ΓΙΑΝΝΗ ΛΥΤΡΑ ν. CyVENTURE CAPITAL LTD κ.α., Συν. Αγωγές 940/02, 939/02 και 9026/02 και 9026/02, 7.10.09

(1998)1(E) AAΔ.33, Federal Bank of Lebanon v. Σιακόλα

(1999)1 (A) AAΔ.44, Χρίστου ν. Αζά

(1992)1 (Β) ΑΑΔ 704, Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλου

(1991)1 ΑΑΔ 934, Fereos v. Martin Brothers

(1997)1 AAΔ.370, Pelekanos v. Πελεκάνου

(2001)1 ΑΑΔ 2075, Τσαγγάρης ν. Γαβριηλίδου

(2002)1 AAΔ 156, Στυλιανού ν. Λαϊκής

(2002)1 ΑΑΔ 746, Ταξί Κυριάκος ν. Παύλου

(1995)1 ΑΑΔ, Π.Χατζηχρίστου & Υιοί Λτδ ν. Oralia Travel & Tours Ltd,

(2007)1 ΑΑΔ 650 και Νικολάου ν. Μιτλιάδους κ.α.

(2007)1 ΑΑΔ 1050, από τις οποίες προκύπτουν τα ακόλουθα:- Η τροποποίηση ανάγεται στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου και επιτρέπεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, νοουμένου ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που την καθιστούν αναγκαία. Το Δικαστήριο, κατά την άσκηση της διακριτικής του ευχέρειας, λαμβάνει υπόψη σειρά παραγόντων, όπως οι επιπτώσεις που θα επιφέρει η τροποποίηση στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντιδίκου, ως και ο χρόνος υποβολής του αιτήματος. Ο χρόνος, όμως, δεν είναι εκ προοιμίου και απαρέγκλιτα αποφασιστικής σημασίας. Θα πρέπει όμως να δικαιολογείται κάθε καθυστέρηση στην υποβολή αίτησης για τροποποίηση, βάρος που επαυξάνει αναλόγως της καθυστέρησης. Ένας άλλος παράγοντας που συνεκτιμάται είναι και η δυνατότητα που είχε ο αιτητής για συμπερίληψη των ισχυρισμών του σε προγενέστερο στάδιο, αλλά η σύγχρονη τάση είναι να εγκρίνονται τροποποιήσεις στις κατάλληλες περιπτώσεις έστω κι αν παρατηρήθηκε αμέλεια ή καθυστέρηση. Επιγραμματικά, τέλος, η τροποποίηση επιτρέπεται κατά κανόνα, εκτός στις περιπτώσεις που προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο η οποία δεν μπορεί να θεραπευθεί με έξοδα. Παρατίθεται σχετικά το πιο κάτω απόσπασμα από την υπόθεση Νικολάου (ανωτέρω), που αποδίδει την πεμπτουσία των όσων κατά καιρούς επισημάνθηκαν από τη νομολογία επί του θέματος:- «Η εξουσία για έκδοση άδειας για τροποποίηση περιέχεται στη Δ.25 των περί Πολιτικής Δικονομίας Θεσμών, όπου προνοείται ότι, σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας μπορεί να δοθεί η άδεια, ούτως ώστε να γίνουν όλες οι αναγκαίες τροποποιήσεις για να εκδικαστούν όλα τα επίδικα θέματα που εγείρονται μεταξύ των διαδίκων. Το κυρίαρχο στοιχείο στην άσκηση της διακριτικής εξουσίας του δικαστηρίου είναι το συμφέρον της δικαιοσύνης. Κατά την εξέταση του θέματος, το δικαστήριο βασίζεται σε διάφορους παράγοντες, αλλά τελικά ο κρίσιμος παράγων είναι η ανάγκη για προσδιορισμό των επίδικων θεμάτων και η διατύπωση των θέσεων των διαδίκων. Τροποποίηση μπορεί να επιτραπεί, ασχέτως του αν επιδείχθηκε αμέλεια και καθυστέρηση από διάδικο, αν αυτό απαιτεί το συμφέρον της δικαιοσύνης. Η άδεια για τροποποίηση δίδεται ευκολότερα στα αρχικά στάδια, αλλά τούτο μπορεί ακόμη να γίνει και σε πολύ προχωρημένο στάδιο, μέχρι και το τελικό της διαδικασίας, αν δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο. Ο όρος ανεπανόρθωτη ζημιά χρησιμοποιείται με την έννοια του ότι αυτή δεν μπορεί να αποκατασταθεί με την καταβολή εξόδων.» Υπό τα περιστατικά της υπόθεσης το πρώτο ερώτημα που εγείρεται είναι αν οι αιτούμενες τροποποιήσεις είναι αναγκαίες. Η απάντηση κατά την άποψή μου είναι θετική. Βάσει της μαρτυρίας που έδωσε χωρίς ένσταση ο ΜΕ.7, οι χρηματικές αξιώσεις των αιτητών δεν διαφοροποιήθηκαν απλώς προς τα κάτω, αλλά για τεκμηρίωση τους προβλήθηκαν λεπτομέρειες και επιπρόσθετα γεγονότα που δεν περιέχονται στα δικόγραφα τους. Ενόψει τούτου οι αιτούμενες τροποποιήσεις είναι αναγκαίες προκειμένου να μην αφήνεται καμιά αμφιβολία ότι στο κατάλληλο στάδιο η διάσταση μεταξύ μαρτυρίας και δικογράφων δεν θα επιφέρει οποιανδήποτε συνέπεια στην υπόθεση των αιτητών. Το δεύτερο ζήτημα που προβάλλει προς εξέταση είναι το στάδιο κατά το οποίο καταχωρήθηκε η αίτηση και οι εξηγήσεις που δίδουν οι αιτητές για δικαιολόγηση της καθυστέρησης. Πράγματι είναι η τέταρτη αίτηση που καταχωρούν οι αιτητές για τροποποιήσεις - οι άλλες τρεις καταχωρήθηκαν 5.2.03, 7.4.06 και 26.3.08 - και μάλιστα μετά το κλείσιμο της υπόθεσής τους. Όσον δε αφορά τις εξηγήσεις - που σύμφωνα με τους καθ΄ ων οι αίτηση δεν είναι ικανοποιητικές - προβάλλεται, ουσιαστικά, ότι η πραγματική τους ζημιά αποκρυσταλλώθηκε κατ΄ ακολουθία των εγγράφων τεκμ. 64-68 που κατατέθηκαν με τη μαρτυρία λειτουργού του ΧΑΚ. Εξ ου και προέκυψε η ανάγκη για τροποποίηση, η οποία δεν είναι κακόπιστη αλλά αποβλέπει στην εξειδίκευση των ειδικών ζημιών που έχουν υποστεί. Έχω εξετάσει με προσοχή τις εκατέρωθεν εισηγήσεις επί του θέματος. Θεωρώ ότι στον υπό κρίση παράγοντα δεν θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα κι αυτό στη βάση των παρατηρήσεων που έγιναν στην υπόθεση Νικολάου (ανωτέρω), από την οποία και το απόσπασμα που ακολουθεί και που εφαρμόζεται πλήρως και στην παρούσα:- «Έχουμε εξετάσει με προσοχή την κατάληξη του πρωτόδικου Δικαστηρίου και θεωρούμε πως, ενώ η νομολογία και η νομική θέση εκφράζονται ορθά, εντούτοις δεν εφαρμόζονται ανάλογα στα γεγονότα της υπόθεσης. Αναφέρει, μεταξύ άλλων, ο πρωτόδικος Δικαστής ότι δεν δικαιολογήθηκε επαρκώς η καθυστέρηση για την υποβολή της αίτησης, δίδοντας υπερβολική βαρύτητα στον παράγοντα αυτό. Αυτό δεν μας βρίσκει σύμφωνους. Εν όψει της νομολογίας, κρίνουμε πως όπου δεν προκαλείται ζημιά ακόμη και η μη πλήρως αιτιολογηθείσα καθυστέρηση δεν μπορεί να στερεί το διάδικο του δικαιώματος να αποφασίζονται όλα τα επίδικα θέματα που εγείρει. Το ουσιωδέστερο είναι, όπως τονίσαμε και πιο πάνω, να δοθεί η ευκαιρία στους διαδίκους να κριθούν όλες οι πραγματικές διαφορές μεταξύ τους.» Το τρίτο ζήτημα που προβάλλει προς εξέταση είναι η θέση των καθ΄ ων η αίτηση ότι με τις σκοπούμενες τροποποιήσεις εισάγονται νέες βάσεις αγωγής, θέση που έκδηλα δεν ευσταθεί. Αιτία αγωγής είναι οι επιλήψιμες πράξεις που καταλογίζουν οι αιτητές στους καθ΄ ων η αίτηση, η οποία δεν διαφοροποιείται με τις αιτούμενες τροποποιήσεις που αποβλέπουν σε μείωση των δικογραφημένων χρηματικών απαιτήσεων των αιτητών και την παράθεση λεπτομερειών οι οποίες ήδη δόθηκαν με μαρτυρία. Έπεται ότι ούτε αυτός ο λόγος ευσταθεί και η προσοχή του Δικαστηρίου θα πρέπει να στραφεί στον ουσιωδέστερο λόγο ένστασης. Αν, δηλαδή, έγκριση του αιτήματος θα προκαλέσει στους καθ΄ ων η αίτηση ανεπανόρθωτη ζημία η οποία δεν μπορεί να θεραπευθεί με την επιδίκαση εξόδων. Σ΄ ότι αφορά το λόγο αυτό προβλήθηκαν, ουσιαστικά, δύο επιχειρήματα. Το πρώτο ότι έγκριση του αιτήματος θα επιφέρει μεταβολή του πλαισίου της δίκης με επανακρόαση της υπόθεσης και, το δεύτερο, θα πλήξει τη συνταγματική επιταγή για διεξαγωγή της δίκης σε εύλογο χρόνο (άρθρο 30.2 του Συντάγματος). Έχω την άποψη ότι κανένα από τα προβληθέντα επιχειρήματα δεν ευσταθεί. Αφ΄ ενός μεν γιατί η ανάγκη για τις αιτούμενες τροποποιήσεις προέκυψε ως αποτέλεσμα της μαρτυρίας που δόθηκε, στο πλαίσιο της οποίας οι συνήγοροι των καθ΄ ων η αίτηση θα μπορούσαν να προβούν σε αντεξέταση και, αφ΄ ετέρου, η επιταγή του άρθρου 30.2 του Συντάγματος δεν παραβιάζεται με την προσθήκη ακόμη μερικών μηνών σε μια υπόθεση που εκκρεμεί για μερικά χρόνια. Κρίνω, επομένως, ότι έγκριση του αιτήματος δεν θα προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά στους καθ΄ ων η αίτηση η οποία δεν μπορεί να θεραπευθεί με την επιδίκαση εξόδων και κατά συνέπεια ο σχετικός λόγος ένστασης δεν ευσταθεί και απορρίπτεται. Για όλα τα πιο πάνω καταλήγω ότι από τη συνεκτίμηση όλων των παραμέτρων της υπόθεσης δεν δικαιολογείται παρέκκλιση από τη νομολογιακή αρχή ότι κατά κανόνα η τροποποίηση θα πρέπει να επιτρέπεται και, ασκώντας την ευχέρεια που έχει το Δικαστήριο επί του θέματος, η αίτηση εγκρίνεται. Εκδίδεται, επομένως, διάταγμα τροποποίησης ως η αίτηση και:- Οι αιτητές να καταχωρίσουν τα τροποποιημένα δικόγραφα τους μέσα σε 10 ημέρες από τη σύνταξη του διατάγματος, οι δε καθ΄ων τα δικά τους εντός 10 ημερών στη συνέχεια. Όσον αφορά την Απάντηση εκ μέρους των αιτητών, αυτή να κατατεθεί εντός 10 ημερών από τη λήψη των δικογράφων των καθ΄ ων η αίτηση. Τα έξοδα της αίτησης, αλλά και αυτά που θα απωλεσθούν λόγω της τροποποίησης, θα είναι σε βάρος των εναγόντων και όπως θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή θα είναι πληρωτέα στο τέλος της δίκης. Ενόψει της έγκρισης της αίτησης, η αγωγή ορίζεται για οδηγίες 16.11.09, 9.00 π.μ., ημέρα που αφού διαπιστωθεί ότι έγινε συμμόρφωση στο εκδοθέν διάταγμα θα δοθεί ημερομηνία συνέχισης της ακρόασης. (Υπ.) Μ. Χριστοδούλου, Π.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο, Πρωτοκολλητής /κβπ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο