PERICLES LIATSOS I DESIGNERS LTD ν. Νίκου Στυλιανού, Αγωγή αρ. 4761/2006, 25 Φεβρουαρίου, 2011 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2011:A72 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Α. Κ. Λυκούργου, Ε.Δ. Αγωγή αρ. 4761/2006 Μεταξύ: PERICLES LIATSOS I DESIGNERS LTD Ενάγοντες και Νίκου Στυλιανού Εναγομένου 25 Φεβρουαρίου,
- Για τους ενάγοντες, εμφανίζεται ο κ. Χρ. Χριστοφή για τους κ.κ. Χριστοφή και Συνεργάτες Δ.Ε.Π.Ε. Για τον εναγόμενο, εμφανίζεται ο κ. Μ. Κιτρομηλίδης για τους κ.κ. Χρ. Κιτρομηλίδης και Σία. Απόφαση Οι ενάγοντες διεκδικούν το ποσόν των Λ.Κ.1.000, καθώς και τον φόρο προστιθέμενης αξίας (Φ.Π.Α.) που αναλογεί στο ποσόν αυτό, για εργασίες που εξετέλεσαν και υπηρεσίες που παρέσχαν στον εναγόμενο. Προβάλλουν, ως αιτία αγωγής, και την αρχή της καταβολής εύλογης αμοιβής (quantum meruit). Ας σημειωθεί πως εφ΄ όσον ορισμένο πρόσωπο παρέσχε υπηρεσίες σε άλλον υπό συνθήκες που δείχνουν ότι αυτά πράττοντας ανέμενε αμοιβή, ακόμη και εάν δεν προηγήθηκε συμφωνία για συγκεκριμένη αμοιβή, τεκμαίρεται ότι υπήρξε υπόσχεση καταβολής εύλογης αμοιβής (quantum meruit). Σε τέτοια περίπτωση η αμοιβή καθορίζεται από το Δικαστήριο επί τη βάσει μαρτυρίας και θα πρέπει, λαμβανομένων υπ΄ όψιν των περιστάσεων, να είναι δικαιολογημένη και λογική (εύλογη) και για τις δύο πλευρές (δείτε την απόφαση στην Πολιτική Έφεση αρ. 270/2005 Χαράλαμπος Χατζηπαναγιώτου ν. Cyprus Airways (Duty Free Shops) Limited, ημερ. 24.2.09). Με την αρχή της εύλογης αμοιβής, ως αιτία αγωγής, συναρτάται η ακόλουθη δικογραφημένη βάση: Οι ενάγοντες αποτελούν εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, νομίμως εγγεγραμμένη στη Δημοκρατία και ασχολούνται, μεταξύ άλλων, με την μελέτη, το σχεδιασμό και τη διακόσμηση εσωτερικών και εξωτερικών χώρων. Ο εναγόμενος υπήρξε, κατά τον ουσιώδη χρόνο, ιδιοκτήτης και νόμιμος κάτοχος διαμερίσματος στη Λευκωσία. Το Σεπτέμβριο του έτους 2005 ο εναγόμενος επεσκέφθηκε τα γραφεία των εναγόντων και ανέθεσε σε αυτούς τη μελέτη και το σχεδιασμό των χώρων του διαμερίσματός του. Οι ενάγοντες μελέτησαν το έργο και υπέβαλαν στον εναγόμενο εναλλακτικές προτάσεις. Ο εναγόμενος απεδέχθηκε τις ενέργειες αυτές των εναγόντων καθώς και τις προτάσεις που αυτοί του υπέβαλαν. Οι ενάγοντες ζήτησαν από τον εναγόμενο το ποσόν των Λ.Κ.1.000 ως η αμοιβή τους. Αυτός δεν αμφισβήτησε το ποσόν αυτό, πλην όμως, και παρά τις επανειλημμένες οχλήσεις, παρέλειψε να το καταβάλει. Το ποσόν των Λ.Κ.1.000 παραμένει, έως και σήμερα, οφειλόμενο. Ο εναγόμενος απορρίπτει την αξίωση των εναγόντων και διά του δικογράφου του ισχυρίζεται τα εξής: Πράγματι, υπήρξε, κατά τον ουσιώδη χρόνο, ιδιοκτήτης του διαμερίσματος και, πράγματι, ενδιαφέρθηκε να προβεί σε κάποιες μετατροπές του. Έτσι, ζήτησε «από το γνωστό και φίλο του Περικλή Λιάτσο να το συμβουλεύσει» σχετικώς (δείτε την παρα. 5(α) της υπεράσπισης). Ο Περικλής Λιάτσος επεσκέφθηκε το διαμέρισμα και ανέλαβε να υποβάλει εισηγήσεις. Αντί τούτου, του παρέδωσε, στις 12.9.05, έγγραφο το οποίο τιτλοφορείται ως «προσφορά» και στο οποίο καθορίζονται τα καθήκοντα των εναγόντων καθώς και η αμοιβή τους. «... όταν έλαβε γνώση του εγγράφου και του κόστους των υπηρεσιών συμβούλου, εδήλωσε ότι δεν τον ενδιαφέρει και ως εκ τούτου το θέμα παρέμεινε στο στάδιο εκείνο στο οποίο ουσιαστικά ούτε προσφορά υπεβλήθη» (δείτε στην παρα.5(γ) της υπεράσπισης). Επειδή ο ίδιος δεν απεδέχθηκε την «προσφορά», ο Περικλής Λιάτσος σε καμία περαιτέρω ενέργεια ή μελέτη προέβηκε. Δεν του παρέσχε οιανδήποτε υπηρεσία και ούτε του υπέβαλε οιανδήποτε εισήγηση ή σχέδια. Τέλος, ο Περικλής Λιάτσος ουδέποτε του ζήτησε το ποσόν των Λ.Κ.1.
- Καταχωρίστηκε απάντηση διά της οποίας, μεταξύ άλλων, αναφέρεται πώς ο Περικλής Λιάτσος είναι διευθυντής και κύριος μέτοχος των εναγόντων. Υπό την ιδιότητά του αυτή και εκπροσωπώντας τους ενάγοντες συναντήθηκε, συνεννοήθηκε και συνεβλήθηκε με τον εναγόμενο. Αναφέρεται, επίσης, πως ο Περικλής Λιάτσος ουδέποτε υπήρξε φίλος ή γνωστός του εναγομένου. Η ακροαματική διαδικασία υπήρξε σύντομη. Για να αποδειχθεί η αγωγή κατέθεσε ενόρκως ο Περικλής Λιάτσος (Μ.Ε.1), ο οποίος παρουσίασε και έγγραφη μαρτυρία: έγγραφο ημερ. 12.9.05, το οποίο τιτλοφορείται ως «Προσφορά διά εσωτερικό σχεδιασμό διαμερίσματος» (τεκμήριο 1), κατόψεις εσωτερικού του διαμερίσματος (τεκμήρια 2Α, 2Β και 2Γ) και τρισδιάστατες απεικονίσεις εσωτερικού χώρου του διαμερίσματος (τεκμήρια 3Α και 3Γ). Για να προωθηθεί η υπεράσπιση κατέθεσε ενόρκως ο εναγόμενος Νίκος Στυλιανού (Μ.Υ.1). Ακολουθεί η σύνοψη και ο σχολιασμός της μαρτυρίας: Κατά την κυρίως εξέτασή του, ο Περικλής Λιάτσος (Μ.Ε.1) δήλωσε τα εξής: Ο ίδιος είναι πτυχιούχος αρχιτέκτων εσωτερικών χώρων, διευθυντής και βασικός μέτοχος των εναγόντων. Οι ενάγοντες αποτελούν εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, νομίμως εγγεγραμμένη στη Δημοκρατία και ασχολούνται, μεταξύ άλλων, με την μελέτη, το σχεδιασμό και τη διακόσμηση εσωτερικών και εξωτερικών χώρων καθώς και την παροχή σχετικών συμβουλών. Το Σεπτέμβριο του έτους 2005 ο εναγόμενος, ο οποίος επιθυμούσε να ανακαινίσει το διαμέρισμά του στη Λευκωσία, επεκοινώνησε με τους ενάγοντες και ζήτησε συνάντηση μαζί του. Μέχρι εκείνη τη στιγμή ο ίδιος δεν γνώριζε τον εναγόμενο. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο γραφείο του [του Περικλή Λιάτσου (Μ.Ε.1)] και στα πλαίσια αυτής ο εναγόμενος ανέθεσε στους ενάγοντες τη μελέτη και το σχεδιασμό των εσωτερικών χώρων του διαμερίσματος. Παρέδωσε δε στον ίδιο τα αρχιτεκτονικά σχέδια του διαμερίσματος, του εξήγησε τι επιθυμούσε, του ζήτησε προτάσεις για σχεδιαστικές και διακοσμητικές λύσεις και του ζήτησε να του υποβάλει προσφορά. Για το λόγο αυτό επεσκέφθηκε ο ίδιος το διαμέρισμα, παρουσία του εναγομένου, εξέτασε επι τόπου διάφορα προβλήματα, κατήρτισε μελέτη και υπέβαλε στον εναγόμενο, σε διάφορους χρόνους, τέσσερις
(4)προτάσεις/εισηγήσεις (τεκμήρια 2Α, 2Β και 2Γ). Επιπλέον, εν σχέσει με την πρόταση/εισήγηση που αποτυπώνεται στο τεκμήριο 2Α ετοιμάστηκαν και τρισδιάστατες απεικονίσεις (τεκμήρια 3Α και 3Β). Για να ετοιμασθούν οι εισηγήσεις/προτάσεις, ως τα τεκμήρια 2Α, 2Β και 2Γ, καθώς και οι τρισδιάστατες απεικονίσεις, ως τα τεκμήρια 3Α και 3Β, απαιτούνται αφ΄ ενός οι ειδικές γνώσεις αρχιτέκτονα εσωτερικών χώρων και αφ΄ ετέρου οι ειδικές γνώσεις για το χειρισμό συγκεκριμένου λογισμικού συστήματος. Απαιτούνται, επίσης, αρκετές ώρες εργασίας. Η εργασία που καταγράφεται στα τεκμήρια 2Α, 2Β και 2Γ είναι πολύ ουσιαστική εφ΄ όσον πρόκειται για τη σύλληψη και καταγραφή των βασικών ιδεών του αρχιτέκτονα εσωτερικών χώρων και των λύσεων που αυτός προτείνει σε ορισμένο πρόβλημα. Εξ ου και το ποσόν των Λ.Κ.1.000 αποτελεί μια λογική και δικαιολογημένη αμοιβή. Ο εναγόμενος απεδέχθηκε τις εισηγήσεις και τις προτάσεις που του υπεβλήθησαν. Παρά ταύτα, και παρά τις οχλήσεις, ο εναγόμενος παρέλειψε να καταβάλει το ποσόν των Λ.Κ.1.000, ως η αμοιβή των εναγόντων. Ο μάρτυρας διευκρίνισε πώς στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν κλήθηκε ως «φίλος» για να εκφράσει απόψεις ή προτάσεις για το διαμέρισμα. Κλήθηκε ως επαγγελματίας. Κατά την αντεξέτασή του ο Περικλής Λιάτσος (Μ.Ε.1), με λόγο άμεσο, σταθερό, σαφή και κατατοπιστικό, επανέλαβε τις θέσεις του. Διευκρίνισε ότι, εφ΄ όσον κατά την πρώτη συνάντησή του με τον εναγόμενο, αυτός του παρέδωσε τα αρχιτεκτονικά σχέδια του διαμερίσματος, η εργασία που καταγράφεται στα τεκμήρια 2Α, 2Β και 2Γ καθώς και στα τεκμήρια 3Α και 3Β μπορούσε να γίνει, όπως και έγινε, επί τη βάσει των πληροφοριών και των μετρήσεων που περιέχονται στα σχέδια αυτά. Για την εκπόνηση της εργασίας αυτής δεν χρειαζόταν επίσκεψή του στο χώρο του διαμερίσματος. Σημειώνω πως ο μάρτυρας των εναγόντων Περικλής Λιάτσος (Μ.Ε.1) δεν αντεξετάσθηκε για τα ακαδημαϊκά του προσόντα του, ούτε για τη σχέση του με τους ενάγοντες και ούτε για τον κύκλο εργασιών των εναγόντων. Ούτε υπήρξαν, κατά την αντεξέταση του μάρτυρα αυτού, ερωτήσεις ή υποβολές οι οποίες να τείνουν να υποστηρίξουν τη θέση πως, κατά τον ουσιώδη χρόνο, ο εναγόμενος συνομιλούσε και συνεννοείτο με τον Περικλή Λιάτσο (Μ.Ε.1) υπό την προσωπική του ιδιότητα και όχι ως εκπρόσωπο των εναγόντων. Κατ΄ ακολουθίαν δέχομαι ως αποδεδειγμένα όσα σχετικά ο μάρτυρας αυτός δήλωσε. Συναφώς αναφέρω πως, κατά κανόναν, ο δίαδικος θα πρέπει να θέσει στους μάρτυρες του αντιδίκου του τις θέσεις του. Εάν κατά την αντεξέταση ο διάδικος παραλείψει να υποβάλει ερώτησεις εν σχέσει με ορισμένη πτυχή της υπόθεσης, θεωρείται, κατ΄ αρχήν, ότι αποδέχεται την σχετική εκδοχή του αντιδίκου του. «Στην Αγγλία δεν επιτρέπεται στο διάδικο αυτό να επιτεθεί κατά την τελική του αγόρευση ή να προωθήσει εξηγήσεις, στα σημεία όπου παρέλειψε να αντεξετάσει σχετικούς μάρτυρες επί του σημείου (βλέπε επίσης Phipson on Evidence, 13η Έκδοση, παρα. 33 - 69)» (Μοσχάτου ν. Μοσχάτου
(1999)1 (Β) Α.Α.Δ. 785, 791). Καταθέτοντας ενώπιον του Δικαστηρίου, ο εναγόμενος Νίκος Στυλιανού (Μ.Υ.1) δέχθηκε πως απετάθηκε στον Περικλή Λιάτσο (Μ.Ε.1) γιατί αναζητούσε, για το υπό ανακαίνησιν διαμέρισμά του, αρχιτεκτονικές και διακοσμητικές λύσεις καλύτερες από αυτές που του προέτεινε ο αρχιτέκτονάς του και δέχθηκε πως παρέδωσε σε αυτόν τα αρχιτεκτονικά σχέδια του διαμερίσματος για να μπορέσει να το συμβουλεύσει. Περαιτέρω, και αποκλίνοντας από δικογραφημένες θέσεις του, ο εναγόμενος ανέφερε τα εξής: (α) με τον Περικλή Λιάτσο (Μ.Ε.1) δεν είναι «φίλοι», αλλά «γνωστοί» γιατί είχαν «κοινές παρέες», (β) μετά την πρώτη συνάντησή του με τον Περικλή Λιάτσο (Μ.Ε.1) ειδοποιήθηκε εκ μέρους του και πήγε στο γραφείο του όπου παρέλαβε την «προσφορά» (τεκμήριο 1) καθώς και τις τέσσερις
(4)προτάσεις/εισηγήσεις (τεκμήρια 2Α, 2Β, και 2Γ) που ο Περικλής Λιάτσος (Μ.Ε.1) ετοίμασε εν σχέσει με το διαμέρισμα και (γ) πληροφορήθηκε, από την ιδιαιτέρα του Περικλή Λιάτσου (Μ.Ε.1), για την εκκρεμότητα του ποσού των Λ.Κ.1.000 και ειδοποιήθηκε δύο-τρεις φορές να το καταβάλει. Ο εναγόμενος προσέθεσε πως όταν απετάθηκε στον Περικλή Λιάτσο (Μ.Ε.1), το έκανε «σε φιλική βάση». Όταν, όμως, αυτός του ανέφερε ότι θα μελετήσει το θέμα και θα του υποβάλει προσφορά αμέσως αντελήφθηκε πως «έφυγ(αν) από το επίπεδο της φιλικής συμβουλής και προχώρησ(αν) στην επαγγελματική σχέση». Όμως, πίστευε πως θα πλήρωνε τον Περικλή Λιάτσο (Μ.Ε.1) μόνον εάν απεφάσιζε να προχωρήσει βάσει των όσων θα του προέτεινε. Και επέμεινε πως δεν επιθυμούσε να συμβληθεί με τον Περικλή Λιάτσο (Μ.Ε.1) και πως δεν συνεβλήθηκε. Έχω μελετήσει τα ενώπιόν μου δεδομένα και έχω διεξέλθει τη μαρτυρία. Κατ΄ αρχάς, σημειώνω τη θετική εντύπωση που απεκόμισα για το μάρτυρα Περικλή Λιάτσο (Μ.Ε.1). Σημείωσα ήδη τα θετικά χαρακτηριστικά του λόγου. Προσθέτω πώς η εκδοχή των γεγονότων που αυτός παρουσιάζει είναι λογική και σύμφωνη με την ανθρώπινη εμπειρία. Δέχομαι, έτσι, ως αληθή, ακριβή και αξιόπιστα όσα ουσιώδη αυτός ανέφερε και συνοψίζονται πιο πάνω. Αντίθετη εντύπωση απεκόμισα για τον εναγόμενο. Οι αποκλίσεις της προφορικής του μαρτυρίας από δικογραφημένες θέσεις του (αποκλίσεις για τις οποίες γίνεται λόγος πιο πάνω) κλονίζουν την αξιοπιστία του. Επιπλέον, η εκδοχή του ότι προσήγγισε έναν επαγγελματία αρχιτέκτονα εσωτερικών χώρων, με τον οποίον εν τέλει δεν ήσαν φίλοι, και του ζήτησε αρχιτεκτονικές και διακοσμητικές λύσεις για το υπό ανακαίνησιν διαμέρισμά του «σε φιλική βάση» και χωρίς πρόθεση να του αναθέσει εργασία, είναι αντίθετη με τη λογική και την ανθρώπινη εμπειρία. Εάν, μάλιστα, λάβει κανείς υπ΄ όψιν και το γεγονός πώς, κατά τη συνάντησή του με τον Περικλή Λιάτσο (Μ.Ε.1), ο ίδιος ο εναγόμενος του παρέδωσε τα αρχιτεκτονικά σχέδια του διαμερίσματος, η εκδοχή αυτή πλήττεται περαιτέρω. Χωρίς να χρειάζεται να επαναλάβω τα όσα ουσιώδη ανέφερε ο Περικλής Λιάτσος (Μ.Ε.1), τα οποία σκιαγραφούνται πιο πάνω και τα οποία κρίνονται ως αληθή, ακριβή και αξιόπιστα, καταλήγω πως, εν προκειμένω, θεμελιώνεται η αρχή της καταβολής εύλογης αμοιβής για υπηρεσίες που παρεσχέθηκαν. Το γεγονός ότι, κατά την πρώτη συνάντηση του Περικλή Λιάτσου (Μ.Ε.1), εκ μέρους των εναγόντων, και του εναγομένου, δεν υπήρξε ρητή συμφωνία για συγκεκριμένη αμοιβή δεν αναιρεί το γεγονός ότι μεταξύ των δύο υπήρξε συμφωνία για παροχή συγκεκριμένων υπηρεσιών. Ο εναγόμενος ανέθεσε στους ενάγοντες, μέσω του Περικλή Λιάτσου (Μ.Ε.1), αρχιτέκτονα εσωτερικών χώρων, διευθυντή και βασικού μετόχου τους, την εκπόνηση μελέτης και την υποβολή προτάσεων και λύσεων εν σχέσει με το υπό ανακαίνησιν διαμέρισμά του. Ο Περικλής Λιάτσος (Μ.Ε.1) ανέλαβε την εργασία αυτήν εκ μέρους των εναγόντων και την εξετέλεσε εφ΄ όσον ετοίμασε και παρέδωσε στον ενάγοντα τέσσερεις
(4)προτάσεις/εισηγήσεις (τεκμήρια 2Α, 2Β και 2Γ) και δύο τρισδιάστατες απεικονίσεις (τεκμήρια 3Α και 3Β) (Βασιλαράς κ.α. ν. Α/φοι Θράσου και Συνεργάτες
(2003)1 (Γ) Α.Α.Δ. 1754). Εν πάση περιπτώσει, είναι αδιάφορη η υποκειμενική αντίληψη του εναγομένου περί της σημασίας των ενεργειών του. Το γεγονός ότι αυτός ζήτησε συνάντηση με τον Περικλή Λιάτσο (Μ.Ε.1), αρχιτέκτονα εσωτερικών χώρων, διευθυντή και βασικό μέτοχο των εναγόντων, τον επισκέφθηκε στα γραφεία των εναγόντων και του ανέθεσε τη συγκεκριμένη εργασία, παραδίδοντάς του, μάλιστα, τα αρχιτεκτονικά σχέδια του διαμερίσματός του για να μπορέσει αυτός να προχωρήσει με ό,τι του ανέθεσε, δημιουργούν στον ανεξάρτητο τρίτο την εντύπωση της σύναψης συμφωνίας. Επί τούτου, παραθέτω το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση Γεωργίου ν. Κυπριακές Αερογραμμές Λτδ
(1998)1 (Γ) Α.Α.Δ. 1794, 1802: «Αν δύο πρόσωπα δημιουργούν με τις ενέργειες και την εν γένει συμπεριφορά τους την εντύπωση σε κάποιον ανεξάρτητο τρίτο ότι, με τις επαφές που είχαν, κατέληξαν σε μια άλφα σύμβαση, τότε η σύμβαση θεωρείται ως έγκυρη και δεσμευτική παρά τις τυχόν περί του αντιθέτου πραγματικές προθέσεις του ενός ή του άλλου (objective test of intention or agreement). Όπως παρατηρεί ο Δικαστής Blackburn στην κλασσική υπόθεση Smith v. Hughes
(1871)L.R. 6 Q.B. p. 597: «If, whatever a man's real intention may be, he so conducts himself that a reasonable man would believe that he was assenting to the terms proposed by the other party, and that other party upon that belief enters into the contract with him, the man thus conducting himself would be equally bound as if he had intended to agree to the other party's terms». Στην υπόθεση McCutcheon v. David Macbrayne Ltd
(1964)1 Lloyd's Rep. p. 16, o Λορδος Reid είπε σχετικά τα εξής: «. The judicial task is not to discover the actual intentions of each party; it is to decide what each was reasonably entitled to conclude from the attitude of the other»». Η μαρτυρία του Περικλή Λιάτσου (Μ.Ε.1) κρίνεται ως αξιόπιστη και επαρκής και όσον αφορά στο ύψος της εύλογης αμοιβής για τις εργασίες που εξετελέσθηκαν και για τις υπηρεσίες που παρεσχέθηκαν στον εναγόμενο. Εν πάση περιπτώσει, δεν υπήρξε επί του σημείου τούτου αντίθετη μαρτυρία προσώπου ικανού να μαρτυρήσει περί της αμοιβής για την εργασία αρχιτέκτονα εσωτερικών χώρων. Για τους πιο πάνω λόγους η αγωγή επιτυγχάνει. Εκδίδεται απόφαση υπέρ των εναγόντων και εναντίον του εναγομένου για το ποσόν των €1.700 (ισόποσον των Λ.Κ.1.000), επιπλέον Φ.Π.Α. Τα έξοδα της αγωγής, ως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται υπέρ των εναγόντων και εναντίον του εναγομένου. (Υπ.)............. Α. Κ. Λυκούργου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΧΡΓ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο