Χαράλαμπου Ομήρου ν. Ανδρέα Νικολάου, Αρ. Αγωγής: 669/06, 10.4.2009

(1)). Όπως εξήγησε ο Άδωνης Ελευθερίου (Μ.Ε.7) ειδικός πνευμονολόγος, τότε στο Νοσοκομείο Λεμεσού, από εκκρύσεις έκλεισε ένας κύριος βρόγχος και δεν μπορούσε να εισέλθει αέρας στο δεξιό πνεύμονα. Με την απορρόφηση το πρόβλημα αποκαταστάθηκε. Ο Ενάγοντας παρέμεινε στον αναπνευστήρα μέχρι και τις 29.2.

1. Εξήλθε του Νοσοκομείου στις 9.3.
2. Στις 18.3.2004 επανεξετάστηκε από τον Α. Χριστοδουλίδη στα εξωτερικά ιατρεία του Νοσοκομείου και διαπιστώθηκε μόλυνση της πληγής. Στις 15.4.2004 η πληγή είχε επουλωθεί πλήρως. Σύμφωνα με τον Α. Χριστοδουλίδη η αφαίρεση του σπλήνα καθιστά τον Ενάγοντα επιρρεπή σε μολύνσεις και στην αιμοφιλία. Θα παραμείνει έτσι επιρρεπής σε όλη του τη ζωή όμως ο κίνδυνος μειώνεται όσο περνά ο χρόνος. Ανάφερε ο Ενάγοντας (Μ.Ε.10) πως έκαμε τρία προληπτικά εμβόλια. Εντούτοις όταν κρυολογήσει του παίρνει 1 - 1 ½ μήνα για να αναρρώσει. Ο Χρυσούλης Χριστοφή (Μ.Ε.2), ουρόλογος χειρούργος, ιδιωτεύει σήμερα εργαζόμενος στο Αρεταίειον Νοσηλευτικό Ίδρυμα στη Λευκωσία. Το 2004 ήταν ο διευθυντής της Ουρολογικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού. Υπό την τελευταία του ιδιότητα και ως θεράπων γιατρός του Ενάγοντα για ζητήματα της ειδικότητας του, εξέδωσε την 5.9.2005 σχετικό ιατρικό πιστοποιητικό (Τεκμήριο 3). Ο γιατρός φαίνεται να είδε για πρώτη φορά τον Ενάγοντα κάποιες μέρες μετά την εισαγωγή του τελευταίου στο Νοσοκομείο Λεμεσού, στο Τμήμα Εντατικής Παρακολούθησης διασωληνωμένο, αφού την περίπτωση του ανέλαβαν αρχικά άλλοι γιατροί χειρούργοι αναφορικά με ζητήματα που καθιστούσαν την κατάσταση του κρίσιμη. Ο Ενάγοντας έφερε ουροκαθετήρα από την εισαγωγή του στο Νοσοκομείο με καθαρά ούρα και φυσιολογική νεφρική λειτουργία. Την 4.3.2004 δημιουργήθηκαν υποψίες στον Χ. Χριστοφή για θρόμβωση της αριστερής νεφρικής αρτηρίας και ζήτησε τη διενέργεια σπινθηρογραφήματος νεφρών που έγινε στις 5.3.2004 στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Η εξέταση κατέδειξε φυσιολογική αιμάτωση και λειτουργία του δεξιού νεφρού και σιγή, δηλαδή μη αιμάτωση, του αριστερού νεφρού λόγω πιθανής θρόμβωσης της νεφρικής αρτηρίας ή φλέβας. Αγγειογραφία που διενεργήθηκε στη συνέχεια επιβεβαίωσε τη διάγνωση της θρόμβωσης. Τρεις γιατροί αγγειοχειρούργοι σύστησαν να μην γίνει χειρουργική επέμβαση ενόψει του χρόνου που είχε παρέλθει. Εξήγησε ο Χ. Χριστοφή πως όταν περάσουν λίγες ώρες χωρίς αιμάτωση του νεφρού η κατάσταση καθίσταται μη αναστρέψιμη και δεν θα εξυπηρετούσε η χειρουργική επέμβαση. Ο Ενάγοντας θα παρακολουθείτο κατά τακτά χρονικά διαστήματα. Ακολούθησαν στις 15.3.2004, 15.4.2004 και 24.6.2004 υπερηχογραφήματα νεφρών που κατέδειξαν σταδιακή σμίκρυνση του αριστερού νεφρού. Είχε συστήσει στον Ενάγοντα επανεξέταση σε 6 μήνες αλλά αυτός δεν παρουσιάστηκε, τουλάχιστο μέχρι την εποχή που ο γιατρός εργαζόταν στο Νοσοκομείο Λεμεσού. Είναι η θέση του γιατρού πως οι επιπτώσεις σε τέτοιες περιπτώσεις είναι η κακοήθης υπέρταση με κίνδυνο εγκεφαλικού. Ακόμα και αν ο αριστερός νεφρός αφαιρεθεί μπορεί η πίεση του Ενάγοντα να μην επανέλθει στα φυσιολογικά και θα πρέπει να ρυθμίζεται φαρμακευτικά. Χρειάζεται αυστηρή παρακολούθηση. Ο Ενάγοντας μπορεί να έχει φυσιολογική ζωή ως φοιτητής έχει όμως υπέρταση. Ο Όμηρος Διαμαντής (Μ.Ε.9) γιατρός ακτινολόγος στην Πολυκλινική Υγεία διενήργησε στις 23.3.2004 μαγνητική αγγειογραφία και ετοίμασε σχετική έκθεση ιδίας ημερομηνίας (Τεκμήριο 16). Η αριστερή νεφρική αρτηρία παρουσίαζε διακοπή μετά από την έκφυση της από την αορτή πολύ πιθανώς τραυματικής αιτιολογίας. Εξήγησε ο μάρτυρας πως διακοπή σημαίνει ότι δεν υπάρχει ροή αίματος είτε λόγω θρομβώσεως ή γιατί η αρτηρία απεκόπηκε. Καταγράφει ακόμα σιγή του αριστερού νεφρού που εξήγησε ότι σημαίνει ότι ο αριστερός νεφρός δεν λειτουργούσε καθόλου. Ο δεξιός νεφρός είχε διάμετρο 10 εκατοστά ενώ περίπου του ιδίου μεγέθους ήταν και ο αριστερός νεφρός. Σημειώνει ακόμα ο ακτινολόγος πως δεν παρατηρούνταν νεφρικές επικουρικές αρτηρίες αριστερά ενώ πέριξ του κάτω οπισθοπλαγίου τμήματος του αριστερού νεφρού παρατηρείτο μικρή συλλογή με υψηλό μαγνητικό σήμα εύρημα συμβατό με μικρή αιμορραγία. Ο Μιχάλης Βαρνάβα (Μ.Ε.8) ιδιώτης γιατρός ακτινολόγος υπέβαλε στις 31.12.2004 τον Ενάγοντα σε υπερηχογράφημα νεφρών και ετοίμασε σχετική έκθεση ημερ. 31.12.2004 (Τεκμήριο 14). Ο δεξιός νεφρός του Ενάγοντα ήταν σε φυσιολογική θέση, μέγεθος και μορφολογία. Ο αριστερός νεφρός δεν ανευρέθηκε. Εξήγησε ο ακτινολόγος πως εάν ο νεφρός ατροφήσει πλήρως και σμικρυνθεί δεν τον βλέπεις στην εξέταση. Ένα μήνα μετά την έξοδο του από το Νοσοκομείο ο Ενάγοντας επισκέφθηκε τα εξωτερικά ιατρεία παραπονούμενος για δύσπνοια. Σύμφωνα με τον Α. Ελευθερίου, ιδιώτης γιατρός είχε διαγνώσει βρογχικό άσθμα. Ο Α. Ελευθερίου διαφώνησε με τη διάγνωση και υποψιαζόμενος στένωση της τραχείας, συχνή επιπλοκή μετά από παρατεταμένη μηχανική υποστήριξη της αναπνοής, ζήτησε σπιρομέτρηση που είναι έλεγχος της λειτουργίας της αναπνοής. Ο Ενάγοντας είχε σταθερή απόφραξη των αγωγών (βλ. Τεκμήριο 9

(2)). Βρογχοσκοπική εξέταση που έγινε την 19.4.2004 κατέδειξε ουλώδη στένωση στο άνω τριτημόριο της τραχείας. Σχετική βρογχοσκοπική έκθεση (Τεκμήριο 9

(3)) αναφέρει πως η στένωση ήταν 60%. Ο Α. Ελευθερίου εξέδωσε αυθημερόν ιατρική βεβαίωση (Τεκμήριο 10) επί το ότι ο Ενάγοντας έχρηζε επείγουσας θεραπευτικής αντιμετώπισης του προβλήματος με λέϊζερ σε εξειδικευμένο κέντρο του εξωτερικού αφού η θεραπεία αυτή δεν μπορούσε να γίνει στην Κύπρο. Ο Ενάγοντας μετέβηκε στην Αθήνα και έτυχε αντιμετώπισης στην Ευρωκλινική Αθηνών. Του έγινε διάνοιξη της στένωσης στην τραχεία με λέϊζερ στις 26.4.

1. Ιατρική βεβαίωση του Ελλαδικού Νοσηλευτικού Ιδρύματος δεν παρουσιάστηκε και το γεγονός περιγράφεται σε ιατρική βεβαίωση του Α. Ελευθερίου ημερ. 30.4.2004 (Τεκμήριο 11). Ο Α. Ελευθερίου μαρτύρησε πως τις πρώτες ημέρες που ακολούθησαν η κατάσταση του Ενάγοντα ήταν πολύ καλή αλλά στη συνέχεια παρουσίασε συμπτώματα υποτροπής και παραπέμφθηκε για δεύτερη φορά στην Αθήνα. Στις 20.5.2004 ο Ενάγοντας εισήχθηκε για δεύτερη φορά στην Ευρωκλινική Αθηνών και του έγινε χειρουργική αφαίρεση καλοήθους στένωσης της τραχείας με τελικοτελική αναστόμωση. Ο Α. Ελευθερίου εξέδωσε άλλα δυο ιατρικά πιστοποιητικά ημερ. 14.6.2004 και 22.9.2006 (Τεκμήρια 12 και 13 αντίστοιχα). Στο τελευταίο πιστοποιητικό καταγράφει ο γιατρός πως ο Ενάγοντας αναφέρει κατά καιρούς δύσπνοια. Δια ζώσης ανέφερε ότι δεν διαπιστώθηκε κλινικά να έχει δύσπνοια. Καταλήγει στο πιστοποιητικό του ότι ο Ενάγοντας δεν μπορεί να υποβληθεί ξανά σε παρόμοια επέμβαση και ότι η προστασία του από τυχόν τραυματισμούς, που ενδεχομένως να αποτελέσουν αίτια μηχανικής υποστήριξης είναι επιβεβλημένη αφού μία τέτοια περίπτωση μπορεί να αποβεί γι΄ αυτόν μοιραία. Ο Α. Ελευθερίου δήλωσε πλήρως ικανοποιημένος με το τελικό αποτέλεσμα της αναστόμωσης. Ο Χ. Χριστοφή εξέφρασε ιδιαίτερη ανησυχία αναφορικά με την αναστόμωση της τραχείας που έγινε στον Ενάγοντα. Βρογχοσκόπηση, ανάφερε, έδειξε πως η εσωτερική διάμετρος της τραχείας στο σημείο της αναστόμωσης είναι 10 χιλιοστά, η τραχεία είναι στενότερη του φυσιολογικού, και ο γιατρός ανέφερε πως σε οποιαδήποτε μελλοντική εγχείρηση που θα απαιτηθεί νάρκωση και διασωλήνωση του Ενάγοντα η διασωλήνωση δεν θα επιτύχει και θα τρυπήσει η τραχεία. Σε άλλο σημείο της μαρτυρίας του είπε πως υπάρχει κίνδυνος ρήξης της τραχείας που θα επιφέρει το θάνατο του Ενάγοντα. Ο Νεοκλής Ραζής (Μ.Ε.5) οφθαλμίατρος εξέτασε για πρώτη φορά τον Ενάγοντα στις 10.3.2004 και ετοίμασε ιατρική βεβαίωση ημερ. 17.4.2006 (Τεκμήριο 7). Αναφέρει πως όταν ο Ενάγοντας συνήλθε, τη δεύτερη εβδομάδα από τον τραυματισμό του διαπίστωσε θάμβος οράσεως. Κατά την εξέταση του γιατρού η όραση του ήταν στα 8/10 και στους δυο οφθαλμούς. Ο βυθός του δεξιού οφθαλμού είχε ελαφρό οίδημα οπισθίου πώλου αμφιβληστροειδούς σε αποδρομή. Στο βυθό του αριστερού οφθαλμού υπήρχε πετέχια αμφιβληστροειδούς (υποαμφιβληστροειδική αιμορραγία) σε αποδρομή κάτω κροταφικά μεγέθους ½ θηλέας διαμέτρου. Ο γιατρός επανεξέτασε τον Ενάγοντα τον Νοέμβριο του 2005 και για τελευταία φορά στις 20.3.
2. Η όραση παρέμενε στα 8/10 σε αμφότερους τους οφθαλμούς ενώ διαπιστώθηκε μικρή διάσπαση χρωστικής στην ωχρά κατά τη βυθοσκόπηση σε αμφότερους τους οφθαλμούς. Η κατάσταση περιγράφεται καλύτερα ως μικρή εκφύλιση της ωχράς. Επηρεάζει την όραση, δεν συνιστά όμως έντονη βλάβη. Δεν γνωρίζουμε, ανέφερε ο γιατρός, αν ο Ενάγοντας θα έχει πρόωρη γήρανση, έχει ωστόσο περισσότερες πιθανότητες για περαιτέρω εκφύλιση. Η ωχροπάθεια που προκαλεί θολότητα στο μέσο του πεδίου όψεως θεραπεύεται. Στην περίπτωση του Ενάγοντα δεν ενδείκνυται οιαδήποτε θεραπεία. Αυτός πρέπει να παρακολουθείται και μόνο αν παρουσιάσει περισσότερα στοιχεία θα πρέπει να τύχει θεραπείας. Το οίδημα του οπισθίου πώλου έχει ξεπεραστεί και η πετέχια έχει απορροφηθεί. Ότι παρέμεινε είναι η μικρή διάσπαση της χρωστικής στην ωχρά κηλίδα που μπορεί να εξελιχτεί, μπορεί και όχι. Όσον αφορά τη μειωμένη όραση εξήγησε ο γιατρός πως ο Ενάγοντας έδινε τις απαντήσεις φορώντας διορθωτικά γυαλιά. Η διάσπαση της χρωστικής στην ωχρά μπορεί να έχει προκαλέσει τη διαπιστωθείσα μείωση στην όραση αλλά ο γιατρός δεν θα μπορούσε να ήταν βέβαιος για την αιτιολογία της μείωσης αφού δεν γνωρίζει την κατάσταση του Ενάγοντα πριν από το επίδικο δυστύχημα. Ο Ενάγοντας μαρτύρησε πως μετά το δυστύχημα αυξήθηκε η μυωπία του. Φορά φακούς επαφής αλλά η όραση του δεν τελειοποιήθηκε. Βλέπει κάποιες σκιές. Περιοδικά επισκέπτεται οφθαλμίατρο. Η κατάσταση της όρασης του είναι σταθερή. Ο Φίλιος Φιλίππου (Μ.Ε.1), πλαστικός χειρούργος, εξέτασε τον Ενάγοντα στις 9.9.2005 και εξέδωσε ιατρική έκθεση ιδίας ημερομηνίας (Τεκμήριο 1). Ο Ενάγοντας έφερε στο δεξιό μέρος του ομφαλού μεγάλη κάθετη ουλή η οποία κατακρατούσε το μέσο της κοιλιάς. Είχε μήκος 22 εκ, ήταν πεπλατυσμένη, ακανόνιστη και πολύ δύσμορφη. Στον ίδιο χώρο έφερε μικρότερη ουλή μήκους 2 εκ. Στην αριστερή πλευρά του ομφαλού έφερε άλλη ουλή μήκους 8 εκ η οποία ήταν επίσης πολύ εμφανής. Στο δεξιό μέρος του θώρακα, στο ύψος της δεξιάς θηλής προς τη μασχάλη, έφερε ουλή μήκους 5,5 εκ η οποία ήταν κόκκινη και πολύ δύσμορφη. Στο ύψος της αριστερής θηλής, προς τη μασχάλη, έφερε άλλες δύο κόκκινες πεπλατυσμένες και δύσμορφες ουλές μήκους 2,5 εκ και 3 εκ. Στη βάση του λαιμού ο Ενάγοντας έφερε χειρουργική ουλή μήκους 9 εκ, ελαφρά κοκκινωπή και όχι ιδιαίτερα δύσμορφη. Είναι η γνώμη του Φ. Φιλίππου ότι πλείστες ουλές του Ενάγοντα επιδέχονται χειρουργική διόρθωση για βελτίωση της αισθητικής εικόνας του Ενάγοντα. Τα ολικά κόστα της επέμβασης υπολογίζει στα €2.392,04 (£1.400). Οι ουλές του Ενάγοντα δεν επιδείχθηκαν κατά την παρουσία του στο εδώλιο του μάρτυρα (Μ.Ε.10) (βλ. Μιχαηλίδης ν. Κακουλλή κ.α.

(1992)1 Α.Α.Δ. 674) ενδεχομένως γιατί οι παρατηρήσεις του Φ. Φιλίππου δεν αμφισβητήθηκαν. Ο Ενάγοντας μαρτύρησε πως δεν έχει προχωρήσει σε διορθωτικές επεμβάσεις γιατί φοβάται τις εγχειρήσεις που απαιτούν ολική νάρκωση αλλά και λόγω των σπουδών του. Ο Κώστας Κυριακίδης (Μ.Ε.4) είναι ψυχίατρος. Εξέτασε τον Ενάγοντα δυο φορές τον Σεπτέμβριο του 2005 και τον Ιούλιο του 2006 για τον σκοπό της εκτίμησης της κατάστασης του και συνέταξε ιατρικό πιστοποιητικό ημερ. 13.7.2006 (Τεκμήριο 5). Αναφέρεται ο γιατρός σε μια πολύ εμφανή κάθετη δύσμορφη ουλή στο μέσο της κοιλιακής χώρας του Ενάγοντα μήκους 20 εκατοστών, που κάνει τον Ενάγοντα να νιώθει άβολα και του δημιουργεί αισθήματα ντροπαλότητας και εσωστρέφειας, ιδίως όταν βρίσκεται στην παραλία για κολύμπι, με αρνητικές επιπτώσεις πάνω στη ψυχική του διάθεση. Ο Ενάγοντας ανησυχεί ιδιαίτερα για το γεγονός ότι έχει παραμείνει με ένα νεφρό και τυχόν δυσμενείς επιπτώσεις στη μελλοντική του υγεία. Καταγράφει ακόμα ο γιατρός πως κατά το ατύχημα ο Ενάγοντας υπέστηκε εγκεφαλική διάσειση με θόλωση της συνείδησης του για αρκετά λεπτά και ανέπτυξε μεταδιασειστικό σύνδρομο με προσβολές πονοκεφάλου και μείωση της πνευματικής συγκέντρωσης της μνήμης του με αρνητικές επιπτώσεις στη σχολική του επίδοση, και ευερεθιστικότητα. Τα συμπτώματα του μεταδιασειστικού συνδρόμου είχαν αρχίσει να υποχωρούν και αναμενόταν να υποχωρήσουν πλήρως μέχρι τέλος του 2006. Ο ίδιος ο Ενάγοντας ανάφερε ότι στην θάλασσα νιώθει άβολα και νομίζει πως όλοι τον κοιτάζουν παράξενα. Σήμερα αισθάνεται φυσιολογικός, ανάφερε ο Ενάγοντας, έχει όμως κατά καιρούς πονοκεφάλους και πόνους στις ουλές του. Ο Δημήτρης Δημητρίου (Μ.Υ.1) παθολόγος - νεφρολόγος δεν εξέτασε ποτέ τον Ενάγοντα και η μαρτυρία του εδράζεται στα ιατρικά πιστοποιητικά συναδέλφων του που μελέτησε. Μαρτύρησε πως όταν ένας άνθρωπος χάσει ένα νεφρό έχει φυσιολογική ζωή χωρίς προβλήματα και χωρίς να χρειάζεται δίαιτα. Αυτός πρέπει να προσέχει και τουλάχιστο μια φορά ετησίως να προβαίνει σε ουρολογικές και αιματολογικές εξετάσεις. Θα πρέπει να αποφεύγει επικίνδυνα αθλήματα όπως η πυγμαχία, η πάλη ή το Αμερικάνικο ποδόσφαιρο ή αν αθλείται κατ΄ αυτό τον τρόπο να φορά προστατευτική ζώνη. Ο κίνδυνος ανάπτυξης υπέρτασης σε πρόσωπο που έχει απωλέσει τον ένα του νεφρό είναι πιο ψηλός όχι όμως σημαντικά. Εάν ο Ενάγοντας σε δυο περιπτώσεις είχε υπέρταση και πήρε χάπι δυο φορές για δυο ημέρες, όπως του ετέθηκε πως έχει συμβεί, ο γιατρός αποδίδει το γεγονός σε ενδεχόμενο άγχος και ανέφερε πως ο Ενάγοντας δεν έχει υπέρταση υπό την έννοια της μόνιμης κατάστασης. Αντεξεταζόμενος αναφέρθηκε σε κάποια γενικότερα ζητήματα νεφροπαθών. Πέρσι στην Κύπρο 180 άτομα ήταν στη λίστα αναμονής για μεταμόσχευση νεφρού. Η περίοδος αναμονής είναι περί τα 3 χρόνια από πτωτικό δότη, αν δηλαδή δεν έχεις συγγενή που θα σου δωρίσει νεφρό. Οι αποτυχημένες μεταμοσχεύσεις είναι στο 7% από πτωτικό δότη και σε μικρότερο ποσοστό από ζωντανό δότη. Σε περίπτωση αποτυχίας μπορεί κάποιος να επιχειρήσει μέχρι και για 5η φορά μεταμόσχευση νεφρού. Σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί επιτυχής μεταμόσχευση τότε το άτομο πρέπει να προβαίνει σε αιμοκάθαρση που συνιστά μεγάλη ταλαιπωρία. Ανέφερε ο γιατρός πως αναφορικά με τη λειτουργία του νεφρού ο πλέον ειδικός είναι ο νεφρολόγος. Ο ουρολόγος είναι για τη χειρουργική επέμβαση. Ο Δημήτρης Κονταξής (Μ.Υ.3) είναι χειρούργος ουρολόγος στο Αχίλλειο Νοσηλευτικό Ιδρυμα στη Λεμεσό. Εξέτασε τον Ενάγοντα στις 16.5.2008 για λογαριασμό της Υπεράσπισης και εξέδωσε ιατρική έκθεση ημερ. 16.5.2008 (Τεκμήριο 22). Καταγράφει πως ο Ενάγοντας δεν παραπονείτο για πόνο στις περιοχές των χειρουργικών επεμβάσεων ούτε και στην περιοχή του αριστερού νεφρού. Έγινε στις 28.3.2008 υπερηχογράφημα και ενώ ο δεξιός νεφρός παρουσιαζόταν φυσιολογικός σε θέση και μορφολογία με μέγεθος 13.5 εκ. Χ 6 εκ. Χ 3 εκ. ο αριστερός νεφρός ήταν πολύ δύσκολο να εντοπιστεί λόγω του μικρού του μεγέθους (2 εκ. Χ 5 εκ.), καταγράφει ακόμα πως στο Doppler - Ultrasound δεν μπορούσε να εντοπιστεί η λειτουργία του αριστερού νεφρού. Αναφορικά με την παρούσα κατάσταση του Ενάγοντα σημειώνει: «Η λειτουργική απώλεια του αριστερού νεφρού μετά από θρόμβωση της νεφρικής αρτηρίας παρουσιάζει σμίκρυνση του αριστερού νεφρού και τη δημιουργία αρτηριακής υπέρτασης». Ο γιατρός ήταν της γνώμης πως για μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση της κατάστασης του Ενάγοντα από ουρολογικής πλευράς απαιτούνταν περαιτέρω εξετάσεις του αριστερού νεφρού δηλαδή γενικές αναλύσεις αίματος, γενικές αναλύσεις ούρων, σπινθηρογράφημα νεφρών και εξέταση αρτηριακής υπέρτασης σε παθολόγο - καρδιολόγο. Ήταν η κατάληξη του γιατρού πως αν τα αποτελέσματα των εξετάσεων επιβεβαίωναν τη λειτουργική απώλεια του αριστερού νεφρού και σαν επακόλουθο τη δημιουργία αρτηριακής υπέρτασης θα συνιστούσε τη χειρουργική αφαίρεση του αριστερού νεφρού. Συνέστησε στον Ενάγοντα να προβεί στις σχετικές εξετάσεις. Ανέφερε ο γιατρός πως μέχρι σήμερα δεν επιβεβαιώθηκε ότι ο αριστερός νεφρός δεν λειτουργεί. Νεφρός του μεγέθους των 2 εκ. Χ 5 εκ. μπορεί να έχει κάποια λειτουργία. Εάν ο νεφρός είναι 1 - 2 εκ. δεν μπορούμε να μιλούμε για λειτουργία. Αποδέχεται ο γιατρός πως η σμίκρυνση του νεφρού το πιο λογικό είναι να αποδοθεί σε μη αιμάτωση. Ο Ηλίας Γεωργίου (Μ.Υ.2) χειρούργος ορθοπεδικός τραυματιολόγος εξέτασε τον Ενάγοντα στις 21.12.2007 και εξέδωσε ιατρική έκθεση ημερ. 15.1.2008 (Τεκμήριο 21) όπου συνοψίζει το ιστορικό της περίπτωσης του Ενάγοντα. Ο Η. Γεωργίου περιγράφει τις ουλές του Ενάγοντα χωρίς να χαρακτηρίζει το αισθητικό τους στοιχείο. Για την αφαίρεση του σπλήνα αναφέρει ότι το γεγονός δεν δικαιολογεί λειτουργικά κατάλοιπα και πως δικαιολογείτο βαθμός ευαισθησίας κατά τα πρώτα 1-2 χρόνια μετά την αφαίρεση του, που καθιστούσε τον Ενάγοντα περισσότερο ευάλωτο σε συνήθη κρυολογήματα. Καταλήγει πως από λειτουργικής πλευράς δεν υφίσταται οποιοδήποτε κατάλοιπο στον Ενάγοντα. Σημειώνει ακόμη πως ο Ενάγοντας του είχε αναφέρει ότι αισθανόταν πολύ καλά, πως σε ψυχρό καιρό παρουσίαζε αίσθηση «τραβήγματος» στις ουλές και στο αριστερό μέρος του θώρακα. Σε ορισμένες περιπτώσεις είχε ενόχληση στο οπίσθιο θωρακικό τοίχωμα στην περιοχή της θωρακικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Παραπονείτο ακόμα ο Ενάγοντας για την εμφάνιση των χειρουργικών ουλών. Ο Γρηγόρης Χριστοδουλίδης (Μ.Υ.4) ιδιώτης θωρακοχειρούργος καρδιοχειρούργος, κλήθηκε να μαρτυρήσει την άποψη του αναφορικά με το ζήτημα της τραχείας του Ενάγοντα. Δεν εξέτασε τον Ενάγοντα και η όποια αναφορά του σε αυτόν εδράζεται στα όσα διαπίστωσε από τα πιστοποιητικά συναδέλφων του που μελέτησε. Εξήγησε, όπως είναι κοινό έδαφος, πως όταν κάποιος παραμείνει σε καταστολή διασωληνωμένος, αναπτύσσονται στενώσεις, όπως συνέβηκε και στην περίπτωση του Ενάγοντα. Επεσήμανε ο ιατρός πως μετά την τελικοτελική αναστόμωση που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα δεν φαίνεται να υπάρχει στένωση. Αν υπάρχει ή όχι μπορεί να διαφανεί κατόπιν βρογχοσκόπισης. Αν υπήρχε στένωση τότε κατά 80 - 90% ο Ενάγοντας θα είχε συμπτώματα. Μετά από αναστόμωση αν θα επανεμφανιστεί στένωση αυτό συνήθως συμβαίνει τα πρώτα 1 - 2 χρόνια μετά την επέμβαση. Σύμφωνα με στατιστικές που ο Γ. Χριστοδουλίδης γνωρίζει, το ποσοστό επανεμφάνισης είναι μόλις 2,6% και αν τούτο συμβεί αντιμετωπίζεται. Από την τραχεία του Ενάγοντα απεκόπηκε μήκος 3,5 εκ. και, σύμφωνα με τον ιατρό, μπορεί να αφαιρεθούν από την τραχεία μέχρι και 7 εκ. οπόταν μπορεί να γίνει και δεύτερη τέτοια επέμβαση. Ακόμα και αν υπάρχει στένωση, ανάφερε ο Γ. Χριστοδουλίδης, σε περίπτωση επείγοντος περιστατικού, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διασωλήνωση του Ενάγοντα σωλήνας μικρότερης διαμέτρου ή και να εφαρμοστεί η μέθοδος της διαστολής της τραχείας για να διαπεράσει η σωλήνα. Σύμφωνα με τον ιατρό και με βάση τις ιατρικές εκθέσεις για τον Ενάγοντα που μελέτησε, ο τελευταίος δεν κινδυνεύει σε σοβαρό βαθμό. Ανάφερε ο Γ. Χριστοδουλίδης πως η αρμόδια ειδικότητα για την τραχεία είναι η θωρακοχειρουργική. Η σοβαρότητα των κακώσεων που υπέστηκε ο Ενάγοντας δεν άφηναν περιθώρια αμφισβήτησης τους. Ότι αμφισβητήθηκαν ήταν συγκεκριμένες πτυχές. Θα επικεντρωθώ σ΄ αυτές. Ο Χ. Χριστοφή εξέφρασε ιδιαίτερες ανησυχίες για την κατάσταση του Ενάγοντα τόσο για το ζήτημα της υπέρτασης όσο και για το ζήτημα της τραχείας. Είμαι της άποψης πως ο ιατρός εξέφρασε τις ειλικρινείς του ανησυχίες, έχοντας όμως ακούσει το σύνολο της μαρτυρίας, κρίνω πως δεν πρέπει να υφίστανται τόσο έντονες και ακραίες ανησυχίες. Ο χρόνος απέδειξε πως τα προβλήματα υπέρτασης του Ενάγοντα είναι περιορισμένα. Μεμονωμένα, θα έλεγα, παρουσιάζεται υπέρταση που αντιμετωπίζεται με φαρμακευτική αγωγή που λαμβάνεται μόνο για 1 - 2 ημέρες. Όσον αφορά την τραχεία, εξήγησε ο Γ. Χριστοδουλίδης, στην ειδικότητα του οποίου ανάγεται το ζήτημα, και αναμφίβολα όχι στην ειδικότητα του ουρολόγου που είναι ο Χ. Χριστοφή, πως ακόμη και αν υφίσταται στένωση της τραχείας το πρόβλημα αντιμετωπίζεται ιατρικά ακόμη και σε ένα επείγον περιστατικό. Όμως η αναφορά του Χ. Χριστοφή για στένωση της τραχείας μετά την επέμβαση στην Αθήνα παρέμεινε μετέωρη. Δεν παρέπεμψε σε οιαδήποτε εξέταση που να κατέδειξε πως η τραχεία ήταν στενή και η τελευταία φορά που είδε τον Ενάγοντα, και για ζητήματα της ειδικότητας του, ήταν στις 24 ή 25.6.2004, ένα μόλις μήνα μετά την επέμβαση στην Αθήνα και ενώ οι εκεί ιατροί είχαν ζητήσει επανεξέταση μετά από δύο μέρες. Ο Α. Ελευθερίου είχε δηλώσει πλήρως ικανοποιημένος με το τελικό αποτέλεσμα της αναστόμωσης. Ο Α. Ελευθερίου μίλησε για προστασία από τραυματισμό που θα απαιτήσει παρόμοια επέμβαση στην τραχεία. Ακόμη πως τυχών μηχανική υποστήριξη του Ενάγοντα στο μέλλον μπορεί να αποβεί μοιραία γι΄ αυτόν. Φαίνεται πως κάποιος κίνδυνος υπάρχει και τον αποδέχομαι. Ο Γ. Χριστοδουλίδης χαρακτήρισε παρατραβηγμένη τη θέση για μοιραίο, δέχτηκε ωστόσο πως ο ουλώδης ιστός λόγω της αναστόμωσης δυσκολεύει νέα επέμβαση. Άλλωστε η κατάληξη του Γ. Χριστοδουλίδη ότι ο Ενάγοντας δεν κινδυνεύει σε σοβαρό βαθμό, επιβεβαιώνει πως κάποιος κίνδυνος υπάρχει. Καθ΄ όσον αφορά τον αριστερό νεφρό του Ενάγοντα αποδέχομαι πως αυτός έχει σιγήσει και δεν λειτουργεί, οπόταν η περίπτωση εξισώνεται ουσιαστικά με την περίπτωση αφαίρεσης ενός νεφρού, με τη διαφορά πως υπάρχει το ενδεχόμενο στο μέλλον να απαιτηθεί νέα επέμβαση για την αφαίρεσή του. Η διακοπή της αριστερής νεφρικής αρτηρίας που διαγνώστηκε με τη μαγνητική αγγειογραφία στις 23.3.2004 οδήγησε στη σταδιακή σμίκρυνση του νεφρού λόγω μη αιμάτωσης. Τα υπερηχογραφήματα νεφρού της 15.3.2004, 15.4.2004 και 24.6.2006 κατέδειξαν του λόγου το αληθές, για να φτάσουμε στις 31.12.2004 στο υπερηχογράφημα νεφρών όπου ο αριστερός νεφρός λόγω μεγέθους δεν ανευρίσκετο. Ο ιατρός Δ. Κονταξής σε δικό του υπερηχογράφημα στις 28.3.2008 αναφέρει πως ήταν δύσκολο να εντοπιστεί ο αριστερός νεφρός του Ενάγοντα, όμως τον εντόπισε. Επιβεβαιώνει τη σμίκρυνση. Η θέση του πως ακόμη δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι ο αριστερός νεφρός του Ενάγοντα δεν λειτουργεί δεν γίνεται αποδεκτή. Ο ίδιος σημειώνει πως σε εξέταση Doppler-Ultrasound δεν μπορούσε να εντοπιστεί λειτουργία του αριστερού νεφρού. Αποδέχομαι τη μαρτυρία του Α. Χριστοδουλίδη στο σύνολο της, τόσο αναφορικά με την αντιμετώπιση του Ενάγοντα όσο και για τις επιπτώσεις από την αφαίρεση του σπλήνα κατά προτίμηση της θέσης του Η. Γεωργίου που υπήρξε απόλυτος. Αποδέχομαι επίσης στην ολότητα της τη μαρτυρία του Ν. Ραζή, Φ. Φιλίππου και Κ. Κυριακίδη και προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα. Ο Ενάγοντας μου έκαμε πολύ καλή εντύπωση ως μάρτυρας της αλήθειας. Οι ανησυχίες του είναι δικαιολογημένες. Ακόμα και αν κάπου αντικειμενικά κρίνεται υπερβολικός, τον δικαιολογώ έχοντας υπόψη το τι πέρασε. Ο Ενάγοντας πριν συμπληρώσει το 16ον έτος της ηλικίας του (γεννήθηκε την 11.5.1988) μαθητής τότε της 1ης Λυκείου, ενεπλάκηκε σε τροχαίο δυστύχημα και υπέστηκε σοβαρές κακώσεις που έθεσαν σε άμεσο κίνδυνο τη ζωή του. Η αντιμετώπιση της κατάστασης του σε νοσηλευτικά ιδρύματα της Κύπρου και του εξωτερικού ξεπέρασε τους τρεις μήνες. Τα σοβαρότερα κατάλοιπα του ήταν ότι απώλεσε δύο ζωτικά όργανα, τον σπλήνα και ουσιαστικά και τον αριστερό του νεφρό ενώ έχει αφαιρεθεί μέρος της τραχείας του και του έγινε τελικοτελική αναστόμωση με τις επιπτώσεις όπως πιο πάνω τις έχω αποδεχτεί. Ήταν αθλητικός τύπος και δικαιολογημένα αποφεύγει πλέον τα ομαδικά αθλήματα επαφής. Ενώ η επιθυμία του ήταν να σπουδάσει στη σχολή Ικάρων και να γίνει μηχανικός, απαλλάχτηκε της στρατιωτικής του θητείας στην Εθνική Φρουρά και τώρα κάνει εισαγωγικές σπουδές (foundation) στο πανεπιστήμιο Salfork του Μάντσεστερ για να γίνει αεροναυπηγός. Στην Αγγλία όπου βρίσκεται νιώθει, λόγω του ψυχρού καιρού, ενοχλήσεις και πόνους. Αισθάνεται φόβο για τη ζωή του λόγω της ουσιαστικής απώλειας του ενός νεφρού του και του προβλήματος στην τραχεία του. Κάθε 6 μήνες ελέγχει την πίεση του και όταν ανεβαίνει λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή. Σε περίοδο 2 ετών στην Αγγλία πήρε φάρμακα 5 - 6 φορές για 1 - 2 μέρες κάθε φορά. Έχει πιεσόμετρο στο σπίτι. Αισθάνεται άβολα για τις ουλές του, ιδιαίτερα στη θάλασσα. Στο άχαρο δικαστικό έργο της αποτίμησης του ανθρώπινου πόνου και ταλαιπωρίας εις χρήμα βοηθητική είναι η αναφορά σε αποφάσεις των Δικαστηρίων μας όπου επιδικάστηκαν αποζημιώσεις για παρόμοιους όσο το δυνατό τραυματισμούς και με ανάλογες συνέπειες. Η επί μέρους νομολογία είναι σημαντική ώστε να υπάρχει και συνέπεια και συνέχεια και σχετική βεβαιότητα στα πράγματα (βλ. Σπύρος Μελής και Ελένη Λτδ v. Μαρίνου Σάββα

(2003)1 (Α) Α.Α.Δ. 590). Υπόψη πρέπει να λαμβάνεται η τάση της νομολογίας για αύξηση των αποζημιώσεων σε σύγκριση με το ύψος των αποζημιώσεων που επιδικάζονταν στο παρελθόν (βλ. Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi

(1982)1 C.L.R. 789) τάση που αντανακλά τη μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας και την ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση από τις συνήθεις δραστηριότητες του ανθρώπου (βλ. Μαυροπετρής v. Λουκά

(1995)1 Α.Α.Δ. 66). Οι δικηγόροι των διαδίκων επικαλέστηκαν ως την πλέον κατάλληλη υπόθεση για καθοδήγηση στο ζήτημα των γενικών αποζημιώσεων την ίδια απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, εισηγούμενοι όμως πολύ διαφορετικά ποσά. Πρόκειται για την Μεταξάς ν. Μεταξά

(2001)1(Β) Α.Α.Δ.

1. Επιδικάστηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο, που ανέτρεψε τον πρωτόδικο επιδικασμό, €68.344,06 (£40.000) γενικές αποζημιώσεις στον εφεσείοντα ηλικίας 20 ετών που είχε υποστεί σοβαρή εγκεφαλική διάσειση με απώλεια μνήμης και έλλειψη επικοινωνίας με το περιβάλλον, κατάγματα των αριστερών πλευρών από την 4η μέχρι την 9η πλευρά με μικρή ρήξη του πνεύμονα (πνευμοθωρακίου), οξεία κοιλιακή εσωτερική αιμορραγία και ρήξη σπληνός και ενός νεφρού που αφαιρέθηκαν. Ο δικηγόρος υπεράσπισης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο ότι στην παρούσα περίπτωση δεν υπήρχε εγκεφαλική διάσειση και ο Ενάγοντας επικοινωνούσε με το περιβάλλον. Προκύπτει από την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου (σελ. 776) πως η εγκεφαλική διάσειση στην υπόθεση Μεταξά δεν είχε αφήσει κατάλοιπα και ήταν δευτερεύουσα βλάβη συγκριτικά με τις υπόλοιπες. Είμαι της άποψης πως η υπό κρίση περίπτωση αφορά σοβαρότερη περίπτωση με κυρίαρχο στοιχείο, έστω μερικής διαφοροποίησης, το πρόβλημα στην τραχεία. Κρίνω πως το ορθό και δίκαιο ποσό γενικών αποζημιώσεων του Ενάγοντα είναι αυτό των €100.
2. Το ζήτημα του τόκου πραγματεύεται η υπόθεση Miler Roza Maria v. Ute Petek

(1999)1 (Γ) Α.Α.Δ. 2091, όπου μνημονεύεται η Φοινικαρίδης και άλλη v. Γεωργίου και άλλων

(1991)1 Α.Α.Δ.

1. Πέραν της πρόβλεψης του Νόμου (άρθρο 58Α του Κεφ. 148) στις περιπτώσεις που παρατηρείται αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της αγωγής θα ήταν λανθασμένο να επιδικάζεται τόκος χωρίς να ληφθεί υπόψη η καθυστέρηση αυτή. Αναφορικά με τις ειδικές αποζημιώσεις διαφωτιστική είναι η Φοινικαρίδης στις σελ. 494-
2. Όπως προειπώθηκε, το επίδικο δυστύχημα επεσυνέβηκε την 21.2.
3. Η τελευταία επέμβαση στον Ενάγοντα πραγματοποιήθηκε την 20.5.2004 στην Αθήνα. Η κατάσταση του σε σχέση με την τελευταία αυτή επέμβαση δεν αποκρυσταλλώθηκε παρά αργότερα αφού οι θεράποντες ιατροί του ζήτησαν να τον ξαναεξετάσουν σε 2 μήνες. Χοντρικά θα μπορούσε κάποιος να πει πως περί τα τέλη του 2004 θα μπορούσε να προχωρήσει στην καταχώρηση της αγωγής του. Αυτή καταχωρίστηκε πέραν του ενός έτους αργότερα, την 8.2.2006 και η Έκθεση Απαίτησης του μόλις στις 30.3.
4. Θα ήταν ορθό και δίκαιο να μην του επιδικαστούν τόκοι από την ημερομηνία του δυστυχήματος αλλά δύο χρόνια μετά. Κρίνω πως είναι ορθό και δίκαιο να του επιδικαστούν τόκοι από 8.2.2006 ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής τόσο για τις γενικές του αποζημιώσεις όσο και τις ειδικές που αφορούν έξοδα που είχαν ήδη γίνει. Εξαίρεση θα αποτελέσει ο επιδικασμός των €2.392,04 που αφορά μελλοντικά έξοδα, ποσό που θα φέρει τόκο από σήμερα (βλ. Συκοπετρίτης ν. Χριστοδούλου

(2004)1(Α) Α.Α.Δ. 218, 226-227 και Αντρέου ν. Θεμιστοκλέους

(2004)1(Α) Α.Α.Δ. 355, 365). Ως εκ των ανωτέρω εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον του Εναγόμενου για το ποσό των €105.703,96. Ποσό €103.311,92 θα φέρει τόκο 8% από 8.2.2006 μέχρι 15.10.2008 και έκτοτε 5,5% μέχρι εξόφλησης (βλ. ο Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμος, άρθρο 58Α, επιφύλαξη (Ν.82

(1)/08)). Ποσό €2.392,04 θα φέρει τόκο 5,5% από σήμερα μέχρι εξόφλησης. Τα έξοδα επιδικάζονται υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον του Εναγόμενου όπως τούτα θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή στην κλίμακα του επιδικασθέντος ποσού και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ................ Χ. Μαλαχτός, Α.Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΜΔ-ΜΚ Subject: Civil/Other Actions/Final Αναφορά: Δυστύχημα - Αποζημιώσεις cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο