ΑΤΚΕΝ ΟΥΖΟΥΝΙΑΝ ν. ΑΝΤΡΕ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΟΥ, Αρ. Αίτησης 6/09, 9 Ιουνίου 2010

(2)του Περί Οικογενειακών Δικαστηρίων (Θρησκευτικές Ομάδες) Νόμου, 87(Ι)/1994, αναφορικά με τη σύνθεση του Οικογενειακού Δικαστηρίου των Θρησκευτικών Ομάδων κατά την άσκηση της δικαιοδοσίας λύσης του Γάμου, είναι σύμφωνη προς τις διατάξεις του Άρθρου 111.3 του Συντάγματος.

1. Κατά πόσο το Οικογενειακό Δικαστήριο Θρησκευτικών Ομάδων το οποίο έχει συγκροτηθεί με βάση τις πιο πάνω διατάξεις του Περί Οικογενειακών Δικαστηρίων (Θρησκευτικές Ομάδες) Νόμου, 87(Ι)/1994, νομιμοποιείται να επιληφθεί της Αίτησης Διαζυγίου με τον πιο πάνω αριθμό και τίτλο. (Β) Έξοδα. Κατά την ακρόαση της Αίτησης, ο κ. Κλεόπας αγόρευσε με σκοπό να υποβοηθήσει το Δικαστήριο στο έργο του μιας και η πλευρά που εκπροσωπεί δεν είχε καταχωρίσει Ένσταση. ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΙ ΑΙΤΗΤΡΙΑΣ Η συλλογιστική και ισχυρισμός της Αιτήτριας, απλά διατυπωμένα έχουν ως ακολούθως:
2. Το παρόν Δικαστήριο, ως Δικαστήριο Θρησκευτικών Ομάδων της Θρησκευτικής Ομάδας των Αρμενίων, συστάθηκε με βάση τις πρόνοιες του Περί Οικογενειακών Δικαστηρίων (Θρησκευτικές Ομάδες) Νόμου, 87(Ι)/94 του οποίου το Άρθρο 3

(2)προνοεί ότι οι Δικαστές που το αποτελούν είναι: «(α) Ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου, τον οποίο ορίζει το Ανώτατο Δικαστήριο από τα Μέλη της Δικαστικής Υπηρεσίας, και (β) δύο μέλη, από τα οποία το ένα είναι Επαρχιακός Δικαστής και ορίζεται από το Ανώτατο Δικαστήριο (το οποίο στη συνέχεια θα καλείται "τακτικό μέλος") και το άλλο είναι εκπρόσωπος της θρησκευτικής ομάδας στην οποία ανήκουν οι διάδικοι και το οποίο επιλέγεται από κατάλογο πέντε προσώπων που υποδεικνύεται από τον εκπρόσωπο της στη Βουλή των Αντιπροσώπων και διορίζεται οπό το Ανώτατο Δικαστήριο. Η διάρκεια, της θητείας του μέλους αυτού, τηρουμένων των διατάξεων του εδαφίου

(4), είναι για δύο μόνο χρόνια. Το μέλος αυτό του δικαστηρίου θα καλείται "κοινοτικό μέλος".»

1. Ακολουθώντας την πιο πάνω διαδικασία, το Ανώτατο Δικαστήριο διόρισε ως Μέλη του Οικογενειακού Δικαστηρίου της Θρησκευτικής Ομάδας των Αρμενίων τα παρόντα μέλη.
2. Ο πιο πάνω Νόμος 87(Ι)/94, θεσπίστηκε με βάση τις πρόνοιες του Άρθρου 111.3 του Συντάγματος το οποίο προνοεί τα ακόλουθα (η υπογράμμιση είναι δική μας): «
3. Παν ζήτημα των ανηκόντων εις θρησκευτικήν ομάδα δι΄ ην ισχύουσιν αι διατάξεις της τρίτης παραγράφου του άρθρου 2, σχέσιν έχον προς το διαζύγιον, τον χωρισμόν από κοίτης και τραπέζης ή την συνοίκησιν των συζύγων ή τας οικογενειακάς σχέσεις διαγιγνώσκεται υπό οικογενειακού δικαστηρίου, περί της ιδρύσεως, της συνθέσεως και της δικαιοδοσίας του οποίου νόμος θέλει ορίσει, τηρουμένων των αναλογιών προς τα ανωτέρω.»
4. Αποτελεί ισχυρισμό του Δικηγόρου της Αιτήτριας ότι η τελευταία αυτή φράση «τηρουμένων των αναλογιών προς τα ανωτέρω» εξυπακούει ότι ο Νόμος που θα θεσπίζετο θα έπρεπε να τηρεί τις αναλογίες που αναφέρονται πιο πάνω στο Άρθρο 111.2(Α) του Συντάγματος και συγκεκριμένα αυτές που αναφέρονται στα ζητήματα των ανηκόντων στην Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία. Συγκεκριμένα, το Άρθρο 111.2(Α) του Συντάγματος προνοεί: «2 Α. Παν ζήτημα των ανηκόντων εις την ελληνικήν ορθόδοξον Εκκλησίαν, σχέσιν έχον προς το διαζύγιον, τον χωρισμόν από κοίτης και τραπέζης ή την συνοίκησιν των συζύγων ή τας οικογενειακός σχέσεις διαγιγνώσκεται υπό οικογενειακών δικαστηρίων έκαστον των οποίων σύγκειται: (α) Εις την περί διαζυγίου δίκην εκ τριών δικαστών, ο είς των οποίων είναι αξιωματούχος κληρικός, νομομαθής διοριζόμενος υπό της ελληνικής ορθοδόξου Εκκλησίας και προεδρεύει τούτου, οι δε έτεροι δύο επιλέγονται μεταξύ νομομαθών ανωτάτου επαγγελματικού και ηθικού επιπέδου ανηκόντων εις την ελληνικήν ορθόδοξον Εκκλησίαν, και διορίζονται υπό του Ανώτατοι· Δικαστηρίου. Εις ην περίπτωσιν δεν διορίζεται αξιωματούχος κληρικός ως ανωτέρω, το Ανώτατον Δικαστήριον διορίζει και τον Πρόεδρον του Δικαστηρίου. (β) Εις πάσαν άλλην δίκην εξ΄ ενός δικαστού ως νόμος θέλει ορίσει.»
5. Επομένως ο Νόμος 87(Ι)/94 για να είναι σύμφωνος με τις πιο πάνω πρόνοιες του Συντάγματος έπρεπε να προνοεί και για τη σύσταση του Οικογενειακού Δικαστηρίου της Θρησκευτικής Ομάδας των Αρμενίων την ίδια διαδικασία που προνοείται για τη σύσταση των Οικογενειακών Δικαστηρίων των ανηκόντων στην Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία.
6. Η διαδικασία αυτή δεν ακολουθήθηκε αφού προβλέπεται άλλη από το Νόμο 87(Ι)/94, και κατά συνέπεια τίθεται θέμα αντισυνταγματικότητας των σχετικών προνοιών του Νόμου καθώς και της σύστασης του παρόντος Δικαστηρίου. ΠΑΡΑΠΟΜΠΗ ΣΤΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΑΝΤΙΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Το θέμα διέπεται από το Άρθρο 144.1 του Συντάγματος, το οποίο προνοεί τα ακόλουθα: «
7. Πας διάδικος δικαιούται, καθ΄ οιονδήποτε στάδιον της διαδικασίας συμπεριλαμβανομένης και της Κατ' έφεσιν, να εγείρη ζήτημα αντισυνταγματικότητος του νόμου ή αποφάσεως ή διατάξεως τίνος αυτών ουσιώδους δια την διάγνωσιν της εκκρεμούς ενώπιον του δικαστηρίου υποθέσεως. Το δικαστήριον, ενώπιον του οποίου εγείρεται το ζήτημα, παραπέμπει παρευθύς τούτο ενώπιον του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου και αναστέλλει την πρόοδον της διαδικασίας, μέχρις ου αποφανθή επ' αυτού το Ανώτατον Συνταγματικόν Δικαστήριον.» Το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο στην The Republic and Loftis (1960-1961) 1 RSCC 30,34 πήρε, όπως αναφέρει, την ευκαιρία να θέσει για μελλοντική καθοδήγηση ορισμένες αρχές αναφορικά με την εφαρμογή του Άρθρου 144.1 του Συντάγματος. Στην παράθεση αυτών των αρχών, το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο ρητά αναφέρει πως για να γίνει παραπομπή με βάση το Άρθρο 144.1, θα πρέπει θέμα αντισυνταγματικότητας νόμου, να εγερθεί «by a party to any proceedings at any stage thereof» και το θέμα αυτό «is material for the determination of any matter at issue in such proceedings." (Οι υπογραμμίσεις ανήκουν στο παρόν Δικαστήριο). Η πιο πάνω φρασεολογία που χρησιμοποίησε το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο, είναι αυτή που χρησιμοποιεί το Αγγλικό κείμενο του Άρθρου 144.1 του Συντάγματος, που είναι ακόμα πιο σαφής από το Ελληνικό κείμενο όσον αφορά τι σημαίνει «πας διάδικος» και «υπόθεση» ενώπιον του Δικαστηρίου. Είναι πρόδηλο από το λεκτικό του Άρθρου 144.1 πως ζήτημα αντισυνταγματικότητας νόμου μπορεί να εγερθεί σε κάθε διαδικασία και σε κάθε στάδιο αυτής, ακόμα και στο στάδιο της έφεσης και ότι αυτό πρέπει να είναι ουσιώδες για τη διάγνωση του επίδικου θέματος το οποίο μπορεί να είναι κάθε τι που το Δικαστήριο θα πρέπει να αποφασίσει. Κατά συνέπεια το Άρθρο 144.1 εφαρμόζεται και όταν η διαδικασία ή το επίδικο θέμα είναι διαδικασία ή επίδικο θέμα ενδιάμεσης αίτησης. Οι ίδιες αρχές επιβεβαιώθηκαν και από μετέπειτα Νομολογία, βλ. μεταξύ άλλων The Mayor of Nicosia v. Christakis Loizides Nicosia 1 R.S.C.C 59, The Attorney General v. Kyriacos Kouppis & Others 1 R.S.C.C 115, Νικολάου & Άλλου

(1991)1 Α.Α.Δ 963, Νικολάου και Άλλου

(1991)1 Α.Α.Δ 1045, Νικολάου κ.α. ν. Νικολάου και Άλλου (Αρ.2)

(1992)1 Α.Α.Δ 1338, Αλέκκος Χ'Στυλλής ν. Maude C. Papademas κ.α.

(2000)1 Α.Α.Δ 551 και Ζένιου ν. Ζένιου (Αρ. 1)

(2002)1 Α.Α.Δ 445. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Με βάση όλα τα πιο πάνω, καθίσταται ξεκάθαρο ότι ο τρόπος και διαδικασία με την οποία έχει εγερθεί το υπό εξέταση ζήτημα, καθώς και το στάδιο στο οποίο εγέρθηκε είναι απόλυτα ορθοί και επιτρεπτοί. Το επίδικο ζήτημα θέτει θέμα σύστασης του παρόντος Δικαστηρίου, σύσταση η οποία προνοείται από το Ν. 87(Ι)/94 οι σχετικές πρόνοιες του οποίου κατ΄ ισχυρισμόν αντιβαίνουν πρόνοιες του Συντάγματος, κάτι το οποίο είναι αδιαμφισβήτητα ουσιώδες με βάση τις πιο πάνω νομικές αρχές. Το επόμενο θέμα που θα πρέπει να εξεταστεί είναι το κατά πόσο το επίδικο ζήτημα έχει λογική και νομική βάση. Υιοθετώντας τους ισχυρισμούς της Αιτήτριας, πιστεύουμε ότι και αυτό το κριτήριο ικανοποιείται. Η φράση «τηρουμένων των αναλογιών προς τα ανωτέρω» που χρησιμοποιείται στο Άρθρο 111.3 προφανώς αναφέρεται σε πρόνοιες που υπάρχουν πιο πάνω στο ίδιο Άρθρο. Μια ερμηνεία της φράσης αυτής δόθηκε στην υπόθεση Χριστοδουλίδου ν. Toumaian

(2007)1(B) A.A.Δ 1024 η οποία αφορούσε Νομικό Ερώτημα για θέματα δικαιοδοσίας των Οικογενειακών Δικαστηρίων. Ο Αρτεμίδης, Π., όπως ήταν τότε, απαγγέλλοντας την Ομόφωνη Απόφασης της Ολομέλειας, ανέφερε στη σελ. 1030: «Μας ενδιαφέρει για την απάντηση του παραπεμφθέντος ερωτήματος η ορθή ερμηνεία της παραγράφου 3 του πιο πάνω άρθρου του Συντάγματος. Ιδιαίτερα η τελευταία φράση: «....περί της ιδρύσεως, της συνθέσεως και της δικαιοδοσίας του οποίου Νόμος θέλει ορίσει, τηρουμένων των αναλογιών προς τα ανωτέρω.» Ακολούθως, διατυπώνει την άποψη της Ολομέλειας ως ακολούθως (σελ. 1032): «Η Βουλή των Αντιπροσώπων, σύμφωνα με τις πρόνοιες της παραγράφου 3 του άρθρου 111 του Συντάγματος, θέσπισε ειδική νομοθεσία που αφορά στην ίδρυση και δικαιοδοσία των Οικογενειακών Δικαστηρίων των Θρησκευτικών Ομάδων (ο περί Οικο­γενειακών Δικαστηρίων (Θρησκευτικές Ομάδες) Νόμος του 1994, 87(Ι)/94, όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα. Το Οικογενειακό Δικαστήριο των Θρησκευτικών Ομάδων, κατ' αναλογίαν με τα Οικογενειακά Δικαστήρια, συγκροτείται για την εκδίκαση διαζυγίων από τρεις δικαστές, εκ των οποίων ο Πρόεδρος του και ένα από τα Μέλη του διορίζονται από το Ανώτατο Δικαστήριο, είναι δε μέλη της δικαστικής υπηρεσίας. Το τρίτο Μέλος είναι εκπρόσωπος της θρησκευτικής ομάδας στην οποία ανήκουν οι διάδικοι, το οποίο και επιλέγεται από κατάλογο πέντε προσώπων που υποδεικνύεται από τον εκπρόσωπο της θρησκευτικής ομάδας στη Βουλή των Αντιπροσώπων και διορίζεται από το Ανώτατο Δικαστήριο. Δεν ακολουθείται η πιο πάνω διαδικασία αναφορικά με το διορισμό του εκπροσώπου της θρησκευτικής ομάδας, γι' αυτό, και σύμφω­να πάλιν με το Νόμο, και κατ' αναλογίαν με τον περί Οικογενειακών Δικαστηρίων Νόμο 23/90, και το τρίτο μέλος του Δικαστηρί­ου διορίζεται από το Ανώτατο Δικαστήριο, και είναι βεβαίως μό­νιμο μέλος της δικαστικής υπηρεσίας.» Το πιο πάνω απόσπασμα φαίνεται να υποδηλώνει ότι η υποχρέωση για τήρηση των αναλογιών κατά τη σύσταση των Δικαστηρίων Θρησκευτικών Ομάδων, αναφέρεται σε δύο θέματα: (α) στην τριμελή σύσταση τους για την εκδίκαση υποθέσεων διαζυγίων όπως συμβαίνει και με τα Οικογενειακά Δικαστήρια (β) στο διορισμό του τρίτου Μέλους του Δικαστηρίου και στις δύο περιπτώσεις διορίζεται από το Ανώτατο Δικαστήριο. Ο κ. Βραχίμης όμως είχε κάμει μια περαιτέρω ανάλυση του θέματος θεωρώντας ότι, όπως τίθεται η φράση, ο Νόμος για το διορισμό των Μελών των Δικαστηρίων των Θρησκευτικών Ομάδων, θα έπρεπε να τηρεί τις αναλογίες που ακολουθούνται για τα Οικογενειακά Δικαστήρια και συγκεκριμένα τις πρόνοιες του Άρθρου 111.2(Α)(α) του Συντάγματος πιο πάνω, κάτι το οποίο δεν έχει γίνει. Έχοντας εξετάσει σε βάθος το πιο πάνω επιχείρημα, διαπιστώνουμε μια ασάφεια στο λεκτικό της επίμαχης φράσης, ιδιαίτερα αναφορικά με το ποίες ακριβώς αναλογίες των Παραγράφων 1 και 2 του Άρθρου 111 υπάρχει υποχρέωση να τηρούνται. Γι΄ αυτό θεωρούμε ότι υπάρχει όντως θέμα το οποίο θα πρέπει να παραπεμφθεί στο Ανώτατο Δικαστήριο για γνωμάτευση με βάση το Άρθρο 144.1 του Συντάγματος και ως εκ τούτου παραπέμπουμε στο Ανώτατο το εγερθέν με την Αίτηση ζήτημα. Το Νομικό Ερώτημα το οποίο παραπέμπεται στο Ανώτατο Δικαστήριο για Γνωμάτευση, είναι το ακόλουθο: «Κατά πόσο οι διατάξεις του Άρθρου 3

(2)του Περί Οικογενειακών Δικαστηρίων (Θρησκευτικές Ομάδες) Νόμου, 87(Ι)/1994, αναφορικά με τη σύνθεση του Οικογενειακού Δικαστηρίου της Θρησκευτικής Ομάδας των Αρμενίων κατά την άσκηση της δικαιοδοσίας λύσης του Γάμου, είναι σύμφωνη προς τις διατάξεις του Άρθρου 111.3 του Συντάγματος.» Η ενώπιον μας διαδικασία, εκ των πραγμάτων αναστέλλεται μέχρις ότου το Ανώτατο Δικαστήριο γνωματεύσει επί του τιθέμενου Νομικού Ερωτήματος. Τα Έξοδα της παρούσας διαδικασίας να ακολουθήσουν το αποτέλεσμα της Παραπομπής. (Υπ) Χ. Πογιατζής Π.Ε.Δ (Υπ) Γ. Κυριακίδου Ε.Δ (Υπ) R. Samonian Μέλος ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ /γκ C:my documents\Poyiadjis\divorces cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο