Σάββα Σαββίδη ν. Δημήτρη Πολυκάρπου, Αρ. Αγωγής: 2142/06, 3 Φεβρουαρίου, 2010 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDPAF:2010:A4 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΦΟΥ Ενώπιον: Κ. Σταματίου Π.Ε.Δ Αρ. Αγωγής: 2142/06 Μεταξύ: Σάββα Σαββίδη Ενάγοντος και Δημήτρη Πολυκάρπου Εναγομένου ---- Ημερομηνία: 3 Φεβρουαρίου, 2010 Εμφανίσεις: Για τον Ενάγοντα: κ. Θ. Ιωαννίδης (Για ν΄ ακούσει απόφαση κα Κ. Μίτλεττον) Για τον Εναγόμενο: κ. Γρ. Καραπατάκης μετά του κ. Στ. Χαραλάμπους (Για ν΄ ακούσει απόφαση κα Γ. Κωμοδρόμου) Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο ενάγοντας είναι γιος της Φαίδρας Δ. Πολυκάρπου, συζύγου του εναγομένου, η οποία απεβίωσε στις 21.2.
- Με την παρούσα αγωγή ο ενάγοντας αξιώνει διατάγματα ακύρωσης της μεταβίβασης μεριδίων ακινήτων, ιδιοκτησίας της Φαίδρας, στο όνομα του εναγομένου. Σύμφωνα με την έκθεση απαίτησης τα επίδικα ακίνητα μεταβιβάστηκαν επ΄ ονόματι του εναγομένου δυνάμει πληρεξουσίου ημερομηνίας 13.11.2000 δυνάμει δωρεάς με δήλωση που κατατέθηκε στο Επαρχιακό Κτηματολόγιο Πάφου στις 16.2.
- Αποτελεί ισχυρισμό του ενάγοντα ότι κατά το χρόνο της υπογραφής του εν λόγω πληρεξουσίου η μητέρα του βρισκόταν υπό την επήρεια φαρμάκων και δεν ήταν σε θέση να υπογράψει οποιοδήποτε έγγραφο. Περαιτέρω, στις 13.2.2001, λίγες μέρες πριν το θάνατο της, ο εναγόμενος εξανάγκασε τη Φαίδρα να υπογράψει έγγραφο με τίτλο υπεύθυνη δήλωση, με το οποίο τον εξουσιοδοτούσε να μεταβιβάσει επ΄ ονόματι του τα επίδικα ακίνητα ενώ αυτή δεν ήταν σε θέση να αντιληφθεί τις πράξεις της, λόγω της σοβαρότητας της ασθένειας της και επειδή βρισκόταν υπό την επήρεια φαρμάκων. Αποτελεί περαιτέρω ισχυρισμό του ενάγοντα ότι τα έγγραφα αυτά εξασφαλίστηκαν από τον εναγόμενο κατόπιν ψυχικής πίεσης που αυτός ασκούσε επί της αποβιωσάσης ο οποίος ως ιατρός είχε πραγματική και προφανή εξουσία επί της ασθενούς συζύγου του. Επίσης προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι τα έγγραφα αυτά εξασφαλίστηκαν με δόλο ή/και απάτη ή/και κατόπιν ψευδών παραστάσεων εκ μέρους του εναγομένου. Αποτελεί περαιτέρω ισχυρισμό του ενάγοντα ότι το πληρεξούσιο έγγραφο ημερ. 13.11.2000 δεν έδιδε το δικαίωμα στον εναγόμενο να μεταβιβάσει επ΄ ονόματι του τα επίδικα ακίνητα. Ο εναγόμενος στην υπεράσπιση του εγείρει προδικαστική ένσταση ισχυριζόμενος ότι η αγωγή μπορεί να εγερθεί μόνο από τους διαχειριστές της περιουσίας της αποβιωσάσης Φαίδρας Πολυκάρπου οι οποίοι δυνάμει διατάγματος του Δικαστηρίου είναι ο εναγόμενος και ο υιός της Σοφοκλής Σαββίδης. Είναι παραδεκτό στην υπεράσπιση ότι δυνάμει γενικού πληρεξουσίου εγγράφου ημερ. 13.11.2000 μεταβιβάστηκαν επ΄ ονόματι του εναγομένου δυνάμει δωρεάς τα επίδικα ακίνητα η αγοραία αξία των οποίων ανερχόταν στο ποσό των €133.
- Αποτελεί ισχυρισμό του εναγομένου ότι η παραχώρηση του πληρεξουσίου έγινε με την ελεύθερη βούληση της Φαίδρας η οποία καθ΄ όλη τη διάρκεια της αρρώστιας της είχε πλήρη διαύγεια πνεύματος. Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι διατηρούσε άριστες σχέσεις με τη σύζυγο του την οποία στήριξε προσφέροντας της αγάπη και στοργή. Η Φαίδρα πίεζε τον εναγόμενο να προχωρήσει στην μεταβίβαση των επιδίκων ακινήτων στο όνομα του επειδή η ίδια γνώριζε το οικονομικό κόστος με το οποίο είχε επιβαρυνθεί προσωπικά για την ανάπτυξη και αξιοποίηση ακινήτων της στην Πόλη της Χρυσοχούς καθώς επίσης και για την πληρωμή χρεών, τόσο της ίδιας όσο επίσης και την αποπληρωμή παλαιών δανείων για σπουδές στο εξωτερικό των παιδιών της από τον πρώτο της γάμο. Περαιτέρω γίνεται αναφορά και σε πληρεξούσιο έγγραφο που δόθηκε από τη Φαίδρα στις 12.10.93 το οποίο βρισκόταν σε ισχύ κατά την ημερομηνία μεταβίβασης των επίδικων ακινήτων. Ο εναγόμενος ισχυρίζεται ότι εκτός από τα εν λόγω πληρεξούσια έγγραφα η Φαίδρα άφησε σε αυτόν γραπτές οδηγίες καθώς επίσης και υπεύθυνη δήλωση με ημερ. 13.2.2001 για μεταβίβαση στο όνομα του των περιουσιακών της στοιχείων και τις οικονομικές της υποχρεώσεις και για τα χρέη που ο εναγόμενος είχε πληρώσει για λογαριασμό της. Όλα τα επίδικα κτήματα, αναφέρεται, βαρύνονταν με υποθήκη προς όφελος της ΣΠΕ Κυπερούντας και ο εναγόμενος ήταν εγγυητής. Τα επίδικα ακίνητα μεταβιβάστηκαν επ΄ ονόματι του υποκείμενα στην υποθήκη ύστερα από τη συγκατάθεση του ενυπόθηκου δανειστή και αφού κατέβαλε το ποσό των Λ.Κ.36.
- Το πρώτο θέμα που χρήζει εξέτασης είναι κατά πόσο νομιμοποιείται ο ενάγοντας να εγείρει την παρούσα αγωγή ή κατά πόσο η αγωγή θα έπρεπε να εγερθεί από τους διαχειριστές της περιουσίας της αποβιωσάσης Φαίδρας Πολυκάρπου όπως αναφέρεται στην προδικαστική ένσταση που ήγειρε ο εναγόμενος. Από την αναντίλεκτη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον μου προκύπτει ότι τα επίδικα ακίνητα μεταβιβάστηκαν στο όνομα του εναγόμενου στις 16.2.2001 δυνάμει πληρεξουσίου εγγράφου που δόθηκε από τη Φαίδρα στις 13.11.
- Αποτελεί παραδεκτό γεγονός ότι η Φαίδρα Πολυκάρπου απεβίωσε στις 21.2.
- Σύμφωνα με το Τεκμήριο 22 χορηγήθηκαν έγγραφα διαχείρισης της περιουσίας της στο Δημήτρη Πολυκάρπου Σωφρονίου, εναγόμενο σύζυγο της και στον Σοφοκλή Κ. Σαββίδη υιό της. Αποτελεί επίσης παραδεκτό γεγονός ότι κατά το χρόνο του θανάτου της η Φαίδρα είχε ως μόνους κληρονόμους το σύζυγο της Δημήτρη Πολυκάρπου, εναγόμενο, τον υιό της Σάββα Σαββίδη, ενάγοντα, τη θυγατέρα της Μαρία Σαββίδου και τον υιό της Σοφοκλή Σαββίδη. Τα τέκνα της αποβιωσάσης είναι από άλλο πατέρα. Σύμφωνα με τις εισηγήσεις των συνηγόρων του εναγομένου όπως προκύπτουν από τη γραπτή τους αγόρευση, με βάση το άρθρο 34
(7)του περί Διαχείρισης Κληρονομιών Νόμου Κεφ. 189 και τη νομολογία επί του θέματος, η παρούσα αγωγή, εφόσον αφορά αξίωση για περιουσία αποβιώσαντος προσώπου και εφόσον έχουν διοριστεί διαχειριστές της περιουσίας του προσώπου αυτού, η αγωγή θα έπρεπε να εγερθεί από τους διαχειριστές της. Το γεγονός ότι ο εναγόμενος είναι ένας από τους διαχειριστές της περιουσίας της δεν εμπόδιζε τον ενάγοντα να ζητήσει με σχετική αίτηση την αντικατάσταση ή τη διαγραφή του εναγομένου από τη θέση του συνδιαχειριστή δυνάμει του άρθρου 52 του Κεφ. 189. Στον αντίποδα των επιχειρημάτων των συνηγόρων του εναγομένου ο κ. Ιωαννίδης στη γραπτή του αγόρευση κάνει επίσης αναφορά στη νομολογία με την οποία θα ασχοληθώ στην πορεία της απόφασης μου. Παρατηρείται από τον ευπαίδευτο συνήγορο ότι το άρθρο 34
(7)του Κεφ. 189 περιορίζει τη λήψη δικαστικών μέτρων από τον προσωπικό αντιπρόσωπο μόνο για σκοπούς λήψεως δικαστικών μέτρων δυνάμει του άρθρου 34, το οποίο σε καμία περίπτωση δεν αναφέρεται σε αγωγή ή δικαίωμα κληρονόμου εναντίον διαχειριστού γι΄ αυτό και πρέπει να διαχωριστεί από την παρούσα υπόθεση. Περαιτέρω, εισηγείται ο συνήγορος ότι οι πρόνοιες των άρθρων 25 και 34
(7)του Κεφ. 189 δεν υπερβαίνουν του δικαιώματος του κληρονόμου ενάγοντα και δεν τον εμποδίζουν από του να διεκδικήσει εναντίον του διαχειριστή περιουσία την οποία ο διαχειριστής εναγόμενος στην παρούσα αγωγή παράνομα απέκτησε. Πολύ περισσότερο όταν βάση της μαρτυρίας ο άλλος διαχειριστής και κληρονόμος αρνείται να θέσει το θέμα. Δεν πρέπει επομένως ο εναγόμενος στηριζόμενος στο Κεφ. 189 να καταστεί δικαιούχος περιουσίας την οποία απέκτησε παράνομα. Και πως για λόγους δημόσιας πολιτικής το άρθρο 34
(7)δεν προστατεύει τον ίδιο τον διαχειριστή από τις παράνομες πράξεις του. ΄Οσο δε αφορά την επίκληση του άρθρου 52 του Κεφ. 189 από τους συνηγόρους των εναγομένων ο κ. Ιωαννίδης εισηγείται ότι το άρθρο αυτό δεν καλύπτει την παρούσα περίπτωση. Ούτε επίσης το άρθρο 53 του ιδίου νόμου μπορεί να καλύψει την παρούσα περίπτωση. Στην υπόθεση Demetra G. Patiki v. A.G. Patiki & co and Others XX(i) C.L.R. 36, που με παρέπεμψε ο κ. Ιωαννίδης αποφασίστηκε πως δικαιούχος κληρονόμος μπορεί να καταχωρίσει αγωγή χωρίς διάταγμα διαχείρισης. Στην υπόθεση A.G. Patiki & Co and Others v. Demetra Georghiou Patiki XX (II) 77 αποφασίστηκε ότι ένα πρόσωπο που δικαιούται στην περιουσία του αποβιώσαντα μπορεί να καταχωρίσει αγωγή για επιστροφή περιουσίας που κατακρατείται από τρίτους. Σχετικό είναι το ακόλουθα απόσπασμα από τη σελ. 41: «In deciding the point, therefore, whether the action of plaintiff could be brought and maintained, we are of the opinion and we therefore decide that, as to the point whether the action of the plaintiff could be brought and maintained, neither the Wills and Succession Law, nor the Common Law of England are any obstacle to it, and that an action relating to inheritance to property found in Cyprus, against persons, most of whom are within the jurisdiction, could be brought and maintained here without any previous grant by a Court here». Οι πιο πάνω υποθέσεις αποφασίστηκαν πριν τη θέσπιση του περί Διαχείρισης Περιουσιών Νόμου 1954 - Κεφ. 189. Το άρθρο 25 του Κεφ. 189 προνοεί τα ακόλουθα: «25. Από και μετά τη χορήγηση επικύρωσης διαθήκης ή εγγράφου διαχείρισης με επισυνημμένη διαθήκη τα δικαιώματα και υποχρεώσεις που πηγάζουν από την κληρονομιά του αποθανόντος (περιλαμβανομένου του εκ του νόμου μη διαθέσιμου μέρους της κληρονομίας και του αδιάθετου μέρους της κληρονομιάς) θεωρούνται ότι περιήλθαν στον προσωπικό αντιπρόσωπο από την ημερομηνία του θανάτου του αποθανόντος». Ως προς την εφαρμογή του άρθρου αυτού βλ. Cacoyiannis v. The Republic of Cyprus
(1988)3 AAΔ 1860. To άρθρο 34
(7)προνοεί τα ακόλουθα: «Τηρουμένων των διατάξεων του άρθρου 29, για τους σκοπούς λήψης δικαστικού μέτρου δυνάμει του άρθρου αυτού, κανένα πρόσωπο δεν δύναται να αντιπροσωπεύει την κληρονομιά αποθανόντος προσώπου εκτός από τον προσωπικό αντιπρόσωπο». Στην υπόθεση Ahmet Mehmet Emin Of Fotta v. Turkish Bank of Nicosia Ltd. And Others
(1963)2 CLR 74 η οποία εγέρθηκε μετά τη θέσπιση του Κεφ. 189 το Δικαστήριο αποφάσισε ότι εξ αποφάσεως πιστωτής αποβιώσαντα δεν νομιμοποιείτο να καταχωρήσει αγωγή σύμφωνα με το άρθρο 34
(7)του Κεφ. 189. Σχετικό είναι το ακόλουθο απόσπασμα στη σελ. 77 της εν λόγω απόφασης. «Many points have been argued on behalf of the plaintiff-appellant but we are of the opinion that there is an insurmountable obstacle, namely, that the plaintiff has no status to bring this action. He is endeavouring to carry out the duties of the administrator of the estate but section 34, sub-section
(7)of the Administration of Estates Law, Cap. 189, effectively bars him. I will read only the relevant portion: «. no person may represent the estate of deceased person except the personal representative». This, in short, precluded the action taken by the plaintiff to obtain the repayment of the money to the President of the District Court». Στην μεταγενέστερη απόφαση Φιλίππου ν. Στυλιανού
(1992)1 ΑΑΔ 448 με την οποία αξιώνονταν περιουσιακά δικαιώματα αποθανόντος σε ακίνητη ιδιοκτησία λόγω εχθρικής κατοχής εναντίον τρίτου προσώπου κατέστη σαφές στις σελ. 455-456 ότι: «Μετά τη θέσπιση του περί Διαχειρίσεων Περιουσιών Νόμου του 1954 - Κεφ. 189, καταργήθηκε και το δικαίωμα των κληρονόμων για τη διεκδίκηση περιουσίας του αποβιώσαντος κληρονομικά) δικαιώματι που είχε αναγνωριστεί στην Α G. Patiki & Co. and Others v. Demetra Georghiou Patiki XX (II) 77, και στη Demetra G. Patiki v. A.G. Patiki & Co. and Others, XX (I) C.L.R. 36. Η κατάληξη αυτή καταρρίπτει κάθε διεκδίκηση των εφεσειόντων για την εγγραφή του διαφιλονικούμενου κτήματος επ΄ ονόματι τους λόγω εχθρικής κατοχής». Με βάση τις πιο πάνω νομοθετικές πρόνοιες και τη νομολογία καθίσταται σαφές ότι μετά το θάνατο της Φαίδρας και αφού χορηγήθηκαν έγγραφα διαχείρισης σε δύο άτομα, τα δικαιώματα και υποχρεώσεις που πηγάζουν από την κληρονομιά της περιήλθαν στους διαχειριστές από την ημέρα του θανάτου της και πως μόνο αυτοί θα μπορούσαν να λάβουν δικαστικά μέτρα εκ μέρους της κληρονομιάς της και να αξιώσουν οποιαδήποτε δικαιώματα. O ενάγοντας στην παρούσα υπόθεση αξιώνει ως ένας από τους κληρονόμους της Φαίδρας ακύρωση μεταβιβάσεων ακινήτων που έγιναν δυνάμει του πληρεξουσίου εγγράφου ημερ. 13.11.2000 που η Φαίδρα έδωσε στον εναγόμενο. Είναι σαφές ότι το αποτέλεσμα της ακύρωσης της μεταβίβασης των ακινήτων είναι ότι αυτά θα επανεγγραφούν στο όνομα του νόμιμου ιδιοκτήτη τους, δηλαδή της Φαίδρας και συνεπώς θα αποτελέσουν μέρος της κληρονομιάς. Από τη στιγμή που υπάρχουν διαχειριστές της περιουσίας της αποβιωσάσης τα εν λόγω ακίνητα θα περιέλθουν σ΄ αυτούς με στόχο να διαμοιραστούν στους κληρονόμους της με βάση το νόμο. Έχοντας υπόψη ότι στην παρούσα υπόθεση ο ενάγοντας δεν είναι ο μοναδικός κληρονόμος της Φαίδρας δεν μπορεί να διεκδικεί το σύνολο της επίδικης περιουσίας. Με βάση τον πιο πάνω συλλογισμό η θεραπεία που ζητά ο ενάγοντας είναι προς όφελος της κληρονομιάς η οποία ακολούθως θα πρέπει να διαμοιραστεί στους κληρονόμους και δεν μπορεί ο ίδιος ως αποτέλεσμα της αγωγής να έχει οποιοδήποτε άμεσο προσωπικό όφελος. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που με βάση το άρθρο 34
(7)του Κεφ. 189 μόνο ο προσωπικός αντιπρόσωπος μπορεί να διεκδικήσει με αγωγή τα δικαιώματα του αποβιώσαντα. Η θέση του κ. Ιωαννίδη ότι το άρθρο 34 δεν ασχολείται με αγωγές εναντίον διαχειριστή είναι ορθή. Όμως στην παρούσα υπόθεση η αγωγή κινήθηκε από κληρονόμο εναντίον ατόμου που κατ΄ ισχυρισμό έχει μεταβιβάσει περιουσία της αποβιωσάσης στο όνομα του πριν το θάνατο της κατόπιν ψυχικής πίεσης που άσκησε σε αυτή και αφού εξασφάλισε πληρεξούσιο έγγραφο με δόλο και/ή απάτη και/ή ψευδείς παραστάσεις. Δεν πρόκειται δηλαδή για αγωγή εναντίον του εναγομένου υπό την ιδιότητα του διαχειριστή έτσι ώστε να θεωρηθεί ότι δεν καλύπτεται από το άρθρο
- Το γεγονός ότι το άτομο αυτό ακολούθως κατέστη διαχειριστής της περιουσίας της αποβιωσάσης, με τη συγκατάθεση μάλιστα του ενάγοντα, δεν καθιστά την αιτία της παρούσας αγωγής ως αξίωση εναντίον του διαχειριστή της περιουσίας της αποβιωσάσης. Χωρίς να αποφαίνομαι κατά πόσο οι ισχυρισμοί του ενάγοντα περί άσκησης ψυχικής πίεσης, δόλου, απάτης και ψευδών παραστάσεων εναντίον της Φαίδρας με στόχο τη μεταβίβαση των επιδίκων ακινήτων στο όνομα του εναγόμενου είναι ορθοί, αυτό που προκύπτει είναι ότι ακόμα και σε περίπτωση απόδειξης των ισχυρισμών αυτών, το αποτέλεσμα θα ήταν η ακύρωση των μεταβιβάσεων των ακινήτων και η εγγραφή αυτών στο όνομα των διαχειριστών έτσι ώστε να αποτελέσει μέρος της κληρονομιάς της αποβιωσάσης και αυτή να διανεμηθεί στους κληρονόμους της ανάλογα με τις πρόνοιες του νόμου. Το γεγονός ότι ο εναγόμενος τυγχάνει να είναι και διαχειριστής της περιουσίας της αποβιωσάσης δεν μπορεί να αποτελέσει λόγο για εκτροπή από τις πρόνοιες του Κεφ.
- Όπως δε προκύπτει από την αναντίλεκτη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον μου οι υπόλοιποι κληρονόμοι δεν επιθυμούν να προωθήσουν αγωγή εναντίον του εναγόμενου για ακύρωση των μεταβιβάσεων. Και πάλι αυτό δεν μπορεί να καταστήσει ανενεργή την πρόνοια του άρθρου 34
(7)του Κεφ. 189. Παραμένει αναντίλεκτο γεγονός ενώπιον μου ότι ο εναγόμενος διορίστηκε ως ένας από τους διαχειριστές της περιουσίας της Φαίδρας με τη συγκατάθεση του ενάγοντα. Το δικαίωμα αντικατάστασης του διαχειριστή δεν αποτελεί επίδικο θέμα στην παρούσα υπόθεση και έτσι δεν θα προχωρήσω στην εξέταση του. Σίγουρα όμως δεν έχει τεθεί ενώπιον μου οποιοδήποτε στοιχείο ότι λήφθηκαν διαβήματα από τον κληρονόμο-ενάγοντα στην παρούσα υπόθεση έτσι ώστε να διασφαλιστεί ότι οι διαχειριστές της περιουσίας της Φαίδρας θα διεκδικούσαν τα δικαιώματα της κληρονομιάς της που αποτελούν επίδικα θέματα στην παρούσα αγωγή. Αναφορικά με την εισήγηση του κ. Ιωαννίδη ότι ως θέμα δημόσιας πολιτικής το άρθρο 34
(7)του Κεφ. 189 δεν προστατεύει τον ίδιο τον διαχειριστή από τις παράνομες πράξεις του αυτό θα πρέπει να αντικριστεί υπό το φως των πραγματικών γεγονότων της υπόθεσης, ότι δηλαδή ο εναγόμενος διορίστηκε διαχειριστής με τη συγκατάθεση του ενάγοντα και δεν υπήρξε οποιαδήποτε αμφισβήτηση της δυνατότητας του να παραμείνει διαχειριστής ούτε οποιοδήποτε αίτημα για αντικατάσταση του. Επαναλαμβάνω ότι οι ισχυριζόμενες στην παρούσα αγωγή ενέργειες του εναγομένου προηγήθηκαν του θανάτου της Φαίδρας και του διορισμού του εναγόμενου ως διαχειριστή της περιουσίας της. Για τους λόγους που προσπάθησα να εξηγήσω πιο πάνω θεωρώ ότι ο ενάγοντας δεν νομιμοποιείται να εγείρει την παρούσα αγωγή με αποτέλεσμα η αγωγή να είναι έκθετη σε απόρριψη. Ο κ. Ιωαννίδης εισηγήθηκε πως ακόμα και σε περίπτωση που το Δικαστήριο αποφασίσει ότι ο ενάγοντας δεν νομιμοποιείται να εγείρει την αγωγή θα πρέπει να προχωρήσει να εξετάσει και την ουσία της υπόθεσης. Στην παρούσα υπόθεση το θέμα του κατά πόσο ο ενάγοντας νομιμοποιείται στην έγερση της αγωγής εγέρθηκε ως προδικαστική ένσταση χωρίς όμως να γίνει χρήση της διαδικασίας που προσφέρεται από τη Δ.27 έτσι ώστε το θέμα να δικαστεί προδικαστικά με αποτέλεσμα να ακουστεί μαρτυρία επί της ουσίας της υπόθεσης. Στην υπόθεση Ιωάννης Κότσαπα & Υιοί ν. 1. Φωτάκη Κυπριανού 2. Fotis Kyprianou Casual Ltd
(2001)1 AAΔ 261 όπου το Δικαστήριο απόρριψε την αγωγή λόγω έλλειψης δικαιοδοσίας χωρίς τη χρήση της διαδικασίας της Δ.27 και παρά ταύτα προχώρησε στην εξέταση και της ουσίας της υπόθεσης, κάτι που αποτέλεσε λόγο έφεσης, το Ανώτατο Δικαστήριο αντίκρισε το θέμα ως ακολούθως όπως αναφέρεται στη σελ. 275: «Εφόσον οι διάδικοι δεν έκαμαν χρήση της διαδικασίας που προσφέρεται από τη Δ.27 και το δικαστήριο είχε προχωρήσει στην εξέταση της ουσίας της υπόθεσης ορθά έχει προβεί και στην αξιολόγηση της μαρτυρίας. Μια τέτοια πορεία είναι επιθυμητή και εξυπηρετεί τους σκοπούς της δικαιοσύνης. Παρέχει την ευχέρεια στο Εφετείο να αποφασίσει επί της ουσίας της υπόθεσης σε περίπτωση ανατροπής της πρωτόδικης κατάληξης που σχετίζεται με την δικαιοδοσία. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγεται η αναδίκαση της υπόθεσης. Αυτή η πρακτική έχει υιοθετηθεί στις περιπτώσεις απόρριψης αξιώσεων για αποζημιώσεις λόγω αμέλειας όπου το δικαστήριο - παρά την απόρριψη - προβαίνει στον καθορισμό των αποζημιώσεων. Έχει επανειλημμένα τύχει της επιδοκιμασίας του Εφετείου (Βλ. Pourikos v. Fevzi
(1963)2 C.L.R. 24, Pilavakis v. CY.T.A.
(1963)2 C.L.R. 429, Νicolaides v. Economides
(1963)2 C.L.R. 78, Artemis Co. Ltd v. The ship «Zenica» and Others
(1965)1 C.L.R. 350 και Petri v. HadhiGeorghiou and Another
(1969)1 C.L.R. 326). Εννοείται, βέβαια, ότι αφού επικυρώθηκε η πρωτόδικη απόφαση ως προς την έλλειψη δικαιοδοσίας τα λεχθέντα επί της ουσίας της υπόθεσης δεν συνιστούν δικαστική διάγνωση των ουσιαστικών δικαιωμάτων των διαδίκων (βλ. Θεοχάρους κ.α. ν. Πολυκάρπου
(2001)1 Α.Α.Δ. 132).» Η παρούσα υπόθεση θεωρώ ότι διαφοροποιείται από τις πιο πάνω. Σε αυτή τη περίπτωση η αξιολόγηση της μαρτυρίας επί της ουσίας και η εξαγωγή συμπερασμάτων για τα επίδικα θέματα συνιστούν δικαστική διάγνωση των ουσιαστικών δικαιωμάτων της περιουσίας της αποβιωσάσης έναντι του εναγόμενου έστω και αν κριθεί ότι η κατάληξη μου ότι ο ενάγοντας δεν νομιμοποιείται να εγείρει την παρούσα αγωγή είναι ορθή. Ο λόγος είναι ότι σε περίπτωση εξέτασης της ουσίας της αγωγής το δικαστήριο θα διαγνώσει τα ουσιαστικά δικαιώματα της αποβιωσάσης Φαίδρας για τα επίδικα ακίνητα έναντι του εναγομένου και αυτό που διαφοροποιείται είναι ως προς το άτομο το οποίο δικαιούται να εγείρει αυτή την απαίτηση. Για τους πιο πάνω λόγους θεωρώ ότι στη παρούσα υπόθεση δεν θα ήταν ορθό να εξετάσω την ουσία της υπόθεσης. Έξοδα Ο κ. Ιωαννίδης εισηγήθηκε πως σε περίπτωση που το δικαστήριο αποφασίσει πως ο ενάγοντας δεν νομιμοποιείται στην έγερση της παρούσας αγωγής δεν θα πρέπει να επιδικάσει έξοδα υπέρ του εναγομένου ενόψει του γεγονότος ότι η πλευρά του εναγομένου δεν έκανε χρήση της διαδικασίας της Δ.27. Το θέμα αυτό έτυχε εξέτασης στην υπόθεση Ιωάννης Κότσαπας & Υιοί ν. Κυπριανού και άλλου (πιο πάνω) το Ανώτατο Δικαστήριο ανέφερε τα ακόλουθα στις σελ. 273-274: «Η επιδίκαση των εξόδων ανάγεται στη διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου η οποία πρέπει να ασκείται δικάστικα (Βλ. Glykys v. Ioannides (1959-60) 24 C.L.R. 220, Mylonas and Others v. Kaili
(1967)1 C.L.R. 77, Papakokkinou and Others v. Kanther
(1982)1 C.L.R. 65, 79 και Χάσικος κ.ά. ν. Χαραλαμπίδη
(1990)1 Α.Α.Δ. 389). Κατά κανόνα τα έξοδα ακολουθούν το αποτέλεσμα της δίκης. «Κλασσικό παράδειγμα εξαίρεσης από τον κανόνα αποτελεί η περίπτωση επιτυχόντα διαδίκου, ο οποίος συμβάλλει με το χειρισμό της υπόθεσης του, στην αύξηση των εξόδων της δίκης∙ σ΄ εκείνη την περίπτωση δικαιολογείται ο μετριασμός της εφαρμογής του κανόνα (τα έξοδα ακολουθούν το αποτέλεσμα) και η άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του δικαστηρίου ώστε να αντανακλάται η συμβολή του επιτυχόντα διαδίκου στη διόγκωση των εξόδων». (Θρασυβούλου ν. Αrto Estates Ltd
(1993)1 A.A.Δ. 12, 15. Βλ. και El Aman v. Τουμαζίδη
(1998)1 (Β) Α.Α.Δ. 968. Βλ. επίσης Papakokkinou (πιο πα΄νω) (σελ. 79, 80), στην οποία υποδείχθηκε: «Το αποτέλεσμα της δίκης δεν είναι ο μόνος παράγοντας ο οποίος λαμβάνεται υπόψη από το δικαστήριο. Η διαγωγή των διαδίκων είναι, επίσης, σχετική, ειδικών το ύψος της απαίτησης εξεταζόμενο σε αντιπαράθεση με το ποσό των επιδικασθέντων αποζημιώσεων. Όπου οι ενάγοντες με την διαγωγή τους έχουν προκαλέσει μέρος των εξόδων της διαδικασίας, είναι θεμιτό για το πρωτόδικο δικαστήριο, να τους στερήσει μέρος ή το σύνολο των εξόδων τους όπως ορθά έπραξε το πρωτόδικο δικαστήριο στην παρούσας υπόθεση»). Βλ. και Taylon Ltd v. Soteriou
(1982)1 C.L.R. 777 και Miltiadous v. Miltiadous
(1982)1 C.L.R. 797). Έχουμε παραθέσει τους λόγους για τους οποίους το πρωτόδικο δικαστήριο έχει στερήσει τον επιτυχόντα διάδικο των εξόδων του (Βλ. σελ. 4, πιο πάνω). Παρατηρούμε: O χειρισμός των εφεσιβλήτων δεν έχει συμβάλει στην αύξηση των εξόδων της δίκης. Η δίκη κράτησε μόνο μια μέρα και η επίκληση της διαδικασίας που προβλέπεται από τη Δ.27 δεν θα ήταν βραχύτερης, κατά πολύ, διάρκειας. Παρατηρούμε, επίσης, ότι εφόσον το θέμα της δικαιοδοσίας είχε εγερθεί από τους εφεσίβλητους θα μπορούσαν και οι εφεσείοντες να κάμουν επίκληση της διαδικασίας που προβλέπεται από τη Δ.27. Θεωρούμε, λοιπόν, ότι το πρωτόδικο δικαστήριο με το να στερήσει τον επιτυχόντα διάδικο των εξόδων του έχει ασκήσει εσφαλμένα τη διακριτική του ευχέρεια.» Στην παρούσα υπόθεση η δίκη διάρκεσε πολύ περισσότερο απ΄ ότι θα διαρκούσε σε περίπτωση που το θέμα εγειρόταν προδικαστικά όπου μία ημέρα ακρόασης θα ήταν αρκετή. Συνακόλουθα ο χειρισμός από πλευράς του εναγομένου έχει συμβάλει στην αύξηση των εξόδων της δίκης. Βέβαια από την άλλη, η πλευρά του ενάγοντα θα μπορούσε να κάνει η ίδια επίκληση της διαδικασίας που προβλέπεται από τη Δ.27 και δεν το έπραξε. Υπό τις περιστάσεις θεωρώ ότι ο ενάγοντας θα πρέπει να επωμισθεί τα έξοδα μέχρι και τη συμπλήρωση της πρώτης μέρας της ακρόασης ενώ για τα υπόλοιπα έξοδα η κάθε πλευρά να επωμιστεί τα έξοδα της. Συνακόλουθα η αγωγή απορρίπτεται. Τα έξοδα μέχρι και τη συμπλήρωση της πρώτης ημέρας ακρόασης, όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο επιδικάζονται εναντίον του ενάγοντα. Όσον αφορά τα υπόλοιπα έξοδα η κάθε πλευρά να επωμισθεί τα έξοδα της. (Υπ.) ................ Κ. Σταματίου, Π.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο, Πρωτοκολλητής. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο