Ρολάνδου Κυριάκου ν. Μάριου Σβανά, Αρ. Αγωγής: 32/08, 30.6.2009 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2009:A183 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Χ. Μαλαχτού, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 32/08 Μεταξύ: Ρολάνδου Κυριάκου, από τη Λεμεσό Ενάγοντα - και - Μάριου Σβανά, από τη Λεμεσό Εναγόμενου - - - - - - - - - - - - - - - - - 30.6.2009 Για τον Ενάγοντα: κ. Α. Παπαγεωργίου Για τον Εναγόμενο: κ. Α. Γλυκής (κ. Γ. Ανδρονίκου για ν΄ ακούσει απόφαση) Ενάγοντας παρών Α Π Ο Φ Α Σ Η Στις 16.5.2006 γύρω στις 06:50 επεσυνέβηκε τροχαίο δυστύχημα εντός του κυκλικού κυκλοφοριακού κόμβου Πολεμιδιών στη Λεμεσό. Τις συνθήκες κάτω από τις οποίες επεσυνέβηκε το δυστύχημα διερεύνησε ο Αστυφ. 288 Μενέλαος Μενελάου (Μ.Ε.1), τότε του Κλάδου Διερεύνησης Τροχαίων Ατυχημάτων της Τροχαίας Λεμεσού, που ετοίμασε και σχεδιαγράφημα της σκηνής (Τεκμήριο 1). Ο Ενάγοντας οδηγούσε μοτοσικλέτα μεγάλου κυβισμού, τύπου chopper (αρ. εγγραφής ΕΝΖ 191) και είχε εισέλθει στον κόμβο ερχόμενος από ανατολικά, δηλαδή από την πλευρά της Λευκωσίας. Πρόθεση του ήταν να περάσει μέσα από τον κόμβο και να κινηθεί προς δυσμάς, δηλαδή προς την κατεύθυνση της Πάφου. Ο Εναγόμενος οδηγούσε σαλούν αυτοκίνητο (αρ. εγγραφής ΕΖΝ 752) και εισήλθε στον κόμβο από την οδό Νίκου Παττίχη, από την πόλη της Λεμεσού με πρόθεση να κινηθεί προς βορρά, δηλαδή προς την κατεύθυνση του Τροόδους. Η σύγκρουση των δύο οχημάτων επεσυνέβηκε λίγα μέτρα μετά την είσοδο του αυτοκινήτου του Εναγόμενου στον κόμβο. Καθίσταται αντιληπτό πως η μοτοσικλέτα του Ενάγοντα είχε διανύσει πολύ μεγαλύτερη απόσταση εντός του κόμβου, αφού είχε εισέλθει από την προηγούμενη είσοδο στον κόμβο, δεξιά σύμφωνα με την πορεία του αυτοκινήτου. Στο σχεδιαγράφημα της σκηνής δεν φαίνεται η είσοδος από την οποία ο Ενάγοντας εισήλθε στον κόμβο, είναι όμως πρόδηλο πως εισήλθε στον κόμβο ενωρίτερα από το αυτοκίνητο και είχε καλύψει αρκετή απόσταση προτού το αυτοκίνητο εισέλθει σε αυτόν, αφού ο κόμβος είναι μεγάλος και υπάρχει αρκετή απόσταση μεταξύ των εισόδων σε αυτόν. Το γεγονός ενδεχομένως να σχετίζεται με τη μαρτυρία του αστυνομικού εξεταστή ότι η ορατότητα και για τους δύο οδηγούς ήταν απεριόριστη. Προδήλως κάποιος που κινείτο μέσα στον κόμβο μπορούσε να έχει οπτική επαφή με το σημείο εισόδου στον κόμβο από την οδό Νίκου Παττίχη από μεγάλη απόσταση, όπως αντίστοιχα κάποιος που ήταν στο σημείο εισόδου στον κόμβο από την οδό Νίκου Παττίχη μπορούσε να βλέπει τα οχήματα που κινούνταν στον κόμβο και τον προσέγγιζαν εκ δεξιών του από εξίσου μεγάλη απόσταση. Ο αστυνομικός εξεταστής κατέγραψε ζημιές στη μοτοσικλέτα στο τιμόνι, δοχείο καυσίμων, πισινό αριστερό τραφικέϊτορ και αριστερό πατίδι. Δεν αναφέρθηκε σε οιαδήποτε ζημιά στο μπροστινό τροχό της μοτοσικλέτας. Προφανώς διέλαθε της προσοχής του ότι υφίστατο τέτοια ζημιά όπως καταγράφεται από τον εκτιμητή Χρ. Σωφρονίου που εκτίμησε τις ζημιές της μοτοσικλέτας για λογαριασμό του Ενάγοντα. Υπήρχε στράβωμα στο ριμ του μπροστινού τροχού όπως εμφαίνεται και σε σχετική φωτογραφία που έλαβε ο εκτιμητής (μέρος του Τεκμηρίου 5). Τέτοια ζημιά δεν μπορεί να προϋπήρχε του δυστυχήματος. Το αυτοκίνητο είχε ζημιές στην πόρτα του οδηγού και στο πίσω δεξί φτερό. Ήταν η εκτίμηση του εξεταστή, στη βάση των ζημιών, πως ούτε η μοτοσικλέτα αλλά ούτε και το αυτοκίνητο είχαν υψηλή ταχύτητα. Στην τελική της θέση η μοτοσικλέτα βρέθηκε περί τα 6 μ. από το σημείο σύγκρουσης πιο μπροστά σε σχέση με την πορεία του αυτοκινήτου, το οποίο είχε προφανώς μετακινηθεί μετά τη σύγκρουση, γι΄ αυτό και δεν σημειώνεται η τελική του θέση. Παρά το ότι στην τελική της θέση η μοτοσικλέτα βρίσκεται γερμένη στη δεξιά της πλευρά, δεν αποκλείεται κάποιες ζημιές να έγιναν κατά την ανατροπή της στην άσφαλτο. Οι ζημιές στο αυτοκίνητο είχαν αναμφίβολα προκληθεί από την επαφή του με τη μοτοσικλέτα και έχοντας υπόψη την πορεία του, θα πρέπει αρχικά να χτυπήθηκε στην πόρτα του οδηγού και μετά στο πισινό δεξιό φτερό. Η μοτοσικλέτα θα πρέπει να είχε ως σημείο πρώτης επαφής της με το αυτοκίνητο τον μπροστινό της τροχό και στη συνέχεια να κινήθηκε γυρίζοντας προς δεξιά ώστε να χτυπήσει η αριστερή της πλευρά με τη δεξιά πλευρά του αυτοκινήτου. Οι λεπτομέρειες δεν έχουν και ιδιαίτερη σπουδαιότητα. Η ουσία είναι πως η μοτοσικλέτα κινείτο εντός του κόμβου και είχε προτεραιότητα έναντι του αυτοκινήτου που επιχειρούσε να εισέλθει εντός του κόμβου. Ο Ενάγοντας (Μ.Ε.3) μαρτύρησε πως κινούμενος μέσα στον κόμβο κρατούσε την αριστερή λωρίδα κυκλοφορίας κοιτάζοντας μπροστά το δρόμο του, όταν με την άκρη του ματιού του και χωρίς να στρίψει το κεφάλι του αντιλήφθηκε στα αριστερά του το αυτοκίνητο του Εναγόμενου, το οποίο πρέπει να εισήλθε, όπως ανάφερε, από την οδό Νίκου Παττίχη. Στο δευτερόλεπτο, αναφέρει, έγινε το δυστύχημα. Δεν θυμάται να εφάρμοσε τα φρένα της μοτοσικλέτας του και είναι της θέσης πως το αυτοκίνητο τον χτύπησε στην αριστερή πλευρά της μοτοσικλέτας του, εξ ου και ο τραυματισμός του στο αριστερό πόδι. Ο Εναγόμενος (Μ.Υ.3) αναφέρει στη γραπτή του δήλωση (Τεκμήριο 15) πως όταν έφθασε στον κόμβο σταμάτησε και έλεγξε την κίνηση στα δεξιά του. Κανένα όχημα δεν προσέγγιζε οπόταν εισήλθε στον κόμβο. Κατά τη διά ζώσης μαρτυρία του, κατά την αντεξέταση του, ανάφερε πως δεν σταμάτησε εντελώς προτού εισέλθει στον κόμβο, αλλά ελάττωσε ταχύτητα γύρω στα 5 χ.α.ω. Όταν στην γραπτή του δήλωση κατέγραφε πως σταμάτησε, δεν εννοούσε εντελώς αλλά ότι σχεδόν σταμάτησε. Τη μοτοσικλέτα του Ενάγοντα δεν είδε ποτέ πριν το δυστύχημα. Η πρώτη ένδειξη που είχε πως ενεπλάκηκε σε δυστύχημα ήταν ο θόρυβος της σύγκρουσης της μοτοσικλέτας πάνω στην πόρτα του οδηγού του αυτοκινήτου του. Είναι η θέση του πως τούτο επεσυνέβηκε αφού εισήλθε στον κόμβο και σχεδόν πέρασε στη δεύτερη λωρίδα κυκλοφορίας, εννοώντας την εσωτερική λωρίδα κυκλοφορίας του κόμβου. Αντεξεταζόμενος διευκρίνισε πως όταν κατέβηκε από το αυτοκίνητο του μετά τη σύγκρουση, αυτό ήταν 1 μ. μέσα στην πρώτη λωρίδα κυκλοφορίας και το υπόλοιπο μέσα στη δεύτερη. Ο Εναγόμενος δεν μου έκαμε καθόλου καλή εντύπωση ως μάρτυρας της αλήθειας την οποία πιστεύω παραποίησε στην προσπάθεια του να αποποιηθεί της ευθύνης του ή μέρους αυτής. Δεν ήταν σταθερός στις θέσεις του τόσο αναφορικά με το κατά πόσο είχε ακινητοποιήσει το αυτοκίνητο του προτού εισέλθει στον κόμβο, όσο και αναφορικά με τη θέση του αυτοκινήτου του όταν επεσυνέβηκε η σύγκρουση με τη μοτοσικλέτα του Ενάγοντα. Απόφυγε να παραδεχτεί πως παραδέχθηκε στο ποινικό Δικαστήριο κατηγορία για αμελή οδήγηση αναφορικά με τα επίδικα γεγονότα. Αποδέχομαι την επί του προκειμένου μαρτυρία του Αστυνομικού εξεταστή πως ο Εναγόμενος είχε παραδεχτεί την σχετική κατηγορία στην υπόθεση αρ. 26129/06 Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού. Προσπάθησε ο Εναγόμενος να πείσει πως κοίταξε στα δεξιά του προτού εισέλθει στον κόμβο και πως η μοτοσικλέτα δεν ήταν μέσα στον κόμβο και να τον προσεγγίζει. Προσπάθησε ακόμη να πείσει πως ο ίδιος κάλυψε αρκετή απόσταση μέσα στον κόμβο πριν την σύγκρουση και πως, συνεπώς, η μοτοσικλέτα που εκ των υστέρων εισήλθε στον κόμβο έτρεχε τόσο πολύ που πρόλαβε να καλύψει πολύ μεγαλύτερη απόσταση και να τον χτυπήσει. Μεγάλη ταχύτητα της μοτοσικλέτας και συνεπακόλουθη μεγάλη άσκηση βίας κατά τη σύγκρουση δεν υποστηρίζεται από τη μαρτυρία. Εάν κοίταξε ή όχι στα δεξιά του ο ίδιος μόνο γνωρίζει. Το πιθανότερο είναι πως όχι και πως χωρίς να σταματήσει πριν εισέλθει στον κόμβο, εισήλθε χωρίς να ελέγξει την εκ δεξιών του τροχαία κίνηση. Εάν κοίταζε δεξιά θα έβλεπε τη μοτοσικλέτα του Ενάγοντα που προσέγγιζε, γιατί αυτή αναμφίβολα ήταν εντός του κόμβου και κινείτο προς το μέρος του. Εάν κοίταξε προς τα δεξιά και δεν την αντιλήφθηκε γιατί ήταν τόσο αφηρημένος ή κάπου αλλού ήταν η σκέψη του ήταν και πάλι αμελής γιατί απέτυχε να δει κάτι που ήταν εκεί και θα έπρεπε να δει (βλ. Μακρίδης ν. Χαρίτωνος κ.α.
(2001)1(Β) Α.Α.Δ. 1330, 1336). Ίσως αντιλαμβανόμενος πως η θέση του ήταν ασυμβίβαστη με τις συνθήκες του δρόμου, τις αποστάσεις και την ορατότητα, ήγειρε για πρώτη φορά στην αντεξέτασή του ζήτημα ότι μπορεί να είχε εμπόδια στην ορατότητα του γιατί διεξάγονταν έργα στον κόμβο. Απορρίπτω τέτοιο ενδεχόμενο. Αφενός ήταν ξεκάθαρη η μαρτυρία του Αστυνομικού εξεταστή, που δεν αμφισβητήθηκε, πως οι εργασίες στον κόμβο δεν είχαν καμιά σχέση με το δυστύχημα, αφετέρου η θέση του Εναγόμενου ήταν πως είχε ελέγξει τον κόμβο προτού εισέλθει. Υπάρχει ακόμα το ενδεχόμενο να είδε τη μοτοσικλέτα και να θεώρησε πως μπορούσε να προλάβει ή να πήρε τον κίνδυνο να περάσει ή και να εκβίασε την είσοδο του, τούτη όμως η περίπτωση είναι απομακρυσμένη γιατί η μοτοσικλέτα ήταν τόσο κοντά που θα ήταν πολύ παράτολμο μέχρι παρανοϊκό να επιχειρήσει είσοδο στον κόμβο υπό τας περιστάσεις. Ο Εναγόμενος υπήρξε αμελής γιατί εισήλθε στον κόμβο χωρίς να ελέγξει την τροχαία κίνηση και απέτυχε να αντιληφθεί την παρουσία της μοτοσικλέτας του Ενάγοντα η οποία προσέγγιζε και προς την οποία όφειλε να δώσει προτεραιότητα. Απέκοψε κατ΄ αυτό τον τρόπο την πορεία της και επεσυνέβηκε η σύγκρουση. Γενεσιουργός αιτία του επίδικου δυστυχήματος ήταν η ενέργεια του Εναγόμενου να εισέλθει στον κόμβο κατά τον πιο πάνω τρόπο. Φέρει συνεπώς ο Εναγόμενος ευθύνη για την πρόκληση του επίδικου δυστυχήματος. Το επόμενο ερώτημα είναι κατά πόσο ο Ενάγοντας υπέχει συντρέχουσας αμέλειας, κάτι το οποίο είναι στους ώμους της Υπεράσπισης να αποδείξει. Σημειώνονται επί του σχεδιαγραφήματος της σκηνής ίχνη τροχοπέδησης που άφησε η μοτοσικλέτα του Ενάγοντα. Ο ίδιος ο Ενάγοντας μαρτύρησε πως δεν θυμάται να εφάρμοσε τα φρένα της μοτοσικλέτας του, όμως τούτο είναι ένα γεγονός. Ο Ενάγοντας έχασε τις αισθήσεις του μετά τη σύγκρουση και ίσως γι΄ αυτό να μην θυμάται. Τα ίχνη που σημειώνει ο εξεταστής δείχνουν με ακρίβεια που έγινε η σύγκρουση γιατί στο σημείο της σύγκρουσης αλλάζουν πορεία. Αυτά έχουν μήκος 6 μ. και ευθεία πορεία και αποκαλύπτουν την ακριβή κατεύθυνση της μοτοσικλέτας του Ενάγοντα ενώ στη συνέχεια στρίβουν προς τα αριστερά και καλύπτουν ακόμη 1 μ. Έχοντας υπόψη πως πριν το σημείο που οι τροχοί αφήνουν ίχνη τροχοπέδησης προηγείται η εφαρμογή των φρένων και αυτής η αντίληψη του κινδύνου και η απόφαση για χρήση των φρένων (thinking distance) καταλήγω πως ο Ενάγοντας ήταν σε απόσταση μεγαλύτερη των 6 μ. από το σημείο σύγκρουσης όταν πρωτοαντιλήφθηκε το αυτοκίνητο του Εναγόμενου. Πόσο μεγαλύτερη ήταν αυτή η απόσταση δεν μαρτυρήθηκε και ούτε προσφέρθηκαν τα δεδομένα υπολογισμού της. Το σημείο σύγκρουσης δεν καταγράφεται πόσο απέχει από το σημείο εισόδου στον κόμβο από την οδό Νίκου Παττίχη. Ίσως 5 - 6 μ. εάν υπάρχει αναλογία στο σχεδιαγράφημα, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να είναι σημαντικά περισσότερο. Εάν το αυτοκίνητο του Εναγόμενου είχε εισέλθει στον κόμβο και ο Ενάγοντας δεν το είχε αντιληφθεί ή το αντιλήφθηκε και δεν έλαβε ή καθυστέρησε να λάβει μέτρα αποφυγής της σύγκρουσης, θα μπορούσε να στοιχειοθετηθεί εκ μέρους του αμέλεια. Αναφέρεται στην Κώστα ν. Χρυσοστομίδη
(1991)1 Α.Α.Δ. 271, 274 ότι: «Αν η δυνατότητα εμφάνισης κινδύνου είναι λογικά εμφανής τότε το να μην πάρει ένας τις αναγκαίες προφυλάξεις αποτελεί αμέλεια. Αλλά αν η δυνατότητα να εμφανιστεί κίνδυνος είναι μόνο μια δυνατότητα η οποία ουδέποτε θα εγειρόταν στη σκέψη ενός λογικού ανθρώπου τότε δεν υπάρχει αμέλεια αν δεν πάρει ένας ασυνήθεις προφυλάξεις.» Οι περιστάσεις της υπόθεσης καταδεικνύουν πως προτού το αυτοκίνητο του Εναγόμενου εισέλθει στον κόμβο και δημιουργηθεί ο κίνδυνος σύγκρουσης δεν ήταν λογικά αναμενόμενο πως ο Εναγόμενος θα ενεργούσε κατ΄ αυτό τον τρόπο. Το αυτοκίνητο του κινείτο στην οδό Νίκου Παττίχη προσεγγίζοντας το σημείο εισόδου στον κόμβο με πολύ χαμηλή ταχύτητα, και ότι λογικά αναμένετο ήταν πως τηρώντας τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας θα ακινητοποιείτο πριν το σημείο εισόδου δίδοντας προτεραιότητα στη μοτοσικλέτα που οδηγούσε ο Ενάγοντας. Το σενάριο ο Ενάγοντας να αντέδρασε και να εφάρμοσε τα φρένα της μοτοσικλέτας του μόλις το αυτοκίνητο του Εναγόμενου κινήθηκε πέραν του σημείου εισόδου στον κόμβο είναι το πλέον πιθανό. Ότι δεν καταδεικνύεται θετικά είναι να εισήλθε το αυτοκίνητο στον κόμβο και ο Ενάγοντας να καθυστέρησε να το αντιληφθεί. Δεν έχει καταδειχθεί η καθ΄ οιονδήποτε τρόπο αμέλεια του Ενάγοντα και υπό τα περιστάσεις κανένα ποσοστό συντρέχουσας αμέλειας δεν μπορώ να του αποδώσω. Ο Ανδρέας Πετρίδης (Μ.Ε.2) ορθοπεδικός χειρούργος στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού εξέτασε τον Ενάγοντα στις 16.5.
- Ο Ενάγοντας είχε οίδημα και άλγος στην αριστερή ποδοκνημική και μικρό θλαστικό τραύμα στον αριστερό γλουτό. Κατόπιν ακτινολογικού ελέγχου διαπιστώθηκε κάταγμα του έσω σφυρού της αριστερής ποδοκνημικής. Υπό γενική νάρκωση έγινε ανοικτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση του κατάγματος με βίδες. Η μετεγχειρητική πορεία του Ενάγοντα ήταν ικανοποιητική. Κινητοποιήθηκε χωρίς φόρτιση του σκέλους στις 17.5.2006 οπόταν και εξήλθε του Νοσοκομείου. Δέκα ημέρες μετά αφαιρέθησαν οι ραφές και τοποθετήθηκε στο πόδι γύψινος νάρθηκας που αφαιρέθηκε στις 28.6.2006 οπόταν νέα ακτινογραφία έδειξε στοιχεία πωρώσεως του κατάγματος και συνεστήθηκε μερική φόρτιση του σκέλους και φυσιοθεραπεία. Στις 27.9.2006, τρεις μήνες μετά την εγχείρηση, ο Ενάγοντας είχε περιορισμό της κινητικότητας της αριστερής ποδοκνημικής άρθρωσης, ιδίως της ραχιαίας έκτασης κατά 10ο - 15ο. Κατά την 16.11.2006 που ο Α. Πετρίδης εξέδωσε το πρώτο του ιατρικό πιστοποιητικό (Τεκμήριο 2) ο Ενάγοντας περπατούσε χωρίς βοήθεια και ο περιορισμός της πλήρους έκτασης της αριστερής ποδοκνημικής ήταν κατά 15ο. Είχε δυσκολίες στο ανεβοκατέβασμα από σκάλες, δεν μπορούσε να κάνει βαθύ κάθισμα, να τρέξει ή να ασχοληθεί με αθλητικές δραστηριότητες. Του χορηγήθηκε άδεια ασθενείας από 16.5.2006 μέχρι 31.10.2006 και ακολούθως επέστρεψε σε ελαφρά εργασία. Στις 28.6.2007 ο Ενάγοντας εισήχθηκε εκ νέου στο Νοσοκομείο και την επομένη, υπό γενική νάρκωση, έγινε αφαίρεση των βίδων από την αριστερή ποδοκνημική άρθρωση. Ακτινολογικός έλεγχος έδειξε πλήρη επούλωση του κατάγματος και στις 30.6.2007 ο Ενάγοντας εξήλθε του Νοσοκομείου με οδηγίες. Η κατάσταση κατά την 18.10.2007 που ο Α. Πετρίδης εξέδωσε το δεύτερο πιστοποιητικό του (Τεκμήριο 3) ήταν ότι ο Ενάγοντας περπατούσε χωρίς βοήθεια, πλην όμως εξακολουθούσε να έχει περιορισμό της πλήρους έκτασης της αριστερής ποδοκνημικής κατά 15ο και ως εκ τούτου δυσκολευόταν στο βαθύ κάθισμα και στο ανεβοκατέβασμα από σκάλες. Επίσης δυσκολευόταν σε αθλητικές δραστηριότητες. Ο Α. Πετρίδης εξέτασε για τελευταία φορά τον Ενάγοντα στις 13.2.
- Είχαν παρέλθει τρία χρόνια από το δυστύχημα οπόταν η κατάσταση του Ενάγοντα θεωρήθηκε μόνιμη. Δεν υπήρξε επιδείνωση όμως, αναφέρει ο γιατρός, όλοι οι τραυματισμοί του είδους ενέχουν τον κίνδυνο ανάπτυξης μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας. Ο Ενάγοντας έκαμε πολλή φυσιοθεραπεία κατ΄ εντολή του γιατρού, πέραν της συνήθους, χωρίς να παρουσιάσει βελτίωση και με περαιτέρω φυσιοθεραπεία δεν θα επιτυγχάνετο βελτίωση της κατάστασης του. Ο Ενάγοντας βαδίζει χωρίς χωλότητα και μπορεί να έχει κάποια αθλητική δραστηριότητα. Μπορεί να τρέξει αλλά θα έχει δυσκολίες. Δεν θα μπορούσε ο γιατρός να πει κατά πόσο ο Ενάγοντας θα μπορούσε να αναρριχηθεί σε πάσσαλο. Γεωργικές εργασίες σε αμπέλι θα μπορεί να εκτελεί αν το αμπέλι είναι επίπεδο. Αν είναι βουνό με δόμες θα έχει κάποιες δυσκολίες. Αναφορικά με την ορθοστασία ανάφερε ο Α. Πετρίδης πως δεν γνωρίζει αν ο Ενάγοντας θα έχει ενοχλήσεις μετά από 1 ώρα ορθοστασία, όπως ειδικά ερωτήθηκε. Ο Ηλίας Γεωργίου (Μ.Υ.2) ορθοπεδικός χειρούργος - τραυματιολόγος εξέτασε τον Ενάγοντα για λογαριασμό της Υπεράσπισης και συνέταξε ιατρική έκθεση ημερομηνίας 15.3.2007 (Τεκμήριο 12). Καθόσον αφορά τη βλάβη στην αριστερή ποδοκνημική ο γιατρός σημειώνει πλήρως επουλωμένη χειρουργική ουλή μήκους 4 εκατοστών στην περιοχή του έσω σφυρού. Το κάταγμα είχε επουλωθεί πλήρως σε φυσιολογική ανατομική θέση. Σημειώνει ακόμα ελάττωση της έκτασης της ποδοκνημικής της τάξης των 10ο. Ο Ενάγοντας βάδιζε φυσιολογικά και χωρίς χωλότητα παραπονείτο όμως πως μετά από παρατεταμένο περπάτημα αισθανόταν τοπικό πόνο στην έσω επιφάνεια της ποδοκνημικής άρθρωσης. Η δυσκαμψία στην ποδοκνημική δεν δικαιολογούσε ιδιαίτερη μορφή λειτουργικής αναπηρίας σε συνήθεις καθημερινές δραστηριότητες. Δικαιολογεί βαθμό δυσκολίας και αίσθηση δυσκαμψίας σε περιπτώσεις βάδισης σε ανώμαλο ανηφορικό ή κατηφορικό έδαφος. Ο Κώστας Χριστοδουλάκης (Μ.Υ.1) χειρούργος ορθοπεδικός εξέτασε τον Ενάγοντα στις 17.4.2008 και αυτός για λογαριασμό της Υπεράσπισης και συνέταξε Ιατρική Έκθεση ημερομηνίας 23.4.2008 (Τεκμήριο 11). Το κάταγμα στην ποδοκνημική είχε πορωθεί πλήρως, διακρίνετο όμως μικρή ελάττωση του μεσαρθρίου διαστήματος. Η κατάσταση αυτή μπορεί να διορθωθεί. Καταγράφει ο γιατρός πολύ μικρή διαφορά στους μηρούς του αριστερού και δεξιού ποδιού (45 και 45,5 εκατοστά αντίστοιχα). Τον περιορισμό της ραχιαίας έκτασης της αριστερής ποδοκνημικής σημειώνει στις 15ο δηλαδή 95ο έκταση σε σχέση με 110ο στη δεξιά ποδοκνημική. Ανάφερε πως η κατάσταση στην αριστερή ποδοκνημική του Ενάγοντα είναι πλέον μόνιμη χωρίς να παρουσιάζει επιδείνωση. Ο Ενάγοντας έχει περιορισμό στη γρήγορη βάδιση, στο βαθύ κάθισμα και σε οιαδήποτε εργασία που απαιτεί τέτοια θέση. Θα μπορεί να εκτελεί γεωργικές εργασίες αλλά σε μειωμένο βαθμό. Θα έχει μικρού βαθμού δυσκολία στις ανηφόρες. Θα έχει πρόβλημα στο να αναρριχάται σε πασσάλους της ΑΗΚ και γενικά θα κουράζεται πιο εύκολα από ένα φυσιολογικό άνθρωπο. Ουσιαστική αμφισβήτηση υπήρξε σε σχέση με ισχυριζόμενες βλάβες του Ενάγοντα στην σπονδυλική στήλη και βασικά σε ποια έκταση, αν καθόλου, οφείλονται στο επίδικο δυστύχημα. Κατά την εισαγωγή του στο Νοσοκομείο την ημέρα του δυστυχήματος ο Ενάγοντας είχε περιορισμένη κινητικότητα της οσφύος και του αυχένα χωρίς όμως να έχει νευρολογικά ευρήματα. Ακτινογραφία του κρανίου της αυχενικής και οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και του θώρακος δεν έδειξε οστική κάκωση. Στα εξωτερικά ιατρεία 10 ημέρες μετά εξακολουθούσε να αιτιάται οσφυαλγία. Με οδηγίες του Α. Πετρίδη του χορηγήθηκε συντηρητική αγωγή με αντιφλεγμονώδη και παυσίπονα. Στις 28.6.2006 εξακολουθούσε να έχει οσφυαλγία και στις 19.7.2006 έγινε αξονική τομογραφία της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης που έδειξε:
- μικρή προβολή δίσκου Ο3 - Ο4 χωρίς εμφανή πιεστικά φαινόμενα
- οπίσθια κεντρική κήλη Ο4 - Ο5 ευρείας βάσεως με πίεση στον μηνιγγικό σάκκο.
- Αριστερή σπονδυλόλυση Ο5 - Ι1 χωρίς να παρατηρείται ολίσθησης, οπίσθια κεντρική κήλη Ο5 - Ι1 ευρείας βάσεως με ελαφρά πίεση στον μηνιγγικό σάκκο.
- Δισχιδής ράχη Ο5 - Ι
- Ανάφερε ο Α. Πετρίδης πως τα δυο τελευταία ακτινολογικά ευρήματα δεν συνδέονται με το δυστύχημα, ενώ για τα πρώτα δυο θα πρέπει να γνωματεύσουν γιατροί της ειδικότητας. Κατά την 16.11.2006 καταγράφεται (Τεκμήριο 2) πως ο Ενάγοντας είχε περιορισμό της κινητικότητας της οσφύος. Είχε οσφυαλγία και δεν μπορούσε να σηκώνει βάρη. Παραπέμφθηκε σε ειδικό νευροχειρουργό. Ο Ενάγοντας επισκέφθηκε στις 6.6.2007 τον ιδιώτη νευροχειρουργό Μιχαλάκη Σπύρου (Μ.Ε.4) παραπονούμενος για πόνους στη μέση και στο αριστερό πόδι. Παραπονείτο πως η κατάσταση του επιδεινωνόταν μετά από ορθοστασία ή περπάτημα. Ο ιατρός συνέταξε ιατρικό πιστοποιητικό ημερομηνίας 1.8.2007 (Τεκμήριο 10). Ο Ενάγοντας στάληκε για μαγνητική τομογραφία οσφυϊκής μοίρας όπου διαπιστώθηκε πρόπτωση δίσκου Ο4 - Ο5 και Ο5 - I
- Του χορηγήθηκε συντηρητική αγωγή με αντιφλεγμονώδη και φυσιοθεραπεία. Η κατάσταση του βελτιώθηκε και επέστρεψε στην εργασία του. Ήταν η γνώμη του Μ. Σπύρου πως πολύ πιθανόν ο τραυματισμός να του προκάλεσε την πρόπτωση του δίσκου που ήταν η αιτία της ταλαιπωρίας του. Σημειώνω τη χρήση του ενικού παρά το ότι αναφέρεται πρόπτωση δίσκου σε δύο μεσοσπονδύλια διαστήματα. Όπως εξήγησε πρόπτωση είναι η βλάβη μεσοσπονδυλίου δίσκου μετά από άσκηση βίας στο δίσκο. Τραυματίζεται ο δακτύλιος και βγαίνει ο πυρήνας προς τα έξω και δημιουργείται κήλη. Δυνατόν να χρειαζόταν χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση των προπτώμενων δίσκων. Πρόκειται για επέμβαση ρουτίνας. Η επέμβαση θα γίνει εάν ο Ενάγοντας ταλαιπωρείται με πόνους και η συντηρητική αγωγή δεν τον βοηθά. Ο Μ. Σπύρου ερωτήθηκε σε σχέση με τα τέσσερα ακτινολογικά ευρήματα της αξονικής τομογραφίας της 19.7.2006 και ήταν της ίδιας θέσης, όπως και ο Α. Πετρίδης, πως τα δυο τελευταία δηλαδή η σπονδυλόλυση και η δισχιδής ράχη δεν σχετίζονται με το δυστύχημα αλλά επρόκειτο για εκ γενετής βλάβες του Ενάγοντα. Η σπονδυλόλυση αφορά τη μη φυσιολογική ένωση δυο σπονδύλων και η δισχιδής ράχη υφίσταται όταν τα δυο άκρα του τόξου ενός σπονδύλου δεν είναι ενωμένα. Αφορά ένα σπόνδυλο και όχι την ένωση δυο σπονδύλων. Συνεπώς πρέπει να μιλάμε για σπόνδυλο και όχι μεσοσπονδύλιο διάστημα. Ο Κ. Χριστοδουλάκης ασχολήθηκε και με το ζήτημα των βλαβών του Ενάγοντα στη σπονδυλική στήλη. Ο Ενάγοντας του εξέφρασε παράπονα για περιορισμούς και δυσκολίες που αντιμετώπιζε. Ο Κ. Χριστοδουλάκης διαπίστωσε μικρή ευαισθησία στην οσφυοϊερά χώρα. Η οσφυϊκή μοίρα είχε καλή κινητικότητα αλλά περιορισμένη γιατί ο Ενάγοντας πονούσε στην πλήρη κάμψη και πλήρη έκταση στα σημεία που και το MRI καταδείκνυε πρόβλημα. Δεν παρατηρείτο σπασμός ή παραμόρφωση, ούτε διαφάνηκε να υπάρχει πίεση στο ισχιακό νεύρο. Ο Κ. Χριστοδουλάκης δεν πείσθηκε ότι ο Ενάγοντας έπασχε από δισκοπάθεια, αποδέχεται όμως πως υπέστη διάστρεμμα στη σπονδυλική στήλη από το τράνταγμα του δυστυχήματος. Το διάστρεμμα υποχώρησε αλλά παρέμεινε ευαισθησία η οποία εκδηλώνεται με πόνο και ενοχλήσεις. Την 6.3.2007 που ο Ενάγοντας εξετάστηκε από τον Η. Γεωργίου παρατηρείτο βαθμός δυσκαμψίας κυρίως κατά την κάμψη. Αναφορικά με τα ακτινολογικά ευρήματα για την σπονδυλική στήλη του Ενάγοντα, ο Η. Γεωργίου καταγράφει στο πιστοποιητικό του πως ήσαν όλα (και τα τέσσερα) εκ γενετής ευρήματα και ευρήματα χρονιότητας. Δεν ήταν τραυματικά ευρήματα και δεν σχετίζονται με τον τραυματισμό των μαλακών μορίων του αυχένα και της οσφύος. Δια ζώσης εξήγησε πως είναι τα δύο πρώτα που αποδίδονται σε χρονιότητα ενώ τα δύο τελευταία εκ γενετής. Δεν πρόκειται για μετατραυματικές δισκοπάθειες. Τέτοιες βλάβες όταν είναι μετατραυματικές είναι το αποτέλεσμα οξέος τραυματισμού. Θα πρέπει να ασκηθεί μεγάλη εξωτερική βία που να προκαλέσει κάταγμα των σπονδύλων και τούτο γιατί ο μεσοσπονδύλιος δίσκος περιβάλλεται και προστατεύεται από τα οστά του σπονδύλου. Σε τέτοιες περιπτώσεις υπάρχει άμεση εντονότατη θορυβώδης κλινική εικόνα και ο τραυματίας μεταφέρεται με φορείο. Παρουσίασε ο Η. Γεωργίου τετρασέλιδη μελέτη του (Τεκμήριο 14) όπου υποστηρίζει πως η αμιγής οξεία μετατραυματική δισκοπάθεια αποτελεί εξαιρετικά σπάνια περίπτωση και ότι η δισκοπάθεια αποτελεί συχνότατη μορφή πάθησης και όχι μορφή τραύματος. Αποδίδεται κατά μεγάλο ποσοστό σε συχνούς επαναλαμβανόμενους χρόνιους μικροτραυματισμούς. Ο Ενάγοντας μαρτύρησε πως ο σπόνδυλος του τον πόνεσε όταν πήγε στο σπίτι του την επόμενη του δυστυχήματος και της επέμβασης όταν παρήλθε η αντίδραση των αναισθητικών φαρμάκων, φαίνεται όμως πως περιορισμός της κινητικότητας της οσφύος και του αυχένα παρατηρήθηκε από το χρόνο της εισαγωγής του στο Νοσοκομείο. Μαρτύρησε ο Ενάγοντας πως δυσκολεύεται σε αθλητικές δραστηριότητες και δεν μπορεί να παίξει ποδόσφαιρο με τα παιδιά του. Όταν παραμείνει για πολλή ώρα όρθιος το πόδι του φουσκώνει ενώ με το περπάτημα ερεθίζεται ο τραυματισμός του. Δυσκολεύεται στις σκάλες μέχρι που σκέφτεται να πωλήσει το σπίτι του και να πάρει άλλο που να μην έχει σκάλες. Τον πονά ο αυχένας του και έχει πονοκεφάλους. Τα παράπονα του Ενάγοντα δικαιολογούνται από την ιατρική μαρτυρία και ακόμα εκεί που ενδεχομένως υπερβάλλει δεν καταδεικνύεται από μέρους του κακή πίστη ή έλλειψη ειλικρίνειας. Ο καθένας μπορεί να αντιλαμβάνεται και να εκτιμά τους περιορισμούς και τις δυσκολίες του διαφορετικά. Όλοι οι γιατροί μάρτυρες μου έκαμαν θετική εντύπωση ως μάρτυρες της αλήθειας και πιστεύω ότι μετέφεραν στο Δικαστήριο την ειλικρινή εκτίμηση τους για την κατάσταση του Ενάγοντα. Αναφορικά με τον τραυματισμό του Ενάγοντα στην αριστερή ποδοκνημική τα ευρήματα μου αντανακλούν πλήρως τη δοθείσα ιατρική μαρτυρία. Συνοπτικά, ο Ενάγοντας υπέστη κάταγμα του έσω σφυρού της αριστερής ποδοκνημικής και υπό γενική νάρκωση του έγινε ανοιχτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση του κατάγματος με βίδες. Η μετεγχειρητική του πορεία ήταν καλή και ο Ενάγοντας κινητοποιήθηκε την επόμενη μέρα χωρίς φόρτιση του σκέλους. Δέκα μέρες μετά αφαιρέθηκαν οι ραφές και τοποθετήθηκε στο πόδι γύψινος νάρθηκας που αφαιρέθηκε μετά από 40 μέρες. Συστήθηκε μερική φόρτιση του σκέλους και ο Ενάγοντας άρχισε φυσιοθεραπεία. Το κάταγμα πορώθηκε πλήρως σε φυσιολογική ανατομική θέση. Παρέμεινε χειρουργική ουλή 4 εκ. στην περιοχή του έσω σφυρού που δεν αναφέρθηκε να συνιστά ιδιαίτερο κοσμητικό μειονέκτημα. Περιορισμός της έκτασης της ποδοκνημικής της τάξεως των 15ο που διαπιστώθηκε παρέμεινε χωρίς ουσιαστική βελτίωση. Πέντε μήνες μετά το δυστύχημα ο Ενάγοντας περπατούσε χωρίς βοήθεια, είχε όμως δυσκολίες στο ανεβοκατέβασμα από σκάλες, δεν μπορούσε να κάνει βαθύ κάθισμα, να τρέξει ή να ασχοληθεί με αθλητικές δραστηριότητες. Με τον καιρό υπήρξε μερική βελτίωση σε σχέση με τις δραστηριότητες που θα μπορούσε ο Ενάγοντας να εκτελεί. Δεκαεπτά μήνες μετά το δυστύχημα, το βαθύ κάθισμα και οι αθλητικές δραστηριότητες ήταν εφικτές όμως με δυσκολία. Ο Ενάγοντας θα μπορεί να εκτελεί γεωργικές εργασίες με κάποιους περιορισμούς σε ανώμαλο έδαφος όπου έχει βαθμό δυσκολίας ακόμα και στην απλή βάδιση. Η κατάσταση αυτή του Ενάγοντα είναι πλέον μόνιμη, δεν παρουσιάζει επιδείνωση όμως υφίσταται κάποιος κίνδυνος, που έχουν όλοι οι τραυματισμοί του είδους, για ανάπτυξη μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας. Καθ΄ όσον αφορά τις βλάβες στη σπονδυλική στήλη του Ενάγοντα δεν έχω ικανοποιηθεί πως τα πρώτα δύο ευρήματα της αξονικής τομογραφίας της 19.7.2006 συνιστούν βλάβες που ο Ενάγοντας υπέστηκε κατά το επίδικο δυστύχημα. Δεν μου διαφεύγει πως από τους τέσσερις γιατρούς που μαρτύρησαν στην υπόθεση μόνο ο Α. Πετρίδης που δεν τοποθετήθηκε ήταν θεράπων γιατρός και απ΄ όλους μόνο ο Μ. Σπύρου είχε την ειδικότητα του νευροχειρουργού. Ο Μ. Σπύρου είχε τη γενική τοποθέτηση πως πολύ πιθανό ο τραυματισμός να προκάλεσε την πρόπτωση του δίσκου που ήταν η αιτία της ταλαιπωρίας του Ενάγοντα. Προφανώς ο γιατρός αναφερόταν στον Ο.4-Ο.5 όπου παρατηρείτο πίεση στον μηνιγγικό σάκκο αφού φαίνεται να είναι κοινό έδαφος πως η βλάβη στον Ο.5-Ι.1 που πίεζε ελαφρά τον μηνιγγικό σάκκο δεν οφειλόταν στο δυστύχημα. Δεν διευκρινίστηκε κατά πόσο η φράση του Μ. Σπύρου «πολύ πιθανό» αντικατόπτριζε και κάλυπτε αυτό που γνωρίζουμε ως το μέτρο απόδειξης σε αστικές υποθέσεις δηλαδή το ισοζύγιο των πιθανοτήτων. Κατά πόσο δηλαδή ο γιατρός ήταν θετικά της γνώμης πως η πρόπτωση του δίσκου στον Ο.4-Ο.5 είναι περισσότερο πιθανό παρά όχι να οφείλετο στο δυστύχημα. Και τούτο γιατί προχώρησε ο γιατρός να εξηγήσει πως η πρόπτωση είναι βλάβη που προκαλείται μετά από άσκηση βίας στο δίσκο και τραυματισμό του δακτύλιου. Ακόμα και αν θεωρηθεί πως η αναφορά του Η. Γεωργίου στην βιαιότητα που πρέπει να υπάρχει για να προκληθεί τραυματική βλάβη στον μεσοσπονδύλιο δίσκο ενέχει το στοιχείο της υπερβολής, φαίνεται πως κάποιος τραυματισμός του σπονδύλου πρέπει να υπάρχει. Τέτοιος τραυματισμός δεν παρατηρήθηκε. Αποδέχομαι ωστόσο πως υπήρξε επιδείνωση στα συμπτώματα που πηγάζουν από την κατάσταση της σπονδυλικής στήλης του Ενάγοντα. Αποδέχομαι τη θέση του Κ. Χριστοδουλάκη πως ο Ενάγοντας έχει υποστεί διάστρεμμα στη σπονδυλική στήλη από το τράνταγμα του δυστυχήματος και πως, παρά το ότι το διάστρεμμα υποχώρησε, παρέμεινε ευαισθησία η οποία εκδηλώνεται με πόνο και ενοχλήσεις. Αποδέχομαι ακόμα πως στην περιορισμένη κινητικότητα της οσφυϊκής μοίρας συνέδραμε και το επίδικο δυστύχημα και τούτο γιατί αποδέχομαι τη θέση του Ενάγοντα πως πριν από το δυστύχημα δεν είχε συμπτώματα ενώ τώρα έχει πόνο στην πλήρη κάμψη και πλήρη έκταση. Αποδέχομαι ακόμη πως το δυστύχημα επέδρασε στο αποτέλεσμα της πίεσης στον μηνιγγικό σάκκο λόγω της οπίσθιας κεντρικής κήλης Ο.4-Ο.5 που προϋπήρχε. Φαίνεται πως αυτή η πίεση στο μηνιγγικό σάκκο δημιουργεί ενοχλήματα που ο Ενάγοντας δεν είχε πριν το δυστύχημα. Στο άχαρο δικαστικό έργο της αποτίμησης του ανθρώπινου πόνου και ταλαιπωρίας εις χρήμα βοηθητική είναι η αναφορά σε αποφάσεις των Δικαστηρίων μας όπου επιδικάστηκαν αποζημιώσεις για παρόμοιους όσο το δυνατό τραυματισμούς και με ανάλογες συνέπειες. Η επί μέρους νομολογία είναι σημαντική ώστε να υπάρχει και συνέπεια και συνέχεια και σχετική βεβαιότητα στα πράγματα (βλ. Σπύρος Μελής και Ελένη Λτδ v. Μαρίνου Σάββα
(2003)1 (Α) Α.Α.Δ. 590). Υπόψη πρέπει να λαμβάνεται η τάση της νομολογίας για αύξηση των αποζημιώσεων σε σύγκριση με το ύψος των αποζημιώσεων που επιδικάζονταν στο παρελθόν (βλ. Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 C.L.R. 789) τάση που αντανακλά τη μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας και την ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση από τις συνήθεις δραστηριότητες του ανθρώπου (βλ. Μαυροπετρής v. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66). Καθίσταται αντιληπτό πως για το ζήτημα ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δίδεται σε πρόσφατες αποφάσεις. Στην Αριστείδου v. Σιαηλή
(1998)1 (Β) Α.Α.Δ.617 ο εφεσείοντας είχε υποστεί συντριπτικό κάταγμα του έσω σφυρού της αριστερής ποδοκνημικής άρθρωσης. Υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση και το κάταγμα σταθεροποιήθηκε με βίδα που αφαιρέθηκε με νέα επέμβαση 11 ημέρες μετά και το άκρο τοποθετήθηκε σε γύψο για 1 μήνα. Ακολούθησε φυσιοθεραπεία και χρήση βακτηρίων για 2½ μήνες. Παρουσιάστηκε οίδημα στην αριστερή ποδοκνημική άρθρωση και υπήρχε περιορισμός των κινήσεων του αριστερού κάτω άκρου. 20 μήνες μετά παρατηρήθηκε μικρή πάχυνση στην περιοχή, μικρή δυσκαμψία της άρθρωσης και υπό ορισμένες συνθήκες επώδυνες κινήσεις. Δυσκολευόταν στο βαθύ κάθισμα και στη βάδιση σε ανώμαλο έδαφος ενώ η άρθρωση ήταν επώδυνος μετά από ορθοστασία. Υπήρχε πιθανότητα δημιουργίας οστεοαρθρίτιδας στο μέλλον. Επιδικάστηκε ποσό €10.251,61 (£6.000). Στην Κούρρης v. Παπαδοπούλλου
(1998)1 (Β) Α.Α.Δ. 1147 ο εφεσείοντας, 35 ετών κατά το δυστύχημα, είχε υποστεί ανοικτό συντριπτικό κάταγμα του κάτω τρίτου της δεξιάς κνήμης και περόνης. Έγινε ανάταξη, τοποθετήθηκαν 2 βελόνες και γύψος. Για 6 μήνες χρησιμοποιούσε βακτηρίες και παρέμεινε εκτός εργασίας για 13 περίπου μήνες. Επιδικάστηκαν €11.960,21 (£7.000). Στην Γεωπάν Κο. Λτδ v. Παναγή
(1999)1 (Γ) Α.Α.Δ.1879 επιδικάστηκε ποσό €11.960,21 (£7.000) στον εφεσείοντα ο οποίος λόγω μόνιμης παραμόρφωσης της υποστραγαλικής άρθρωσης οι κινήσεις του ήταν περιορισμένες κατά το ήμισυ με επακόλουθο να δοκιμάζει κάποια δυσκολία και πόνο όταν βάδιζε ιδιαίτερα σε ανώμαλο έδαφος. Είχε αναπτυχθεί οστεοαρθρίτιδα η οποία αν χειροτέρευε θα του προκαλούσε αφόρητους πόνους. Στην Κωνσταντίνου ν. Χριστοφή
(2003)1(Α) Α.Α.Δ. 11 ο εφεσίβλητος είχε υποστεί μετατοπισμένο κάταγμα του έσω σφυρού και κατάγματα σε τρεις πλευρές. Για την αντιμετώπιση του κατάγματος του έσω σφυρού υπέστηκε δύο χειρουργικές επεμβάσεις σε διάστημα μιας βδομάδας καθώς και τρίτη αργότερα για αφαίρεση των υλικών οστεοσύνδεσης. Διαπιστώθηκαν και άλλες βλάβες που επηρέαζαν την κνήμη, τον αστράγαλο και τον τένοντα του κνημιαίου μυός. Το άκρο τοποθετήθηκε σε νάρθηκα για 6 βδομάδες και ακολούθησε φυσιοθεραπεία και κινησιοθεραπεία. Παρέμειναν μόνιμα κατάλοιπα που συνίσταντο αφενός σε περιορισμό των κινήσεων του ποδιού ο οποίος επηρέαζε τον εφεσίβλητο στο βαθύ κάθισμα στην εργασία του και στο βάδισμα σε ανώμαλο έδαφος και αφετέρου σε αλλοίωση της αρθρικής επιφάνειας του έσω σφυρού με πιθανή εξέλιξη σε μετατραυματικές οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις. Οι γενικές του αποζημιώσεις αυξήθηκαν σε €20.503,22 (£12.000). Στην Ανδρέας Παναγή ν. Χλόης Παναγιώτου Πολιτική Έφεση αρ. 86/06 ημερομηνίας 19.12.2008, η εφεσίβλητη ηλικίας 53 ετών υπέστη κάταγμα και εξάρθρημα δευτέρου βαθμού της δεξιάς ποδοκνημικής με αποτέλεσμα τα οστά να βγουν έξω από το δέρμα. Είχε φρικτούς πόνους και υποβλήθηκε σε χειρουργική σταθεροποίηση του κατάγματος του έξω σφυρού με τοποθέτηση μεταλλικής πλάκας και βίδων και του κατάγματος του έσω σφυρού με την τοποθέτηση μεταλλικής πλάκας και συρμάτινου μεταλλικού προσθετικού. Το άκρο τοποθετήθηκε στο γύψο για τρεις μήνες και ακολούθησε φυσιοθεραπεία για τρεις μήνες. Η εφεσίβλητη άρχισε να περπατά ελεύθερα οχτώ μήνες μετά τον τραυματισμό της. Αν και παρουσίασε αργή και σταθερή βελτίωση, εν τούτοις τρία χρόνια αργότερα παρουσίασε αδυναμία σε παρατεταμένη [άρθρωση] ορθοστασία, δυσκολία όταν ανεβοκατέβαινε σκάλες, αδυναμία να τρέξει και πόνους με τις αλλαγές του καιρού. Κρίθηκε ανίκανη για εργασία και της δόθηκε αναρρωτική άδεια για ένα χρόνο. Επιδικάστηκε ποσό €23.920,42 (£14.000). Η υπόθεση Αριστείδου ν. Παυλίδου
(1999)1(Γ) Α.Α.Δ. 2153, στην οποία αναφέρθηκε ο δικηγόρος του Ενάγοντα, αφορά τραυματισμό στη οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Ο τραυματισμός επιδείνωσε προϋπάρχουσα δισκοπάθεια και επέφερε κήλη του μεσοσπονδύλιου δίσκου μεταξύ του Ο.4-Ο.
- Έγινε εγχείρηση και ο δίσκος αφαιρέθηκε. Είχε πρωτόδικα επιδικαστεί ποσό €8.543,01 (£5.000). Η απόφαση δεν εμπεριέχει τη θέση του Εφετείου αναφορικά με το ποια θα ήταν η ορθή και δίκαιη αποζημίωση, όπως ρητά καταγράφεται στην απόφαση, αφού το ζήτημα δεν εγειρόταν με την έφεση. Έχοντας υπόψη τη συνολική εικόνα των βλαβών του Ενάγοντα ηλικίας 33 ετών κατά το χρόνο του τραυματισμού του και κατευθυνόμενος από τους πιο πάνω επιδικασμούς ποσών, κατέληξα πως το ορθό και δίκαιο ποσό αποζημιώσεων για τον Ενάγοντα είναι αυτό των €25.
- Ο Ενάγοντας εργαζόταν στην Α.Η.Κ. όπου είχε προσληφθεί από 28.8.2000 ως έκτακτος εργάτης. Ανάμεσα στα καθήκοντα του ήταν η τοποθέτηση καλωδίων στους δρόμους και ενσυρματώσεις για υποστατικά και βοηθούσε τους τεχνίτες. Στα πλαίσια των καθηκόντων του ανέβαινε και στους πασσάλους της Α.Η.Κ. Έβγαινε, ανάφερε, με τους τεχνίτες για να μάθει τη δουλειά. Κάποιος εργάτης μπορεί να ανελιχθεί και να γίνει τεχνίτης γραμμών και στη συνέχεια επιστάτης. Πέραν των άλλων προσόντων και προϋποθέσεων, απαιτείται, σύμφωνα με το σχέδιο υπηρεσίας (Τεκμήριο 4) να έχει την ικανότητα αναρρίχησης και εκτέλεσης εργασίας σε πασσάλους και πύργους γραμμών μεταφοράς. Ο Ενάγοντας υποστήριξε πως μετά το επίδικο δυστύχημα, δεν μπορεί να ανεβαίνει στους πασσάλους και είναι σήμερα εργάτης στο συνεργείο συντήρησης υποσταθμών. Μονιμοποιήθηκε το Δεκέμβριο του 2006 αφού πέρασε προφορικές εξετάσεις, όμως δεν έχει προοπτική εξέλιξης γιατί δεν μπορεί να γίνει τεχνίτης γραμμών. Ο Ενάγοντας αποδίδει την αδυναμία του να αναρριχηθεί και να εργαστεί σε πάσσαλο τόσο στον τραυματισμό του στο πόδι όσο και στην κατάσταση του σπονδύλου του. Έδωσε δε ιδιαίτερη έμφαση στο ότι κατά την παραμονή πάνω στον πάσσαλο το βάρος πέφτει στο ένα πόδι. Η θέση του ότι το πρόβλημα στο πόδι τον εμποδίζει από του να αναρριχάται και να παραμένει σε πάσσαλο υποστηρίχτηκε και από τον ιατρό Κ. Χριστοδουλάκη και γίνεται αποδεχτή. Ο μισθός του πριν το δυστύχημα ήταν γύρω στα €1000 το μήνα. Σήμερα λαμβάνει €1150 το μήνα, πλέον περί τα €100 μηνιαία από υπερωρίες. Επιχείρησε ο Ενάγοντας κατά την επανεξέταση του να μαρτυρήσει για το ύψος του μισθού του τεχνίτη γραμμών αλλά δεν του επιτράπηκε αφού τέτοιο ζήτημα δεν είχε εγερθεί στην αντεξέτασή του. Εντούτοις, δεν επιχειρήθηκε στη συνέχεια η παρουσίαση μαρτυρίας προς αυτό το σκοπό με άλλο μάρτυρα, προφανώς και γιατί ανάλογος συγκεκριμένος ισχυρισμός δεν υπήρχε στην Έκθεση Απαίτησής του. Στο Σχέδιο Υπηρεσίας του Τεχνίτη Γραμμών που τέθηκε ενώπιον μου, γίνεται αναφορά σε κάποιες κλίμακες (σελίδα 3) χωρίς όμως αναφορά σε συγκεκριμένα ποσά. Ο δικηγόρος του Ενάγοντα κατά την τελική του αγόρευση δεν εισηγήθηκε πως η περίπτωση του πελάτη του χρήζει επιδικασμού ξεχωριστού ποσού ως απώλεια μελλοντικών απολαβών, άλλωστε τέτοια αξίωση δεν υπάρχει στην Έκθεση Απαίτησης, και ότι υποστήριξε ήταν πως η απώλεια της προοπτικής του Ενάγοντα να προαχθεί σε τεχνίτη γραμμών θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στον καθορισμό των γενικών του αποζημιώσεων. Ο δικηγόρος του Εναγόμενου υποστήριξε πως το Δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει αποζημιώσεις για απώλεια της εισοδηματικής ικανότητας του τραυματία, μόνο όταν υπάρχει ουσιαστικός ή πραγματικός κίνδυνος ότι ο τραυματίας σε κάποιο χρόνο πριν από το υπολογιζόμενο τέλος της εργατικής του ζωής θα χάσει την εργασία του. Το ζήτημα που εγείρεται στην παρούσα υπόθεση δεν είναι πως ο Ενάγοντας μπορεί να απωλέσει την εργασία του. Άλλωστε μετά το επίδικο δυστύχημα μονιμοποιήθηκε στην υπηρεσία των εργοδοτών του. Το παράπονο του αφορά την απώλεια της προοπτικής ανέλιξης του. Η προοπτική αυτή αφέθηκε να πλανάται χωρίς συγκεκριμένα σημεία αναφοράς. Δεν τέθηκαν ενώπιον μου συγκεκριμένα δεδομένα, κατά πόσο δηλαδή τέτοια ανέλιξη είναι αναμενόμενη για όλους τους εργάτες της Α.Η.Κ. ή ποιο ποσοστό από αυτούς εξελίσσεται σε τεχνίτες γραμμών και σε ποια ηλικία ούτε και παρουσιάστηκαν τα οικονομικά ή και άλλα πλεονεκτήματα των άλλων θέσεων. Κρίνω πως υπό τας περιστάσεις ο επιδικασμός οιουδήποτε συγκεκριμένου ποσού θα ήταν αυθαίρετος. Ανάφερε ακόμα ο Ενάγοντας πως πριν το επίδικο δυστύχημα ασχολείτο και με γεωργικές εργασίες. Είχε περί τα 11 δεκάρια με αμπέλια. Πήγαιναν «πίσω-πίσω», όπως χαρακτηριστικά ανάφερε, και απλώς τα συντηρούσαν. Δεν σύμφερε και τα έχουν ξεριζώσει. Την έκταση φύτεψε στη συνέχεια ο πατέρας του με δένδρα και ασχολείται μόνος του. Ο Ενάγοντας ανάφερε πως έχει και κάποια δέντρα στον Κ. Μύλο που χρειάζονται φροντίδα. Βοηθούσε ακόμα ο Ενάγοντας τον πεθερό του που είχε κτήμα στον Άγιο Κωνσταντίνο. Του το όργωνε με το τρακτέρ του, χωρίς να λαμβάνει οιοδήποτε εισόδημα. Τα δεδομένα δεν αφήνουν περιθώριο για τον επιδικασμό οιουδήποτε ποσού ούτε και συγκεκριμένο τέτοιο αξιώνεται με την αγωγή. Φάνηκε εξάλλου ξεκάθαρα πως ο Ενάγοντας δεν είχε οιονδήποτε εισόδημα από την ενασχόληση του με τη γεωργία. Οι Λεπτομέρειες Ειδικών Ζημιών υπό στοιχεία Α1 και 2 για το ποσό των €114,48 (£67) έγιναν παραδεκτές από την Υπεράσπιση, ο δικηγόρος της οποίας εισηγήθηκε κατά την τελική του αγόρευση πως καμιά άλλη ειδική ζημιά δεν έχει αποδειχθεί με την αυστηρότητα που επιβάλλεται. Τούτο δεν είναι ορθό. Μαρτύρησε ο Ενάγοντας πως έκαμνε φυσιοθεραπεία για 5 μήνες και παρουσίασε βεβαίωση από το Κέντρο Φυσιοθεραπείας και Αποκατάστασης των Γ. Στούππα και Ν. Καραολή (Τεκμήριο 6) όπου σημειώνεται ότι οι φυσιοθεραπείες άρχισαν στις 3.7.2006 και κράτησαν μέχρι τις 15.12.
- Έγιναν 84 θεραπείες που χρεώθηκαν £15 εκάστη με συνολικό κόστος £1.260 (Α4 των Ειδικών Ζημιών). Ο Η. Γεωργίου σημειώνει πως περιπτώσεις όπως του Ενάγοντα χρήζουν φυσιοθεραπευτικής αγωγής με 18-24 φυσιοθεραπευτικές αγωγές. Ότι ο Ενάγοντας υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπεία για περισσότερο χρόνο απ΄ ότι συνήθως γίνεται σε παρόμοιες περιπτώσεις είναι γεγονός, φαίνεται όμως να το έπραξε κατόπιν ιατρικής συμβουλής. Ο Α. Πετρίδης ανάφερε πως θα πρέπει ο ίδιος να έδωσε οδηγίες για τόση φυσιοθεραπεία και ότι επέμενε για περισσότερο από το συνήθη χρόνο γιατί δεν παρουσιαζόταν βελτίωση. Προδήλως ο γιατρός ευελπιστούσε πως με την περαιτέρω φυσιοθεραπεία θα παρουσιαζόταν βελτίωση. Επρόκειτο, ευρίσκω, για ειλικρινή και όχι αδικαιολόγητη προσδοκία του θεράποντος γιατρού. Ο Ενάγοντας δικαιούται στο σύνολο του ποσού των €2.152,84 (£1.260) που πλήρωσε για φυσιοθεραπεία. Παρουσίασε ακόμη ο Ενάγοντας απόδειξη είσπραξης του ιατρού Μ. Σπύρου ημερομηνίας 31.8.2007 για το ποσό των €136,69 (£80) (Τεκμήριο 8) (Α5 των Ειδικών Ζημιών) το οποίο δικαιούται να ανακτήσει αφού η λήψη γνώμης νευροχειρουργού ήταν δικαιολογημένη και συστήθηκε από το θεράποντα γιατρό. Για την μαγνητική τομογραφία που κόστισε £290 παρουσίασε απόδειξη είσπραξης ημερομηνίας 11.6.2007 της Πολυκλινικής Υγείας για το ποσό των £29 που ο ίδιος πλήρωσε (Τεκμήριο 7) (Α8 των Ειδικών Ζημιών). Το υπόλοιπο ποσό καταβλήθηκε από τους εργοδότες του. Δικαιούται να πληρωθεί το ποσό των €49,55 (£29) που πλήρωσε. Μαρτύρησε ακόμα ο Ενάγοντας πως για την περίοδο της απουσίας του από την εργασία του, η Α.Η.Κ. του απέκοψε £120 από τον 13ο μισθό του (Α7 των Ειδικών Ζημιών). Ανάφερε πως είχε αποταθεί στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων τότε που δεν πληρωνόταν από τους εργοδότες του, όμως δεν διεκδικεί οιονδήποτε περαιτέρω ποσό για απώλεια εισοδημάτων και ότι μπορεί να του επιδικαστεί είναι το αξιούμενο ποσό των €205,03 (£120). Οι ζημιές της μοτοσικλέτας του Ενάγοντα εκτιμήθηκαν, όπως προειπώθηκε, από κάποιο Χρ. Σωφρονίου έκθεση του οποίου ο Ενάγοντας παρουσίασε (Τεκμήριο 5). Αναφέρονται οι ζημιές με σοβαρότερη το στράβωμα του σιασί σκελετού που καθιστούσε τη μοτοσικλέτα πέραν ορίου επισκευής. Η αξία της πριν το δυστύχημα ήταν £1.500 και η εναπομείνασα αξία (salvage) £
- Επομένως η ζημιά του Ενάγοντα αναφορικά με τη μοτοσικλέτα του ήταν £1.200 και όχι £1.500 όπως διεκδικεί (ΒΙ Ειδικών Ζημιών). Σημειώνεται ακόμα στο Τεκμήριο 5 πως τα εκτιμητικά και οδοιπορικά έξοδα του εκτιμητή ήταν £100 (ΒΙΙ Ειδικών Ζημιών). Δικαιούται ο Ενάγοντας το ποσό των €2.221,18 (£1.300). Το ζήτημα του τόκου πραγματεύεται η υπόθεση Miller Rosa Maria v. Ute Petek
(1999)1(Γ) Α.Α.Δ. 2091 όπου μνημονεύεται η Φοινικαρίδης και άλλοι ν. Γεωργίου και άλλων
(1991)1 Α.Α.Δ.
- Πέραν της πρόβλεψης του Νόμου (άρθρο 58Α του Κεφ.148) στις περιπτώσεις που παρατηρείται αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της αγωγής θα ήταν λανθασμένο να επιδικάζεται τόκος χωρίς να ληφθεί υπόψη η καθυστέρηση αυτή. Το επίδικο δυστύχημα επεσυνέβηκε στις 16.5.2006 και η κατάσταση του Ενάγοντα φαίνεται να αποκρυσταλλώθηκε εντός του δευτέρου εξαμήνου του 2007 αφού στ ις 28.6.2007 είχε υποβληθεί σε επέμβαση για αφαίρεση των βίδων από το πόδι του. Δεν υπήρξε καθυστέρηση στην καταχώρηση της παρούσας αγωγής στις 10.1.
- Ως εκ των ανωτέρω εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον του Εναγόμενου για το ποσό των €29.879,
- Οι γενικές αποζημιώσεις εκ €25.000 θα φέρουν τόκο 8% από 16.5.2006 και 5,5% από 15.10.2008 μέχρι εξόφλησης. Οι ειδικές αποζημιώσεις εκ €4.879,77 (με κύρια κονδύλια τα έξοδα φυσιοθεραπείας που δεν αναφέρεται πότε πληρώθηκαν και τη ζημιά της μοτοσικλέτας) θα φέρουν τόκο από 1.3.2007 δηλαδή το μέσο της περιόδου από το δυστύχημα μέχρι την καταχώρηση. Το επιτόκιο θα είναι 8% από 1.3.2007 και 5,5% από 15.10.2008 μέχρι εξόφλησης. Τα έξοδα επιδικάζονται υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον του Εναγόμενου όπως τούτα θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή στην κλίμακα του επιδικασθέντος ποσού και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ................ Χ. Μαλαχτός, Α.Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΜΔ Subject: Civil/Other Actions/Final Αναφορά: Δυστύχημα cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο