ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΤΣΟΚΚΟΣ ν. ΝΙΚΟΣ ΠΟΤΑΜΟΣ, Αρ. Αγωγής: 1071/2005, 8 Μαρτίου, 2010

(1999)1 Α.Α.Δ. σελ. 1273, στις σελ. 1280 -1281). Έχω περαιτέρω υπόψη τα όσα λέχθηκαν στην Ομήρου v. Δημοκρατίας

(2001)2 Α.Α.Δ. 506, ότι δηλαδή η αξιολόγηση της μαρτυρίας ενός μάρτυρα πρέπει να γίνεται με βάση το περιεχόμενο, την ποιότητα, την πειστικότητα και τη σύγκριση της με την υπόλοιπη μαρτυρία. Στη πρόσφατη απόφαση στην υπόθεση Γεώργιος & Σπύρος Τσαπή Λτδ v. Παναγιώτη Πολυβίου, Πολ. Έφεση αρ. 99/2007 με ημερ. 9.04.2009 στις σελ. 7 - 9 ο έντιμος κ. Σ. Ναθαναήλ, Δ. αναφέρει για το ίδιο ζήτημα της αξιολόγησης μιας μαρτυρίας: ¨Η αξιολόγηση μιας μαρτυρίας είναι λεπτό και δύσκολο έργο και το Δικαστήριο θα πρέπει να δίνει πάντοτε επαρκείς λόγους για την αποδοχή ή απόρριψη αυτής, με γνώμονα όχι μόνο την καθ΄αυτή εξωτερική εμφάνιση της μαρτυρίας του στο εδώλιο, αλλά και σε συσχετισμό με τα υπόλοιπα στοιχεία της δίκης, είτε αυτά προέρχονται από άλλη ζώσα μαρτυρία, είτε από τεκμήρια. Έχει εξηγηθεί στη Χριστάκη Χρίστου v. Αγαθοκλή Ηροδότου κ.ά Πολ. Έφεση αρ. 15/2007, ημερ. 23.065.08, ότι: « ... πρέπει να αποφεύγονται χαρακτηρισμοί που δυνατό να δίνουν την εντύπωση ότι το Δικαστήριο επηρεάστηκε από τη δική του καθαρά προσωπική άποψη για το χαρακτήρα του διαδίκου, έξω από κάθε μέτρο ορθής, δίκαιης και φλεγματικής αντιμετώπισης της ενώπιον του διαφοράς. Με φειδώ πρέπει να καταγράφεται οτιδήποτε αγγίζει τον παρουσιαζόμενο στη δίκη χαρακτήρα από διάδικο ή μάρτυρα. Η ανθρώπινη εμπειρία διδάσκει ότι ένας ευγενής και ήπιος μάρτυρας, δεν είναι κατ΄ ανάγκην και ειλικρινής. Και το αντίθετο. Ένας υπερβολικά διαχυτικός ή αναστατωμένος μάρτυρας μπορεί να ορμάται από μια πλειάδα αιτιών, χωρίς να είναι ανειλικρινής.» Πιο πρόσφατα ακόμη στην Ανδρέας Γιάγκου Σάντη v. Δέσποινας Χατζηβασιλείου κ.α. Πολ. Έφ. 78/2007, ημερ. 20.03.09, τονίστηκε η αναγκαιότητα ακόμη και στην περίπτωση που μάρτυρας εντυπωσιάζει θετικά το Δικαστήριο, να καταγράφονται οι λόγοι της θετικής αυτής αποκόμισης ώστε να παραμένουν κατά νουν καθ΄ όλη τη διάρκεια του έργου της αξιολόγησης της υπόθεσης, ως ασφαλιστική δικλείδα για τη σφαιρική αντιμετώπιση της αξιολόγησης των διαδίκων και των μαρτύρων τους¨. Θα έχω επομένως υπόψη, μεταξύ άλλων, και τις πιο πάνω αρχές όπως αναδύονται από τη νομολογία μας σε σχέση με τον τρόπο αξιολόγησης μιας μαρτυρίας. Η προσπάθεια μου θα διαλαμβάνει περαιτέρω και την σύγκριση και αντιπαραβολή μεταξύ τους τις προφορικές μαρτυρίες, τις παραδοχές και αρνήσεις των μαρτύρων σε συσχετισμό με την έγγραφη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον μου, την οποία διεξήλθα μετά προσοχής. Τέλος, θα λάβω υπόψη μου τις επισημάνσεις που έγιναν από τους ευπαίδευτους συνηγόρους των διαδίκων κατά τις τελικές τους αγορεύσεις όπου ανάλυσαν την μαρτυρία και έδωσαν τη δική τους ερμηνεία σε αυτή. Έχοντας όλα τα πιο πάνω κατά νουν αισθάνομαι ότι είμαι έτοιμος για την αξιολόγηση της μαρτυρίας και αν χρειαστεί για την κατάληξη μου σε ευρήματα και συμπεράσματα αναφορικά με την επίδικη διαφορά. Η έκβαση της υπόθεσης θα κριθεί στη βάση της αξιολόγησης της μαρτυρίας εφόσον δεν παρουσιάζει ιδιαίτερα νομικά σημεία. Ο ενάγοντας μου προκάλεσε εξαιρετική εντύπωση με τον φυσικό, ήρεμο και νηφάλιο τρόπο που κατάθεσε. Ιδιαίτερη εντύπωση μου προκάλεσε ο ευγενικός τρόπος με τον οποίο εκφραζόταν και παρά την έντονη αντεξέταση την οποία υπέστη εκ μέρους του κ. Λάντου. Με την ταπεινότητα που αντιμετώπιζε τις ερωτήσεις και ο τρόπος που τις απαντούσε ανέδυε ειλικρίνεια. Δεν υπέπεσε σε καμιά αντίφαση σε σχέση με τη περιγραφή του επεισοδίου και κάποιες διαφοροποιήσεις σε λεπτομέρειες από όσα ανέφερε στην κατάθεση του στην αστυνομία, ¨αντιφάσεις¨, όπως χαρακτηρίστηκαν από τον κ. Λάντο, δεν μπορούν να αναχθούν σε βαθμό που ανατρέπουν την όλη εικόνα και τη λογική σειρά που έλαβαν χώρα τα γεγονότα και τα οποία συνιστούν την εκδοχή του και τα οποία κατά την κρίση μου είναι και τα αληθινά. Παραδέχθηκε ήδη και στην κατάθεση του στην αστυνομία ότι όταν αντιλήφθηκε τον εναγόμενο να τον εξυβρίζει και να πηγαίνει προς το μέρος του με απειλητικές διαθέσεις τον εξύβρισε και ο ίδιος με τη λέξη ¨μαλάκα¨, είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τον πιστώνω με ειλικρίνεια. Η πιο πάνω ενέργεια του όμως να απευθυνθεί στον εναγόμενο χρησιμοποιώντας και την πιο πάνω λέξη, δεν βρίσκω ότι συνιστούσε πρόκληση προς τον εναγόμενο διότι ήδη αυτός είχε ξεκινήσει το επεισόδιο καλώντας τον αρχικά να σταματήσει στη μέση του δρόμου, ακολούθως να τον εξυβρίζει μεγαλόφωνα κατευθυνόμενος προς το μέρος του με απειλητικές διαθέσεις. Η φράση ¨τι θέλεις από μένα ρε μαλάκα¨ θα μπορούσε, υπό τις περιστάσεις, να εκληφθεί και ως αμυντική ενέργεια εκ μέρους του, εν΄ όψει των όσων εξελίσσονταν. Μελετώντας την μαρτυρία σε σχέση με τα τραύματα του, βρίσκω ότι ήταν υπερβολικός στη περιγραφή τους όπως και της ταλαιπωρίας που υπέστη και των καταλοίπων που του άφησε το επεισόδιο κυρίως σε σχέση με τη ψυχολογική επίδραση του συνεπεία της ντροπής που ένοιωσε, της ταπείνωσης και της δυσφήμησης του για τον ξυλοδαρμό του στη μέση ενός πολυσύχναστου, είναι γεγονός, δρόμου. Ισχυρίστηκε ότι έλαβε δέκα ημέρες αναρρωτική άδεια, ισχυρισμό όμως τον οποίο απέσυρε στη συνέχεια και ο οποίος εν΄ πάση περιπτώσει δεν έχει δικογραφηθεί. Ακόμα, ανέφερε και πρόβλημα με την όραση του το οποίο ούτε καν το δικογράφησε, ισχυρισμό τον οποίο επίσης απέσυρε. Επίσης ο ισχυρισμός του περί σύστασης αυχενικού κολάρου το οποίο δεν αναφέρεται στο πιστοποιητικό και ο Δρ. Νικολάου ανέφερε ότι δεν γνώριζε τίποτε επ΄αυτού. Ο ισχυρισμός του ότι με το άκουσμα της λέξης ¨ποταμός¨ που ήταν το επίθετο του εναγόμενου, καταλαμβάνεται από δυσάρεστο συναίσθημα, επίσης κρίνω ότι είναι υπερβολικός όπως και ο ισχυρισμός του ότι ακόμα μετά από τέσσερα και πλέον χρόνια το επεισόδιο συζητιέται στο Παραλίμνι. Η περιγραφή των τραυμάτων του στο ιατρικό πιστοποιητικό (Τεκμήριο 1) βρίσκω ότι ανταποκρίνεται στην αλήθεια και ότι στο νοσοκομείο χρειάστηκε να παραμείνει για μια ημέρα για προληπτικούς και μόνο λόγους και για περαιτέρω παρακολούθηση. Ο εναγόμενος κατάθεσε και αυτός νηφάλια και ήρεμα ενώπιον του Δικαστηρίου. Εντούτοις, βρίσκω ότι η εκδοχή του δεν μπορεί να είναι η αληθινή. Ίσως να είναι αλήθεια ότι ο ενάγοντας τον είχε προκαλέσει στο παρελθόν κατά τον τρόπο που περιέγραψε. Αυτός όμως δεν ήταν λόγος να αυτοδικήσει και να πάρει το νόμο στα χέρια του. Είχε διαβάσει, όπως ανέφερε, τα χείλη του ενάγοντα και κατάλαβε ότι τον εξύβρισε. Αυτό είχε γίνει όταν βρίσκονταν σε μια απόσταση τουλάχιστον 4 - 5 μέτρων, ενώ ο ενάγοντας οδηγούσε ένα χαμηλό σαλούν αυτοκίνητο με ελάχιστα ανοιχτό το παράθυρο του οδηγού, χωρίς η βρισιά να συνοδεύεται από κάποια χειρονομία, όπως συνήθιζε κάποιες φορές να κάμνει ο ενάγοντας κατά τον εναγόμενο. Υπό αυτές τις συνθήκες θεωρώ τον ισχυρισμό του ενάγοντος ότι είχε την δυνατότητα να διαβάσει τα χείλη του ενάγοντος απίθανο και εξωπραγματικό και μάλιστα να καταλάβει ότι ήταν η συγκεκριμένη βρισιά. Σε κάθε περίπτωση αν είχε αντιληφθεί κάτι τέτοιο όφειλε να μεταβεί στην αστυνομία και να καταγγείλει την απρεπή συμπεριφορά του ενάγοντος προς το πρόσωπο του και μάλιστα εφόσον αυτή επαναλαμβανόταν για χρόνια. Η απόφαση του να συνετίσει τον ενάγοντα ο ίδιος σταματώντας τον στη μέση του δρόμου, εξυβρίζοντας τον και ξυλοκοπώντας τον σε μια πολυσύχναστη διασταύρωση και σε ώρα κυκλοφοριακής αιχμής, ήταν μια εντελώς άστοχη ενέργεια και θα έπρεπε να είχε αντιληφθεί τις συνέπειες της πριν καν ενεργήσει με εκείνο τον τρόπο. Φαίνεται όμως, όπως ο ίδιος παραδέχθηκε, ότι αυτό το αντιλήφθηκε αμέσως μετά το επεισόδιο, γι΄αυτό και εξ αυτού του λόγου δεν αισθανόταν καλά το υπόλοιπο της ημέρας. Η ¨ενισχυτική¨ μαρτυρία του αυτόπτη μάρτυρα που παρουσίασε, αν θα μπορούσε να εκληφθεί ως τέτοια, όπως θα την αναλύσω στη συνέχεια δεν στάθηκε υποβοηθητική. Για αυτούς τους λόγους θα απορρίψω την εκδοχή του ότι δηλαδή είχε πλησιάσει τον ενάγοντα και αφού συζήτησαν στράφηκε να φύγει και επανήλθε μόλις τον εξύβρισε και πάλι ο ενάγοντας. Μια τέτοια εκδοχή δεν έχει λογική συνέπεια καθώς κατά την άποψη μου όταν τον κάλεσε να σταματήσει το αυτοκίνητο του ήταν ήδη αποφασισμένος για το τι θα έκαμνε στον ενάγοντα. Τον κάλεσε μάλιστα να σταθμεύσει δίπλα να μην εμποδίζει τους διερχομένους. Ο σκοπός του εξ αρχής όπως και εκδηλώθηκε ήταν να επιτεθεί στον ενάγοντα και να τον ξυλοκοπήσει. Γι΄αυτό κατευθύνθηκε στο μέρος του με γοργό και απειλητικό βήμα εκτοξεύοντας ταυτόχρονα ύβρεις. Οι προσθέσεις του ήταν ολοφάνερες. Εξάλλου, όπως ο ίδιος ανέφερε, ¨είχε ξεχειλίσει το ποτήρι¨. Επομένως δεν έδιδε άλλα περιθώρια ανοχής και η εκδήλωση της επιθετικότητας του έγινε αμέσως αντιληπτή από τον ενάγοντα ο οποίος προσπάθησε να αμυνθεί. Έχοντας μάλιστα υπόψη και τη σωματική διάπλαση των δύο, όπως την αντιλήφθηκα με τη παρουσία τους στο Δικαστήριο, μου είναι αδύνατο να αντιληφθώ τον ενάγοντα να προτάσσει τα χέρια του, έξω από το μαγαζί του εναγόμενου για να δείρει τον εναγόμενο ένα πολύ πιο εύσωμο και χειροδύναμο άνδρα. Εξάλλου, διερωτώμαι ποιο λόγο είχε να το κάμει; Κανένα λόγο δεν επικαλέστηκε ο εναγόμενος γιατί να επιδείκνυε ο ενάγοντας απέναντι του μια τέτοια συμπεριφορά όταν οι οικονομικές συνέπειες του δυστυχήματος που είχαν πριν χρόνια φαίνεται διευθετήθηκαν από τις ασφαλιστικές τους εταιρείες. Το γεγονός ότι παραδέχθηκε ότι ένοιωθε άσχημα αμέσως μετά το επεισόδιο ίσως οφειλόταν στις τύψεις από τις οποίες καταλήφθηκε αλλά αναλογιζόμενος, ίσως, και τις συνέπειες των πράξεων του. Βρίσκω ότι τα τραύματα που υπέστη ήταν εντελώς επιπόλαια και αυτά θα προκλήθηκαν είτε από τις δικές του επιθετικές ενέργειες κατά του ενάγοντος είτε στην προσπάθεια του ενάγοντος να αμυνθεί στα κτυπήματα που δεχόταν. Δεν μου διαφεύγει και το γεγονός ότι δεν αναζήτησε αμέσως περίθαλψη αλλά συνέχισε την δουλειά του μετά το επεισόδιο και ήταν μετά που είχε μεταβεί στην αστυνομία και μετά από σχετική προτροπή του αστυνομικού που αποφάσισε να πάει στο νοσοκομείο, αφού ο ίδιος δεν θεωρούσε κάτι τέτοιο ως αναγκαίο. Εν πάση περιπτώσει κρίνονται ως ανάξια σχολιασμού. Ο αυτόπτης μάρτυρας κ. Πιττιρής (Μ.Ε. 4) μου φάνηκε ειλικρινής. Κατάθεσε με φυσικό και παραστατικό τρόπο. Ήταν αυθόρμητος και η περιγραφή που έκαμε του επεισοδίου ήταν πειστική και σίγουρα δεν ήταν κατασκευασμένη. Η ειλικρίνεια του φάνηκε και από το γεγονός ότι αποκάλυψε αμέσως και στην αστυνομία τη σχέση που είχε με τον αδελφό του ενάγοντος. Είχε πλήρη οπτική εικόνα των όσων διαδραματίζονταν λίγα μέτρα πιο μακριά του, ευρισκόμενος σε ένα ψηλό όχημα. Κάποιες μικροδιαφορές που παρουσιάστηκαν κατά την εξιστόρηση των γεγονότων σίγουρα δεν αλλοιώνουν την εικόνα και δεν μπορούν να αναχθούν σε αντιφάσεις σε βαθμό που να επηρεάζουν την αξιοπιστία του. Η περιγραφή που έκαμε του επεισοδίου συμπίπτει με αυτή του ενάγοντος. Για τους λόγους αυτούς τον θεωρώ ανεξάρτητο μάρτυρα στην μαρτυρία του οποίου μπορώ να βασιστώ και την αποδέχομαι. Αντίθετα, ο αυτόπτης μάρτυρας κ. Μ. Χ¨Φιλίππου (Μ.Υ.3) που κατάθεσε για τον εναγόμενο δεν μου φάνηκε ειλικρινής εφόσον κατά την αντεξέταση του ήταν φανερή η αμηχανία από την οποία καταλήφθηκε με αποτέλεσμα σε πλείστες ερωτήσεις να επικαλείται την μνήμη του και την πάροδο του χρόνου και να απαντά ότι δεν θυυμόταν, καταλήγοντας κάποια στιγμή να ομολογήσει ότι ίσως ο ενάγοντας να αμυνόταν στην επίθεση που δεχόταν από τον εναγόμενο. Δεν είχε προσέξει ποιος χτύπησε ποιόν πρώτος και μάλιστα όταν βρισκόταν και αυτός σε τόση κοντινή απόσταση. Ήταν φανερή η προσπάθεια του να καλύψει τον εναγόμενο. Τελικά με τις ασαφείς απαντήσεις του κατά την αντεξέταση του κατέστησε την όλη μαρτυρία του τρωτή και επισφαλή. Κρίνω ότι τα όσα προέκυψαν από την αντεξέταση του ήταν αποτέλεσμα ξεσπάσματος ειλικρίνειας και για τούτο αναγκάστηκε να επικαλεστεί πρόβλημα μνήμης για να μην έρθει σε αντίθεση με όσα υποστήριξε στην κατάθεση του στην αστυνομία πέντε και πλέον μήνες μετά το επεισόδιο την οποία κατά την άποψη μου έδωσε μετά από καθοδήγηση. Απορρίπτω για τους πιο πάνω λόγους την μαρτυρία του σε όσα σημεία αυτή αντικρούεται με όσα ο ενάγοντας και ο κ. Πιττιρής ανέφεραν σε σχέση με το επεισόδιο. Μετά την πιο πάνω αξιολόγηση της μαρτυρίας που τέθηκε ενώπιον μου καθιστώ ως ευρήματα μου τα όσα υποστήριξε ο ενάγοντας και έχουν καταγραφεί στην αρχή της απόφασης μου ότι συνιστούν την εκδοχή του. Καταλήγω επομένως ότι ο εναγόμενος ευθύνεται για τα τραύματα που προκάλεσε στον ενάγοντα κατά το επίδικο επεισόδιο το οποίο συνίστατο σε επίθεση του εναντίον του όπως είναι το αστικό αδίκημα που ρυθμίζεται στο Άρθρο 26 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148 με το οποίο κωδικοποιήθηκαν οι σχετικές αρχές του κοινοδικαίου, επίθεση την οποία προκάλεσε χρησιμοποιώντας και βία εναντίον του ενάγοντα, χωρίς να προκληθεί και χωρίς λόγο και έτσι η υπεράσπιση του της αυτοάμυνας απορρίπτεται. Καταλήγω ότι ο ενάγοντας δικαιούται σε αποζημιώσεις, ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΔΙΚΑΣΗΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΩΝ ΣΕ ΘΥΜΑ ΕΠΙΘΕΣΗΣ: Ως ζήτημα γενικής αρχής το θύμα επίθεσης δικαιούται σε αποζημιώσεις οι οποίες υπολογίζονται στην ίδια βάση με τις αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες που προκύπτουν ως αποτέλεσμα οποιουδήποτε άλλου αστικού αδικήματος. Παραπέμπω στο σύγγραμμα Mc Gregor on Damages, 15η έκδ., παρ. 1615 όπου αναφέρονται τα εξής: ″In so far as an assault and battery results in physical injury to the plaintiff, the damages will be calculated as in any other action for personal injury. Beyond this, the tort of assault affords protection not only from physical injury but also from the insult which may arise from interference with the person. Thus a further head of damage is the injury to feelings, i.e. the indignity, mental suffering, disgrace and humiliation, that may be caused. ″ Το θέμα των παραδειγματικών αποζημιώσεων το πραγματεύτηκε η υπόθεση Socrates Eliades v. Vassos Lyssarides

(1979)1 C.L.R. 254. Η υπόθεση αυτή αφορούσε επίθεση σε αίθουσα του ξενοδοχείου ″Χίλτον″ στην παρουσία αρκετών προσώπων. Το Εφετείο επικύρωσε την επιδίκαση αποζημιώσεων Λ.Κ.700 διαπιστώνοντας όμως ότι στην πραγματικότητα είχαν επιδικαστεί από το πρωτόδικο Δικαστήριο ως επαυξημένες αποζημιώσεις (aggravated damages) και όχι ως παραδειγματικές (exemplary damages), αφού δόθηκαν με αναφορά προς το αίσθημα αξιοπρέπειας και περηφάνιας του θύματος. Όπως αναφέρεται σε απόσπασμα που παρατίθεται από τους Winfield and Jolowicz on Tort (10η έκδ. σελ. 555-556): ″These ″aggravated damages″ are truly compensatory, being given for the injury to the plaintiff's proper feelings of dignity and pride. Exemplary damages on the other hand, are not compensatory but are awarded to punish the defendant and to deter him from similar behavior in the future″. Η υπόθεση Gregoriades v. Kyriakides

(1970)1 C.L.R. 120 αφορούσε απρόκλητη επίθεση στο χώρο του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας. Πρωτοδίκως αλλά και κατ΄ έφεση κρίθηκε πως η πράξη, αποτελούσε βιαιοπραγία υπό επιβαρυντικές περιστάσεις και ότι υπήρχε ανάγκη επιδίκασης παραδειγματικών αποζημιώσεων. Το Εφετείο αύξησε το ποσό των γενικών αποζημιώσεων από Λ.Κ.100 σε Λ.Κ.300. Εκτενέστερη ανάλυση του θέματος έγινε στην υπόθεση Papakokkinou and others v. Kanther

(1982)1 C.L.R. 65 στην οποία αναφέρονται τα εξής στη σελ. 77: ″The fact is that conduct accompanied by a marked element of arrogance, insolence or malice, may justify an award of exemplary damages, particularly if it tends to humiliate the victim of the tort. Therefore, no conflict is discernible between the decisions of the Supreme Court in Gregoriades v. Kyriakides

(1971)1 C.L.R. 120, and Eliades v. Lyssarides

(1979)1 C.L.R. 254, and the decision in Rookes, supra. Arguably, the damages awarded in the above cases classify as ″aggravated″, an intermediate category between compensatory and exemplary damages; a kind of inflated compensatory damages, inflated to the extent of indicating the disapproval of the Court of the conduct of the defendant but within the range of compensatory damages. ″ Το Δικαστήριο στην πιο πάνω υπόθεση θα έκλινε προς την υιοθέτηση της ευρύτερης προσέγγισης που επιτρέπει την επιδίκαση παραδειγματικών αποζημιώσεων όπου το αστικό αδίκημα είναι τόσο αξιόμεμπτο ώστε να αξίζει τιμωρίας από το αστικό δίκαιο. Περαιτέρω, με αναφορά στην υπόθεση Cassell & Co Ltd v. Broome

(1972)1 All E.R. 801 επιδοκιμάστηκε η θέση ότι είναι λάθος να διαχωρίζονται οι γενικές αποζημιώσεις από τις παραδειγματικές. Στο τέλος θα πρέπει να δίδεται ένα ποσό βασισμένο στη σφαιρική αντίληψη των γεγονότων της υπόθεσης. Όσον αφορά τις γενικές αποζημιώσεις, οι αρχές που καθοδηγούν τα Δικαστήρια κατά τον καθορισμό του ύψους τους συνοψίζονται στην απόφαση Χαριλάου v. Νικολάου

(2003)1 Α.Α.Δ. στις σελ. 1473 και 1474, είναι πολύ καλά θεμελιωμένες και δεν θα τις επαναλάβω. Οι αρχές που διέπουν την επιδίκαση επιβαρυντικών αποζημιώσεων έχουν απασχολήσει την νομολογία μας (βλ. Papakokkinou and others v. Kanther (πιο πάνω). Όπως έχει επανειλημμένα λεχθεί οι αποζημιώσεις θα πρέπει να συνιστούν εύλογη και δίκαιη αποκατάσταση του ενάγοντα (Ioannou and Paraskevaides (Overseas) Ltd and another v. Christofis

(1982)1 C.L.R. 789), αλλά το Δικαστήριο δεν θα πρέπει να αποπειράται να επιδικάσει αποζημιώσεις για το πλήρες ποσό ή να προβεί σε τέλεια χρηματική αποκατάσταση (Paraskevopoullos v. Georghiou

(1970)1 C.L.R. 116 και Xenophontos and another v. Anastassiou

(1981)1 C.L.R. 521). Από την άλλη, οι αποζημιώσεις θα πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτές. Η αποζημίωση επί αδικοπραξιών σκοπό έχει την αποκατάσταση του ζημιωθέντος και όχι την τιμωρία του αδικοπραγούντος. Ο ενάγοντας πέραν από γενικές αποζημιώσεις απαιτεί και παραδειγματικές και /ή τιμωρητικές αποζημιώσεις. Νομίζω πως παραδειγματικές και τιμωρητικές αποζημιώσεις είναι αυτές που στην Αγγλική νομολογία και στις πιο παλιές αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου περιγράφονται σαν «exemplary damages» ή σπανιότερα «punitive». Συναφής κατηγορία αποζημιώσεων είναι και οι επαυξημένες αποζημιώσεις, ίσως πιο καλά γνωστές στα Αγγλικά ως «aggravated damages». Στην Αγγλία οι βασικές αρχές για τον επιδικασμό τιμωρητικών αποζημιώσεων καθιερώθηκαν με την απόφαση στην υπόθεση Rookes v. Barnard

(1964)All E.R. 367 και επιβεβαιώθηκαν από τη Δικαστική Επιτροπή της Βουλής των Λόρδων, στην Cassell & Co. Ltd v. Broome

(1972)1 All E.R. 801. Αναφέρεται πως τέτοιες μπορούν να επιδικαστούν μόνο όπου υπάρχει:

(1)Καταπιεστική συμπεριφορά από την διοίκηση.

(2)Συμπεριφορά που αποσκοπεί στην εξασφάλιση κέρδους.

(3)Ρητή εξουσία από τον Νόμο. Στην υπόθεση Papakokkinou v. Kanther

(1982)1 C.L.R 65 αναφέρθηκε (βλ. σελ. 76) πως δεν υπάρχει αυθεντία ως προς την εφαρμογή της Rookes (πιο πάνω) στην Κύπρο, αντίθετα υπάρχει ένδειξη στην Paraskevas v. Mouzoura

(1973)1 C.L.R. 88 (βλ. σελ. 116) πως οι τημωρητικές αποζημιώσεις δεν περιορίζονται στα όρια που έθεσε η υπόθεση Rookes (πιο πάνω). Ειδικά για τις περιπτώσεις επιδίκασης τιμωρητικών αποζημιώσεων σε υποθέσεις βιαιοπραγίας, μια από τις βασικές κυπριακές αποφάσεις είναι η υπόθεση Stavros Gregoriades v. Evangelos Kyriakides

(1970)1 C.L.R. 120. Αναφέρεται στη σελίδα 122 (σε μετάφραση): «Το πρωτόδικο Δικαστήριο προχώρησε μετά στο ζήτημα των γενικών αποζημιώσεων. Το Δικαστήριο ήταν της άποψης πως επρόκειτο για βιαιοπραγία υπό επιβαρυντικές περιστάσεις που διεπράχθη στο χώρο του Δικαστηρίου, χωρίς πρόκληση εκ μέρους του εφεσείοντα, και πως ήταν κατάλληλη περίπτωση για τον επιδικασμό τιμωρητικών αποζημιώσεων.» Το Εφετείο επικρότησε την πιο πάνω προσέγγιση. Στη μεταγενέστερη υπόθεση Eliades v. Lyssarides

(1979)C.L.R. 254, σημειώνεται πως οι τιμωρητικές αποζημιώσεις εδόθησαν στην Gregoriades επειδή η βιαιοπραγία ήταν στον χώρο του Δικαστηρίου και χωρίς πρόκληση. Με αναφορά δε στον Winfield and Jolowicz on Tort (10η έκδοση) σελ. 555-556, εξηγείται πως οι επαυξημένες αποζημιώσεις είναι κατ' ουσία για αποζημίωση (compensatory) που επιδικάζονται για τα επηρεασθέντα συναισθήματα, αξιοπρέπεια και περηφάνια του θύματος, ενώ οι τιμωρητικές αποζημιώσεις αποβλέπουν στην τιμωρία του δράστη. Η Eliades δεν αποποιείται την εφαρμογή της Rookes και το ότι δεν ανετράπη η επιδίκαση αποζημιώσεων που το πρωτόδικο δικαστήριο ονόμασε τιμωρητικές ήταν γιατί, παρά τον χαρακτηρισμό τους, ήταν επαυξημένες αποζημιώσεις αφού ρητά αναφέρετο στην πρωτόδικη απόφαση πως απέβλεπαν στην αποζημίωση για τα αισθήματα αξιοπρέπειας του θύματος που υπέστησαν βλάβη. Μια άλλη αγγλική υπόθεση, η London v. Ryder

(1953)1 All E.R. 741, ακολουθήθηκε σε δύο αποφάσεις Επαρχιακών Δικαστηρίων που είναι δημοσιευμένες στους τόμους των JSC, ως αυθεντία επί το ότι τιμωρητικές αποζημιώσεις μπορούν να επιδικαστούν σε κάθε περίπτωση όπου ο εναγόμενος είναι ένοχος συμπεριφοράς που αξίζει τιμωρίας. (βλέπε Toumba v. Loutsios

(1975)1 J.S.C 115, σελ. 122, και I.C.P (Cyprus) Ltd v. Times Newspapers Ltd and Others

(1972)4 J.S.C 455, σελ. 473). Φαίνεται πως η αγγλική νομολογία, με εξαίρεση την London (πιο πάνω), δεν ξεκαθαρίζει κατά πόσον οι τιμωρητικές αποζημιώσεις είναι επιπρόσθετες ή αντί των επαυξημένων αποζημιώσεων. Όπως εξηγείται στη δική μας Παπακόκκινου η London, δεν είναι σε αντίθεση με την Rookes. Αντίθετα, στη δεύτερη γίνεται σαφής αναφορά στην πρώτη ως αυθεντία επί το ότι τιμωρητικές αποζημιώσεις μπορούν να επιδικαστούν οποτεδήποτε το αστικό αδίκημα υποκινείται από κακοβουλία, θρασύτητα ή υπεροψία, συμπεριφορά που είναι σύνηθες σε περιπτώσεις επιθέσεων και βιαιοπραγιών. Εμπίπτει η περίπτωση σε αυτές όπου κρίνεται αναγκαίο να δοθεί το μάθημα στον αδικοπραγήσαντα ότι δεν συμφέρει να ενεργεί ως έπραξε. Αναφέρεται ακόμη στην Παπακόκκινου, πως όταν η συμπεριφορά του εναγόμενου συνοδεύεται από στοιχεία υπεροψίας, θρασύτητας ή κακοβουλίας, μπορεί να δικαιολογηθεί ο επιδικασμός τιμωρητικών αποζημιώσεων, ειδικά όταν η πράξη τείνει να εξευτελίσει το θύμα. Αναφέρεται πως δεν διακρίνεται αντίθεση μεταξύ της Gregoriades της Eliades και της Rookes και πως ενδέχεται οι αποζημιώσεις που εδόθησαν στις υποθέσεις αυτές να ταξινομούνται ως επαυξημένες (aggravated), μια ενδιάμεσος κατηγορία μεταξύ γενικών αποζημιώσεων (compensatory) και τιμωρητικών αποζημιώσεων, ένα είδος φουσκωμένων γενικών αποζημιώσεων, στο βαθμό που να καταδεικνύει την απαρέσκεια του Δικαστηρίου για τη συμπεριφορά του εναγόμενου, αλλά εντός του εύρους των γενικών αποζημιώσεων. Η εφαρμογή της Rookes στην Κύπρο δεν αποφασίστηκε τελειωτικά στην Παπακόκκινου, αναφέρεται όμως πως το Εφετείο μας θα έκλινε προς την υιοθέτηση της πλατύτερης προσέγγισης, που επιτρέπει τον επιδικασμό παραδειγματικών τιμωρητικών (exemplary) αποζημιώσεων όπου το αστικό αδίκημα είναι τόσο αξιόμεμπτο ώστε να αξίζει τιμωρίας από το αστικό δικαστήριο. Ως προς το ύψος τέτοιων αποζημιώσεων αναφέρεται στο σύγγραμμα McGregor on Damages, 24η Έκδοση, παράγρ. 326-334 πως αυτές θα πρέπει να είναι μέτριες. Η οικονομική κατάσταση των μερών είναι σχετική. Επίσης, το ύψος των γενικών αποζημιώσεων είναι σχετικό και δεν επιδικάζονται παραδειγματικές αν το ύψος των γενικών αποζημιώσεων είναι ικανό για να τιμωρήσει τον εναγόμενο για την πράξη του. Η συμπεριφορά των μερών είναι ωσαύτως σχετική, ενώ η ύπαρξη πρόκλησης επηρεάζει το αν θα επιδικασθούν παραδειγματικές αποζημιώσεις και το ύψος τους. Η υπόθεση Broome v. Cassell (πιο πάνω) αναφέρεται με επιδοκιμασία στην Παπακόκκινου επί το ότι είναι λάθος να διαχωρίζονται οι γενικές αποζημιώσεις (compensatory damages) από τις παραδειγματικές (exemplary). Έχοντας υπόψη την πιο πάνω νομολογία μεταξύ άλλων και των αρχών που αναδύονται από αυτή και αφού μελέτησα σειρά αποφάσεων ώστε να λάβω καθοδήγηση ως προς τον καθορισμό των αποζημιώσεων που δικαιούται ο ενάγοντας για τον πόνο και την ταλαιπωρία του, την ένταση και τη χρονική της διάρκεια. Έχοντας πάντοτε ως γνώμονα, όπως έχει καθοριστεί από τη νομολογία μας ότι προηγούμενες αποφάσεις που αφορούν τα ποσά των αποζημιώσεων δεν μπορεί να είναι παρά μόνο ενδεικτικές αφού η κάθε περίπτωση θα πρέπει να εξετάζεται με βάση τα ιδιαίτερα της περιστατικά και επομένως η καθοδήγηση που προέρχεται από προηγούμενες αποφάσεις αναπροσαρμόζονται ανάλογα με την περίπτωση (βλ. Σπύρου v. Χ¨Χαραλάμπους

(1989)1 Ε Α.Α.Δ. 498, Φοινικαρίδης v. Γεωργίου κ.ά.

(1991)1 Α.Α.Δ. σελ. 465 και Ανδρέας v. Junguirth

(1993)1 A.A.Δ. 431). Θα μπορούσα να θεωρήσω ως καθοδηγητική την υπόθεση Λουκά v. Χριστοφόρου

(2005)1 (Α) Α.Α.Δ. σελ.69 αν και δεν ήταν το αντικείμενο της έφεσης το ποσό των Λ.Κ.1.500,00 που επιδικάστηκε πρωτόδικα για παρόμοια τραύματα, εντούτοις την θεωρώ ως καθοδηγητική για το ύψος των αποζημιώσεων. Λαμβάνω περαιτέρω υπόψη ότι ο ενάγοντας παρέμεινε για μια ημέρα στο νοσοκομείο, το γεγονός ότι δεν του παρέμειναν οποιαδήποτε κατάλοιπα ή συμπτώματα, ότι το επεισόδιο έλαβε χώρα σε δημόσιο χώρο και στη παρουσία διαφόρων προσώπων μεταξύ των οποίων και γνωστών του ενάγοντα. Κρίνω πως το ορθό και δίκαιο ποσό για να αποζημιώσει ο εναγόμενος τον ενάγοντα είναι αυτό των €3.000,00 ως γενικές και παραδειγματικές αποζημιώσεις οι οποίες δικαιολογούνται λόγω της απαράδεκτης και απρόκλητης επίθεσης του και της πλήρους αδιαφορίας του για τα δικαιώματα του ενάγοντος και τις συνέπειες που αυτή η συμπεριφορά του είχε πράγματι στον ενάγοντα. Οι ειδικές αποζημιώσεις, όπως έχει νομολογηθεί, πρέπει να αποδεικνύονται με αυστηρότητα, με σαφήνεια και συγκεκριμένα στοιχεία, δεν είναι αρκετό να προβάλλονται στα δικόγραφα (Βλ. Ηρακλέους v. Ταχύπλοου σκάφους ″Νίκη″ κ. ά.

(1994)1 Α.Α.Δ. 510 και Χριστοδούλου v. Αγαθοκλέους

(1997)1 (Α) Α.Α.Δ. 396). Ο ενάγοντας στην παράγραφο 9 της έκθεσης απαίτησης του αναφέρει ως λεπτομέρειες ειδικών ζημιών το κόστος έκδοσης του ιατρικού πιστοποιητικού Λ.Κ.28,00 αντίστοιχο (σε € 47.84σ.) και απώλεια εισοδήματος τρία μεροκάματα προς Λ.Κ.50,00 το καθένα συνολικά Λ.Κ.150,00 (σε € 256,29σ.). Σε σχέση με το πιστοποιητικό αναγράφει σε αυτό ότι πληρώθηκε το πιο πάνω ποσό. Σε σχέση όμως με την απώλεια εισοδήματος δεν προσκομίστηκε οποιαδήποτε μαρτυρία πέραν του ότι ο ενάγοντας εργαζόταν στον αδελφό του. Δέχομαι όμως, και λόγω του ότι δεν αμφισβητήθηκε ότι μετέβαινε την ημέρα του επεισοδίου στην εργασία του, ότι απώλεσε το ημερομίσθιο εκείνης της ημέρας όπως και της επόμενης καθώς και αν ακόμα εξήλθε του νοσοκομείου το πρωί, δεν θα ανέμενε κάποιος να μετέβαινε στη δουλειά του αυθημερόν μετά την ταλαιπωρία που υπέστη και αυτά παρόλο ότι ήταν η 28η Οκτωβρίου η οποία όμως είναι Δημόσια και μόνον αργία. Επομένως στα πλαίσια της λογικής δέχομαι ότι απώλεσε δύο ημερομίσθια εκ Λ.Κ. 50,00 το καθένα. Έτσι ο ενάγοντας δικαιούται ως ειδικές αποζημιώσεις το ποσό των Λ.Κ.128,00 και σε €218,70σ. Συνολικά επιδικάζονται στον ενάγοντα €3.218,70σ., το ποσό αυτό θα φέρει νόμιμο τόκο από σήμερα ενόψει της μη ευθύνης του εναγόμενου για τη μη προώθηση της υπόθεσης για μεγάλο χρονικό διάστημα και της κατανόησης που επέδειξε η πλευρά του εναγόμενου με τη συγκατάθεση της για την επαναφορά της αγωγής. Μετά την πιο πάνω ανάλυση είναι κατανοητό ότι η ανταπαίτηση του εναγόμενου δεν έχει επιτυχία και απορρίπτεται. Ενόψει της συνεκδίκασης της δεν θα εκδώσω χωριστή διαταγή για τα έξοδα. Επιδικάζονται έξοδα υπέρ του ενάγοντος και εναντίον του εναγόμενου στην ανάλογη κλίμακα όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπογραφή)............................................. Χρήστος Γ. Φιλίππου, Ε.Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο