Κυριάκου Παττίχη κ.α. ν. Γιόλας Μιχάλη Πολυδωρίδη, Αρ. Αγωγής 4297/2007, 27.2.2009 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2009:A60 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Χ. Μαλαχτού, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής 4297/2007 Μεταξύ: Κυριάκου Παττίχη, από τη Λεμεσό
- Έλενας Παττίχη, από τη Λεμεσό Εναγόντων και Γιόλας Μιχάλη Πολυδωρίδη, από τη Λεμεσό
- Μιχάλη Πολυδωρίδη, από τη Λεμεσό Εναγομένων --------------------------- 27.2.2009 Για τους Ενάγοντες 1 και 2: κ. Κ. Αδαμίδης, κ. Γ. Παγιάσης για ν΄ακούσει απόφαση Για τους Εναγόμενους 1 και 2: κα Κ. Κακουλλή, κα Ν. Ιωάννου για ν΄ακούσει απόφαση Α Π Ο Φ Α Σ Η Με την υπό τον ως άνω αριθμό και τίτλο Αγωγή οι Ενάγοντες τέκνα και νόμιμοι κληρονόμοι του αποβιώσαντα Νίκου Παττίχη από τη Λεμεσό, ο οποίος απεβίωσε την 6.1.2007 προσβάλλουν την εγκυρότητα της φερομένης ως διαθήκης του αποβιώσαντα ημερ. 22.12.
- Οι Εναγόμενοι είναι τα πρόσωπα που κατονομάζονται ως εκτελεστές στην προσβαλλόμενη διαθήκη. Η Εναγόμενη 1 είναι θυγατέρα του αποβιώσαντα και ο Εναγόμενος 2 ο σύζυγος της και γαμπρός του αποβιώσαντα. Οι Εναγόμενοι αιτήθηκαν στις 23.3.2007 στην Αίτηση αρ. 190/07 Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού - Δικαιοδοσία Επικύρωσης Διαθήκης την έκδοση παραχωρητηρίου επικύρωσης της διαθήκης. Η Ενάγουσα 2 καταχώρησε Ανακοπή (caveat) την 29.3.2007 και ο Ενάγοντας 1 καταχώρησε Ανακοπή την 5.7.
- Η παρούσα Αγωγή καταχωρίστηκε στις 28.6.2007 εντός 3 μηνών από τις Ανακοπές. Ο φάκελος της Αίτησης αρ.190/07 (Τεκμήριο 1) παρουσιάστηκε από την Μαρία Ιωαννίδου, (Μ.Υ.1) Πρωτοκολλητή στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λεμεσού, που έχει υπό τη φύλαξη της τους φακέλους των διαχειρίσεων. Είναι η δικογραφημένη θέση των Εναγόντων ότι: «. η φερόμενη Διαθήκη είναι άκυρη και/ή παράνομη και/ή άλλως πως δεν έχει οποιανδήποτε νομική ή άλλη ισχύ καθότι καταρτίσθηκε και/ή υπογράφτηκε και/ή εκτελέστηκε κατά παράβαση των προϋποθέσεων και/ή όρων που θέτει ο νόμος. Λεπτομέρειες 4.
- Η φερόμενη Διαθήκη δεν υπογράφθηκε από τον Αποβιώσαντα ή και η υπογραφή του Αποβιώσαντα δεν τέθηκε ή και δεν αναγνωρίστηκε στην ταυτόχρονη παρουσία δύο ή και περισσότερων μαρτύρων ή και των κατονομαζόμενων στην φερόμενη Διαθήκη μαρτύρων. 4.
- Οι αναφερόμενοι στη φερόμενη Διαθήκη μάρτυρες δεν επιβεβαίωσαν ή και δεν προσυπέγραψαν τη φερόμενη Διαθήκη στην παρουσία του Αποβιώσαντα ή και στην παρουσία αλλήλων.» Με την Αγωγή εγειρόταν και ζήτημα ανικανότητας και ακαταλληλότητας των Εναγομένων να διαχειριστούν την περιουσία του αποβιώσαντα στην περίπτωση που θα ήθελε φανεί ότι η προσβαλλόμενη διαθήκη ήταν έγκυρη. Το Δικαστήριο με Απόφαση του ημερ. 18.3.2008 σε Αίτηση των Εναγομένων αποφάσισε την διαγραφή του μέρους της Εκθεσης Απαίτησης όπου εγείρετο το τελευταίο πιο πάνω ζήτημα. Συνεπώς ότι παρέμεινε προς εκδίκαση ήταν το ζήτημα της εγκυρότητας ή όχι της διαθήκης. Πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας και αφού άκουσα τους δικηγόρους των διαδίκων αποφάσισα πως, όπως τα επίδικα ζητήματα είχαν περιοριστεί, η πλευρά των Εναγομένων θα έπρεπε να αρχίσει πρώτη την υπόθεση της αφού αυτή επικαλείτο την διαθήκη και είχε συνεπώς το βάρος απόδειξης της ορθής εκτέλεσης της (βλ. Eleni P. Aspri v. Ioannis E. Pipides
(1979)1 J.S.C.191, 194). Στον φάκελο της Αίτησης αρ.190/07 υπάρχει πιστό αντίγραφο της προσβαλλόμενης διαθήκης. Εξήγησε η Μ. Ιωαννίδου πως το πρωτότυπο φυλάττεται στο Δικαστήριο σε φάκελο όπου καταχωρούνται διαθήκες μετά το θάνατο του διαθέτη. Η μάρτυρας δεν αντεξετάστηκε. Μ.Υ.2 κατέθεσε ο Δημήτρης Πολυδωρίδης (γραπτή δήλωση Τεκμήριο 2). Αναγνώρισε το πιστό αντίγραφο της διαθήκης (μέρος του Τεκμηρίου 1) και την υπογραφή του. Η ουσία της μαρτυρίας του ήταν πως η διαθήκη υπογράφηκε από τον διαθέτη αποβιώσαντα Νίκο Κ. Παττίχη, παππού του, στην παρουσία του ιδίου και της άλλης επιβεβαιώτριας μάρτυρας κάποιας Ερμας Ξουφαρίδη και πως αμέσως μετά υπόγραψε η Ε. Ξουφαρίδη και στη συνέχεια ο ίδιος στην παρουσία του αποβιώσαντα και ο ένας επιβεβαιωτής μάρτυρας στην παρουσία του άλλου. Ούτε και αυτός ο μάρτυρας αντεξετάστηκε. Οι Ενάγοντες δεν εκάλεσαν οιαδήποτε μαρτυρία. Ο δικηγόρος τους προέβηκε σε δήλωση που καταγράφηκε στα πρακτικά. Οι προϋποθέσεις για την τυπική εγκυρότητας μιας διαθήκης ευρίσκονται στο άρθρο 23 του Περί Διαθηκών και Διακατοχής Νόμου, Κεφ.195 το οποίο προνοεί ότι: «Καμιά διαθήκη δεν είναι έγκυρη εκτός αν είναι γραπτή και εκτελεστεί σύμφωνα με τον πιο κάτω τρόπο, δηλαδή: α) υπογράφεται στο κάτω μέρος ή στο τέλος της από το διαθέτη, ή από άλλο που ενεργεί για το διαθέτη, στην παρουσία του διαθέτη και με εντολή του, και β) η υπογραφή αυτή τίθεται ή αναγνωρίζεται από το διαθέτη στην παρουσία δυο ή περισσοτέρων μαρτύρων που παρίστανται ταυτόχρονα, και γ) οι μάρτυρες αυτοί επιβεβαιώνουν και προσυπογράφουν τη διαθήκη στην παρουσία του διαθέτη και στην παρουσία αλλήλων αλλά κανένας τύπος επιβεβαίωσης δεν είναι αναγκαίος, και δ) ..........................» Στην Κάτζη κ.α. ν. Πατσαλίδη Πολιτική Εφεση 12210 ημερ. 20.7.2007 γίνεται αναφορά στην Γεωργιάδης κ.α. ν. Παπακυπριανού κ.α.
(1979)2 J.S.C.466, 467 όπου με παραπομπή στην Αγγλική Clery v. Barry
(1887)21 L.R.12, A.C.152 αναφέρεται πως: "The burden of proving due execution, whether by presumption or by positive evidence, rests on the person setting up the will." (βλ. ακόμα Georghourou and Others v. Anastassiades and Others
(1973)3 J.S.C. 337) Γίνεται παραπομπή στο σύγγραμμα Williams On Wills, 4η έκδ., σελ.85 όπου (σε ελεύθερη μετάφραση του Ανωτάτου Δικαστηρίου) αναφέρεται: «Το τεκμήριο: Αν μια διαθήκη, στην όψη της, φαίνεται να έχει δεόντως καταρτισθεί, υπάρχει τεκμήριο υπέρ της δέουσας κατάρτισης, κατ΄ εφαρμογήν της αρχής omnia praesumuntur rite esse acta. Η δύναμη του τεκμηρίου ποικίλλει ανάλογα με την περίπτωση. Αν η διαθήκη συνάδει πλήρως με το τύπο, το τεκμήριο είναι πολύ δυνατό, αλλά αν είναι αντικανονική ή ασυνήθιστη, τότε η πιο πάνω αρχή δεν έχει εφαρμογή με την ίδια δύναμη. Αν οι μάρτυρες αγνοούν τελείως τις λεπτομέρειες κατάρτισης της διαθήκης, το τεκμήριο είναι το ίδιο. Αν όμως ισχυρίζονται ότι θυμούνται και δηλώνουν ότι η διαθήκη δεν έχει καταρτισθεί δεόντως, και αυτή η αρνητική μαρτυρία δεν αντικρουστεί με τρόπο που να δείχνει ότι οι μάρτυρες δεν πρέπει να γίνουν πιστευτοί ή δεχόμενοι τη δήλωση τους ως προς τα γεγονότα, ότι οι μνήμες τους είναι ελαττωματικές, τότε θα πρέπει να κηρυχθεί άκυρη η διαθήκη. Το δικαστήριο δεν απαιτεί άμεση θετική μαρτυρία περί της δέουσας κατάρτισης. Τύπος Επιβεβαίωσης. Οπου υπάρχει ένας κανονικός τύπος επιβεβαίωσης, και αν ακόμα οι μάρτυρες δεν έχουν καλή μνήμη ότι ήταν μάρτυρες στη διαθήκη, το τεκμήριο επίσης τυγχάνει εφαρμογής. Στην απουσία τέτοιου τύπου επιβεβαίωσης, μια διαθήκη η οποία στην όψη της φαίνεται να έχει δεόντως καταρτισθεί γίνεται αποδεκτή, και αν ακόμα δεν υπάρχει μαρτυρία. Οπου υπάρχει τέτοιος τύπος επιβεβαίωσης, το δικαστήριο απαιτεί την πιο δυνατή μαρτυρία προτού καταλήξει ότι η διαθήκη δεν έχει δεόντως καταρτισθεί. Μαρτυρία που να αντικρούει το τεκμήριο. Αυτή πρέπει να είναι θετική και βάσιμη και το δικαστήριο δεν πρέπει να δίδει υπέρμετρη βαρύτητα στις περιστάσεις στις οποίες βασίζεται το τεκμήριο αλλά από την άλλη δεν πρέπει να τις αγνοεί τελείως. Το βάρος απόδειξης της δέουσας κατάρτισης, είτε με βάση το τεκμήριο είτε με θετική μαρτυρία, είναι στον προβάλλοντα τη διαθήκη. Η άμεση μαρτυρία των δύο επιβεβαιωτών μαρτύρων εκτός αν απορριφθεί, ανατρέπει το τεκμήριο και η μαρτυρία ενός από τους μάρτυρες αποφασίστηκε ότι ήταν επίσης αρκετή.» Αποδέχομαι τη μαρτυρία των μαρτύρων υπεράσπισης ως αξιόπιστη και ειλικρινή. Αυτή παρέμεινε αναντίλεκτη. Ούτε υποβλήθηκε στους μάρτυρες πως η μαρτυρία τους δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα. Με την παρουσίαση του πιστού αντιγράφου της προσβαλλόμενης διαθήκης στο πρόσωπο της οποίας παρουσιάζεται πως ο διαθέτης αποβιώσαντας υπόγραψε τη διαθήκη ενώπιον και στην παρουσία των επιβεβαιωτών μαρτύρων οι οποίοι στην παρουσία του και στην παρουσία ο ένας του άλλου υπόγραψαν ως επιβεβαιωτές μάρτυρες, δημιουργήθηκε τεκμήριο υπέρ της δέουσας κατάρτισης της. Το τεκμήριο όχι μόνο δεν ανατράπηκε αλλά το γεγονός της δέουσας κατάρτισης της διαθήκης επιβεβαιώθηκε με τη μαρτυρία του μάρτυρα Δ. Πολυδωρίδη. Η αξίωση θα πρέπει να απορριφθεί. Ο δικηγόρος των Εναγόντων ανάφερε κατά την τελική του αγόρευση πως με την ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου ημερ. 18.3.2008 που διέταξε την διαγραφή μέρους της Έκθεσης Απαίτησης οι Ενάγοντες στερήθηκαν του δικαιώματος να έχουν δίκαια δίκη. Γίνεται αντιληπτό πως ζήτημα δίκαιας δίκης δεν τίθεται ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου για ν΄ αποφασίσει. Παρά το γεγονός πως η ενδιάμεση πιο πάνω απόφαση ήταν απόφαση του Δικαστηρίου με άλλη σύνθεση, το εκδικάζον Δικαστήριο είναι ένα και ενεργεί θεωρώντας ορθή την προγενέστερη ενδιάμεση απόφαση του. Ότι αντιλήφθηκα είναι πως ο δικηγόρος επιφυλασσόταν να εγείρει το ζήτημα σε τυχόν άλλες διαδικασίες. Η δικηγόρος των Εναγομένων κάλεσε το Δικαστήριο να προβεί στις δηλώσεις και να εκδώσει τα διατάγματα που ανταπαιτητικά αξιώνονται. Κάλεσα τη δικηγόρο να επιχειρηματολογήσει κατά πόσο τούτο είναι επιτρεπτό και εν πάση περιπτώσει αναγκαίο. Η θεραπεία της αναγνώρισης εγκυρότητας διαθήκης μπορεί να επιζητηθεί από το Δικαστήριο με αγωγή (βλ. Παρισινού ν. Χαραλαμπίδη κ.α.
(1998)1 (Β) Α.Α.Δ.781) και συνεπώς και ανταπαιτητικά. Καθόσο αφορά την αξιούμενη δήλωση ότι οι Εναγόμενοι δικαιούνται σε έκδοση παραχωρητηρίου ή διάταγμα με το οποίο να εκδίδεται παραχωρητήριο επικύρωσης της διαθήκης, τα ζητήματα είναι παρεπόμενα της απόρριψης της απαίτησης και της αναγνώρισης της εγκυρότητας της διαθήκης. Εφόσο η Αγωγή που καταχωρίστηκε κατ΄ ακολουθία των Ανακοπών απορρίπτεται ο Πρωτοκολλητής θα ενεργήσει ανάλογα. Ένα τελευταίο ζήτημα αφορά στα έξοδα και στο κατά πόσο είναι ορθό και δίκαιο οι Ενάγοντες να καταδικαστούν στα έξοδα των Εναγομένων ή τα έξοδα των τελευταίων να πληρωθούν από την περιουσία. Στην Χόππη κ.α. ν. Παναγή κ.α.
(1992)1 (Α) Α.Α.Δ.534 αποφασίστηκε όπως τα έξοδα της έφεσης καταβληθούν από την περιουσία γιατί οι συγγενείς της διαθέτριας που θα δικαιούνταν στην περιουσία της αν δεν έκαμνε τη διαθήκη με την οποία τους αποκλήρωσε είχαν κάποιο ηθικό έρεισμα να θέσουν την εκτέλεση της διαθήκης στην κρίση του Δικαστηρίου. Στην προκειμένη περίπτωση η προσβαλλόμενη διαθήκη προέβλεπε όπως αποδοθεί στους νόμιμους κληρονόμους του αποβιώσαντα το κληρονομικό τους μερίδιο. Δεν ετέθη υπόψη του Δικαστηρίου εάν υφίστατο προγενέστερη διαθήκη με την οποία οι Ενάγοντες να εδικαιούντο σε μεγαλύτερο μέρος από το κατά νόμο κληρονομικό τους μερίδιο. Διακρίνεται λοιπόν στο επιμέρους τούτο ζήτημα η πιο πάνω αυθεντία. Οι Ενάγοντες καμιά μαρτυρία δεν παρουσίασαν για να υποστηρίξουν τις προβαλλόμενες θέσεις τους και να καταδείξουν, ακόμα και αν αποτύγχαναν στην απαίτηση τους, πως είχαν σοβαρούς λόγους να θέσουν το ζήτημα της εγκυρότητας της διαθήκης στην κρίση του Δικαστηρίου. Ως εκ των ανωτέρω η Απαίτηση απορρίπτεται. Στην Ανταπαίτηση εκδίδεται δήλωση αναγνώρισης της εγκυρότητας της διαθήκης του αποβιώσαντα Νίκου Κ. Παττίχη ημερ. 22.12.2003. Τα έξοδα επιδικάζονται υπέρ των Εναγομένων και εναντίον των Εναγόντων όπως τούτα θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. Εφόσο Απαίτηση και Ανταπαίτηση συνεκδικάστηκαν και ουσιαστικά αφορούσαν το αυτό ζήτημα οι Εναγόμενοι θα δικαιούνται σε ένα σετ εξόδων. (Υπ.) .............. Χ. Μαλαχτός, Α.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΜΚ Subject: Civil/Other Actions/Final Αναφορά: Επικύρωση διαθήκης cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο