George L Ioannou (Estates) Ltd ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Αγωγή αρ. 10179/2003, 30 Δεκεμβρίου, 2010

(1982)1 C.L.R 462]. Κατ' αρχάς, η ακύρωση μιας διοικητικής απόφασης δεν θεμελιώνει αφ' εαυτής (ipso facto) και άνευ άλλου τινός δικαίωμα αποζημιώσεων από Πολιτικό Δικαστήριο. Μετά την έκδοση ακυρωτικής απόφασης, η διοίκηση έχει πρώτιστη και επιτακτική υποχρέωση να συμμορφωθεί ενεργώς με αυτήν και να αποκαταστήσει τη νομιμότητα, η οποία έχει τρωθεί με την, εν τέλει, ακυρωθείσα απόφασή της. Η υποχρέωση αυτή αποτελεί μια νόμω οφειλόμενη ενέργεια εφ' όσον επιβάλλεται δια του Άρθρου 146.5 του Συντάγματος. Ο διοικούμενος ο οποίος επέτυχε την δικαστική ακύρωση μιας διοικητικής απόφασης έχει αντίστοιχο δικαίωμα. Η αποκατάσταση της νομιμότητας προϋποθέτει, κατ' αρχήν, την εκ μέρους της διοίκησης αποκατάσταση των πραγμάτων στην κατάσταση που ευρίσκοντο πριν από την ακυρωτική απόφαση καθώς και την επανεξέταση του ζητήματος επί τη βάσει των ευρημάτων του ακυρωτικού Δικαστηρίου όσον αφορά στα γεγονότα. Η αποκατάσταση των πραγμάτων συχνά επιβάλλει την καταβολή αποζημιώσεων στον ζημιωθέντα, από την ακυρωθείσα διοικητική απόφαση, διοικούμενο ή την παροχή σε αυτόν άλλης, κατάλληλης θεραπείας [Νίκολας ν. Δημοκρατία

(2001)1 (Β) Α.Α.Δ. 983, 1002 έως και 4]. Σε περίπτωση που η διοίκηση αρνηθεί ή παραλείψει να ενεργήσει ως ανωτέρω, τότε ο ζημιωθείς διοικούμενος νομιμοποιείται να καταχωρίσει αγωγή επικαλούμενος, ως αιτία, το δικαίωμα που θεσμοθετείται διά του Άρθρου 146.6 του Συντάγματος. Απαραίτητες προϋποθέσεις για την παραδεκτή καταχώριση τέτοιας αγωγής είναι οι ακόλουθες: (α) η εξασφάλιση ακυρωτικής απόφασης από το Ανώτατο Δικαστήριο, στα πλαίσια άσκησης της αναθεωρητικής του δικαιοδοσίας, (β) η υποβολή, εκ μέρους του ζημιωθέντος διοικουμένου, προς τη διοίκηση, γραπτού αιτήματος για την καταβολή αποζημιώσεων ή για την παροχή άλλης κατάλληλης θεραπείας και (γ) η απόρριψη του αιτήματος αυτού ή παράλειψη της διοίκησης να το εξετάσει (Νίκολας ν. Δημοκρατίας (ανωτέρω), Rosary Gardens Ltd v. Δημοκρατίας

(2006)1 (Α) Α.Α.Δ. 230, 234) Εφ΄ όσον διαπιστωθεί η συνδρομή των τριών αυτών προϋποθέσεων, εξετάζεται η βασιμότητα των αξιώσεων του ενάγοντος. Οι αξιώσεις είναι βάσιμες εφ΄ όσον αποδειχθεί, επί τη βάσει του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, πως ο ενάγων, πράγματι, υπέστηκε ζημιά από την ακυρωθείσα διοικητική απόφαση ή υπέστηκε ζημιά ως άμεση συνέπεια της απόφασης αυτής. Τέλος, εφ' όσον αποδειχθεί πως η ακυρωθείσα διοικητική απόφαση υπήρξε ζημιογόνος, επιδικάζονται αποζημιώσεις δίκαιες και εύλογες. Για τον προσδιορισμό του ύψους των δίκαιων και εύλογων αποζημιώσεων συνεκτιμούνται όλοι οι σχετικοί παράγοντες [Νίκολας ν. Δημοκρατίας (ανωτέρω) 997 και 1006, δείτε, επίσης, τις αποφάσεις Εγγλεζάκη κ.ά. ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας

(1992)1 Α.Α.Δ. 697, Μαυρονύχης ν. Αρχής Βιομηχανικής Καταρτίσεως

(1995)1 Α.Α.Δ. 612, Δήμος Αραδίππου ν. Γεωργιάδης

(2000)1 Α.Α.Δ. 1000 και Vnukovo Airlines (V.A.) κ.ά. ν. Γενικού Εισαγγελέα

(2001)1 (Β) Α.Α.Δ. 969]. Ακολουθεί η σύνοψη των δικογραφημένων θέσεων των διαδίκων. Ας σημειωθεί πως επίδικα είναι όσα θέματα προσδιορίζονται στις έγγραφες προτάσεις. Το παραδεκτό και το βάσιμο των αξιώσεων των εναγόντων θα κριθεί λαμβανομένων υπ΄ όψιν αφ΄ ενός των όσων αυτοί καταγράφουν, στις έγγραφες προτάσεις τους, ως βάση της αγωγής τους και αφ΄ ετέρου των όσων οι εναγομένοι προβάλλουν ως υπεράσπιση (Παναγή κ.α. ν. Λαζάρου κ.α.

(1996)1 (Β) Α.Α.Δ. 1317, Χριστοδούλου ν. Χρ. Μαρνέρος και Σία Λτδ

(1997)1 (Β) Α.Α.Δ. 718 και Τσαγγάρη ν. Γαβριηλίδου κ.α.

(2003)1 (Α) Α.Α.Δ. 472). Οι ενάγοντες δικογραφούν τα εξής: Κατά πάντα ουσιώδη χρόνο, οι ίδιοι ήσαν και εξακολουθούν να είναι οι ιδιοκτήτες του κτήματος υπ΄ αριθμόν εγγραφής Ε13, τεμάχιο 13, Φ./Σχ. XL64.6.II, τμήμα Ε, το οποίο βρίσκεται στην περιοχή του Αγίου Λαζάρου, εντός των τοπικών ορίων του Δήμου Λάρνακος («το κτήμα»). Στις 27.8.97 εξεδόθηκε, εν σχέση με το κτήμα, η πολεοδομική άδεια υπ΄ αριθμόν ΠΑ 219/97. Αυτή αφορούσε στην ανέγερση τετραόροφης οικοδομής με τρία

(3)καταστήματα και έξι

(6)διαμερίσματα («η τετραόροφη οικοδομή») και ίσχυσε έως και τις 26.8.

1. Στις 14.9.98 ενεκρίθηκε και η σχετική άδεια οικοδομής η οποία, όμως, ουδέποτε εξεδόθηκε. Περί το Μάρτιο του έτους 2000, κατόπιν οδηγιών και εντολών του Δήμου Λάρνακος, οι ίδιοι κατεδάφισαν το μοναδικό κτίριο το οποίο υφίστατο επί του κτήματος, γιατί αυτό κρίθηκε ετοιμόρροπο και επικίνδυνο. Στις 16.2.01 εξεδόθηκε Διάταγμα Διατήρησης το οποίο αφορούσε και στο κτήμα (Κ.Δ.Π. 66/01, «το Διάταγμα Διατήρησης»). Οι ίδιοι προσέβαλαν το Διάταγμα Διατήρησης διά της προσφυγής αρ. 365/2001 και στις 30.1.03 εξεδόθηκε ακυρωτική απόφαση. Με επιστολή του δικηγόρου τους ίδιας ημερομηνίας (30.1.03), ζήτησαν από τον εναγόμενο να συμμορφωθεί με το ακυρωτικό αποτέλεσμα της προσφυγής αρ. 365/2001 και να τους προσφέρει θεραπεία για τις απώλειες, τις ειδικές ζημιές, την υλική και την ηθική βλάβη και την ταλαιπωρία που υπέστηκαν συνεπεία του, εν τέλει, ακυρωθέντος Διατάγματος Διατήρησης. Πλην όμως, ο εναγόμενος δεν ανταποκρίθηκε και ούτε υπήρξε επανεξέταση. Ενόσω ίσχυε το Διάταγμα Διατήρησης, και συγκεκριμένα κατά την περίοδο μεταξύ της 16.2.01 (οπότε αυτό δημοσιεύθηκε) έως και τις 30.1.03 (οπότε αυτό ακυρώθηκε), οι ίδιοι υπέστηκαν απώλεια, ειδικές ζημιές, υλική και ηθική βλάβη και ταλαιπωρία εφ΄ όσον επλήγη το συνταγματικώς κατοχυρωμένο δικαίωμά τους να αναπτύξουν και να απολαύσουν την ιδιοκτησία τους. Εξ ου και εγείρουν την προκείμενη αγωγή και διεκδικούν, εντόκως, ειδικές αποζημιώσεις συμποσούμενες στις Λ.Κ.31.572, γενικές αποζημιώσεις, δίκαιη ή/και εύλογη αποζημίωση και τιμωρητικές αποζημιώσεις. Σημειώνω πως διά της παρα. 5 της απάντησης που κατεχώρισαν, οι ενάγοντες επεφύλαξαν το δικαίωμά τους να παρουσιάσουν την προαναφερθείσα επιστολή του δικηγόρου τους ημερ. 30.1.03 κατά την ακροαματική διαδικασία. Διά της υπεράσπισής του ο εναγόμενος, μεταξύ άλλων, αρνείται ρητώς ότι οι ενάγοντες, δι΄ επιστολής του δικηγόρου τους ημερ. 30.1.03, τον εκάλεσαν να συμμορφωθεί με το ακυρωτικό αποτέλεσμα της απόφασης επί της προσφυγής αρ. 365/
2. Επίσης, αρνείται ρητώς ότι οι ενάγοντες υπέστηκαν οιανδήποτε ζημιά, απώλεια ή βλάβη ενόσω ίσχυε το, εν τέλει, ακυρωθέν Διάταγμα Διατήρησης. Προσθέτει πως η ισχύς της πολεοδομικής άδειας υπ΄ αριθμόν ΠΑ 219/97, η οποία αφορούσε στο κτήμα, έληξε στις 26.8.00, η δε σχετική άδεια οικοδομής ουδέποτε εξεδόθηκε εφ΄ όσον προϋπόθεση για την έκδοσή της αποτελούσε η καταβολή των αντίστοιχων τελών. Για να αποδειχθεί η υπόθεση των εναγόντων κατέθεσαν ο Γεώργιος Ιωάννου (Μ.Ε.1), ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος των εναγόντων, η Μυρτώ Μάτση (Μ.Ε.2), Εκτιμητής Ακινήτων, και ο Πασχάλης Πασχάλης (Μ.Ε.3), Επιμετρητής Ποσοτήτων. Είναι προφανές πως ο Γεώργιος Ιωάννου (Μ.Ε.1) κλήθηκε για να αποδείξει τη συνδρομή των προϋποθέσεων για το παραδεκτό και το βάσιμο της αγωγής, οι δε Μυρτώ Μάτση (Μ.Ε.2) και Πασχάλης Πασχάλης (Μ.Ε.3), κλήθηκαν για να αποδείξουν το ύψος της ζημιάς την οποίαν οι ενάγοντες, κατ΄ ισχυρισμόν, υπέστηκαν. Η υπεράσπιση προωθήθηκε με την αντεξέταση των μαρτύρων των εναγόντων και με την κατάθεση της Ειρήνης Χατζησάββα (Μ.Υ.1), Λειτουργού Πολεδομίας Α΄ Τάξης, στο Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως. Παρουσιάσθηκε, επίσης, η ακόλουθη έγγραφη μαρτυρία: Εκθέσεις Εκτίμησης που αφορούν στον υπολογισμό της αγοραίας αξίας κτιρίου το οποίο επρόκειτο να ανεγερθεί επί του κτήματος (τεκμήρια 1 και 2, αντιστοίχως), Έκθεση Εκτίμησης Κόστους Ανέγερσης πολυκατοικίας επί του κτήματος (τεκμήριο 3), το Τοπικό Σχέδιο Λάρνακος (τεκμήριο 4), Εγχειρίδιο για Διατηρητέες Οικοδομές (τεκμήριο 5), ειδοποίηση ημερ. 14.9.98 περί της έγκρισης άδειας οικοδομής εν σχέσει με το κτήμα (τεκμήριο 6) και η Συναίνεση αρ. 068/2008, ημερ. 29.4.08, διά της οποίας παρεχωρήθηκε στους ενάγοντες το δικαίωμα να χρησιμοποιούν το κτήμα ως χώρο στάθμευσης (τεκμήριο 7). Η ακροαματική διαδικασία διευκολύνθηκε με την δήλωση παραδεκτών γεγονότων. Παραθέτω τα γεγονότα αυτά όπως ακριβώς διατυπώνονται στην επιστολή της ευπαίδευτης συνηγόρου του εναγομένου ημερ. 8.7.08 (καταχωρισμένη στο φάκελο της διαδικασίας), το περιεχόμενο της οποίας απεδέχθηκαν οι ενάγοντες: «

(1)Ότι η ενάγουσα κατά πάντα ουσιώδη χρόνο προς την παρούσα αγωγή χρόνο ήταν εταιρεία περιορισμένης ευθύνης με μετοχές νόμιμα εγγεγραμμένη στην Κύπρο σύμφωνα με την Περί Εταιρείων Νόμο Κεφ. 113.

(2)Ότι η ενάγουσα ήταν ιδιοκτήτρια του τεμαχίου με αρ. εγγραφής Ε13, τεμάχιο 13, Φ/Σχ. XL64.6.II Τμήμα Ε που βρίσκεται στην οικιστική ζώνη στον Άγιο Λάζαρο στη Λάρνακα, συνολικού εμβαδού 248 τ.μ. με συντελεστή δόμηση 2,4 και δομήσιμο εμβαδό 595,20 τ.μ.

(3)Ότι αναφορικά με το επίδικο τεμάχιο υποβλήθηκε αίτηση και στις 27.8.97 παραχωρήθηκε από το Δήμο Λάρνακας πολεοδομική άδεια με αρ. ΠΑ 219/97 για ανάπτυξη του κτήματος. Η άδεια αφορούσε την ανέγερση τετραώροφης οικοδομής στο ακίνητο με τρία καταστήματα και έξι διαμερίσματα.

(4)Ότι κατά ή περί την 12.1.98 η ενάγουσα υπέβαλε αίτηση για έκδοση σύμφωνα με την υπάρχουσα πολεοδομική άδεια οικοδομής η οποία εγκρίθηκε στις 14.9.98.

(5)Ότι κατά ή περί το Μάρτιο του 2000 και κατόπιν οδηγιών ή εντολής του Δήμου Λάρνακας, το μόνο υπάρχον κτίριο επί του τεμαχίου κατεδαφίστηκε ως ετοιμόρροπο και επικίνδυνο για τους πολίτες.

(6)Ότι κατά ή περί την 16.2.01 εκδόθηκε από τον Υπουργό Εσωτερικών Διάταγμα Διατήρησης (Κ.Δ.Π. 66/01) όπου μεταξύ άλλων αφορούσε και στο ήδη κατεδαφισθέν κτίριο στο περί ου ο λόγος κτήμα. Σχετική και η στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας «Διόρθωση» (Κ.Δ.Π. 390/01) της 12.10.03 με την οποία τροποποίησαν την περιγραφή περί την οικοδομή των αιτητών.

(7)Ότι η ενάγουσα αμφισβήτησε τη νομιμότητα του πιο πάνω Διατάγματος με την με αριθμό 365/01 προσφυγή της στην οποία το Ανώτατο Δικαστήριο εξέδωσε ακυρωτική απόφαση την 30.1.03.

(8)Ότι ήταν το ακυρωτικό αποτέλεσμα στην προσφυγή με αρ. 365/01, ο εναγόμενος κατά ή περί την 7.5.04, κατόπιν επανεξέτασης, εξέδωσε νέο διάταγμα διατήρησης, που μεταξύ άλλων αφορούσε και πάλι το κτήμα της ενάγουσας.

(9)Ότι η ενάγουσα αμφισβήτησε τη νομιμότητα του πιο πάνω διατάγματος με την με αρ. 718/04 προσφυγή της στην οποία το Ανώτατο Δικαστήριο εξέδωσε ακυρωτική απόφαση την 3.8.04.

(10)Ότι η ενάγουσα δεν έτυχε θεραπείας από τον εναγόμενο». Η προφορική μαρτυρία είναι καταγεγραμμένη στα πρακτικά της διαδικασίας και η έγγραφη μαρτυρία είναι καταχωρισμένη ως τεκμήρια. Έχω διεξέλθει τη μαρτυρία αυτή και κρίνω πως παρέλκει η πλήρης απόδοσή της. Θα περιορισθώ να παραθέσω τη σύνοψη και την αξιολόγηση του μέρους της μαρτυρίας που αφορά στις πτυχές της υπεράσπισης που καταγράφονται πιο πάνω. Και αυτό γιατί οι διαπιστώσεις μου καταλήγουν πρόκριμα για την τύχη της αγωγής. Υπενθυμίζω πως, διά του δικογράφου του, ο εναγόμενος αμφισβητεί ρητώς τη συνδρομή τόσον τυπικής προϋπόθεσης για την καταχώριση της αγωγής (υποβολή, προς τη διοίκηση, γραπτού αιτήματος για αποζημιώσεις ή για παροχή άλλης θεραπείας) όσον και προϋπόθεσης για το βάσιμό της (το ακυρωθέν διάταγμα Διατήρησης προεκάλεσε ζημιά στους ενάγοντες). Η αμφισβήτηση αυτή οριοθέτησε την ακροαματική διαδικασία και επέβαλε στους ενάγοντες σχετικό βάρος απόδειξης. Προκύπτει, από το σύνολο της μαρτυρίας, πως το πρόσωπο το οποίο ανέλαβε να αποσείσει το βάρος αυτό είναι ο Γεώργιος Ιωάννου (Μ.Ε.1), ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος των εναγόντων. Η μαρτυρία του υπήρξε, σχετικώς, σύντομη: Κατά την κυρίως εξέτασή του, η οποία διεξήχθηκε με την ανάγνωση γραπτής δήλωσης (έγγραφο 1), ως το άρθρο 25 του Περί Αποδείξεως Νόμου (Κεφ. 9, ως αυτό τροποποιήθηκε στη συνέχεια) επιτρέπει, ο Γεώργιος Ιωάννου (Μ.Ε.1) επανέλαβε την ουσία των ισχυρισμών που περιέχονται στα δικόγραφα των εναγόντων πλην του ουσιώδους ισχυρισμού για την επιστολή του δικηγόρου τους ημερ. 30.1.03. Για το κρίσιμο ζήτημα του προηγούμενου γραπτού αιτήματος προς τη διοίκηση, η μαρτυρία του Γεώργιου Ιωάννου (Μ.Ε.1) παρουσιάζει απόλυτο κενό. Συναφώς παρατηρώ πως ούτε στην έγγραφη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιόν μου περιλαμβάνεται τέτοια επιστολή. Και αυτό παρά την επιφύλαξη των εναγόντων να παρουσιάσουν την επιστολή κατά την ακροαματική διαδικασία (δείτε την παρα. 5 στην απάντησή τους). Όμως, η μαρτυρία του Γεώργιου Ιωάννου Μ.Ε.1) παρουσιάζει κενό και αδυναμίες και όσον αφορά στο δεύτερο κρίσιμο ζήτημα της πρόκλησης ζημιάς στους ενάγοντες εξ αιτίας της ισχύος του Διατάγματος Διατήρησης κατά την περίοδο από τις 16.2.01 (οπότε αυτό εξεδόθηκε) έως και τις 30.1.03 (οπότε αυτό ακυρώθηκε). Υπενθυμίζω πώς, δια των δικογράφων τους, οι ενάγοντες συνδέουν τη ζημιά αυτή με την αδυναμία τους να αναπτύξουν και να απολαύσουν το κτήμα ανεγείροντας την τετραόροφη οικοδομή που προγραμμάτιζαν. Συνεπώς, ανεμένετο από τους ενάγοντες να αποδείξουν πως, κατά τον ουσιώδη χρόνο, οι ίδιοι ήσαν καθόλα έτοιμοι να ανεγείρουν την τετραόροφη οικοδομή, πλην όμως, η ισχύς του διατάγματος τους εμπόδισε. Τα όσα ο Γεώργιος Ιωάννου (Μ.Ε.1) κατέθεσε ουδόλως αποδεικνύουν κάτι τέτοιο. Αντιθέτως, οι ενάγοντες διά των δικογράφων τους και ο μάρτυρας αυτός διά των δηλώσεών του παραδέχονται πώς κατά την περίοδο από τις 16.2.01 έως και στις 30.1.03, δεν υφίσταντο οι απαραίτητες διοικητικές άδειες: η άδεια οικοδομής υπ΄ αναφορά ΠΑ 219/97 είχε λήξει ήδη από τις 26.8.00, η δε άδεια οικοδομής ουδέποτε εξεδόθηκε. Μάλιστα, κατά την αντεξέτασή του, ο Γεώργιος Ιωάννου (Μ.Ε.1) απεκάλυψε το ουσιώδες γεγονός πως οι ενάγοντες δεν κατέβαλαν τα τέλη για την έκδοση της άδειας οικοδομής, για λόγους οικονομικούς. Διερωτάται, συνεπώς, κάποιος πώς, λαμβανομένων υπ΄ όψιν αυτών των δεδομένων, οι ενάγοντες ήσαν έτοιμοι, κατά τον ουσιώδη χρόνο, να ανεγείρουν την τετραόροφη οικοδομή και να αναπτύξουν, έτσι, το κτήμα; O Γεώργιος Ιωάννου (Μ.Ε.1) επικαλέστηκε, ως έμπρακτη απόδειξη της ετοιμότητας των εναγόντων να αναπτύξουν το κτήμα, το γεγονός της κατεδάφισης του κτιρίου που υπήρχε σε αυτό. Ο μάρτυρας ισχυρίστηκε πως η κατεδάφιση έγινε «για να γίνει έλεγχος του υπεδάφους και οριοθέτηση». Όμως, ο ισχυρισμός αυτός δεν αρκεί, αφ΄ εαυτού, για να αποδείξει την ετοιμότητα των εναγόντων, κατά τον ουσιώδη χρόνο, να αναπτύξουν το κτήμα. Επιπλέον, ο ισχυρισμός αυτός αντιφάσκει προς τη δικογραφημένη θέση των εναγόντων και το παραδεκτό γεγονός πως η κατεδάφιση του κτιρίου οφείλεται στην εκτίμηση πως αυτό ήταν ετοιμόρροπο και επικίνδυνο. Καταληκτικά σημειώνω πως τα όσα ο Γεώργιος Ιωάννου (Μ.Ε.1) κατέθεσε είναι ελλειπτικά, παρουσιάζουν αντιφάσεις εν σχέσει με δικογραφημένες θέσεις των εναγόντων και παραδεκτά γεγονότα και οπωσδήποτε δεν επαρκούν για να αποδείξουν ότι της καταχώρισης της προκείμενης αγωγής προηγήθηκε γραπτό αίτημα των εναγόντων, προς τη διοίκηση, για να τους παρασχεθούν αποζημιώσεις ή άλλη θεραπεία και ούτε επαρκούν για να αποδείξουν ότι το, εν τέλει, ακυρωθέν Διάταγμα Διατήρησης υπήρξε ζημιογόνο για τους ενάγοντες γιατί αυτό τους εμπόδισε να αναπτύξουν το κτήμα. Έτσι, απαραίτητες προϋποθέσεις για το παραδεκτό και το βάσιμο της αγωγής παραμένουν μετέωρες. Για όλους τους πιο πάνω λόγους η αγωγή απορρίπτεται. Τα έξοδα της αγωγής, όπως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται υπέρ του εναγομένου και εναντίον των εναγόντων. (Υπ)........................................ Α. Κ. Λυκούργου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΧΡΓ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο