ΒΑΣΟΥ ΚΟΝΝΑΡΗ ν. ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Αρ. Αγωγής: 10052/04, 27.9.2010 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2010:A302 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Μ. Παπαμιχαήλ, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 10052/04 Μεταξύ: ΒΑΣΟΥ ΚΟΝΝΑΡΗ, εκ Λεμεσού Ενάγοντα και ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εναγομένου -------------------- ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 27.9.2010 ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για τον Ενάγοντα: κα Στ. Ερωτοκρίτου Για τον Εναγόμενο: κ. Ρ. Μαππουρίδης (για ν΄ ακούσει απόφαση ο κ. Πιερής Ασσιώτης) Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο Ενάγων, ηλικίας 40 ετών κατά τον ουσιώδη χρόνο εργαζόταν από το 1983 στα Δημόσια Έργα (από το έτος 1987 ως εργοδηγός) υπέστη εργατικό ατύχημα στις 26 Απριλίου 2004 για το οποίο ανέλαβαν πλήρη ευθύνη οι εργοδότες του και από το οποίο υπέστη σοβαρές μόνιμες σωματικές βλάβες και σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα. Ο ίδιος ο Ενάγων στην ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία του περιέγραψε τις επιπτώσεις του τραυματισμού του, στην αδυναμία εκτέλεσης των καθηκόντων του ως εργοδηγός όσο και στην προσωπική και οικογενειακή του ζωή. Ο Ενάγων συνεπεία του τραυματισμού του δεν μπορεί να εκτελεί τα καθήκοντα εργοδηγού και επιστάτη στο Τμήμα Δημοσίων Έργων στη Λεμεσό λόγω της αδυναμίας του να εκτίθεται στον ήλιο και κατά συνέπεια να εργαστεί σε εξωτερικούς χώρους. Για το λόγο αυτό του ανατέθηκαν γραφειακά καθήκοντα τα οποία εκτελεί στο γραφείο. Συνεπεία επίσης του σοβαρού τραυματισμού του ο Ενάγων υπέστη μόνιμη ημιπάρεση των αριστερών άκρων για την οποία επιβάλλεται φυσιοθεραπεία εφ΄ όρου ζωής. Εφ΄ όρου ζωής επιβάλλεται επίσης να υποβάλλεται σε ψυχοθεραπεία. Τα πρώτα χρόνια μετά το ατύχημα είχε συχνά επιληπτικές κρίσεις οι οποίες έχουν αραιώσει τα τελευταία χρόνια και οι οποίες τον ανάγκασαν να εργοδοτήσει οικιακή βοηθό για να τον φροντίζει και να του παρέχει βοήθεια κατά τη διάρκεια των επιληπτικών αυτών κρίσεων. Η κατάσταση της ψυχικής του υγείας τον οδήγησε σε δύο απόπειρες αυτοκτονίας αφού συνεπεία της αλλαγής της προσωπικότητας του από τη λήψη ψυχοφαρμάκων επήλθε σεξουαλική ανικανότητα και στη συνέχεια διάσταση με τη σύζυγο του. Στερήθηκε και εξακολουθεί να μην έχει σχέσεις με τα τέσσερα παιδιά του (εκτός από μια θυγατέρα του τα τελευταία χρόνια) όπως επίσης και με το ευρύτερο οικογενειακό του περιβάλλον, τους γονείς του και την κοινωνία γενικά παρά το γεγονός ότι προ του ατυχήματος ήταν πολύ δραστήριο (αθλητής, ποδοσφαιριστής, κυνηγός) και κοινωνικοποιημένο άτομο (είχε εκλεγεί στην Κεντρική Επιτροπή του ΔΗΚΟ ως υπεύθυνος για τη νεολαία και την ύπαιθρο σε αγροτικά θέματα, ενώ το 2001 ήταν υποψήφιος βουλευτής του ΔΗΚΟ). Όλα τα επίδικα θέματα της αγωγής έχουν επιλυθεί και έχει εκδοθεί απόφαση προς όφελος του Ενάγοντος, πλην των γενικών αποζημιώσεων στιες οποίες ο ίδιος δικαιούται για τον τραυματισμό του, τον πόνο, την ταλαιπωρία και τις σοβαρές συνέπειες που αυτός θα έχει στο υπόλοιπο της ζωής του. Επίσης επίδικο θέμα παρέμεινε η μείωση της εργασιακής ικανότητας του Ενάγοντα ο οποίος δεν μπορεί να εκτελεί τα καθήκοντα της θέσης του αλλά άλλα γραφειακά καθήκοντα. Για το θέμα της μείωσης της εργασιακής του ικανότητας ο Ενάγων προσέφερε στο Δικαστήριο τη μαρτυρία της κυρίας Ευάνθης Κοζάκη, Λειτουργού Δημόσιας Διοίκησης και Προσωπικού στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης και Προσωπικού του Υπουργείου Οικονομικών. Η μάρτυρας εξήγησε στο Δικαστήριο ότι σήμερα ο Ενάγων ασκεί μέρος των καθηκόντων του επιστάτη και επίσης ελαφρότερα καθήκοντα που μπορεί ο ίδιος να εκτελέσει με βάση την κατάσταση της υγείας του και πληρώνεται όχι από το κονδύλι του Προϋπολογισμού που τιτλοφορείται «Απολαβές ωρομίσθιου Προσωπικού» αλλά από αναπτυξιακά ταμεία. Έγιναν προσπάθειες να εξευρεθεί άλλη κατάλληλη ωρομίσθια θέση για την τοποθέτηση του Ενάγοντος, δεν κατέστη όμως δυνατό να εξευρεθεί τέτοια θέση, τα καθήκοντα της οποίας να μπορεί να εκτελέσει ο Ενάγων με βάση την κατάσταση της υγείας του εντός της επαρχίας Λεμεσού. Διευκρίνισε, επίσης, ότι ο Ενάγων δεν υπόκειται σε κίνδυνο απόλυσης εκτός αν υπάρξει απόφαση του Κυβερνητικού Ιατροσυμβουλίου με την οποία να κριθεί μόνιμα ολικά ανίκανος ή να διαπράξει σοβαρό πειθαρχικό παράπτωμα. Ενώπιον του Δικαστηρίου δεν υπάρχει μαρτυρία ότι η κατάσταση της υγείας του Ενάγοντα αναμένεται ότι θα επιδεινωθεί με αποτέλεσμα να απωλέσει την εργασία του. Το αντίθετο θα έλεγα. Η κατάσταση της υγείας του τόσο της σωματικής όσο και της ψυχικής λόγω των φυσιοθεραπειών και της ψυχοθεραπείας στην οποία υποβάλλεται παρουσιάζει σταθερή βελτίωση. Οι χρηματικές αποζημιώσεις για απώλεια ικανότητας προς εργασία αποτέλεσαν αντικείμενο μελέτης στην υπόθεση Μαυροπετρή ν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66, και επαναλαμβάνονται στην Ανδρέας Καϊλας ν. Ανδρέα Παπαχαραλάμπους ως διαχειριστή της περιουσίας του αποβιώσαντος Κώστα Σιάττη, Πολιτική Έφεση 248/06, ημερ. 29.5.2009: «.Το ύψος συναρτάται μ΄ όλους εκείνους τους παράγοντες που τείνουν να διαφωτίσουν για την πιθανότητα απώλειας εισοδήματος στο μέλλον. Η μέθοδος του πολλαπλασιαστή και του πολλαπλασιαστέου δεν προσφέρεται σ΄ αυτή την περίπτωση. Ελλείπει ο πολλαπλασιαστέος. Μεταξύ των παραγόντων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, όπως επισημαίνεται, είναι η ηλικία του ενάγοντα, η επαγγελματική του κατάσταση και κατάρτιση, καθώς και η φύση της ανικανότητας του (για εργασία).» Ο Ενάγων έτυχε ορθής μεταχείρισης από τη Δημόσια Υπηρεσία στην παρούσα υπόθεση. Του ανατέθησαν ελαφρότερα καθήκοντα τα οποία μπορεί να εκτελεί σύμφωνα με την κατάσταση της υγείας του. Επίσης ως Δημόσιος υπάλληλος έχει καθορισμένα εισοδήματα τα οποία εξακολουθεί να λαμβάνει. Ο φόβος ή η εικασία ότι πιθανόν στο μέλλον να χάσει τα εισοδήματα του αν καταστεί πλήρως ανίκανος για εργασία δεν αποζημιώνεται, ούτε και μια πιθανή μελλοντική πλήρης ανικανότητα προς εργασία επιβεβαιώνεται ή αναμένεται μέσα από τις ιατρικές γνωματεύσεις ή τη μαρτυρία που έχω ενώπιον μου. Η περίπτωση του Ενάγοντα διαφοροποιείται πλήρως από την υπόθεση του Εφεσείοντα (στρατιωτικού) στην υπόθεση που εισηγήθηκε η κα Ερωτοκρίτου Νεόφυτος Σολωμού ν. Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας, Π.Ε. 366/06, ημερ. 29.5.2009, προς τον οποίο επιδικάστηκαν επιπλέον £8.000 διότι δεν μπορούσε να ασκήσει πλέον τα καθήκοντα του επαγγέλματος του Στρατιωτικού που συνειδητά είχε επιλέξει να επαγγέλλεται (και όχι για επηρεασμό της σταδιοδρομίας του). Η αξίωση του Ενάγοντα για καταβολή επιδόματος για εξωτερική απασχόληση δεν ευσταθεί γιατί το επίδομα αυτό δεν αποτελεί εισόδημα αλλά προορίζεται για κάλυψη των πραγματικών εξόδων που προκύπτουν από την απασχόληση εκτός γραφείου. Κατά συνέπεια δεν προκύπτει οποιαδήποτε απώλεια η οποία να χρήζει αποκατάστασης με την επιδίκαση χρηματικής αποζημίωσης. Ο Ενάγων κατά το ατύχημα υπέστη κρανιοεγκεφαλική κάκωση με διάσειση εγκεφάλου σοβαρού βαθμού και κάταγμα κρανίου. Θλάση εγκεφάλου και αυχένα, μετατραυματική επιληψία και μεγάλου βαθμού αδυναμία των αριστερών άκρων. Σαν συνέπεια των πιο πάνω τραυμάτων του ο Ενάγων παρουσίαζε νυσταγμό κατά τις απότομες κινήσεις της κεφαλής ναυτία, σημαντική αδυναμία των αριστερών άκρων (πάρεση). Η πάρεση των αριστερών άκρων και η μετατραυματική επιληψία είναι μόνιμες καταστάσεις και θα συνοδεύουν τον ασθενή σε όλη του τη ζωή. Υπήρξαν μετατραυματικές επιληπτικές κρίσεις με λιποθυμικά επεισόδια, πονοκέφαλοι, ζαλάδες συνοδευόμενοι με αναγούλες και δύσπνοιες, διαταραχές ύπνου με εφιαλτικά όνειρα και συχνές διακοπές, αγχώδης υπερένταση με συγκινησιακές διαταραχές. Σαν συνέπεια ο Ενάγων παρουσίασε έντονο άγχος με τάσεις αυτοκτονίας και αυτοκαταστροφής και προβλήματα στη συμπεριφορά του. Επίσης ο Ενάγων δεν μπορεί να εργαστεί σε υπαίθριους χώρους. Ο Ενάγων είναι υποχρεωμένος να συνεχίσει φυσιοθεραπεία για να αντιμετωπίσει τα κινητικά προβλήματα των αριστερών άκρων που αντιμετωπίζει για όλη του τη ζωή, όπως επίσης και ψυχοθεραπεία για να βελτιωθεί η κατάσταση της ψυχικής του υγείας. Τη διετία 2004-2006 ο Ενάγων παρουσίαζε γλωσσικές διαταραχές στο λόγο του με κύριο χαρακτηριστικό τη δυσκολία στην ομιλία η οποία ήταν ακατανόητη (δυσαρθρία). Επίσης παρουσίαζε διαταραχές στις γνωστικές λειτουργίες του εγκεφάλου, στην προσοχή, αντίληψη, συγκέντρωση και μνήμη οι οποίες ήταν ελλειμματικές. Δυσκολίες παρουσίαζε επίσης στην αναπνοή και την κατάποση, γεγονός που επηρέαζε όχι μόνο την ομιλία αλλά και τη σίτιση του. Εμφανή επίσης ήταν τα χαρακτηριστικά αποπροσανατολισμού του χώρου και του χρόνου από τον ίδιο και η βαριά μορφής κατάθλιψη που τον διέκρινε. Έτυχε βοήθειας από λογοπαθολόγο-λογοθεραπεύτρια στο πρότυπο κέντρο θεραπειών ΠΑΝΔΕΚΤΗΣ. Κατά τη διάρκεια της μαρτυρίας του ενώπιον του Δικαστηρίου παρουσιάστηκε ευερέθιστος, ευέξαπτος, χωρίς συνειρμό στις σκέψεις του, ευσυγκίνητος, πολλές δε από τις ερωτήσεις που του υποβάλλοντο τις εκλάμβανε ότι τον έθιγαν προσωπικά ενώ ήταν εμφανής η αλλαγή στη διάθεση του χωρίς αποχρώντα λόγο (κλάμα, γέλιο, θυμός χωρίς αιτία και λόγο). Ο Ενάγων υπέστη ένα σοβαρό τραυματισμό στο κεφάλι (κρανιοεγκεφαλική κάκωση) ο οποίος άφησε σ΄ αυτόν σοβαρά κατάλοιπα τόσο στην σωματική του υγεία (ημιπάρεση των αριστερών άκρων) όσο και στην ψυχική του υγεία (βαριάς μορφής κατάθλιψη, επιληπτικές κρίσεις). Επίσης ο Ενάγων απώλεσε τη σεξουαλική του ικανότητα. Η ζωή του άλλαξε δραστικά. Οι επιληπτικές κρίσεις οι οποίες όντως αραίωσαν τα τελευταία χρόνια εγκυμονούν κινδύνους για τη σωματική του υγεία. Τα κινησιακά προβλήματα δεν του επιτρέπουν να αθλείται, να δραστηριοποιείται και μ΄ αυτό τον τρόπο να κοινωνικοποιείται. Έχασε την οικογένεια του και απομονώθηκε από το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Αμφότεροι οι δικηγόροι των διαδίκων έχουν εισηγηθεί στο Δικαστήριο ποσά με τη μορφή γενικών αποζημιώσεων για την αποκατάσταση της ζημιάς που υπέστη ο Ενάγων υπό μορφή πόνου και ταλαιπωρίας. Η μεν κα Ερωτοκρίτου εισηγήθηκε το ποσό των £200.000, ενώ αντίθετα ο κ. Μαππουρίδης το ποσό των €60.000. Οι βασικές αρχές που διέπουν το ζήτημα των γενικών αποζημιώσεων, όπως αυτές έχουν συνοψισθεί στη Χαριλάου ν. Νικολάου
(2003)1 Α.Α.Δ. 1460, έχουν ως εξής: (σελ. 1473-1475) «Έχει νομολογηθεί ότι σκοπός της επιδίκασης αποζημιώσεων είναι να δοθεί στον ενάγοντα αποζημίωση για τη ζημιά, απώλεια ή βλάβη που έχει υποστεί. Οι αρχές που διέπουν τον προσδιορισμό των αποζημιώσεων συνοψίζονται στην απόφαση του Πική, Δ. - όπως ήταν τότε - στην Paraskevaides (Overseas) Ltd and Another n. Christofi
(1982)1 C.L.R. 789, 793. Παραθέτουμε σε μετάφραση το σχετικό απόσπασμα: «Στόχος των αποζημιώσεων που επιδικάζονται είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά του διαδίκου που τραυματίστηκε χωρίς να εναποτίθεται υπέρμετρο βάρος πάνω στον αδικοπραγούντα. (βλ. Fletcher v. Autocar Transporters Ltd [1968] 1 All E.R. 726, Constantinou v. Salahouris
(1969)1 C.L.R. 416). Mε άλλες λέξεις, το ποσό που επιδικάζεται πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτό. Συνεπώς, η κοινωνική δεοντολογία κατά τον ουσιώδη χρόνο είναι σε κάθε περίπτωση παράγοντας σχετικός προς το έργο μας ειδικά σε σχέση με μη χρηματική απώλεια. Η χρηματική ζημιά, ως περισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού εξαρτάται λιγότερο από κοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη, στο τέλος της πορείας, σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης.» (βλ. και Fysco Constructing Co Ltd v. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 1014, 1028 και Μιχαήλ κ.α. ν. Φίλιος Γ. Συκοπετρίτης Λτδ κ.α.
(2000)1 Α.Α.Δ. 1049). Η αποζημίωση για αστικά αδικήματα δεν έχει σκοπό την τιμωρία αλλά την αποκατάσταση. Αυτή τούτη η ατέλεια του χρήματος ως μέσου για αποκατάσταση δεν πρέπει να επενεργεί προς επαύξηση των αποζημιώσεων (βλ. Μαυροπετρή ν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66, 74). Η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου έχει επιδείξει μια σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων. Έχει τονίσει την ανάγκη για μια πιο δίκαιη και φιλελεύθερη αποτίμηση του ανθρώπινου πόνου και των πολλαπλών στερήσεων που προκαλούν οι αναπηρίες στα θύματα της αμέλειας (βλ. Παναγή ν. Θεοδώρου
(1992)1 Α.Α.Δ. 1303, Ηρακλέους ν. Πίτρου
(1994)1 Α.Α.Δ. 239, Παναγιώτου ν. Φραγκέσκου κ.α.
(1999)1 Α.Α.Δ. 687, και Βρυωνίδης ν. Σωφρονίου
(1997)1(Β) Α.Α.Δ. 1181). Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια της αρχής του stare decisis αλλά παρέχουν καθοδήγηση (βλ. Παναγή, πιο πάνω). Πρέπει, επίσης, να λαμβάνεται υπόψη η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος. Αμφότεροι οι δικηγόροι επικαλούνται την πρόσφατη αυθεντία Ανδρέας Καϊλας ν. Ανδρέας Παπαχαραλάμπους ως διαχειριστής της περιουσίας του αποβιώσαντα Κώστα Σαήττη (ανωτέρω) στην οποία επιδικάστηκαν €100.000 ως γενικές αποζημιώσεις σε νεαρό ηλικίας 16 ½ ετών ο οποίος ενεπλάκη σε τροχαίο ατύχημα από το οποίο τραυματίστηκε σοβαρά, στον οποίο δεν παρουσιάστηκαν μετατραυματικές επιληπτικές κρίσεις και του οποίου η όραση μειώθηκε από το 70% του κανονικού στο 50%. Θα συμφωνήσω με την κα Ερωτοκρίτου ότι η υπόθεση Καϊλας (ανωτέρω) θα πρέπει να διαφοροποιηθεί από την παρούσα γιατί παρά το γεγονός ότι ο Εφεσείων ήταν 16 ½ ετών, εντούτοις προ του ατυχήματος δεν είχε φυσιολογικές νοητικές λειτουργίες, δεν παρέμεινε σε αυτόν μόνιμη σωματική ανικανότητα (πλην τη μείωση της όρασης), δεν έπασχε από μετατραυματικά ψυχιατρικά προβλήματα, ούτε παρουσιάστηκαν επιληπτικές κρίσεις και δεν έχασε τη σεξουαλική του ικανότητα. Κατά συνέπεια θα πρέπει στην παρούσα υπόθεση να επιδικαστεί κατά την άποψη μου προς τον Ενάγοντα μεγαλύτερο ποσό. Η αυθεντία την οποία ο κ. Μαππουρίδης εισηγήθηκε στο Δικαστήριο Χαράλαμπος Χαραλάμπους ν. Κυριάκου Πογιατζή
(1998)1(Β) Α.Α.Δ. 726, όπου επίσης επιδικάστηκαν υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων £7.000 δεν μπορεί να θεωρηθεί βοηθητική και διαφοροποιείται πλήρως από την παρούσα υπόθεση, τόσο γιατί η πιθανότητα ανάπτυξης επιληπτικών κρίσεων ήταν σε ποσοστό 10%, αλλά και γιατί το Εφετείο ανέφερε ότι το επιδικασθέν ποσό ήταν πολύ χαμηλό και εάν υπήρχε αντέφεση θα αύξανε το ποσό που παραχωρήθηκε. Έχοντας υπόψη μου τα τραύματα του Ενάγοντος αλλά κυρίως τις συνέπειες τους στην προσωπική, οικογενειακή, κοινωνική του ζωή αλλά και τις υποθέσεις Ανδρέας Καϊλας (ανωτέρω), Ανδρέας Πασάντας ν. Πανίκος Μόρου, Π.Ε. 37/07, ημερ. 23.5.2008, όπου επιδικάστηκαν σε 12χρονο που υπέστη ένα σοβαρότερο τραυματισμό (βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση) £250.000 με σοβαρά νευρολογικά κατάλοιπα, διαταραχές της προσωπικότητας και έκπτωση στις διανοητικές λειτουργίες και την A. Panayides Constructing Ltd v. Χαραλάμπους
(2004)1 Α.Α.Δ. 416, όπου επιδικάστηκαν £200.000 σε νεαρό 20 ετών για ένα σοβαρότερο τραυματισμό (κάταγμα κρανίου) με πιθανότητα μετατραυματικών επιληπτικών κρίσεων, δεξιά σπαστική ημιπάρεση, πλήρη απώλεια λειτουργικότητας αριστερού χεριού και σοβαρή δυσκολία στην ομιλία, ακράτεια ούρων, δυσκολία στην κατάποση, θεωρώ ότι το ποσό των €200.000 συνιστά λογική αποζημίωση του Ενάγοντα. Ως εκ των ανωτέρω εκδίδεται απόφαση προς όφελος του Ενάγοντος για ποσό €200.000 πλέον νόμιμο τόκο από την ημερομηνία καταχώρισης της παρούσας αγωγής, δηλαδή τις 27 Οκτωβρίου 2004, πλέον €25.000 συμφωνηθέντα έξοδα έναντι των εξόδων του Ενάγοντος με νόμιμο τόκο επίσης από την καταχώριση της αγωγής, δηλαδή 27.10.2004, πλέον Φ.Π.Α.. (Υπ.) ................ Μ. Παπαμιχαήλ, Α.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΦΚ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο