Μαρίας Γεωργίου ν. Χριστόφορου Ιωαννίδης κ.α., Αρ. Αγωγής 1216/07, 2 Αυγούστου, 2010

(2)του Συντάγματος και στη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου. Από πλευράς γεγονότων πλαισιώνεται από ένορκη δήλωση του καθ' ου η αίτηση 1. Κατά την ακρόαση δεν ζητήθηκε η αντεξέταση των ενόρκως δηλούντων με αποτέλεσμα οι ευπαίδευτοι συνήγοροι να υιοθετήσουν και να καταθέσουν γραπτές αγορεύσεις προς υποστήριξη των αντίστοιχων θέσεων τους. Προτού προχωρήσω σε ανάλυση των εφαρμοστέων νομικών αρχών και επίλυση της διαφοράς, θα ήθελα να επισημάνω υπό μορφή παρένθεσης και με κάθε εκτίμηση βέβαια, ότι, τόσο η ένορκη δήλωση που συνοδεύει την Αίτηση όσο κι αυτή που συνοδεύει την Ένσταση επεκτείνονται και περιλαμβάνουν αναφορές αχρείαστες και αντιπαραγωγικές. Η ένορκη δήλωση θα πρέπει να αποτελεί το πλαίσιο γεγονότων που υποστηρίζει είτε την Αίτηση είτε την Ένσταση, αναλόγως της περίπτωσης. Τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο. Είναι συνεπώς εντελώς αχρείαστο να επαναλαμβάνονται στην ένορκη δήλωση, αυτούσιες οι λεπτομέρειες της προτεινόμενης τροποποίησης, όπως συμβαίνει με την ένορκη δήλωση που συνοδεύει την Αίτηση. Παρομοίως είναι άτοπο να παρατίθεται στην ένορκη δήλωση η Νομολογία από την οποία προκύπτουν οι εφαρμοστέες νομικές αρχές, όπως συμβαίνει με την ένορκη δήλωση που συνοδεύει την Ένσταση. Προχωρώ στη νομική πτυχή της Αίτησης. Εφαρμογής τυγχάνει η Διαταγή 25, θεσμός 1[1] των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας. Το θέμα της τροποποίησης δικογράφων απασχολεί τα δικαστήρια εδώ και δεκαετίες με αποτέλεσμα η σχετική επί του θέματος νομολογία να είναι πλούσια και οι εφαρμοστέες αρχές πλήρως αποκρυσταλλωμένες. Στη Χριστοδούλου v. Χριστοδούλου κ.α

(1991)1 Α.Α.Δ. 934, λέχθηκε ότι η σύγχρονη τάση είναι, τα δικαστήρια να επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες περιπτώσεις, έστω και αν η αναγκαιότητα είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης, νοουμένου βέβαια ότι δεν θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που δεν μπορεί να αποζημιωθεί σε χρήμα (βλ. Ευριπίδου κ.α. v. Καννάουρου

(1985)1 Α.Α.Δ. 24, Federal Bank of Lebanon (SAL) v. Σιακόλα

(1999)1(Α) Α.Α.Δ. 44, Federal Bank of Lebanon (SAL) v. Σιακόλα

(2002)1 Α.Α.Δ. 223, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος Α.Ε. κ.α v. Βιομηχανία Χαρίλαος Αλωνεύτης Λτδ κ.α

(2002), 1 (Α) Α.Α.Δ. 237 και Φοινιώτης ν. Greenmar Navigation Ltd κ.α.

(1989)1 Α.Α.Δ. (Ε) στην οποία ο τέως Πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου Γ. Πικής, (Δικαστής τότε) απαριθμεί και συνοψίζει τις εφαρμοστέες αρχές). Τούτων λεχθέντων το θέμα εξακολουθεί να υπόκειται στη διακριτική εξουσία του δικαστηρίου που πρέπει να ασκείται έχοντας υπόψη το σύνολο των περιστατικών της υπόθεσης (βλ. Ταξί Κυριάκος Λτδ v. Ανδρέα Παύλου

(1995)1 Α.Α.Δ. 560). Στην Περικτιόνη Χρίστου ν. Ανδρέα Αζά ως διαχειριστή της περιουσίας του αποβιώσαντος Στυλιανού Σάββα

(1992)1 Α.Α.Δ. 704, επιβεβαιώθηκε η αρχή ότι η τροποποίηση είναι εφικτή σε κάθε στάδιο της δίκης όταν αυτή κρίνεται αναγκαία για τον προσδιορισμό της ουσίας της διαφοράς, εκτός όπου είτε επέρχεται βλάβη στην αντίδικη πλευρά ή ο αιτών την τροποποίηση διακατέχεται από εμφανή κακή πίστη (βλ. Astor Manufacturing and Exporting Co. Ltd κ.α v. Α & G Leventis κ.α

(1993)1 Α.Α.Δ. 726, Saba & Co (T.M.P) v. T.M.P Agents

(1994)1 Α.Α.Δ. 426 και Άννα Latouf Agini v. Eθνική Τράπεζα της Ελλάδος Α.Ε.

(1999)1 (Α) Α.Α.Δ. 11). O παράγοντας "καθυστέρηση" μολονότι σημαντικός, δεν δικαιολογεί αφ' εαυτού την απόρριψη της αίτησης (βλ. Astor Manufacturing and Exporting Co. Ltd κ.α v. Α & G Leventis κ.α (ανωτέρω), Saba & Co (T.M.P) v. T.M.P Agents (ανωτέρω) και Federal Bank of Lebanon (SAL) v. Νίκου Σιακόλα

(1999)1(Α) Α.Α.Δ. 44). Συνεκτιμάται ως λογική απόρροια του άρθρου 30

(2)του Συντάγματος για την ορθή άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου. Στη Γιαννή v. Δημοκρατίας

(1995)3 Α.Α.Δ. 334 τονίστηκαν τα εξής: "Παρέκκλιση από τους Θεσμούς πρέπει να αντιμετωπίζεται στην πρώτη δυνατή ευκαιρία και, εν πάση περιπτώσει, σε χρονικό στάδιο που να μην επηρεάζονται δυσμενώς, είτε τα δικαιώματα της άλλης πλευράς, ή να καταστρατηγούνται οι Θεσμοί, οι οποίοι οριοθετούν το πλαίσιο απονομής της δικαιοσύνης. Κάθε καθυστέρηση στην υποβολή αίτησης για τη θεραπεία παρεκκλίσεων από τους Θεσμούς πρέπει να αιτιολογείται. όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση, ανάλογα μεγαλύτερο είναι το βάρος το οποίο πρέπει να αποσεισθεί για να γίνει δεκτή η αίτηση για την παροχή θεραπείας." Ομοίως στη Φοινιώτης (ανωτέρω), τονίστηκε ότι η παροχή άδειας για τροποποίηση σε προχωρημένο στάδιο της δίκης ασκείται με φειδώ, λαμβάνοντας υπόψη τον εκτροχιασμό της δίκης από την προσδιορισθείσα πορεία και τις αναπόφευκτες επιπτώσεις στα δικαιώματα του αντιδίκου. Στην προκειμένη περίπτωση η αιτιολογία για την υποβολή της Αίτησης από πλευράς αιτήτριας παρατίθεται στην παράγραφο 1 της ενόρκου δηλώσεως της, η οποία έχει ως εξής: "Μετά την αλλαγή και το διορισμό των νέων δικηγόρων μου και μετά από συνομιλία που είχα μαζί τους, ως προς το χειρισμό της παρούσας υπόθεσης μου και της εκ μέρους μου πληροφόρησης ότι οι αρχικές ζημιές που περιγράφονταν στην έκθεση απαίτησης έχουν διαφοροποιηθεί και οι εν λόγω ζημιές έχουν αυξηθεί κατά πολύ για αυτό όπως συμβουλεύομαι από τους δικηγόρους μου η έκθεση απαιτήσεως χρήζει αλλαγών για να αντικατοπτρίζει τη σημερινή πραγματικότητα και τις ζημιές που προκλήθησαν λόγω της συνεχιζόμενης διαρροής μέχρι σήμερα στο διαμέρισμα μου και που είναι πολύ μεγαλύτερες από τις αρχικές..." Ως προανέφερα η πλευρά των καθ' ων η αίτηση εγείρει σωρεία λόγων ένστασης για τους οποίους δεν θα πρέπει να γίνει δεκτή η Αίτηση. Είναι πιστεύω αχρείαστο να καταπιαστώ και να δώσω απαντήσεις σε κάθε λόγο ένστασης ξεχωριστά (βλ. Συρίμη v. Παγκυπριακή Χρηματοδοτήσεις Δημόσια Εταιρεία Λτδ, Πολ.Εφεση 315/07 ημερ. 12.7.2010 σελ. 27-28). Είναι ορθολογικό και ευχερές το ζήτημα να εξεταστεί κατά τρόπο σφαιρικό και ενιαίο, έχοντας βέβαια πάντοτε υπόψη το σύνολο των θέσεων και ισχυρισμών των μερών. Η πρώτη μου επισήμανση κι έχει δίκαιο επ' αυτού η πλευρά των καθ' ων η αίτηση είναι, ότι, η πιο πάνω αιτιολογία δεν είναι ιδιαίτερα διαυγής και λεπτομερής. Δεν γίνεται χρονικός προσδιορισμός της κατ' ισχυρισμό περαιτέρω αναφύουσας ζημιάς, έτσι ώστε να δύναται να συνεκτιμηθεί με απόλυτη ακρίβεια το ενδεχόμενο καθυστέρησης. Αναφορά γίνεται ετεροχρονισμένα στην αγόρευση του συνηγόρου της αιτήτριας. Η αγόρευση όμως, ως γνωστό, δεν προσφέρεται για την παράθεση ή τη διεύρυνση του πλαισίου των γεγονότων. Ούτε δύναται με την αγόρευση να δοθούν εξηγήσεις και απαντήσεις για θέματα για τα οποία χρειάζεται μαρτυρία (βλ. Federal Bank of Lebanon v. Shiakolas

(2002)1 Α.Α.Δ.223). Αυτού λεχθέντος είναι σαφές από την αιτιολογία ότι κατά τους ισχυρισμούς της αιτήτριας, οι προκληθείσες στο διαμέρισμα ζημιές έχουν αυξηθεί κατακόρυφα. Το γεγονός αυτό από μόνο του προσδίδει στην Αίτηση μια ιδιαίτερη σημασία και βαρύτητα για την όλη υπόθεση της αιτήτριας. Συνεπώς η όποια καθυστέρηση κι αν υπήρξε, δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να υπερφαλαγγίσει τον υπέρτατο στόχο που είναι να παρέχεται η δυνατότητα στο διάδικο να προβάλει τους ισχυρισμούς του, κατά τον τρόπο που οι ίδιος θεωρεί πλήρη και ολοκληρωμένο, ενώπιον του Δικαστηρίου. Ομοίως έχει δίκαιο η πλευρά των καθ' ων η αίτηση ότι η αλλαγή δικηγόρου δεν δικαιολογεί αφ' εαυτού την τροποποίηση της δικογραφίας. Την ίδια ώρα όμως δεν είναι δίκαιο ο νέος δικηγόρος και κατ' επέκταση ο διάδικος που εκπροσωπεί, να καθίσταται μέχρι τέλους, δέσμιος της δικογραφίας που ετοίμασε ο προηγουμένως δικηγόρος. Αρκεί να αναφερθεί πως ο λόγος της αλλαγής δικηγόρου, μπορεί κάλλιστα να οφείλεται στην εσφαλμένη ή ελλειμματική παράθεση των θέσεων του πελάτη του στη δικογραφία. Είναι ορθό πιστεύω σε κατάλληλες περιπτώσεις, να παρέχεται δυνατότητα δικογραφικής αναδίπλωσης, νοουμένου πάντοτε ότι δεν πλήττονται τα δικαιώματα της άλλης πλευράς. Συνεπώς ακόμα κι αν η προτεινόμενη τροποποίηση σχετίζεται και με την αλλαγή (ή προσθήκη) του δικηγόρου, αυτός δεν είναι λόγος για να απορριφθεί η Αίτηση. Εξάλλου η αναμόρφωση της Έκθεσης Απαίτησης που θα επέλθει δεν αφορά αναδιατύπωση των υφιστάμενων γεγονότων αλλά κυρίως τη συμπερίληψη νέων γεγονότων. Η συμπερίληψη αυτή είναι άσχετη με τον διορισμό και ή την προσθήκη νέου δικηγόρου. Σε ότι αφορά τη θέση της πλευράς των καθ' ων η αίτηση ότι θα επηρεαστούν δυσμενώς από την τροποποίηση, δεν μπορώ σε καμία περίπτωση να τη δεχτώ. Το γεγονός ότι η απαίτηση που θα αντιμετωπίσουν θα είναι πολύ πιο δαπανηρή από την αρχική, δεν σημαίνει ότι επηρεάζονται δυσμενώς. Η δυσμένεια στην οποία αναφέρεται η Νομολογία αφορά τη διαδικασία. Δηλαδή, να μην πληγούν τα διαδικαστικά τους δικαιώματα, όπως για παράδειγμα το δικαίωμα τους να υπερασπιστούν. Στην προκειμένη περίπτωση η ακρόαση δεν έχει αρχίσει. Συνακόλουθα δεν έχουν καταθέσει μάρτυρες ούτε και έχουν διαμορφωθεί ανεπανόρθωτα ή δυσμενή τετελεσμένα για την πλευρά των καθ' ων η αίτηση. Ομοίως διαφωνώ με τη θέση των καθ' ων η αίτηση ότι με την προτεινόμενη τροποποίηση προστίθεται νέα βάση αγωγής. Απλώς επεκτείνεται το πραγματικό πλαίσιο γεγονότων της υπάρχουσας βάσης αγωγής και αυξάνεται το ύψος της αξιούμενης αποζημίωσης. Από τη στιγμή όμως που η αύξηση εδράζεται στην υφιστάμενη και όχι σε νέα βάση αγωγής, τούτο είναι απόλυτα θεμιτό. Στη Saba & Co (T.M.P) v. T.M.P Agents (ανωτέρω) σε αγωγή για ψευδολογία, προστέθηκε αξίωση για αποζημιώσεις για ειδική ζημιά η οποία δεν θεωρήθηκε ότι ισοδυναμούσε με εισαγωγή νέας βάσης αγωγής. Στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος Α.Ε. κ.α v. Βιομηχανία Χαρίλαος Αλωνεύτης Λτδ κ.α (ανωτέρω) η αίτηση τροποποίησης υποβλήθηκε μετά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας και ήταν η τρίτη στη σειρά για τροποποίηση του ιδίου δικογράφου. Επικυρώνοντας την πρωτόδικη απόφαση με την οποία επετράπη η τροποποίηση, το Ανώτατο Δικαστήριο στις σελ. 240-241 τόνισε τα εξής: "Ορθά διαπίστωσε ο πρωτόδικος δικαστής ότι η εισαγωγή των πρόσθετων στοιχείων, έστω και καθυστερημένα, δεν συνιστά προσθήκη νέας βάσης αγωγής ούτε αποτελεί παρέκκλιση από την καθορισθείσα πορεία των πραγμάτων. Η προσθήκη των προαναφερθέντων στοιχείων απλά θα συνιστούσε διεύρυνση της υφιστάμενης πραγματικής βάσης και συνακόλουθα της αξίωσης, γεγονός το οποίο, σύμφωνα με την ορθή εκτίμηση του δικάσαντος δικαστηρίου, εύκολα και χωρίς ζημιογόνα επακόλουθα θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί από τους εναγόμενους/εφεσείοντες." Τέλος δεν έχει καταδειχθεί πως η αιτήτρια στην εδώ περίπτωση διακατέχεται από κακή πίστη ή ότι προωθεί αλλότρια κίνητρα. Τουναντίον φαίνεται να είναι απόλυτα γνήσια η επιθυμία της να θέσει ενώπιον του Δικαστηρίου, τα γεγονότα που συνθέτουν την υπόθεση της κατά τον τρόπο που η ίδια θεωρεί ολοκληρωμένο και πλήρη. Για όλους τους πιο πάνω λόγους η Αίτηση εγκρίνεται. Εκδίδεται διάταγμα ως η παράγραφος Α της Αίτησης. -Η τροποποιημένη Έκθεση Απαίτησης να καταχωρηθεί εντός 15 ημερών από τη σύνταξη του διατάγματος. -Η τροποποιημένη Υπεράσπιση να καταχωρηθεί εντός 15 ημερών από την επίδοση της τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης. -Κατά τα λοιπά να ακολουθηθούν οι Θεσμοί Πολιτικής Δικονομίας. Όσον αφορά τα έξοδα, ως είθισται, ο αιτών την τροποποίηση θα πρέπει να επωμισθεί τη δαπάνη που προκλήθηκε αφού εκείνος με το δικονομικό διάβημα προκάλεσε την εκτροπή. Τα έξοδα της Αίτησης συνεπώς και όλα τα έξοδα που χάνονται (costs thrown away) λόγω της τροποποίησης, όπως αυτά θα υπολογισθούν από τον πρωτοκολλητή στο τέλος της διαδικασίας, επιδικάζονται υπέρ των καθ' ων η αίτηση και εναντίον της αιτήτριας. (Υπ.) .......... Στ. Ν. Σταύρου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής [1] 1. The Court or a Judge may, at any stage of the proceedings, allow either party to alter or amend his indorsement or pleadings, in such manner and on such terms as may be just, and all such amendments shall be made as may be necessary for the purpose of determining the real questions in controversy between the parties. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο