.Α.Δ.1342, αφέθηκε να νοηθεί πως η δικογραφία στις παραπομπές δεν επέχει θέση γραπτών προτάσεων που καθορίζουν τα επίδικα θέματα με τον ίδιο τρόπο που αυτό συμβαίνει στις πολιτικές αγωγές και ακολούθως λέχθηκαν τα εξής: "Στη διαδικασία παραπομπής για τον καθορισμό αποζημιώσεων σε απαλλοτριώσεις, ενώ παρέχονται σημαντικά περιθώρια πρωτοβουλίας στα μέρη τόσο για τοποθέτηση τους όσο και για προσκόμιση μαρτυρίας, εντούτοις το δικαστήριο διατηρεί θεσμοθετημένες δυνατότητες διερεύνησης οι οποίες καταδεικνύουν τον τουλάχιστον εν μέρει εξεταστικό χαρακτήρα της διαδικασίας: βλ. τον Καν. 7

(1)που προβλέπει ότι το δικαστήριο με ιδίαν πρωτοβουλία μπορεί να απαιτήσει από διάδικο να παράσχει περαιτέρω και καλύτερες λεπτομέρειες των λόγων της παραπομπής. Αυτός ο χαρακτήρας συνάδει άλλωστε με τη συνταγματική πρόνοια στο Άρθρο 23.4(γ) του Συντάγματος για τον καθορισμό δίκαιης και εύλογης αποζημίωσης. Η εναπόθεση της ευθύνης εξ ολοκλήρου στα μέρη, με διαδικασία αμιγούς αντιπαράθεσης, θα εξαρτούσε την έκβαση υπέρμετρα από τους χειρισμούς στους οποίους εκείνοι θα προέβαιναν. Και έτσι να μην παρείχετο ενδεχομένως η δυνατότητα για τον καθορισμό αποζημίωσης με τα αναγκαία γνωρίσματα της δίκαιης και εύλογης". Τα πιο πάνω δεν σημαίνουν κατ' ανάγκην πως οι διάδικοι δεν έχουν υποχρέωση να στοιχειοθετούν τις θέσεις τους, τόσο για να γνωρίζει και ο αντίδικος τι έχει να αντιμετωπίσει όσο και για να βοηθήσουν το Δικαστήριο στην αναζήτηση και εξέταση όλων των στοιχείων ως προς την αξία της γης. Όπως λέχθηκε στην υπόθεση Λίνας Νεοκλέους V Γενικού Εισαγγελέως

(1993)1 Α.Α.Δ. 352: "Το αντικείμενο της παραπομπής είναι ένα: ο καθορισμός της καταβλητέας από την απαλλοτριούσα αρχή αποζημίωσης στον ιδιοκτήτη. Η διαδικασία η οποία προβλέπεται από τους διαδικαστικούς κανονισμούς του 1956 (οι κανονισμοί) είναι ιδιόμορφη προσαρμοσμένη στις ιδιαιτερότητες του αντικείμενου της διαδικασίας. Επιβάλλεται όχι μόνο η έκθεση των εκατέρωθεν θέσεων αλλά και η παροχή όλων των λεπτομερειών που τις υποστηρίζουν, που στην πράξη συντίθενται από τα στοιχεία στα οποία εδράζεται η εκτίμηση των ειδικών. Στην περίπτωση της απαλοτριούσας αρχής επιβάλλεται ρητή υποχρέωση για προσαγωγή της εκτίμησης της αξίας της γης από τις κτηματολογικές αρχές. (Βλ. κ. 6

(2)), Όχι μόνο απαιτείται η λεπτομερής στοιχειοθέτηση των εκατέρωθεν θέσεων αλλά παρέχεται εξουσία και στο ίδιο το δικαστήριο (κ.7) να διατάξει την παροχή περαιτέρω λεπτομερειών γεγονός το οποίο αμβλύνει την αντιπαράθεση μεταξύ των μερών αφενός, και σηματοδοτεί την υποχρέωση του δικαστηρίου για την αναζήτηση όλων των στοιχείων που τείνουν να διαφωτίσουν ως προς την αξία της γης αφετέρου". Ο καν. 7

(1)κατ' ακρίβειαν αναφέρεται στη δυνατότητα απαίτησης λεπτομερειών από τον Πρωτοκολλητή με οδηγίες του Δικαστηρίου για λόγους της παραπομπής ή της εκτίμησης καθώς και για οποιαδήποτε σχετικά γεγονότα και διαφορές. Παρόμοιες εξουσίες δίδει και ο καν. 8

(1)κατευθείαν στο ίδιο το Δικαστήριο για απαίτηση έκθεσης σε οποιοδήποτε στάδιο είτε από τον Διευθυντή Κτηματολογίου είτε από άλλη αποφασίζουσα αρχή. Οι κανονισμοί 7

(1)και 8 έχουν ως εξής: "7.

(1)Subject to any directions which may be given by the President, the registrar may, at any time after receiving a notice of reference, require a party to furnish a statement setting out further and better particulars of the grounds of reference, appeal or application, or of any valuation of property which is the subject of the reference, and any facts and contentions relevant thereto. 8. The President of the Tribunal may at any time request the Director of Lands and Surveys or any other determining authority to give a statement of the reasons for his or its decision, determination or assessment, and to furnish any other particulars thereof which appear to be requisite for the decision of the application, appeal or reference before the Tribunal, .." Στην παρούσα περίπτωση ήταν προφανές και σαφές τόσο από την πρώτη τοποθέτηση της κας Στυλιανού όσο και από την μεταγενέστερη του κ. Ε. Ευσταθίου (στις 3.12.08) κατά τη δήλωση ως παραδεκτού του ύψους της αποζημίωσης πως οι δύο πλευρές διαφωνούσαν στο κατά πόσον είχεν υλοποιηθεί κάποια παλαιότερη άδεια οικοδομής και οι όροι που είχαν τεθεί. Η παρατεθείσα (πιο πάνω) δήλωση του κ. Ε. Ευσταθίου μάλιστα είχε ακολουθήσει άλλες δηλώσεις της κας Στυλιανού και του κ. Τρίγκα οι οποίες έχουν ως εξής: "κα Στυλιανού: Η υπόθεση αφορά απαλλοτρίωση της οποίας η απαλλοτριωθείσα έκταση συμπίπτει με την έκταση που παραχωρήθηκε με τον όρο άδειας οικοδομής. Η θέση μας είναι ότι εάν είναι σε ισχύ η άδεια οικοδομής ή έχει εκπληρωθεί από τις αιτήτριες δεν τίθεται θέμα αποζημίωσης. Αν όμως όχι όπως μας έχουν ενημερώσει οι Αιτήτριες ότι έχει εκπνεύσει χωρίς να προχωρήσει στην υλοποίηση τότε το μέρος που αποτελεί την απαλλοτριωθείσα έκταση θα πρέπει να πληρωθεί. Ως εκ τούτου ζητούμε λίγο χρόνο για να εξετάσουμε μέσω του Δήμου Λατσιών. κ. Τρίγκας: Συμφωνώ με τα όσα έχει αναφέρει η συνάδελφος. Την υπόθεση θα χειριστεί ο κ. Ευσταθίου, μίλησαν χθες το βράδυ, αναφέρθησαν όσα ανάφερε η συνάδελφος στο Δικαστήριο." Δεν υπάρχει αμφιβολία λοιπόν πως οι δύο πλευρές είχαν συμφωνήσει στην αποζημίωση, αλλά επιθυμούσαν την κρίση του Δικαστηρίου στο άλλο θέμα, της υλοποίησης ή όχι της άδειας. Το θέμα αυτό είναι μεικτό, γεγονότων και νομικό. Δεν συμφωνώ με την εισήγηση ότι το Δικαστήριο Αποζημιώσεων δεν έχει την δικαιοδοσία να το εξετάσει. Θεωρώ πως ο συνδυασμός των καν. 3

(1)("Proceedings for the determination of any question or dispute ..), 7

(1)που έχει ήδη παρατεθεί πιο πάνω και 26

(2)(". on a question of law which is in dispute ."), δίδει αυτή τη δυνατότητα στο Δικαστήριο Αποζημιώσεων. Το βασικό όμως που πρέπει να επισημανθεί είναι ότι η προσεκτική εξέταση της Έκθεσης Εκτίμησης της Δημοκρατίας καταδεικνύει πως η μηδενική αποζημίωση που προτείνεται συνδέεται ακριβώς με αυτό το ζήτημα, δηλαδή της υλοποίησης της άδειας. Συγκεκριμένα στην τελευταία σελίδα και υπό τον τίτλο "Σκεπτικό Εκτίμησης" αναφέρονται τα εξής: "Η κατά τετραγωνικό μέτρο αξία της απαλλοτριωμένης έκτασης με βάση τις συγκριτικές πωλήσεις υπολογίστηκε στις £80/τ.μ. Επειδή όμως όλη η απαλλοτριωμένη έκταση με όρο της άδειας της Αρμοδίας Αρχής (βλέπε σημείωση όρου αρ. 504 της άδειας της Αρμόδιας Αρχής με σημείο «Ε») παραχωρείται στο οδικό δίκτυο, δεν καταβάλλεται οποιαδήποτε αποζημίωση. Σημειώνεται ότι η εν λόγω άδεια εφαρμόστηκε ." Είναι γεγονός πως στην Γραπτή Έκθεση (Υπεράσπιση) που καταχώρισε η Δημοκρατία δεν γίνεται οποιαδήποτε αναφορά στην πιο πάνω θέση του εκτιμητή της. Άλλωστε αρχικά το δικόγραφο της Δημοκρατίας καταχωρίστηκε χωρίς να συνοδεύεται από έκθεση εκτίμησης. Σύμφωνα όμως με την προαναφερθείσα νομολογία από τη στιγμή που αναφέρεται στην εκτίμηση σημαίνει πως έχει εγερθεί και κανονικά θα πρέπει να εξεταστεί από το Δικαστήριο. Θα μπορούσε δε να λεχθεί πως καλύπτεται και από τη γενική φράση στην Υπεράσπιση ότι "η Αποζημιούσα Αρχή αρνείται ότι οι Αιτήτριες δικαιούνται στις αιτούμενες θεραπείες". Ως προς το θέμα της καθυστέρησης ο κ. Μαππουρίδης έχει δίκαιο να παραπονείται πως οι Απαιτήτριες μέσω των συνηγόρων τους έδωσαν αρχικά άλλη εντύπωση και συγκεκριμένα οι ίδιοι είχαν δηλώσει πως το μοναδικό θέμα που απέμενε προς εκδίκαση ήταν το κατά πόσον είχε υλοποιηθεί η άδεια ή όχι. Η στάση αυτή της πλευράς των Απαιτητριών στην ακροαματική διαδικασία προκάλεσε μεγάλη έκπληξη και στο Δικαστήριο, επειδή όντως διεφάνη πως ήταν εκ των υστέρων και μόλις δηλώθηκε το ποσό που διαφοροποίησαν την στάση τους, αγνοώντας και αδιαφορώντας για τις προηγούμενες δηλώσεις τους. Πριν καν κληθεί οποιοσδήποτε μάρτυς ζητούσαν να τερματιστεί η διαδικασία καθότι "το αποκλειστικό έργο για καθορισμό της αποζημίωσης είχε ήδη τελειώσει" κατά την γνώμη τους. Η εισήγηση τους απορρίφθηκε και προχωρώντας με την πρώτη και μοναδική μάρτυρα τους έδωσαν την εντύπωση πως η διαδικασία θα προχωρούσε στην εκδίκαση του μοναδικού ζητήματος που απέμενε, αφού υπέβαλαν ερωτήσεις που αφορούσαν μόνο αυτό και δεν κάλεσαν οποιοδήποτε εκτιμητή, δεδομένου ότι όντως δεν υπήρχε τέτοια ανάγκη. Δεν τήρησαν όμως την ίδια στάση όταν και ο κ. Μαππουρίδης θέλησε να ρωτήσει τον δικό του μάρτυρα για τα ίδια θέματα. Προέβαλαν τότε πως δεν υπήρχε καμιά τέτοια αναφορά στην Γραπτή Έκθεση της Δημοκρατίας. Διαφωνώ απολύτως με την ένσταση των Απαιτητριών και έχω να παρατηρήσω τα' ακόλουθα: i) Δεδομένης της έγερσης του θέματος στην εκτίμηση της Δημοκρατίας, η αίτηση αυτή απλώς δίδει την ευκαιρία στο Δικαστήριο να διατάξει την προσθήκη των θέσεων αυτών στο δικόγραφο της (Δημοκρατίας) υπό την έννοια των περαιτέρω και καλύτερων λεπτομερειών. ii) Δεδομένου του εν μέρει εξεταστικού χαρακτήρα της διαδικασίας η εξειδίκευση και λεπτομερής αυτή στοιχειοθέτηση της θέσης της Δημοκρατίας συνδράμει το ίδιο το Δικαστήριο στην αναζήτηση και εξέταση όλων των σχετικών στοιχείων. iii) Δεν προκαλείται κανένας δυσμενής επηρεασμός ή αδικία στις Απαιτήτριες δεδομένου ότι γνώριζαν εξαρχής τη θέση αυτή της Δημοκρατίας και υπέβαλαν μάλιστα και σχετικές ερωτήσεις στη μάρτυρα τους. iv) Δεν παραγνωρίζω καθόλου το προχωρημένο στάδιο στο οποίο ευρίσκεται η διαδικασία, αλλά αφενός υπάρχει η δυνατότητα επιδίκασης εξόδων υπέρ των Απαιτητριών και αφετέρου είναι δυνατόν για τις ίδιες να επανακαλέσουν μάρτυρες ή να καλέσουν νέους μάρτυρες εάν το επιθυμούν. Παραπέμπω σχετικά στην υπόθεση Χριστοδούλου V Χριστοδούλου

(1991)1 Α.Α.Δ. 934, στην οποίαν επιτράπηκε τροποποίηση κατ' έφεσιν έστω και αν είχαν ήδη ακουσθεί επτά μάρτυρες. Κατάληξη Συνεκτιμώντας όλα τα πιο πάνω και ιδιαιτέρως τον εξεταστικό χαρακτήρα της διαδικασίας και την ιδιόμορφη φύση της, την δυνατότητα αποζημίωσης της δυσχέρειας που τυχόν θα προκληθεί με την καταβολή εξόδων καθώς και την ανάγκη εξέτασης όλων των σχετικών θεμάτων προς απόδοση δικαιοσύνης στους διαδίκους θεωρώ ότι πρέπει να εγκριθεί η αίτηση βάσει των καν. 7, 8 και 9 των Κανονισμών του 1956. Ως εκ τούτου η αίτηση εγκρίνεται ως το (α) αυτής. Τροποποιημένη Γραπτή Έκθεση της Αποζημιούσας Αρχής με τις λεπτομέρειες που αναφέρονται στο αιτητικό της αίτησης να καταχωριστεί εντός 7 ημερών από σήμερα και αντίγραφο της να παραδοθεί στους δικηγόρους των Απαιτητριών. Οι Απαιτήτριες θα έχουν το δικαίωμα όπως μέχρι την επόμενη δικάσιμο υποβάλουν αίτημα για περαιτέρω εξέταση της μάρτυρος που έχει ήδη καταθέσει ή και για προσκόμιση νέας μαρτυρίας καλώντας επιπλέον μάρτυρες σχετικά πάντοτε με τα θέματα που εισάγονται με την εγκριθείσα προσθήκη. Τα έξοδα της αίτησης αυτής όπως και τυχόν έξοδα που παραμερίζονται από την εγκριθείσα τροποποίηση επιδικάζονται υπέρ των Απαιτητριών όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα είναι εισπρακτέα στο τέλος της διαδικασίας. Έξοδα που τυχόν θα δημιουργηθούν από την γενόμενη τροποποίηση θα κριθούν από το Δικαστήριο στο στάδιο της τελικής απόφασης. Η παραπομπή ορίζεται για συνέχιση της ακρόασης στις 3.4.09 και ώρα 11 π.μ. (Υπ.) ........... Χ. Β. Χαραλάμπους, Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /Ε.Χ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο