Βάσου Φιλαρέτου κ.α. ν. Άννας Χριστοδουλίδου κ.α., Αρ. Αγωγής: 3307/04, 9 Οκτωβρίου, 2009 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2009:A147 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Ι. Ιωαννίδη, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 3307/04 Μεταξύ:
- Βάσου Φιλαρέτου ) αμφότεροι από Πέρα Χωρίο Νήσου ως
- Κωνσταντίνου Φιλαρέτου ) διαχειριστές της περιουσίας του Παύλου Φιλαρέτου, τέως από το Πέρα Χωρίο Νήσου, δυνάμει διατάγματος διαχειρίσεως στην αίτηση 262/02 Ε.Δ. Λευκωσίας και ως αντιπρόσωποι των νομίμων κληρονόμων και εξαρτωμένων του αποβιώσαντος Εναγόντων και
- Άννας Χριστοδουλίδου από την Ευρύχου ως διαχειρίστριας της περιουσίας της αποβιωσάσης Ελένης Χριστοδουλίδου τέως από την Ευρύχου.
- Δημοσθένη Χριστοδουλίδη, από την Ευρύχου Εναγομένων _____________________________ 9 Οκτωβρίου,
- ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για Ενάγοντες: κ. Δ. Παπαχρυσοστόμου με κ. Δ. Κακουλλή. Για Εναγομένους: κ. Γ. Γεωργίου για Λ. Παπαφιλίππου & Σια. _____________________________ Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο Παύλος Φιλαρέτου απεβίωσε στις 16 Μαΐου 2002 κατόπιν τροχαίου δυστυχήματος που έλαβε χώρα κατά την πιο πάνω ημερομηνία. Ο αποβιώσας ήταν συνοδηγός σε αυτοκίνητο που οδηγούσε ο Εναγόμενος
- Κατά τον χρόνο του θανάτου του ήταν νυμφευμένος και πατέρας ενός ανήλικου κοριτσιού, της Γεωργίας Π. Φιλαρέτου που γεννήθηκε στις 17.10.
- Οι διαχειριστές της περιουσίας του αποβιώσαντος κατέθεσαν στις 15 Απριλίου 2004 την παρούσα αγωγή με την οποία αξιώνουν αποζημιώσεις εναντίον των Εναγομένων για τον θάνατο του Παύλου Φιλαρέτου. Η αγωγή επιδόθηκε στους Εναγομένους στις 2.5.
- Κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των διαδίκων κατέληξαν σχεδόν σε όλα. Συγκεκριμένα συμφώνησαν όπως εκδοθεί απόφαση προς όφελος των Εναγόντων και εναντίον των Εναγομένων για τα ακόλουθα ποσά: (α) €2.720 για έξοδα κηδείας και διαχείρισης με τόκο 8% από 1.1.03 και 5.5% από 15.10.08 μέχρι εξόφλησης. (β) €8.201 για bereavement προς όφελος της συζύγου του αποβιώσαντος. (γ) €90.687 για απώλεια εξάρτησης για τη σύζυγο και το ανήλικο τέκνο του αποβιώσαντος (το ποσό αυτό προέκυψε ως ακολούθως: 13.5 έτη @ €6.717,60 (ετήσια εξάρτηση)). Για τα υπό (β) και (γ) πιο πάνω ποσά, δεν κατέληξαν σε σχέση με τον τόκο. Τόσο ο κ. Παπαχρυσοστόμου όσο και ο κ.Γεωργίου αγόρευσαν προς υποστήριξη των θέσεων των πελατών τους. Έχω θέσει ενώπιον μου τα όσα ανέφεραν με τις εμπεριστατωμένες αγορεύσεις τους και στην παρούσα απόφαση θα παραθέσω σε γενικές γραμμές τις θέσεις τους. Ο κ. Παπαχρυσοστόμου ανέφερε πως τα συμφωνηθέντα υπό (β) και (γ) ποσά, δεν συνιστούν απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων, όπου σε τέτοια περίπτωση ο τόκος τρέχει από την ημερομηνία έκδοσης της δικαστικής απόφασης. Ήταν η θέση του ότι το ποσό για απώλεια εξάρτησης συνιστά γενική αποζημίωση. Ωστόσο είχε το θάρρος να δεχτεί πως υπάρχει κάποια καθυστέρηση στην κατάθεση της αγωγής και εισηγήθηκε ότι θα ήταν δίκαιο όπως ο τόκος επιδικαστεί όχι από την ημερομηνία γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος ούτε από την ημερομηνία κατάθεσης της αγωγής αλλά, όπως το έθεσε, «ακριβώς στο ενδιάμεσο που ήταν λογικό να καταχωριστεί η αγωγή». Ο κ. Γεωργίου εισηγήθηκε πως τα υπό (β) και (γ) ποσά στην καλύτερη περίπτωση για τους Ενάγοντες θα πρέπει να φέρουν τόκο από την ημερομηνία καταχώρισης της Έκθεσης Απαίτησης, δηλαδή από 22.6.
- Προς υποστήριξη της πιο πάνω θέσης του αναφέρθηκε στην καθυστέρηση που παρατηρείται τόσο στην καταχώριση της αγωγής όσο και στην καταχώριση της Έκθεσης Απαίτησης. Σε σχέση με το ποσό για την απώλεια εξάρτησης ήταν η θέση του πως η αποζημίωση αυτή δίδεται και για μελλοντική εξάρτηση αφού κατά τον υπολογισμό της αποζημίωσης συμφωνήθηκε ως πολλαπλασιαστής 13,5 έτη. Με αναφορά στην υπόθεση Α.Η.Κ ν. Κυριάκου κ.ά
(2006)1(Α) Α.Α.Δ., 417 εισηγήθηκε ότι ο τόκος για την απώλεια εξάρτησης θα πρέπει να δοθεί στο ½ του συμφωνηθέντος ποσού. Τόκος Είναι χρήσιμο στο σημείο αυτό να αναφέρω ότι ο τόκος δεν επιδικάζεται ως αποζημίωση για προκληθείσα ζημιά, αλλά για το γεγονός ότι ο Ενάγων στερήθηκε χρήματα τα οποία έπρεπε να του είχαν καταβληθεί. Για το πώς πρέπει να ασκείται η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου κατά την επιδίκαση τόκων σε υποθέσεις αγωγών για αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες ή πρόκληση θανάτου συνεπεία αστικού αδικήματος, ενδεικτικά και μόνο παραπέμπω στις υποθέσεις, Στεφανή ν. Λαμπή
(1999)1(Γ) Α.Α.Δ., 1847, Θεοδούλου ν. A. Panayides Contracting Ltd
(1999)1(Γ) Α.Α.Δ., 2134 και Κουκούνη κ.ά ν. Α. Ν. Stasis Estates Co. Ltd. κ.ά
(2006)1 Α.Α.Δ.,
- Δεν θεωρώ σκόπιμο να παραθέσω το σχετικό άρθρο 58(Α) του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.
- Ο νόμιμος τόκος μέχρι την πρόσφατη τροποποίηση του περί Δικαστηρίων Νόμου, Ν.14/60, ήταν 8%. Με τον τροποποιητικό Νόμο 81
(1)/08 ο νόμιμος τόκος μειώθηκε σε 5.5% από 15.10.2008. Ανάλογη τροποποίηση επέφερε και ο τροποποιητικός Νόμος 82
(1)/08 στο άρθρο 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148. Καθυστέρηση στην προώθηση της αγωγής Στην υπόθεση Φοινικαρίδης & Άλλη ν. Γεωργίου & Άλλων
(1991)1 Α.Α.Δ., 475 λέχθηκε ότι η αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της αγωγής λαμβάνεται υπόψη προς όφελος του Εναγομένου αφού ο Ενάγων στερείται τα χρήματα στα οποία δικαιούται από δικό του σφάλμα. Στην υπόθεση Θεοφάνους κ.α. ν. Κουρουκλά κ.ά
(2006)1(Α) Α.Α.Δ., 528 αποφασίσθηκε πως η καταχώριση της αγωγής ένα χρόνο μετά τη γένεση του αγώγιμου δικαιώματος δεν αποτελούσε, στη βάση των γεγονότων της υπόθεσης, αδικαιολόγητη καθυστέρηση και επιδικάστηκε τόκος από την ημερομηνία του δυστυχήματος. Στην παρούσα υπόθεση το γενικά οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα καταχωρίστηκε σχεδόν δύο χρόνια από το θανατηφόρο δυστύχημα. Φαίνεται εδώ να υπάρχει μια καθυστέρηση η οποία δεν δικαιολογείται. Κάποια καθυστέρηση υπάρχει και στην καταχώριση της Έκθεσης Απαίτησης η οποία δεν φαίνεται να δικαιολογείται, αφού αυτή καταχωρίστηκε στις 22.6.05, δηλαδή 14 και πλέον μήνες μετά την καταχώριση του κλητηρίου εντάλματος. Από την άλλη οι Εναγόμενοι καταχώρισαν με αδικαιολόγητη καθυστέρηση 17 περίπου μηνών το σημείωμα εμφάνισης τους, αφού αυτό καταχωρίστηκε στις 6.9.
- Καταχώρισαν, επίσης με κάποια καθυστέρηση το δικόγραφο της Υπεράσπισης τους, αφού αυτό καταχωρίστηκε στις 23.3.
- Από το φάκελο της υπόθεσης προκύπτει ότι οι Ενάγοντες για ένα σεβαστό χρονικό διάστημα καθυστερούσαν να υποβάλουν την απαιτούμενη αίτηση ορισμού της υπόθεσης, την οποίαν υπέβαλαν μόλις στις 28.2.07 παρόλο που το Πρωτοκολλητείο τους είχε αποστείλει σχετική ειδοποίηση ημερομηνίας 28.9.06, σύμφωνα με τους Θεσμούς Πολιτικής Δικονομίας. Δεν διαφεύγει της προσοχής μου ότι κάποια καθυστέρηση προκλήθηκε και από το γεγονός ότι οι Ενάγοντες τροποποίησαν την Έκθεση Απαίτησης τους με Διάταγμα του Δικαστηρίου ημερομηνίας 3.6.
- Συνεκτιμώντας τις καθυστερήσεις και από τις δύο πλευρές δεν θεωρώ ότι είναι ορθό και δίκαιο να επιδικασθεί τόκος από την ημερομηνία γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος. Ορθά ο κ. Παπαχρυσοστόμου δεν εισηγήθηκε κάτι τέτοιο. Θεωρώ, με βάση τα πιο πάνω γεγονότα, ότι θα πρέπει να επιδικασθεί τόκος από την ημερομηνία επίδοσης της αγωγής, δηλαδή από τις 2.5.04 και ασκώ τη διακριτική μου ευχέρεια προς αυτή την κατεύθυνση. Συνεπώς το ποσό που έχει συμφωνηθεί για το bereavement θα φέρει τόκο 8% από 2.5.04-14.10.08 και 5.5% από 15.10.08 μέχρι την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης. Από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης το ποσό αυτό θα φέρει νόμιμο τόκο. Και οι δύο ευπαίδευτοι συνήγοροι ορθά δέχτηκαν ότι το ποσό που συμφωνήθηκε για την απώλεια εξάρτησης εμπίπτει στις γενικές αποζημιώσεις. Η ουσιαστική διαφωνία τους, θα έλεγα, εστιάζεται στο κατά πόσο το ποσό αυτό θα πρέπει να είναι τοκοφόρο στο σύνολό του ή σε μέρος αυτού, δεδομένης της θέσης του κ.Γεωργίου ότι μέρος του ποσού αυτού αφορά σε μελλοντική εξάρτηση. Στην υπόθεση Πελέτικο Πλάστερς Λτδ ν. Γεώργιου Μουσκάλλη κ.ά
(1998)1(Α) Α.Α.Δ., 243 όπου εξετάστηκε παρόμοιο θέμα, το Εφετείο δίδει απάντηση στα ερωτήματα και προβληματισμούς των ευπαίδευτων συνηγόρων γύρω από το υπό εξέταση θέμα. Η εν λόγω υπόθεση αφορούσε θανατηφόρο εργατικό ατύχημα. Ηγέρθηκε αγωγή από τους διαχειριστές της περιουσίας του αποβιώσαντος και το πρωτόδικο Δικαστήριο (Φωτίου, Α.Ε.Δ.) επεδίκασε στη σύζυγο και στο ανήλικο παιδί του αποβιώσαντος γενικές αποζημιώσεις με τόκο από την ημερομηνία επίδοσης του κλητηρίου εντάλματος. Οι Εναγόμενοι εφεσίβαλαν, ανάμεσα σε άλλα, το μέρος αυτό της απόφασης και υποστήριξαν ότι εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο διέταξε την καταβολή τόκου από την ημέρα επίδοσης της αγωγής πάνω στο ποσό των αποζημιώσεων, γιατί αυτό αντιπροσώπευε μελλοντικές απώλειες εισοδήματος του αποβιώσαντος. Το Εφετείο, σε συμφωνία με το πρωτόδικο Δικαστήριο, ανέφερε τα ακόλουθα στις σελίδες 248, 249: «Πολύ ορθά το πρωτόδικο Δικαστήριο επεδίκασε τόκο πάνω στο ποσό των γενικών αποζημιώσεων από την ημερομηνία που επιδόθηκε το κλητήριο ένταλμα στους εφεσείοντες. Το Δικαστήριο ακολούθησε ευθυγραμμισμένη νομολογία, που αρχίζει με τη γνωστή υπόθεση Jefford and another v. Gee [1970] 1 All E.R. 120, την οποία υιοθετήσαμε. Είναι εσφαλμένη η συλλογιστική του συνηγόρου, σύμφωνα με την οποία οι γενικές αποζημιώσεις που επιδικάζονται αφορούν σε μελλοντική απώλεια εισοδήματος του αποβιώσαντα. Αυτές επιδικάζονται και οφείλονται κατά την ημέρα του θανάτου του αποβιώσαντα. Είναι η μέθοδος και τρόπος υπολογισμού τους που γίνεται με αναφορά στα μελλοντικά εισοδήματα του αποβιώσαντα. Γι' αυτό και χρησιμοποιείται ο συντελεστής που αντιπροσωπεύει τα μελλοντικά έτη αγοράς, στον καθορισμό του οποίου λαμβάνονται υπόψη οι θετικές και αρνητικές πιθανότητες όπως π.χ. ασθένεια, αιφνίδιος θάνατος, αύξηση εισοδήματος, επιτυχής σταδιοδρομία κ.λπ.. Όταν καθοριστεί το ποσό των αποζημιώσεων, τούτο είναι πληρωτέο κατά την ημέρα του θανάτου του αποβιώσαντα. Ακολουθείται η πρακτική να επιδικάζονται από την ημέρα επίδοσης του κλητηρίου εντάλματος γιατί εκείνη την ημέρα θεωρείται πώς οι διαχειριστές αποκρυσταλλώνουν την αξίωση τους, την οποία και γνωστοποιούν στον εναγόμενο. Μεταγενέστερα της νομολογίας εισήχθη στη νομοθεσία μας και το άρθρο 58Α στον περί Αστικών Αδικημάτων Νόμο, που παρέχει εξουσία στο Δικαστήριο να επιδικάζει τόκο στις αποζημιώσεις για σωματική βλάβη ή θάνατο: συνεπεία αστικού αδικήματος, από την ημέρα που γεννήθηκε το αγώγιμο δικαίωμα.» (Η υπογράμμιση γίνεται από το Δικαστήριο.) Θεωρώ επίσης σκόπιμο να παραθέσω το σχετικό απόσπασμα από την υπόθεση Jefford and another v. Gee
(1970)1 All E.R. 1202: "(iv) Fatal Accidents Acts When the courts award damages to a widow under the Fatal Accidents Acts, they award one lump sum calculated by taking the yearly pecuniary loss and multiplying it by a number of years' purchase. The courts do not divide it into two parts, such as special damage up to date of trial and future loss after the date of trial. They treat it as damage inflicted once and for all at the time of the accident. The damages are calculated at so many years' purchase, no matter whether the case is tried one month, one year, or three years after the accident. Quite often these claims take some time to investigate, both on the issue of liability and also on damages. A reasonable time should be allowed for such investigation. At the end of that time, if the case is not settled out of court, plaintiff's advisers should issue and serve the writ and defendants should make payment. From that time onwards it can properly be said that a widow and dependants have been kept out of their money. In these circumstances, we think that interest should be awarded on fatal accidents damages as from the date of service of the writ." (Η υπογράμμιση γίνεται από το Δικαστήριο.) Στην υπόθεση Α.Η.Κ. (πιο πάνω), στην οποία έκανε αναφορά ο κ.Γεωργίου, δεν εξετάστηκε το θέμα πάνω σε αυτή τη βάση, αλλά κατά πόσο το πρωτόδικο Δικαστήριο μπορούσε να μειώσει το επιτόκιο που προβλέπει ο Νόμος. Κρίθηκε πως δεν μπορούσε να μειώσει το προβλεπόμενο από το Νόμο επιτόκιο και ότι η διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου μπορούσε να ασκηθεί «αναφορικά με ολόκληρο ή μέρος του ποσού των αποζημιώσεων που έχουν επιδικαστεί, για ολόκληρη ή για μέρος της περιόδου μεταξύ της ημερομηνίας κατά την οποία γεννήθηκε το αγώγιμο δικαίωμα και της ημερομηνίας καταχώρισης της αγωγής». Κατ' επέκταση διαφοροποίησε την πρωτόδικη απόφαση ούτως ώστε το επιτόκιο να είναι πάνω στο 1/2 ποσό των επιδικασθεισών αποζημιώσεων. Βεβαίως και στη μια και στην άλλη περίπτωση προκύπτει το ίδιο ποσό. Υπό το φως των πιο πάνω, εκδίδεται απόφαση υπέρ Εναγόντων και εναντίον Εναγομένων αλληλεγγύως και/ή κεχωρισμένως για τα ακόλουθα ποσά: (α) €2.720 για έξοδα κηδείας και διαχείρισης με τόκο 8% από 1.1.03 και 5.5% από 15.10.08 μέχρι εξόφλησης. (β) €8.201 για bereavement προς όφελος της συζύγου του αποβιώσαντος με τόκο 8% από 2.5.04 - 14.10.08 και 5.5% από 15.10.08 μέχρι την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης. Ακολούθως, το ποσό θα φέρει νόμιμο τόκο. (γ) €90.687 για απώλεια εξάρτησης για τη σύζυγο και το ανήλικο τέκνο του αποβιώσαντος με τόκο 8% από 2.5.04 - 14.10.08 και 5.5% από 15.10.08 μέχρι την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης. Ακολούθως, το ποσό θα φέρει νόμιμο τόκο. Σε σχέση με το ποσό των €90.687, έγινε εισήγηση από τον κ.Παπαχρυσοστόμου και αυτή εγκρίνεται, όπως το ποσό αυτό, πλέον τόκοι, διαμοιραστεί σε 1/2 στη σύζυγο και 1/2 στο ανήλικο τέκνο του αποβιώσαντος. Συνεπώς, οι Ενάγοντες οφείλουν μόλις εισπράξουν το ποσό για το ανήλικο τέκνο να ανοίξουν λογαριασμό σε τράπεζα ή σε άλλο χρηματοπιστωτικό οργανισμό στο όνομα του ανηλίκου και σε αυτόν να καταθέσουν το ποσό που του αναλογεί ως πιο πάνω αναφέρεται. Αντίγραφο του λογαριασμού να καταθέσουν στο Πρωτοκολλητείο του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας εντός επτά
(7)ημερών από την κατάθεση των χρημάτων. Τέλος, οι Εναγόμενοι καταδικάζονται στα έξοδα της αγωγής όπως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ) .............. Ι. Ιωαννίδης, Α.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο, Πρωτοκολλητής. /νχ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο