Αλεξάνδρας Σάββα ν. Παναγιώτη Χ"Σωτήρη κ.α., Αρ. Υπόθεσης: 1168/2005, 18.9.2009

Αλεξάνδρας Σάββα ν. Παναγιώτη Χ"Σωτήρη κ.α., Αρ. Υπόθεσης: 1168/2005, 18.9.2009 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2009:A85 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Τ. Καρακάννα, Α.Ε.Δ. Αρ. Υπόθεσης: 1168/2005 Μεταξύ: Αλεξάνδρας Σάββα Ενάγουσας -και-

1. Παναγιώτη Χ"Σωτήρη
2. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας Εναγομένων Ημερομηνία: 18.9.2009 Εμφανίσεις: Για την Ενάγουσα: κα Σ. Ποιητού και κ. Α. Ποιητής Για τους Εναγομένους 1 και 2:κα Δ. Παπαμιλτιάδους, δικηγόρος της Δημοκρατίας Για ν΄ ακούσει απόφαση κα Ζ. Κυριακίδου Α Π Ο Φ Α Σ Η Τη 18.3.05 η ενάγουσα και ο εναγόμενος 1 ενεπλάκησαν σε τροχαίο ατύχημα το οποίο επεσυνέβη στη λεωφόρο Φανερωμένης στη Λάρνακα. Η ευθύνη της ενάγουσας έχει συμφωνηθεί και δηλωθεί ενώπιον του Δικαστηρίου, σε ποσοστό 10% και του εναγόμενου 1, σε ποσοστό 90%. Συμφωνήθηκαν επίσης οι περισσότερες από τις υλικές ζημιές και τα μόνα θέματα που παρέμειναν προς εκδίκαση είναι οι γενικές αποζημιώσεις όπως επίσης και οι ζημιές που υπέστη η ενάγουσα από την απώλεια εσόδων «. εκ της παραδόσεως μαθημάτων στο Κρατικό Ινστιτούτου». Ενώπιον του Δικαστηρίου κατέθεσαν, εκ μέρους της ενάγουσας, οι ιατροί Αλέξανδρος Καμμίτσης και Γεώργιος Ταντελές, οι εκπαιδευτικοί Χριστάκης Χ"Κυριάκος και Χρίστος Κόκκινος, ο επιμελητής του Κρατικού Ινστιτούτου Λάρνακας, Γεώργιος Χ"Παυλής και η ίδια η ενάγουσα, Αλεξάνδρα Σάββα. Εκ μέρους της Υπεράσπισης κατέθεσαν ο ιατρός Γεώργιος Κοκκινόφτας και ο επιθεωρητής μέσης εκπαίδευσης, Σωτήρης Ελευθερίου. Με βάση τη μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου προκύπτουν τα πιο κάτω αδιαμφισβήτητα γεγονότα. Η ενάγουσα τραυματίστηκε σοβαρά στο οδικό ατύχημα που συνέβηκε τη 18.3.
3. Μετά το τραυματισμό της μεταφέρθηκε στο τμήμα Πρώτων Βοηθειών του Νοσοκομείου Λάρνακας. Η ενάγουσα υπέστη, συνεπεία του ατυχήματος, διάφυση του δεξιού μηριαίου και του δεξιού αντιβραχίου. Την 24.3.05 υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση, υπό γενική αναισθησία και έγινε εσωτερική οστεοσύνθεση του κατάγματος στο δεξιό μηριαίο και δεξιό αντιβράχιο. Την 6.4.05 η ενάγουσα εξήλθε από το Νοσοκομείο και παρακολουθείτο στα εξωτερικά ιατρεία. Κατά τον ακτινολογικό έλεγχο που υπεβλήθηκε διαπιστώθηκε ότι τα κατάγματα ήταν πορωμένα. Κατά την τελευταία εξέταση, τη 2.8.05, στα εξωτερικά ιατρεία, η ασθενής περπατούσε με βοήθημα, χωλαίνοντας στο δεξιό κάτω άκρο και παρουσίαζε επώδυνη δυσκαμψία στη δεξιά πηχαιοκαρπική. Τα πιο πάνω γεγονότα περιλαμβάνονται στο πιστοποιητικό του μάρτυρα υπεράσπισης, ιατρού Γεώργιου Κοκκινόφτα, που κατατέθηκε στο Δικαστήριο εκ συμφώνου. Ο πιο πάνω μάρτυρας είναι χειρούργος ορθοπεδικός τραυματολόγος, απόφοιτος του Πανεπιστημίου Βουδαπέστης. Ο ιατρός Κοκκινόφτας ήταν αυτός που διενήργησε την χειρουργική επέμβαση και στη συνέχεια εξέταζε την ενάγουσα, σε τακτά χρονικά διαστήματα, στα εξωτερικά ιατρεία. Ο μάρτυρας εξέτασε την ενάγουσα για τελευταία φορά, την 1.7.
4. Η ασθενής, κατά την πιο πάνω εξέταση, περπατούσε χωλαίνοντας στο δεξιό κάτω άκρο, λόγω ανισοσκέλειας και αδυναμίας των γλουτιαίων μυών. Οι κινήσεις του δεξιού ισχίου ήταν ελεύθερες ενώ στο δεξιό γόνατο παρατηρείτο κριγμός. Παρουσίαζε επίσης αδυναμία απαγωγής του δεξιού αντίχειρα και ατροφία των μυών του αντίχειρα και του δείκτη, του δραγμού δεξιά και αδυναμία της ενάγουσας να εκτελεί λεπτές εργασίες. Κατά τον ακτινολογικό έλεγχο διαφάνηκε ότι το κάταγμα στο δεξιό κάτω άκρο όπως επίσης και στο δεξιό αντιβράχιο ήσαν πλήρως πορωμένα. Ο ιατρός Γεώργιος Ταντελές, που κλήθηκε να καταθέσει εκ μέρους της ενάγουσας, είναι χειρούργος ορθοπεδικός, απόφοιτος της Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Την ειδικότητά του ως χειρούργος ορθοπεδικός την απέκτησε σε νοσοκομείο της Αγγλίας. Ο μάρτυρας εξέτασε την ενάγουσα σε τρεις διαφορετικές ημερομηνίες ήτοι, την 31.8.05, την 21.10.05 και τη 10.12.05, με σκοπό τη σύνταξη πιστοποιητικού. Το πιστοποιητικό, που φέρει ημερομηνία 22.12.05, κατατέθηκε στο Δικαστήριο ως τεκμήριο. Παραθέτω αυτούσιο μέρος αυτού, όπου περιγράφεται η κατάσταση της ενάγουσας: «Κατά την εξέταση, η ασθενής βαδίζει με έκδηλη χωλότητα. Χρειάζεται να χρησιμοποιεί μπαστούνι για να μπορεί να βαδίζει με υποφερτό τρόπο. Δεξιό κάτω άκρο: Υπάρχει χειρουργική ουλή, μήκους 30 εκ., καλώς επουλωθείσα, στην έξω επιφάνεια του δεξιού μηρού. Ο τετρακέφαλος δεξιά, χρειάζεται περαιτέρω ενδυνάμωση. Οι γλουτιαίοι μύες είναι έκδηλα ατροφικοί. Δεν παρατηρείται ανισοσκέλεια και οι κινήσεις του συστοίχου ισχίου, γόνατος και ποδοκνημικής, είναι κατά φύση. Υπάρχει όμως έντονος κριγμός του δεξιού γόνατος, κατά την κάμψη. Η ασθενής αδυνατεί να επιτελέσει βαθύ κάθισμα. Επίσης αδυνατεί να σταθεί στο δεξιό άκρο και να σηκώσει το αριστερό άκρο από το έδαφος. Δεξιό άνω άκρο: Υπάρχουν δυο χειρουργικές ουλές, καλώς επουλωθείσες, στο δεξιό αντιβράχιο. Η μία έχει μήκος 15 εκ. και ευρίσκεται στην ραχιαία επιφάνεια του αντιβραχίου, ύπερθεν της κερκίδας. Η άλλη είναι μήκους 7 εκ. και ευρίσκεται στην ωλένια πλευρά του αντιβραχίου. Υπάρχει ελαφρά ατροφία των μυών, μεταξύ αντίχειρα και δείκτη δεξιά. Επίσης η ασθενής αδυνατεί να κάμψει πλήρως την 2α και 3η μετακαρποφαλαγγική άρθρωση, με αποτέλεσμα να υπάρχει αδυναμία πλήρους κάμψεως των δακτύλων δεξιού δείκτη και δεξιού μέσου. Στην ασθενή εμφανίζεται περιορισμός της απαγωγής του δεξιού αντίχειρα. Η δύναμη του δραγμού δεξιά είναι μειωμένη στο μισό.» Στο ίδιο πιστοποιητικό ο μάρτυρας αναφέρει ότι η ακτινολογική εικόνα των καταγμάτων που έχουν χειρουργηθεί είναι αρίστη και αυτά έχουν πορωθεί. Η ενάγουσα κατά το χρόνο εξέτασης της αδυνατούσε να σταθεί στο ένα πόδι, να επιτελέσει βαθύ κάθισμα και βάδιζε μετά δυσκολίας, με τη χρήση μπαστουνιού. Το βάρος του σώματος, σύμφωνα με το μάρτυρα, κατανέμεται και στα δυο άκρα. Κατά τη βάδιση όταν το ένα πόδι σηκώνεται, το βάρος μεταφέρεται στο άλλο πόδι. Αυτό επιτυγχάνεται με τους γλουτιαίους μυς, αυτοί συσπώνται και η λεκάνη ανυψώνεται στη μεριά που ανασηκώνεται το πόδι. Όταν οι μυς «ανεπαρκούν», όπως είπε χαρακτηριστικά, τότε η λεκάνη αντί να ανυψωθεί πέφτει. Η εμφάνιση του κλινικού αυτού συμπτώματος είναι γνωστό ως 'trendelembourg sign'. Ως αποτέλεσμα αυτού, η ενάγουσα περπατά με έκδηλη χωλότητα και αδυνατεί να επιτελέσει ακόμα και μικρές κινήσεις αυτοεξυπηρέτησης, εάν δε στηρίζεται κάπου. Ο μάρτυρας παρατήρησε επίσης αδυναμία πλήρους κάμψεως του δεξιού δείκτη και του παράμεσου δακτύλου όπως επίσης και αδυναμία πλήρους απαγωγής του αντίχειρα και ατροφία των μυών μεταξύ αντίχειρα και δείκτη. Ο μάρτυρας εξέτασε την ενάγουσα για τελευταία φορά το Νοέμβριο του
5. Ο μάρτυρας διαπίστωσε, κατά την τελευταία εξέταση, ότι η ενάγουσα συνέχισε να εμφανίζει το trendelembourg sign, με όλα του τα συμπτώματα, συνεχίζει δε μέχρι σήμερα να χωλαίνει, δεν παρουσιάζει όμως ανισοσκέλεια. Πέραν των πιο πάνω, ο μάρτυρας διαπίστωσε ότι το δεξιό χέρι της βρισκόταν στην ίδια κατάσταση, παρουσίαζε κριγμό στο γόνατο και υπήρχε μικρός περιορισμός πέντε μοιρών στην κάμψη του δεξιού γόνατος. Ο κριγμός στο γόνατο είναι «πρόδρομο σημείου για δημιουργία οστεοαρθρίτιδας στο γόνατο». Σε περίπτωση που παρουσιασθεί οστεοαρθρίτιδα και καταστραφεί το γόνατο τότε η μόνη θεραπεία είναι, σύμφωνα πάντα με το μάρτυρα, η αρθροπλαστική. Ο μάρτυρας κατέθεσε επίσης ότι οι πιο πάνω παθήσεις έχουν επηρεάσει τον τρόπο ζωής της ενάγουσας, έχει επηρεαστεί, μεταξύ άλλων, η ικανότητα της να παραμένει όρθια για μεγάλο χρονικό διάστημα, να οδηγεί σε μακρινές αποστάσεις, να ανεβοκατεβαίνει σκάλες και να γράφει. Η ενάγουσα είναι σε θέση να προβαίνει στις πιο πάνω ενέργειες, κουράζεται όμως πιο εύκολα και παράλληλα δυσκολεύεται. Ο Αλέξανδρος Καμμίτσης είναι ειδικός πλαστικός χειρούργος, απόφοιτος τις Ιατρικής Σχολής Αθηνών. Ο μάρτυρας εκπαιδεύτηκε στην πλαστική χειρουργική στην Αγγλία, Γαλλία και Αμερική και ασκεί το επάγγελμα του πλαστικού χειρούργου από το 1974 μέχρι σήμερα. Ο μάρτυρας αντεξεταζόμενος σε σχέση με τα προσόντα του ισχυρίστηκε ότι έχει ειδικότητα στο «hand surgery» εκπαιδεύτηκε στο τομέα αυτό στο Λονδίνο και στο Εδιμβούργο. Ο μάρτυρας εξέτασε την ενάγουσα για πρώτη φορά τη 2.3.06, για να εκτιμήσει την κατάσταση της «.από απόψεως πλαστικής χειρουργικής», όπως είπε χαρακτηριστικά. Κατά την εξέταση ο μάρτυρας διαπίστωσε ότι η ενάγουσα έφερε δύσμορφη ουλή μήκους 15 εκατοστών στην πρόσθια επιφάνεια του δεξιού αντιβραχίου, δύσμορφη ουλή μήκους 8 εκατοστών, στην οπίσθια επιφάνεια του δεξιού αντιβραχίου και δύσμορφη ουλή, μήκους 30 εκατοστών στην έξω επιφάνεια του δεξιού μηρού. Οι ουλές επηρεάζουν την εμφάνιση της ασθενούς και η τελευταία θα μπορούσε να υποβληθεί σε πλαστική χειρουργική επέμβαση για τη βελτίωση τους το κόστος των οποίων υπολογίσθηκε το 2006 σε ΛΚ1.500 ενώ σήμερα υπολογίζεται σε ΛΚ1.500 - ΛΚ2.
6. Οι επεμβάσεις, σύμφωνα πάντα με το μάρτυρα, δεν θα εξαλείψουν τις ουλές απλώς θα βελτιώσουν την εμφάνιση τους. Ο μάρτυρας διαπίστωσε επίσης ότι η κινητικότητα των μετακαρποφαλαγγικών και των φαλαγγοραλαγγικών αρθρώσεων όλων των δακτύλων της δεξιάς άκρας χειρός ήταν περιορισμένη. Η κατάσταση της ενάγουσας τόσο σε σχέση με τις ουλές όσο και με την κινητικότητα του δεξιού άκρου ήταν μόνιμες. Πέραν των πιο πάνω, ο μάρτυρας διαπίστωσε αδυναμία του δεξιού κάτω άκρου και δυσκολία στη βάδιση. Ο μάρτυρας εξέτασε την ενάγουσα για τελευταία φορά τον Μάρτιο του 2008 και δεν διαπίστωσε, σύμφωνα πάντα με την κατάθεσή του, οποιαδήποτε πρόοδο. Η ενάγουσα καταθέτοντας σε σχέση με τους τραυματισμούς της είπε, μεταξύ άλλων, ότι μετά την εισαγωγή της στο Νοσοκομείο Λάρνακας, τοποθετήθηκαν νάρθηκες στο δεξιό πόδι και χέρι. Το πόδι αιμορραγούσε και είχε πρηστεί, αυτός ήταν και ο λόγος που η χειρουργική επέμβαση ορίστηκε λίγες μέρες αργότερα. Η ενάγουσα παρέμεινε στο Νοσοκομείο Λάρνακας μέχρι την 6.4.
7. Μετά την απόλυση της από το Νοσοκομείο παρέμεινε κλινήρης στο σπίτι, για ένα τουλάχιστον μήνα, ενώ στη συνέχεια άρχισε να μετακινείται με τροχοκάθισμα. Αρχές Σεπτεμβρίου άρχισε να κινείται με τη βοήθεια μεταλλικού πλαισίου, ενώ τον Οκτώβριο, του ιδίου χρόνου, άρχισε να περπατά με τη χρήση μπαστουνιού. Με τη βοήθεια μπαστουνιού περπατούσε για ενάμιση τουλάχιστον χρόνο μετά το ατύχημα. Η ενάγουσα ακολούθησε εντατικό πρόγραμμα φυσιοθεραπείας για περίοδο έξι μηνών, έκανε φυσιοθεραπεία σχεδόν καθημερινά ενώ σήμερα κάνει μια φορά την εβδομάδα. Το Σεπτέμβριο του 2005 η ενάγουσα επέστρεψε στην εργασία της και άρχισε να εργάζεται, αντιμετώπιζε όμως πολλές δυσκολίες. Δυσκολευόταν να ανεβοκατεβαίνει σκάλες, δεν μπορούσε να είναι όρθια για περίοδο πέραν των 20 λεπτών, δυσκολευόταν στο γράψιμο και οι αντοχές της είχαν περιοριστεί σε τόσο μεγάλο βαθμό που δεν μπορούσε πλέον να παραδίδει μαθήματα, τα απογεύματα, στο κρατικό ινστιτούτο. Η ζωή της ενάγουσας, σύμφωνα πάντα με την ίδια, έχει σήμερα αλλάξει, όταν βαδίζει χωλαίνει αρκετά, δεν είναι σε θέση να τρέξει, να βάλει βάρος στο δεξί πόδι, δυσκολεύεται να ντυθεί και γενικά να αυτοεξυπηρετηθεί, αποφεύγει να οδηγεί για μεγάλη απόσταση καθότι παθαίνει 'κράμπα', ενώ τα δάχτυλα του δεξιού χεριού δεν μπορούν να ανοίξουν πλήρως και δεν μπορεί να σφίξει τον αντίχειρα και τον δείκτη. Πριν το ατύχημα η ενάγουσα απολάμβανε το χορό, πήγαινε συχνά σε νυκτερινά κέντρα και γάμους, σήμερα δεν μπορεί πλέον να χορέψει, αποφεύγει γενικά να βγαίνει έξω για διασκέδαση, ενώ τα τελευταία χρόνια πήγε στη θάλασσα δυο τρεις φορές μόνο, καθότι ντρέπεται, όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, για τις ουλές της. Η ενάγουσα, ως αναφέρω και πιο πάνω, αξιώνει τα έσοδα που θα είχε από την παράδοση επιμορφωτικών μαθημάτων στο Κρατικό Ινστιτούτο. Για το θέμα αυτό κατέθεσε αριθμός μαρτύρων. Ο επιμελητής του Κρατικού Ινστιτούτου Λάρνακας, Γιώργος Χατζηπαυλής περιέγραψε στο Δικαστήριο τον τρόπο που επιλέγονται οι καθηγητές που θα διδάξουν επιμορφωτικά μαθήματα τα απογεύματα στα Κρατικά Ινστιτούτα και τους όρους εργασίας τους. Οι καθηγητές αυτοί επιλέγονται πρώτα από τον διευθυντή και στη συνέχεια από τους ίδιους τους μαθητές. Ένας διορισμένος καθηγητής δικαιούται να διδάσκει σε δυο τμήματα, σε περίπτωση που επιθυμεί να διδάσκει σε περισσότερα, πρέπει να εξασφαλίσει προηγουμένως την έγκριση του διευθυντή. Ο αριθμός των τμημάτων που λειτουργούν κάθε χρόνο στα Κρατικά Ινστιτούτα εξαρτάται από το ενδιαφέρον που θα επιδείξουν οι ίδιοι οι μαθητές. Οι «καλοί καθηγητές προτιμούνται», όπως είπε χαρακτηριστικά ο μάρτυρας και αυτοί «θα εργάζονται σίγουρα, θα έχουν πάντα δουλειά εφόσον οι ίδιοι ενδιαφέρονται». Ο μάρτυρας χαρακτήρισε την ενάγουσα ως μια ευσυνείδητη και εργατική καθηγήτρια η οποία εργάστηκε στο Κρατικό Ινστιτούτο Λάρνακας από το Σεπτέμβριο του 2002 μέχρι τη 18.3.
8. Ο μάρτυρας πρότεινε στην ενάγουσα να εργαστεί για τη σχολική χρονιά 2005 - 2006, αυτή όμως απέρριψε την προσφορά λόγω του τραυματισμού της στο τροχαίο ατύχημα. Ο μάρτυρας κατέθεσε κατάσταση των μηνιαίων απολαβών της ενάγουσας για την περίοδο που αυτή εργάστηκε στο Κρατικό Ινστιτούτο, τεκμήριο
9. Η αμοιβή της ενάγουσας για κάθε περίοδο διδασκαλίας, προτού αφαιρεθεί ο φόρος εισοδήματος και η εισφορά στις κοινωνικές ασφαλίσεις, κυμαινόταν από ΛΚ21.26, το Σεπτέμβριο του 2002, μέχρι ΛΚ22.69 τον Μάρτιο του
10. Οι περίοδοι διδασκαλίας ήταν διαφορετικοί κάθε μήνα, ενδεικτικά αναφέρω ότι το Σεπτέμβριο του 2002 δίδαξε 8 περιόδους, το Σεπτέμβριο του 2003, 24 περιόδους, τον Ιανουάριο του 2004, 36 περιόδους, ενώ τον Ιανουάριο του 2005, 50 περιόδους. Ενώπιον του Δικαστηρίου κατέθεσαν επίσης, εκ μέρους της ενάγουσας, οι καθηγητές Μέσης Εκπαίδευσης, Χριστάκης Χατζηκυριάκος και Χρίστος Κόκκινος, ο πρώτος ήταν υπεύθυνος του Κρατικού Ινστιτούτου Λευκάρων και ο δεύτερος του Κρατικού Ινστιτούτου Λειβαδιών. Οι δυο πιο πάνω μάρτυρες γνώριζαν προσωπικά την ενάγουσα και της πρόσφεραν εργασία στα Κρατικά Ινστιτούτα, καθότι ήταν έμπειρη και καλή καθηγήτρια. Η ενάγουσα απέρριψε την προσφορά και των δύο, λόγω του τραυματισμού της στο τροχαίο δυστύχημα. Ο μάρτυρας υπεράσπισης Σωτήρης Ελευθερίου ήταν εκπαιδευτικός Επαρχιακός Επιθεωρητής Μέσης Εκπαίδευσης, των επαρχιών Λάρνακας και Αμμοχώστου, από την 25.4.
11. Ο μάρτυρας κατέθεσε ότι όταν ένας καθηγητής αντιμετωπίζει κάποια σωματική αδυναμία και επιθυμεί να του παραχωρηθούν κάποιες διευκολύνσεις, υποβάλει σχετικό αίτημα στο βοηθό διευθυντή του σχολείου και αν αυτό δεν ικανοποιηθεί αποτείνεται τότε στο διευθυντή. Αν το αίτημα του απορριφθεί από τον διευθυντή του σχολείου, τότε δύναται να αποταθεί στον διευθυντή Μέσης Εκπαίδευσης, με κοινοποίηση στον Επαρχιακό Διευθυντή. Τέτοια αιτήματα αντιμετωπίζονται με «ανθρωπιστική προσέγγιση» το σχολείο επιδεικνύει, όπως είπε χαρακτηριστικά, «φοβερή ευαισθησία». Αυτή ήταν συνοπτικά η μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου. Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω τους μάρτυρες ενώ κατέθεταν, να εξετάσω με προσοχή την μαρτυρία τους, όπως επίσης και τα τεκμήρια που έχουν κατατεθεί. Από τη μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον μου, παρατηρώ ότι τόσο η φύση όσο και η έκταση των κακώσεων της ενάγουσας είναι παραδεκτές και από τις δυο πλευρές. Και οι τρεις γιατροί που κλήθηκαν να καταθέσουν είχαν τόσο τη πείρα όσο και τα προσόντα για να καταθέσουν σε σχέση με τους τραυματισμούς της ενάγουσας και τα απότοκα αυτών, ο καθένας με βάση την ειδικότητα του. Σε σχέση με το γιατρό Αλέξανδρο Καμμίτση παρατηρώ ότι η μαρτυρία του επεκτάθηκε και σε θέματα που αφορούσαν την κινητικότητα του χεριού και του ποδιού της. Για τα θέματα αυτά οι πλέον ειδικοί ήταν οι δύο ορθοπεδικοί και ως εκ τούτου η μαρτυρία του γιατρού Καμμίτση, επί του συγκεκριμένου σημείου δεν θα ληφθεί υπόψιν. Η μαρτυρία όλων των γιατρών, με την επιφύλαξη που ανέφερα πιο πάνω, ήταν τεκμηριωμένη και θετική, απαλλαγμένη από οποιεσδήποτε αντιφάσεις. Η μαρτυρία των δύο ορθοπεδικών διαφέρει μόνο σε δύο σημεία συγκεκριμένα κατά πόσο είναι αναγκαίο να υποβληθεί η ενάγουσα, στο μέλλον, σ΄ εγχείρηση για αφαίρεση των βιδών και των μεταλλικών στοιχείων που έχουν τοποθετηθεί στο σώμα της και κατά πόσο η ενάγουσα εμφανίζει ανισοσκέλεια. Αρχίζοντας από το τελευταίο θέμα υπενθυμίζω ότι ο γιατρός Ταντελές που κλήθηκε να καταθέσει εκ μέρους της ενάγουσας ήταν απόλυτος ότι δεν διαπιστώνεται ανισοσκέλεια, το ένα πόδι δεν έχει κοντύνει σε σχέση με το άλλο απλώς λόγω χωλότητας παρουσιάζεται «. φαινομενική ανισοσκέλεια και όχι πραγματική». Ο γιατρός Κοκκινόφτας στο πιστοποιητικό του αναφέρεται σε ανισοσκέλεια, χωρίς όμως να διευκρινίζει κατά πόσο ήταν πραγματική ή φαινομενική. Στην Έκθεση Απαίτησης καμία αναφορά γίνεται σε ανισοσκέλεια και ως εκ τούτου δεν θα ασχοληθώ περαιτέρω με το θέμα αυτό. Σε σχέση δε με την ανάγκη διενέργειας εγχείρησης για αφαίρεση της πλατίνας και των βιδών παρατηρώ ότι και οι δύο γιατροί συμφωνούν ότι σε κάποιες περιπτώσεις, ήτοι όταν αυτά χαλάσουν ή σπάσουν, ή όταν παρουσιάζεται μια φλεγμονή, ή όταν επηρεάζουν τη χειρουργηθείσα περιοχή, τα πιο πάνω υλικά πρέπει ν΄ αφαιρούνται, διαφωνούν όμως ως προς τη πιθανότητα παρουσίασης καρκίνου. Και οι δύο γιατροί συμφωνούν ότι υπάρχει πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου, ο γιατρός Κοκκινόφτας όμως, σ΄ αντίθεση με το γιατρό Ταντελέ, θεωρεί την πιο πάνω πιθανότητα πολύ απομακρυσμένη. Παρατηρώ ότι δεν ζητήθηκε σε κανένα από τους δύο γιατρούς να τεκμηριώσει τις πιο πάνω θέσεις του και ως εκ τούτου είναι δύσκολο για το Δικαστήριο να τις αξιολογήσει. Το γεγονός αυτό όμως δεν είναι ουσιαστικής σημασίας για τη κρίση του Δικαστηρίου καθότι στη συγκεκριμένη περίπτωση προκύπτει από τη μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον του δικαστηρίου ότι η αφαίρεση των υλικών οστεοσύνθεση είναι αναγκαία στη συγκεκριμένη περίπτωση γιατί η πλατίνα έχει ήδη αρχίσει να ενοχλεί την ενάγουσα, στο δεξιό άνω άκρο. Με βάση την ιατρική μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου προκύπτει ότι το κάταγμα που υπέστη η ενάγουσα στο δεξιό κάτω άκρο έχει πορωθεί παρά ταύτα όμως η ενάγουσα παρουσιάζει το trendelembourg sign, βαδίζει χωλαίνοντας, κουράζεται όταν ανεβοκατεβαίνει σκάλες και όταν παραμένει όρθια για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η ενάγουσα αδυνατεί να βάλει βάρος στο δεξιό κάτω άκρο, γεγονός που επηρεάζει σε αρκετά μεγάλο βαθμό τον τρόπο ζωής της. Το δεξιό γόνατο παρουσιάζει κριγμό, που αποτελεί πρόδρομο σημείο για τη δημιουργία οστεοαρθρίτιδας. Η ανισκοσκέλεια που παρουσιάζεται είναι φαινομενική. Στο δεξιό κάτω άκρο υπάρχει επίσης μια χειρουργική ουλή, μήκους 30 εκ. στην έξω επιφάνεια του δεξιού μηρού. Στο δεξιό χέρι παρουσιάζεται ελαφριά ατροφία των μυών μεταξύ αντίχειρα και δείκτη δεξιά, η ενάγουσα αδυνατεί να κάμψει πλήρως τη δεύτερη και τρίτη μετακαρποφαλαγγική άρθρωση, με αποτέλεσμα να υπάρχει αδυναμία πλήρους κάμψεως των δακτύλων δεξιού δείκτη και δεξιού μέσου και περιορισμός της απαγωγής του δεξιού αντίχειρα. Η δύναμη του δραγμού δεξιά είναι μειωμένη στο μισό. Ενόψει των πιο πάνω, η ενάγουσα δυσκολεύεται στο γράψιμο και σε λεπτές χειρονακτικές εργασίες. Στη ραχιαία επιφάνεια του αντιβραχίου παρουσιάζεται χειρουργική ουλή μήκους 15 εκ. ενώ στην ωλένια πλευρά του αντιβραχίου, ουλή μήκους 7 εκ. Οι πιο πάνω ουλές δεν είναι αποκρουστικές δεν παύουν όμως να είναι ορατές και αντιαισθητικές. Οι πιο πάνω τραυματισμοί έχουν επηρεάσει την ψυχολογική κατάσταση της ενάγουσας, η οποία περιόρισε τις εξόδους της για σκοπούς αναψυχής στο ελάχιστο, τα ενδιαφέροντα της έχουν μειωθεί, ενώ η εξωτερική της εμφάνιση, ως έχει διαμορφωθεί μετά το ατύχημα, την απασχολεί σοβαρά. Από τη μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου προκύπτει ως αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η ενάγουσα, από το Σεπτέμβριο του 2002 μέχρι το Μάρτιο του 2005, παρέδιδε επιμορφωτικά μαθήματα στο Κρατικό Ινστιτούτο Λάρνακας και ότι της είχαν γίνει προτάσεις, μετά το ατύχημα, να παραδίδει μαθήματα στα Κρατικά Ινστιτούτα Λάρνακας, Λειβαδιών και Λευκάρων, προτάσεις τις οποίες απέρριψε. Οι καθηγητές Μέσης Εκπαίδευσης και ο Επιμελητής του Κρατικού Ινστιτούτου Λάρνακας, που κλήθηκαν να καταθέσουν εκ μέρους της ενάγουσας σε σχέση με το θέμα αυτό, μου έκαναν καλή εντύπωση. Η μαρτυρία τους, η οποία δεν έχει αμφισβητηθεί σε οποιοδήποτε ουσιώδες σημείο από την Υπεράσπιση, γίνεται αποδεκτή από το Δικαστήριο στο σύνολο της και αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου. Ο μάρτυρας Υπεράσπισης Σωτήρης Ελευθερίου, Επαρχιακός Επιθεωρητής Μέσης Εκπαίδευσης, ήταν τυπικός και ανεξάρτητος μάρτυρας. Ο μάρτυρας περιορίστηκε να καταθέσει για την διαδικασία που ακολουθείται σε περίπτωση που ένας καθηγητής χρειάζεται κάποια διευκόλυνση λόγω σωματικής αδυναμίας. Ο μάρτυρας δεν ήταν ενήμερος για την κατάσταση της ενάγουσας και για τα προβλήματα που αντιμετώπιζε στη μετακίνηση της εντός του σχολείου. Η μαρτυρία του γίνεται δεκτή από το Δικαστήριο δεν είναι όμως βαρύνουσας σημασίας . Το πρώτο θέμα που θα με απασχολήσει είναι το θέμα των γενικών αποζημιώσεων που δικαιούται η ενάγουσα. Ο αποζημιώσεις που θα επιδικασθούν πρέπει να είναι εύλογες, να συνιστούν δίκαιη αποκατάσταση της ενάγουσας και να είναι κοινωνικά αποδεκτές. Το Δικαστήριο, κατά τον υπολογισμό των αποζημιώσεων λαμβάνει υπόψη τη φύση και την έκταση των κακώσεων του θύματος, τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη και παράλληλα την υποτίμηση του χρήματος. Κατά τον υπολογισμό των αποζημιώσεων άντλησα καθοδήγηση από τη νομολογία των Κυπριακών Δικαστηρίων ιδιαίτερα όμως από τις αποφάσεις που με παρέπεμψαν οι δύο δικηγόροι και από τις πιο πρόσφατες αποφάσεις. Ενδεικτικές του ύψους των αποζημιώσεων που επιδικάζουν τα Κυπριακά Δικαστήρια είναι οι πιο κάτω αποφάσεις. Στην υπόθεση Constantin v. Aντωνιάδης[1] το Δικαστήριο επιδίκασε στον ενάγοντα ηλικίας 16 ½ ετών αποζημιώσεις ύψους ΛΚ40.000 τις οποίες το Εφετείο θεώρησε κάπως υψηλές, όχι όμως έκδηλα υπερβολικές που να επιτρέπουν την επέμβαση του. Ο ενάγοντας είχε υποστεί σοβαρότατη κάκωση που προκαλούσε μεγάλη οπίσθια αστάθεια στο γόνατο, η οποία τον ταλαιπωρούσε επί καθημερινής βάσεως και θα του δημιουργούσε σοβαρότατα προβλήματα στο μέλλον. Στην υπόθεση Ανδρέου ν. Θεμιστοκλέους[2] ο ενάγοντας υπέστη επιπλεγμένα κατάγματα, εξαρθρήματα των μεταταρσίων και μεταταρσοφαλαγγικών αρθρώσεων του 2ου, 3ου, 4ου και 5ου δακτύλου αριστερού άκρου ποδός, τόσο στη ραχιαία όσο και στην πελματιαία επιφάνεια. Το 3ο δάκτυλο αποκόπηκε ενώ τα υπόλοιπα παραμορφώθηκαν. Υπέστη επίσης βαθύ ακανόνιστο θλαστικό τραύμα με ρακοποίηση των μαλακών μορίων, αποκόλληση δέρματος και αποκάλυψη του οστού της κνήμης στο άνω ήμισυ, 12 εκ. περίπου και αποκόλληση του δέρματος στην πρόσθια επιφάνεια του γόνατος μήκους 10 εκ. περίπου. Πέραν των δύσμορφων ουλών και την παραμόρφωση των τριών δακτύλων η παρατεταμένη ορθοστασία του προκαλούσε οίδημα και η βάδιση πόνο και χωλότητα περιορισμένου βαθμού. Η ψυχολογική κατάσταση του επηρεάσθηκε, ανέπτυξε μελαγχολία και αίσθημα απαισιοδοξίας για το μέλλον, μειώθηκαν τα ενδιαφέροντα του. Το Εφετείο αύξησε τις αποζημιώσεις που επιδικάσθηκαν πρωτοδίκως από ΛΚ30.000 σε ΛΚ40.
12. Τέλος, στην πιο πρόσφατη απόφαση Γεννάδιο Τζιβανίδη και Λούη Μιχαηλίδη[3] το ποσό των γενικών αποζημιώσεων ύψους €51.258,04 που επιδικάσθηκε πρωτόδικα, κρίθηκε έκδηλα ανεπαρκές και αυξήθηκε σε €85.430,
13. Ο ενάγοντας είχε υποστεί πολλαπλά κατάγματα του δεξιού μηριαίου οστού, υποβλήθηκε σε τέσσερις χειρουργικές επεμβάσεις, υπό γενική αναισθησία. Σαν αποτέλεσμα των πιο πάνω τραυμάτων παρέμεινε εμφανής μόνιμη χειρουργική ουλή 30 εκ. στην επιφάνεια του δεξιού μηρού του εφεσίβλητου και μόνιμη βράχυνση του δεξιού κάτω άκρου κατά 2.5 εκ., η οποία αντιμετωπίστηκε με υπερυψωμένο πάτο στο παπούτσι. Οι αποζημιώσεις που επιδικάσθηκαν στις πιο πάνω υποθέσεις είναι, ως αναφέρω και ανωτέρω, απλώς ενδεικτικές καθότι οι τραυματισμοί που υπέστη η ενάγουσα και τα συμπτώματα που είχε διαφέρουν. Πέραν τούτου, τα ποσά που είχαν επιδικασθεί στις δύο πρώτες υποθέσεις επιδικάσθηκαν πριν αρκετά χρόνια, η αξία του χρήματος δεν ήταν η ίδια ενώ η πρόσφατη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου έχει επιδείξει μια σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων και έχει τονίσει την ανάγκη για μια πιο δίκαιη και φιλελεύθερη αποτίμηση του ανθρώπινου πόνου και των στερήσεων που προκαλούν οι τραυματισμοί στα θύματα. Αφού έλαβα υπόψη τους τραυματισμούς της ενάγουσας στο δεξιό χέρι και δεξιό κάτω άκρο, τον πόνο και την ταλαιπωρία που έχει υποστεί, τη σημερινή της κατάσταση η οποία δεν ενδέχεται να βελτιωθεί, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει στις καθημερινές λειτουργίες της ως τα εκθέτω λεπτομερώς ανωτέρω, τις ουλές της, την πιθανότητα ανάπτυξης οστεοαρθρίτιδας στο μέλλον, τη ψυχολογική κατάσταση της και την ηλικία της, καταλήγω ότι το ποσό των €90.000 αποτελεί δίκαιη και εύλογη αποζημίωση υπό τις περιστάσεις. Η ενάγουσα αξιώνει επίσης διάφορα ποσά ως ειδικές αποζημιώσεις, τα περισσότερα εκ των οποίων έχουν συμφωνηθεί μεταξύ των διαδίκων και έχουν δηλωθεί. Το άθροισμα των ειδικών αποζημιώσεων που έχουν συμφωνηθεί ανέρχεται στο ποσό των €7.688,
14. Η ενάγουσα αξιώνει επίσης Λ.Κ.5.000, έξοδα φυσιοθεραπείας τα οποία συμφωνήθηκαν τελικά σε €8.543, ΛΚ1.000, έξοδα μελλοντικής πλαστικής εγχείρησης, ΛΚ1.500, έξοδα μελλοντικής εγχείρησης για αφαίρεση υλικών οστεοσύνθεσης, ΛΚ2.000 για μελλοντική απώλεια εσόδων «... εξ εργασίας για 2 μήνες λόγω των ως άνω μελλοντικών εγχειρήσεων» και ΛΚ13.300 για «... απώλεια εσόδων εκ πρόσθετης εργασίας ενάγουσας ήτοι εκ της παραδόσεως μαθημάτων στο Κρατικό Ινστιτούτο από 18.3.05 μέχρι σήμερα». Σε σχέση με τα έξοδα των μελλοντικών εγχειρήσεων για βελτίωση των ουλών και αφαίρεση των υλικών οστεοσύνθεσης όπως επίσης και για το χρόνο ανάρρωσης που θα χρειασθεί μετά τις επεμβάσεις, κατέθεσαν οι γιατροί Καμμίτσης και Ταντελές αντίστοιχα. Η μαρτυρία των γιατρών επί του συγκεκριμένου θέματος δεν έχει αμφισβητηθεί από την υπεράσπιση και κατά συνέπεια καταλήγω ότι τα μελλοντικά έξοδα για βελτίωση των ουλών είναι ΛΚ1.000 (€1.708,60) και για αφαίρεση των υλικών οστεοσύνθεσης, ΛΚ1.500 (€2.562,90), ενώ ο χρόνος ανάρρωσης για κάθε επέμβαση θα είναι ένας μήνας, σύνολο δύο μήνες. Με βάση τα στοιχεία που έχουν τεθεί ενώπιον μου προκύπτει ότι ο μισθός της ενάγουσας ήταν ΛΚ1.000, κατά συνέπεια η απώλεια των απολαβών της για δύο μήνες, από την εργασία της ανέρχεται σε ΛΚ2.000, ήτοι €3.417,
15. Το άθροισμα όλων των πιο πάνω ειδικών αποζημιώσεων ανέρχεται στο ποσό των €23.
16. Σε σχέση με την απαίτηση της ενάγουσας να της καταβληθούν τα έσοδα από την παράδοση μαθημάτων βιολογίας, τα απογεύματα, στα Κρατικά Ινστιτούτα, παρατηρώ ότι αυτή δεν είναι ανίκανη να διδάξει τα απογεύματα, απλώς δυσκολεύεται σε σημαντικό βαθμό, τον οποίο όμως δεν είμαι σε θέση, με βάση τα στοιχεία που έχουν τεθεί ενώπιον μου, να αποτιμήσω. Πέραν των πιο πάνω παρατηρώ ότι η ενάγουσα ήταν μία ικανότατη καθηγήτρια και δύο τουλάχιστο διευθυντές Κρατικών Ινστιτούτων ζήτησαν τις υπηρεσίες της. Η παράδοση μαθημάτων τα απογεύματα ήταν για την ενάγουσα δεύτερη ενασχόληση, οι όροι εργασίας της ήτοι, που θα εργαζόταν, πόσες ώρες θα εργαζόταν και ακόμη κατά πόσο θα εργαζόταν, εξαρτώταν από πολλούς παράγοντες, ήτοι από πόσους μαθητές θα εκδήλωναν ενδιαφέρον να παρακολουθήσουν το μάθημα της βιολογίας, ποιοι και πόσοι καθηγητές θα εκδήλωναν ενδιαφέρον να διδάξουν το συγκεκριμένο μάθημα και κατά πόσο η ενάγουσα θα εξασφάλιζε την αναγκαία άδεια για να διδάξει σε πέραν των δύο τμημάτων. Επισημαίνω δε ότι οι απολαβές που έλαβε η ενάγουσα κατά τη χρονική περίοδο που εργάστηκε δεν ήταν σταθερές αλλά διαφέρουν από μήνα σε μήνα και από χρόνο σε χρόνο. Στη υπόθεση Μαυροπετρή και Λουκά[4] ο κ. Πικής Π., επισημαίνει τη διαφορά προσέγγισης όταν τα στοιχεία είναι ελλειπή. Διαβάζομε σχετικά τα πιο κάτω[5]: «Στη Fairley v. John Tompson Ltd (Design and Constracting Division Ltd