Κυριάκου Σάββα ν. AH Playplanet Ltd, Αρ. Αγωγής: 5735/2006, 20 Aπριλίου, 2011 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2011:A128 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ Ενώπιον: Γ. Πετάση-Κορφιώτη, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 5735/2006 Μεταξύ: Κυριάκου Σάββα εκ Λεμεσού, ανηλίκου δια των γονέων αυτού Ευάγγελου Σάββα και Βιολέττας Σάββα οίτινες ασκούν την γονική μέριμνα αυτού Ενάγοντα και A.H. Playplanet Ltd Εναγομένων Ημερομηνία: 20 Aπριλίου, 2011 ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για Ενάγοντα: κ. Κ. Σωτήρη Για Εναγομένη: κα Μ. Φιλίππου Α Π Ο Φ Α Σ Η Στις 17.9.2006 και περί ώρα 7:00 μ.μ. ο Ενάγοντας, τότε ηλικίας 5 ετών, επισκέφθηκε με τον πατέρα του την παιχνιδούπολη με το όνομα Playplanet (στο εξής η «παιχνιδούπολη»), ιδιοκτησίας των Εναγομένων. Ενώ έπαιζε σε φουσκωτό παιχνίδι, έπεσε στο έδαφος με αποτέλεσμα να τραυματιστεί και να υποστεί απώλειες και έξοδα. Με την παρούσα αγωγή ο Ενάγοντας αξιώνει, μέσω των γονέων του οι οποίοι ασκούν τη γονική του μέριμνα, από τους Εναγόμενους γενικές και ειδικές αποζημιώσεις συνεπεία κατ' ισχυρισμό αμέλειας εκ μέρους τους. Ειδικότερα, ο Ενάγοντας ισχυρίζεται ότι ενώ οι Εναγόμενοι ήταν ιδιοκτήτες και κάτοχοι της παιχνιδούπολης, ενήργησαν κατά παράβαση των νομίμων καθηκόντων τους αφού, μεταξύ άλλων, διατηρούσαν επικίνδυνα και/ή ελαττωματικά παιχνίδια χωρίς επαρκή και κατάλληλο προσωπικό και επιτήρηση των παιδιών που τα χρησιμοποιούσαν και επέτρεψαν στον Ενάγοντα να χρησιμοποιήσει το συγκεκριμένο παιχνίδι ενώ ήταν επικίνδυνο και ελαττωματικό και χρησιμοποιόταν με τρόπο ώστε να δημιουργείται μια επικίνδυνη κατάσταση. Η πλευρά των Εναγομένων παραδέχεται ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν ιδιοκτήτες και κάτοχοι της παιχνιδούπολης και είχαν την ευθύνη και τον έλεγχο αυτής πλην όμως αγνοούν και δεν παραδέχονται ότι κατά την 17.9.2006 ο Ενάγοντας εισήλθε στην παιχνιδούπολη όπου και υπέστη το ισχυριζόμενο ατύχημα. Περαιτέρω, είναι η θέση τους ότι σε περίπτωση που αποδειχθεί ότι ο Ενάγοντας τραυματίστηκε στο χώρο του πάρκου τότε αυτό οφείλεται σε δική του αποκλειστική αμέλεια και/ή σε γεγονός που δεν μπορούσε να ήταν προβλεπτό αφού οι ίδιοι έλαβαν όλα τα προβλεπόμενα μέτρα για την ασφάλεια όλων όσων χρησιμοποιούσαν την παιχνιδούπολη. Μαρτυρία Ενώπιον του Δικαστηρίου κατέθεσαν συνολικά τρεις μάρτυρες. Για τον Ενάγοντα κατέθεσαν ο πατέρας του κ. Ευάγγελος Σάββα (ΜΕ1) και ο κ. Νίκος Σάββα (ΜΕ2), ενώ για τους Εναγόμενους έδωσε μαρτυρία η κα Μαρία Χατζημιτσή (ΜΥ), διευθύντρια των Εναγομένων κατά τον ουσιώδη χρόνο. Επίσης, κατά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας δηλώθηκαν ως κοινώς παραδεκτά τα ακόλουθα γεγονότα: - Κατά τον ουσιώδη χρόνο ο Ενάγοντας ήταν ηλικίας 5 περίπου ετών. - Κατά τον ουσιώδη χρόνο οι Εναγόμενοι ήταν εταιρεία περιορισμένης ευθύνης εγγεγραμμένη στην Κύπρο και είναι ιδιοκτήτες, κάτοχοι και υπεύθυνοι της παιχνιδούπολης και είχαν τον έλεγχο αυτής. - Επί πλήρους ευθύνης οι ειδικές ζημιές του Ενάγοντα ανέρχονται σε €47,84 σε σχέση με τα ιατρικά του έξοδα. - Συνεπεία του ατυχήματος (εάν και εφόσον αυτό ήθελε αποδειχθεί) ο Ενάγοντας έπαθε τις ακόλουθες σωματικές βλάβες: (α) Κάταγμα έξω βραχιονίου κονδύλου. (β) Υπό γενική νάρκωση έγινε ανοικτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση με τοποθέτηση βελόνων τύπου Kirschner. (γ) Παρέμεινε στο Νοσοκομείο μέχρι 22.9.
- (δ) Την 4.10.2006 υπό γενική νάρκωση έγινε αφαίρεση ραφών και αλλαγή νάρθηκος. (ε) Την 18.10.2006 υπό γενική νάρκωση εγένετο αφαίρεση βελόνων (k-wires). Όπως ανέφερα, ως ΜΕ1 κατέθεσε ο κ. Ευάγγελος Σάββα, πατέρας του Ενάγοντα ο οποίος για τους σκοπούς της κυρίως εξέτασής του υιοθέτησε τη Γραπτή του Δήλωση (Έγγραφο Α) και ανέφερε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα: Κατά την 17.9.2006 και περί ώρα 6:30-7:00 μ.μ. επισκέφθηκε την παιχνιδούπολη μαζί με τη σύζυγο του και τον Ενάγοντα. Αφού πλήρωσε στο ταμείο της παιχνιδούπολης το ποσό των Λ.Κ.3,00 εξασφάλισε δελτίο εισόδου για τον γιο του και μπήκαν μέσα στην παιχνιδούπολη, όπου υπήρχε αρκετός κόσμος. Εντός της παιχνιδούπολης υπήρχαν διάφορα παιχνίδια μεταξύ των οποίων και κάποια φουσκωτά. Γύρω στις 7:30 μ.μ. πλησίασαν σε ένα φουσκωτό παιχνίδι το οποίο είχε πλαστικό δάπεδο, ήταν φουσκωμένο με αέρα και είχε ύψος 4-6 μέτρα περίπου, μήκος 2-3 μέτρα περίπου και πλάτος επίσης 2-3 μέτρα (στο εξής το «Φουσκωτό»). Το Φουσκωτό χωριζόταν σε δύο μέρη: το ένα μέρος ήταν σαν ράμπα με κάθετη κλίση που άρχιζε από το δάπεδο του Φουσκωτού με κλίση 45ο περίπου και κατέληγε στο ύψος του Φουσκωτού ενώ το δεύτερο μέρος ήταν το ίδιο με το πρώτο, με τη διαφορά ότι είχε κολλημένα σκαλάκια. Από τα σκαλάκια αυτά τα παιδιά ανέβαιναν ψηλά στο Φουσκωτό και από εκεί διαμέσω του πρώτου μέρους γλιστρούσαν στο δάπεδο του Φουσκωτού. Δίπλα από το Φουσκωτό υπήρχαν και διάφορα άλλα παιχνίδια και πλησίον αυτών υπήρχε μια υπάλληλος της παιχνιδούπολης, ηλικίας 15-16 ετών. Μόλις πλησίασαν στο Φουσκωτό, ο Ενάγοντας πήγε να μπει μέσα και η κοπέλα αυτή του ζήτησε να βγάλει τα παπούτσια του, όπως και έπραξε και αμέσως μετά μπήκε στο Φουσκωτό και ανέβηκε ψηλά χρησιμοποιώντας τα σκαλάκια. Εντός του Φουσκωτού ήταν 5-6 παιδιά ηλικίας 8-10 ετών τα οποία δεν φορούσαν παπούτσια. Κάποια παιδιά που είχαν ανεβεί στο Φουσκωτό χοροπηδούσαν με τρόπο ώστε ολόκληρο το Φουσκωτό να κουνιέται και να τρέμει δυνατά. Εκείνη την ώρα ο Ενάγοντας που βρισκόταν ψηλά κατρακύλησε από την ράμπα και φθάνοντας βίαια στο δάπεδο του Φουσκωτού κτύπησε στο χέρι, οπότε και η κοπέλα που βρισκόταν εκεί τον έβγαλε έξω από το Φουσκωτό. Εντός της παιχνιδούπολης δεν υπήρχε κανένας για να καθοδηγεί τα παιδιά ή να δίνει οδηγίες στα παιδιά για τη χρήση των παιχνιδιών, ούτε μέσα στην παιχνιδούπολη υπήρχαν πινακίδες με οδηγίες για το κάθε παιχνίδι ή για την ηλικία των παιδιών που μπορούσαν να το χρησιμοποιούν. Αμέσως μετά την πτώση του Ενάγοντα, τον μετέφερε στο Γενικό Νοκοκομείο Λεμεσού όπου διαπιστώθηκε κάταγμα δεξιού έξω βραχιόνιου κονδύλου και παρέμεινε εκεί για νοσηλεία μέχρι 22.9.
- Ως ΜΕ2 κατέθεσε ο κ. Νίκος Σάββα ο οποίος το απόγευμα της 17.9.2006 βρισκόταν στην παιχνιδούπολη μαζί με τη γυναίκα του και τον γιο του Μιχάλη, τότε ηλικίας 10 χρονών. Γύρω στις 7:30 μ.μ. ενώ καθόταν σε ένα τραπεζάκι και έπινε καφέ άκουσε από απόσταση 10 μέτρα περίπου κλάματα και φωνές παιδιού. Πλησίασε και είδε έξω από το Φουσκωτό τον Ενάγοντα να κρατά με το αριστερό του χέρι το δεξί και να κλαίει. Μέσα στο Φουσκωτό είχε 7-8 παιδάκια, ηλικίας 8-10 χρονών περίπου, τα οποία δεν φορούσαν παπούτσια και οι γονείς τους άρχισαν να τα παίρνουν από το Φουσκωτό και να απομακρύνονται. Πριν από την 17.9.2006 είχε επισκεφθεί την παιχνιδούπολη αρκετές φορές και ουδέποτε είδε κάποιον να προσέχει τα παιδιά ή να τα συμβουλεύει πώς να χρησιμοποιούν τα παιχνίδια. Ούτε στην παιχνιδούπολη αλλά ούτε και στα παιχνίδια υπήρχαν οποιεσδήποτε προειδοποιητικές οδηγίες. Τα παιδιά έμπαιναν ανεξέλεγκτα από παιχνίδι σε παιχνίδι και έπαιζαν χωρίς καθοδήγηση ή επιτήρηση, ενώ υπήρχαν μερικές κοπέλες ηλικίας 15-17 χρονών, υπάλληλοι των Εναγόμενων που περπατούσαν πάνω-κάτω στην παιχνιδούπολη. Ως ΜΥ κατέθεσε η κα Μαρία Χατζημιτσή, διευθύντρια των Εναγομένων κατά τον ουσιώδη χρόνο. Τα καθήκοντα της ως διευθύντρια περιελάμβαναν, μεταξύ άλλων, τη διοίκηση της επιχείρησης της παιχνιδούπολης, την πρόσληψη υπαλληλικού προσωπικού, τον έλεγχο και την τήρηση των μέτρων ασφαλείας, τον έλεγχο της ποιότητας των παιχνιδιών και τήρησης των οδηγιών που αναγράφονταν στις διάφορες πινακίδες. Μέσα στα πλαίσια της σωστής λειτουργίας της παιχνιδούπολης κάθε καινούργια υπάλληλος προτού αναλάβει καθήκοντα παρακολουθούσε σεμινάρια για τη σωστή χρήση των παιχνιδιών που υπήρχαν στην παιχνιδούπολη. Επίσης, πάνω σε κάθε παιχνίδι υπήρχε ανακοίνωση γραμμένη στα αγγλικά και στα ελληνικά στην οποία καθοριζόταν το επιτρεπόμενο όριο ηλικίας, ενώ στην είσοδο της παιχνιδούπολης υπήρχε αναρτημένη ανακοίνωση ότι οι γονείς έχουν την ευθύνη για την επιτήρηση των παιδιών τους. Κατά την ημέρα του ισχυριζόμενου ατυχήματος εργαζόταν στην παιχνιδούπολη και ήταν στο χώρο όπου βρίσκονται τα παιχνίδια και δεν έλαβε γνώση του ατυχήματος, παρά μόνο μετά την καταχώρηση της αγωγής. Ειδικότερα, το Φουσκωτό προοριζόταν για παιδιά ηλικίας 8 χρόνων και άνω και προς τούτο υπήρχε σχετική πινακίδα επί του παιχνιδιού σε περίοπτη θέση και ευανάγνωστη σε όλους, καθότι ήταν γραμμένη με μεγάλα κεφαλαία γράμματα τόσο στα ελληνικά όσο και στα αγγλικά. Αγορεύσεις Κατά το στάδιο των αγορεύσεων οι ευπαίδευτοι συνήγοροι αγόρευσαν προς υποστήριξη των εκατέρωθεν θέσεων τους. Η επιχειρηματολογία τους είναι καταγεγραμμένη στα περιγράμματα που κατέθεσαν στο Δικαστήριο και γι' αυτό δεν κρίνω σκόπιμο να την επαναλάβω. Αναφορά θα γίνει όπου και όταν κρίνεται αναγκαίο. Αξιολόγηση Μαρτυρίας Κατά την ακροαματική διαδικασία, το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει με προσοχή όλους τους μάρτυρες οι οποίοι κατέθεσαν ενώπιον του. Έχοντας υπόψη την όλη στάση και συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα, όπως επίσης το περιεχόμενο της μαρτυρίας τους θα προχωρήσω αμέσως να κρίνω την αξιοπιστία τους. Η μαρτυρία του ΜΕ1 γίνεται αποδεκτή στην ολότητα της. Ο ΜΕ1 ήταν μάρτυρας της αλήθειας και ήταν το πρόσωπο που κατέθεσε αναφορικά με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες επεσυνέβη το ατύχημα, το οποίο έλαβε χώρα στην παρουσία του. Όπως ανέφερε ο ΜΕ1, όταν ο γιος του ανέβηκε στο Φουσκωτό, ο ίδιος βρισκόταν σε απόσταση 3-4 μέτρων και έβλεπε τι γινόταν και με ποιο τρόπο προκλήθηκε το ατύχημα. Η μαρτυρία του χαρακτηριζόταν από συνοχή και σαφήνεια, ενώ έδωσε στο Δικαστήριο όλες τις απαιτούμενες λεπτομέρειες σε σχέση με τα επίδικα θέματα. Ο μάρτυρας ήταν ειλικρινής και έδωσε στο Δικαστήριο την εντύπωση ανθρώπου που δεν θα εψεύδετο. Ήταν συνεπής και σταθερός στις θέσεις του οι οποίες και παρέμειναν ακλόνητες κατά την αντεξέταση. Ειδικότερα, υποδεικνύεται ότι η μαρτυρία του ΜΕ1 σε σχέση με το ότι δεν υπήρχαν καθόλου πινακίδες στα παιχνίδια και καμία επίβλεψη δεν υπήρχε στα παιχνίδια που χρησιμοποιούσαν τα παιδιά δεν κλονίστηκε και καθόλη τη διάρκεια της μαρτυρίας του παρέμεινε σταθερή. Ο ΜΕ2 μου έκανε πολύ καλή εντύπωση στο εδώλιο. Ήταν θετικός στις απαντήσεις του χωρίς να κλονισθεί στην αντεξέταση. Ο μάρτυρας όμως αυτός δεν ήταν παρών κατά το χρόνο που επεσυνέβηκε το ατύχημα, επομένως δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει τις συνθήκες του ατυχήματος. Όμως, η μαρτυρία του έχει σημασία όχι για τις συνθήκες του ατυχήματος αλλά σε σχέση με το Φουσκωτό, το ότι βρήκε τον Ενάγοντα έξω από το Φουσκωτό να κλαίει κρατώντας το χέρι του, την ύπαρξη παιδιών στο Φουσκωτό αμέσως μόλις πήγε κοντά σε αυτό και την έλλειψη προειδοποιητικών πινακίδων, όπως επίσης τη μη επιτήρηση ή καθοδήγηση των παιδιών από τους υπαλλήλους των Εναγομένων. Επί των τελευταίων σημείων, και ειδικότερα ότι οι υπαλλήλοι των Εναγομένων ήταν ηλικίας 15-17 ετών, ο μάρτυρας παρέμεινε σταθερός στις θέσεις του κατά την αντεξέταση, υποδεικνύοντας ότι γνώριζε μια κοπέλα που εργαζόταν εκεί και τότε ήταν μαθήτρια. Σε σχέση με τα πιο πάνω θέματα, η γενική εντύπωση που μου έδωσε ο ΜΕ2 είναι ότι είπε στο Δικαστήριο την αλήθεια και ως εκ τούτου αποδέχομαι τη μαρτυρία του. Επισημαίνω ότι δεν μου διαφεύγει ότι ο ΜΕ2 γνώριζε τον ΜΕ1 από παλιά όταν δούλευαν μαζί, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν διαπιστώθηκε προσπάθεια του να βοηθήσει τον Ενάγοντα με τη μαρτυρία του. Ερχόμενη, τώρα, στην κα Μαρία Χατζημιτσή δεν θα μπορούσα να αποδεχθώ τη μαρτυρία της καθότι η γενική εντύπωση που μου άφησε ήταν φτωχή. Καταρχήν, το πρώτο στοιχείο που διαπιστώθηκε από το Δικαστήριο ήταν η έπαρση με την οποία απαντούσε στο συνήγορο του Ενάγοντα και γενικά η απαξίωση που έδειχνε προς την απαίτηση του Ενάγοντα. Ειδικότερα, σημειώνονται τα εξής: Καταρχήν, η κατηγορηματική της θέση ότι την 17.9.2006 εργαζόταν στην παιχνιδούπολη και δεν έφυγε έστω και για λίγο δεν παρουσιάζεται λογική αφού έχουν παρέλθει τόσα χρόνια από τότε και σε κάθε περίπτωση, πώς θα μπορούσε να θυμάται τι συνέβηκε τη συγκεκριμένη ημέρα και εάν ήταν στην παιχνιδούπολη εφόσον, όπως ισχυρίζεται, έλαβε γνώση του ατυχήματος όταν επιδόθηκε η αγωγή στους Εναγόμενους, ήτοι 3 μήνες μετά; Επιπρόσθετα, εντοπίζονται κάποιες ασάφειες στη μαρτυρία της όπως για παράδειγμα το ότι ενώ στη Γραπτή της Δήλωση (Έγγραφο Γ) ισχυρίζεται ότι από τις 18:30 μ.μ. και έπειτα ο κόσμος εισερχόταν δωρεάν στην αντεξέταση, δέχθηκε ότι το καλοκαίρι το ταμείο έκλεινε πιο αργά. Επίσης, ξενίζει το Δικαστήριο η βεβαιότητα με την οποία απάντησε στον κ. Σωτήρη όταν της υποβλήθηκε ότι ενδεχομένως το παράπονο του ΜΕ1 να έγινε σε κάποιο άλλο πρόσωπο και να μην ήρθε εις γνώση της ίδιας. Επί τούτου, η ΜΥ απάντησε αλαζονικά ως εξής: «Δεν υπάρχει περίπτωση ούτε ένα στο εκατομμύριο», χωρίς ωστόσο να δίδει οποιεσδήποτε σχετικές εξηγήσεις, δεδομένης μάλιστα της θέσης της ότι στην παιχνιδούπολη εργοδοτούνταν περί τα 30 άτομα και της μαρτυρίας του ΜΕ1 ότι αφότου ο Ενάγοντας εξήλθε από το Νοσοκομείο, ο ίδιος επισκέφθηκε την παιχνιδούπολη και παραπονέθηκε για το ατύχημα σε μια κοπέλα 40-50 χρονών που δεν ανταποκρίνεται στην ηλικία της ΜΥ, όπως προέκυψε κατά την παρουσία της στο Δικαστήριο. Μη αποδεκτή κρίνεται και η θέση της ως προς τις πινακίδες που όπως ισχυρίστηκε υπήρχαν στο Φουσκωτό, αφού ενώ ισχυρίστηκε ότι οι πινακίδες ήταν ραμμένες πάνω στο παιχνίδι (δεξιά και αριστερά) και είχαν διαστάσεις 70 cm x 70 cm, εντούτοις δεν ανέφερε στο Δικαστήριο σε ποιο ακριβώς σημείο ή ύψος ήταν τοποθετημένες, στοιχείο απόλυτα σχετικό λαμβανομένων υπόψη των διαστάσεων του Φουσκωτού όπως αυτές καθορίστηκαν από τον ΜΕ
- Περαιτέρω, για ένα τόσο ουσιαστικό σημείο θα ανέμενα από τη μάρτυρα να προσκόμιζε στο Δικαστήριο κάποια αποδεικτικά στοιχεία όπως π.χ. φωτογραφίες, στη βάση των οποίων θα μπορούσαν να τεκμηριωθούν οι θέσεις της. Όσον, δε, αφορά το θέμα των επιτηρητών, παρατηρούνται τα εξής: - Η θέση της ότι υπήρχε ένας επιτηρητής για κάθε φουσκωτό παιχνίδι δεν μπορεί να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα δεδομένης της έκτασης της παιχνιδούπολης (1500-2000 Μ2), του ότι υπήρχαν αρκετά φουσκωτά παιχνίδια στο χώρο ενώ ο συνολικός αριθμός των εργοδοτουμένων των Εναγομένων ήταν 30-40 άτομα που περιλάμβανε μάγειρες, βοηθούς μάγειρες, καθαριστές, ταμίες, επιτηρητές και μπαρίστες. - Ενώ η μάρτυρας εδήλωνε βέβαιη ότι στις 17.9.2006 υπήρχε επιτηρητής στο Φουσκωτό, εντούτοις δεν ήταν σε θέση να αναφέρει ποιος ήταν αυτός ο επιτηρητής, ούτε ανέφερε στο Δικαστήριο εάν έκανε οποιαδήποτε προσπάθεια να διαπιστώσει το όνομα του ώστε να λάβει σχετική ενημέρωση από αυτόν σε σχέση με το ατύχημα. - Τέλος, η όλη μαρτυρία της σε σχέση με τις οδηγίες του επιτηρητή βασίζεται σε υποθέσεις και παρέμεινε ατεκμηρίωτη. Πέραν τούτου, ενώ η ίδια δήλωνε επίμονα ότι ο επιτηρητής έδωσε στον Ενάγοντα οδηγίες να μην ανεβεί στο Φουσκωτό, αμέσως μετά ισχυρίστηκε ότι δεν είναι σε θέση να γνωρίζει γιατί επιτράπηκε στον Ενάγοντα να παίξει στο Φουσκωτό και ισχυρίστηκε ότι «ίσως το παιδάκι να επέμενε ή οι γονείς του να του επέτρεψαν». Ευρήματα Ενόψει της πιο πάνω αξιολόγησης και των παραδεκτών γεγονότων, καταλήγω στα ακόλουθα ευρήματα: · Ο Ενάγοντας που είναι ανήλικος και κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν ηλικίας 5 περίπου ετών (γεννήθηκε την 8.12.2001) εγείρει την παρούσα αγωγή μέσω των γονέων του που ασκούν και τη γονική του μέριμνα. · Στις 17.9.2006 και περί ώρα 6:30-7:00 μ.μ. επισκέφθηκε την παιχνιδούπολη μαζί με τους γονείς του, καταβάλλοντας προς τούτο το ποσό των Λ.Κ.3,00 για εξασφάλιση δελτίου εισόδου. · Οι Εναγόμενοι ήταν κατά την 17.9.2006 ιδιοκτήτες και κάτοχοι της παιχνιδούπολης και είχαν τον έλεγχο και την ευθύνη της. · Μεταξύ των πολλών παιχνιδιών που υπήρχαν στην παιχνιδούπολη, υπήρχαν και διάφορα φουσκωτά. Ένα από αυτά ήταν το Φουσκωτό, το οποίο είχε τον τύπο και τις διαστάσεις που περιέγραψε ο ΜΕ1 στα πλαίσια των μαρτυρίας του, γεγονός που δεν αμφισβητήθηκε από την άλλη πλευρά. · Στο χώρο της παιχνιδούπολης και στα παιχνίδια δεν υπήρχαν προειδοποιητικές πινακίδες σε σχέση με την ηλικία των παιδιών που επιτρεπόταν να παίζουν στο κάθε ένα από αυτά. Επισημαίνεται, ότι το εύρημα του Δικαστηρίου περί έλλειψης προειδοποιητικών πινακίδων δικαιολογείται κατ' αρχήν από την αποδοχή της μαρτυρίας των ΜΕ1 και ΜΕ2 και της απόρριψης της μαρτυρίας της ΜΥ. Παράλληλα, για ένα τόσο ουσιαστικό ζήτημα θα αναμενόταν από την υπεράσπιση να προσκόμιζε επιπρόσθετη μαρτυρία όπως για παράδειγμα να δινόταν μαρτυρία προς ενίσχυση της θέσης της, από κάποιο επιτηρητή ή τον προμηθευτή από τον οποίο αγοράστηκε το Φουσκωτό ή να παρουσιάζονταν κάποιες φωτογραφίες. · Δίπλα από το Φουσκωτό υπήρχαν διάφορα άλλα παιχνίδια και πλησίον των παιχνιδιών υπήρχε μια κοπέλα, υπάλληλος της παιχνιδούπολης που φορούσε φανέλα με το όνομα των Εναγόμενων και ήταν ηλικίας 15-16 χρονών. · Μόλις πλησίασαν στο Φουσκωτό, ο Ενάγοντας πήγε να μπει μέσα και η κοπέλα που ήταν έξω από αυτό του ζήτησε να βγάλει τα παπούτσια του. Ο Ενάγοντας έβγαλε τα παπούτσια του, μπήκε μέσα στο Φουσκωτό και χρησιμοποιώντας τα σκαλάκια ανέβηκε ψηλά στο Φουσκωτό. · Μέσα στο δάπεδο του Φουσκωτού ευρίσκοντο ακόμα 5-6 παιδιά χωρίς παπούτσια, ηλικίας 8-10 ετών. Κάποια άλλα παιδιά γλιστρούσαν από τη «ράμπα» του Φουσκωτού προς το δάπεδο του. Κάποια άλλα χοροπηδούσαν μέσα στο Φουσκωτό. · Ενόσω ο Ενάγοντας χρησιμοποιούσε το Φουσκωτό, η κοπέλα/υπάλληλος των Εναγομένων δεν έδωσε καμία οδηγία στα παιδιά ούτε έκανε οποιοδήποτε έλεγχο, παρά μόνο τους ζητούσε να αφαιρέσουν τα παπούτσια τους για να μην προκληθεί ζημιά στο παιχνίδι. · Την ώρα που τα άλλα παιδιά χοροπηδούσαν, ολόκληρο το Φουσκωτό κουνιόταν και έτρεμε δυνατά. Ο Ενάγοντας βρισκόταν ψηλά στο Φουσκωτό και δίπλα του είχε 2-3 άλλα παιδιά έτοιμα για να γλιστρήσουν από τη ράμπα. Το Φουσκωτό κουνιόταν και έτρεμε. Ξαφνικά ο Ενάγοντας κατρακύλησε από τη ράμπα και φθάνοντας βίαια στο δάπεδο του Φουσκωτού κτύπησε στο χέρι. Αμέσως φώναξε, ούρλιαξε από τον πόνο και η κοπέλα που ήταν κοντά στα παιχνίδια τον άρπαξε και τον έβγαλε έξω. · Ο ΜΕ1 έτρεξε αμέσως κοντά στον Ενάγοντα και κοντά τους ήρθε αρκετός κόσμος που άκουσε τις φωνές του Ενάγοντα, μεταξύ των οποίων και ο ΜΕ
- · Κατά τον χρόνο που συνέβηκε το ατύχημα, ο ΜΕ1 βρισκόταν 3-4 μέτρα μακριά από το Φουσκωτό και παρακολουθούσε τι γινόταν. · Αμέσως μετά την πτώση του Ενάγοντα, ο ΜΕ1 τον μετέφερε με το αυτοκίνητο στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού όπου ανέφερε ότι το παιδί έπεσε από ύψος από φουσκωτό. Ο Ενάγοντας υποβλήθηκε σε ακτινολογικό έλεγχο και διαπιστώθηκε κάταγμα δεξιού έξω βραχιονίου κονδύλου. · Ο Ενάγοντας παρέμεινε στο Νοσοκομείο μέχρι 22.9.2006, όπου υπό γενική νάρκωση έγινε ανοικτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση με τοποθέτηση βελόνων τύπου Kirschner. · Την 4.10.2006 υπό γενική νάρκωση έγινε αφαίρεση ραφών και αλλαγή του νάρθηκα, ενώ την 18.10.2006 υπό γενική νάρκωση έγινε αφαίρεση των βελόνων (K-wires). · Οι ειδικές ζημιές του Ενάγοντα ανέρχονται εκ συμφώνου σε €47,84 σε σχέση με τα ιατρικά του έξοδα. · Όταν ο Ενάγοντας εξήλθε από το Νοσοκομείο ο ΜΕ1 μετέβηκε στον Αστυνομικό Σταθμό Αγ. Ιωάννη και κατήγγειλε το περιστατικό πλην όμως η αστυνομία δήλωσε αναρμόδια για το ζήτημα και παρέπεμψε τον ΜΕ1 στους ιδιοκτήτες της παιχνιδούπολης. Ακολούθως, ο ΜΕ1 μετέβηκε στην παιχνιδούπολη και ανέφερε το περιστατικό σε κάποια γυναίκα ηλικίας 40-50 ετών, που του υποδείχθηκε ως υπεύθυνη, η οποία του ανέφερε ότι το περιστατικό έπρεπε να δηλωνόταν στις 17.9.
- Ο ΜΕ1 άφησε το τηλέφωνο του, όπως του ζητήθηκε, αλλά ουδείς επικοινώνησε μαζί του. · Περαιτέρω, από τη μαρτυρία της ΜΥ, προκύπτει ότι κατά την περίοδο Νοεμβρίου του 2005 - Μαρτίου του 2007 είχαν συμβεί άλλα 2-3 ατυχήματα στην παιχνιδούπολη. Νομική Πτυχή και Αξιολόγηση εκατέρωθεν θέσεων Στα πλαίσια της παρούσας υπόθεσης δύο είναι τα ζητήματα που θα πρέπει σε πρώτο στάδιο να αποφασιστούν. Πρώτον, το νομικό καθεστώς κάτω από το οποίο βρισκόταν ο Ενάγοντας στην παιχνιδούπολη και δεύτερον εάν οι Εναγόμενοι υπέχουν οποιαδήποτε ευθύνη έναντι του. Κατοχή της παιχνιδούπολης Προτού, όμως, αποφασιστούν τα πιο πάνω, θα πρέπει να εξεταστεί το κατά πόσον έχει αποδειχθεί η κατοχή της παιχνιδούπολης από τους Εναγόμενους. Το θέμα αυτό όχι μόνο δεν έχει αμφισβητηθεί από την πλευρά των Εναγομένων αλλά είναι και παραδεκτό, επομένως το Δικαστήριο δεν θα ενδιατρίψει περαιτέρω επί του ζητήματος. Καθήκον επιμέλειας προς τον Ενάγοντα Με δεδομένη, λοιπόν, την κατοχή της παιχνιδούπολης από τους Εναγόμενους, θα προχωρήσω στην εξέταση του κατά πόσον οι Εναγόμενοι υπείχαν καθήκον επιμέλειας έναντι του ανήλικου Ενάγοντα ο οποίος βρισκόταν στην παιχνιδούπολη. Είναι σαφές και δεν έχει αμφισβητηθεί ότι ο Ενάγοντας βρισκόταν στην παιχνιδούπολη ως νόμιμος επισκέπτης. Σύμφωνα με το σύγγραμμα Winfield & Jolowicz on Tort (Sweet & Maxwell, 16η έκδοση), στη σελίδα 395 (παράγραφος 9-5), ο επισκέπτης είναι γενικά το πρόσωπο στο οποίο ο κάτοχος δίνει την άμεση ή εξυπακουόμενη άδεια να εισέλθει στα υποστατικά του. Σύμφωνα με τις αρχές του κοινοδίκαιου που εφαρμόζονται και στην Κύπρο, η κατηγορία των νόμιμα ευρισκόμενων σε ιδιοκτησία επισκεπτών (visitors), διαχωρίζεται στους αδειούχους (licensees) και στους προσκεκλημένους (invitees) (βλέπε Winfield & Jolowicz on Torts (πιο πάνω) επίσης στη σελίδα 395). Στην υπόθεση Φραγκεσκίδης Λτδ & Σια κ.ά. v. Μάμα
(1989)1 ΑΑΔ 70, αναφέρθηκε ότι «προσκεκλημένος (invitee) είναι πρόσωπο που εισέρχεται στο υποστατικό με πρόσκληση του κατόχου, από το οποίο ο κάτοχος έχει κάποιο χρηματικό ή υλικό συμφέρον.» Γενικότερα, μπορεί να λεχθεί ότι οι πλείστες αυθεντίες κάνουν λόγο για κοινό συμφέρον κατόχου και του προσκεκλημένου. Η πρόσκληση είναι παράκληση εισόδου στο υποστατικό για τους σκοπούς της επιχείρησης του κατόχου. Η πρόσκληση μπορεί να είναι γραπτή ή προφορική, ρητή ή εξυπακουόμενη ή να συνάγεται από τη συμπεριφορά του κατόχου (βλ. Fairman v. Perperthal Investment Building Sonety
(1923)AC 74, Mersey Docks and Harbour Board v. Procter
(1923)AC 257 και Ellis v. Fulham Borough Council
(1937)3 All ER 454). Το θέμα της ευθύνης κατόχου ρυθμίζεται από το άρθρο 51
(2)(β) του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.
- Το εν λόγω άρθρο αποτελεί κωδικοποίηση των αρχών του κοινοδίκαιου, οι οποίες μεταγενέστερα ενσωματώθηκαν στο αγγλικό Occupiers' Act
- [1] Όπως προκύπτει από τις πρόνοιες του άρθρου 51
(2)(β) του Κεφ. 148 που έχουν ερμηνευθεί σε αριθμό αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η διάκριση μεταξύ του απλού αδειούχου και του προσκεκλημένου αποκτά σημασία μόνο όταν η ζημιά στον επισκέπτη έχει προκληθεί από τη στατική κατάσταση του ακινήτου σε αντιδιαστολή με τη ζημιά που προκλήθηκε από τις δραστηριότητες του κατόχου στο ακίνητο, αφού σε σχέση με αυτές ο κάτοχος έχει το ίδιο καθήκον επιμέλειας έναντι όλων των προσώπων που βρίσκονται νόμιμα εντός του ακινήτου, ενώ σε σχέση με την κατάσταση ή τη συντήρηση του ακινήτου, η ευθύνη του κατόχου σε σχέση με τον αδειούχο περιορίζεται μόνο στην ειδοποίηση για οποιοδήποτε κρυμμένο κίνδυνο (βλ. Κυριακίδης v. Tenekedjian
(1994)1 ΑΑΔ 504, Λέσχη Ιπποδρομιών Λευκωσίας v. Νικήτα
(2000)1 ΑΑΔ 1712 και Άθως Αγγελίδης ν. Κάτια Α. Λούτσιου, Πολιτική Έφεση 237/2007, απόφαση ημερομηνίας 18.2.2010). Με βάση την ενώπιον μου μαρτυρία και το εύρημα μου ότι ο Ενάγοντας εισήλθε νόμιμα στην παιχνιδούπολη πληρώνοντας σχετικό εισιτήριο ώστε να χρησιμοποιήσει τα παιχνίδια που προσφέρονταν εκεί, είναι ξεκάθαρο ότι ο Ενάγοντας βρισκόταν στην παιχνιδούπολη ως νόμιμος επισκέπτης με την ιδιότητα του προσκεκλημένου. Επομένως, το ζήτημα της ευθύνης των Εναγομένων θα πρέπει να εξεταστεί πάνω σε αυτή τη βάση με δεδομένη, βέβαια, την ηλικία του Ενάγοντα κατά τον χρόνο του ατυχήματος, αφού σύμφωνα με τη μαρτυρία του πατέρα του, Ευάγγελου Σάββα (ΜΕ1), ο Ενάγοντας ήταν τότε σχεδόν πέντε χρονών. Στο σύγγραμμα Winfield & Jolowicz on Torts (πιο πάνω), στις σελίδες 399-404 αναλύεται το θέμα της ευθύνης του κατόχου προς όλους τους νόμιμα ευρισκομένους στο ακίνητο. Σχετικό είναι το ακόλουθο απόσπασμα από τις σελίδες 399 και 400: «D. Common Duty of Care The common duty of care, owed to all visitors and also where the duty of the occupier depends upon a term to be implied in a contract, is defined as: "a duty to take such care as in all the circumstances of the case is reasonable to see that the visitor will be reasonably safe in using the premises for the purposes for which he is invited or permitted to be there. The question whether the occupier has fulfilled his duty to the visitor is thus dependent upon the facts of the case, and, though the purpose of the visit may be a relevant circumstances, it can no longer be conclusive as it so often was before when it governed the status of the entrant. All the circumstances must be taken into account.» Οι πιο πάνω αρχές επαναδιατυπώθηκαν σε διάφορες αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου (βλέπε μεταξύ άλλων Χαράλαμπος Μιχαήλ v. Νίκου Ττουνιά κ.ά.
(2005)1 ΑΑΔ 19). Στο σύγγραμμα Clerk & Lindsell on Torts (Sweet & Maxwell, 20η έκδοση) αναφέρονται τα ακόλουθα στην παράγραφο 12-29 αναφορικά με το τι μπορεί να ληφθεί υπόψη ώστε να αποφασιστεί κατά πόσον οι πράξεις ή παραλείψεις του κατόχου του υποστατικού ήταν λογικές: «In determining whether what was done or not done by the occupier was in fact reasonable, and whether in the particular circumstances of the case the visitor was reasonably safe, the court is free to consider all the circumstances, such as how obvious the danger is, warnings, lighting, fencing, the age of the visitor, the purpose of his visit, the conduct to be expected of him, removing the danger is a relevant factor.» Δηλαδή, ακόμη και αν υπάρχουν προειδοποιητικές ενδείξεις, αυτές από μόνες τους δεν αρκούν ώστε να απαλλαγεί ο κάτοχος του χώρου από την ευθύνη, αφού θα πρέπει να εξετάζονται όλες οι περιστάσεις έτσι ώστε να διαπιστώνεται ότι ο επισκέπτης ήταν εύλογα ασφαλής. Όσον αφορά τα παιδιά που είναι επισκέπτες σ' ένα χώρο, στο σύγγραμμα Clerk & Lindsell on Torts (20η έκδοση) στην παράγρ. 12-34 αναφέρονται τα εξής: «Liability to children. An occupier must be prepared for children to be less careful than adults, for the obvious reason that something which would not be a danger to an adult may very well be one to a child; and a warning sufficient for the former may be inadequate for the latter.» Αναφορικά δε με τις προειδοποιητικές ενδείξεις προς τους επισκέπτες σύμφωνα με το σύγγραμμα Winfield & Jolowicz on Tort (πιο πάνω), στη σελίδα 405, παράγραφος 9-14: «Where damage is caused to a visitor by a danger of which he had been warned by the occupier, the warning is not to be treated without more as absolving the occupier from liability, unless in all the circumstances it was enough to enable the visitor to be reasonably safe. In most cases, probably, a warning of the danger will be sufficient to enable the visitor to be reasonably safe and so amount to a discharge by the occupier of his duty of care, but if, for some reason, the warning is not sufficient then the occupier remains liable.» Επίσης, στο ίδιο σύγγραμμα στη σελίδα 399 (παράγραφος 9-7) ότι όταν εξετάζεται η ευθύνη του κατόχου σε επισκέπτες παιδιά, θα πρέπει αφενός να λαμβάνεται υπόψη ότι τα πολύ μικρά παιδιά μπορεί να μην είναι σε θέση να αντιληφθούν ακόμα και τον πιο φανερό κίνδυνο, αφετέρου ότι είναι αναμενόμενο όπως οι γονείς έχουν την ευθύνη της ασφάλειας των παιδιών τους. Σε σχέση με το τελευταίο ζήτημα, σχετικά είναι τα όσα αναφέρθηκαν από τον Devlin J. στην υπόθεση Phipps v. Rochester Corporation
(1955)1 All ER 129, όπου υποδεικνύεται ότι είναι καθήκον των γονέων να μεριμνήσουν ώστε τα παιδιά τους να βρίσκονται σε χώρους ασφαλείς γι' αυτούς. Παρατίθεται πιο κάτω το απόσπασμα από τη σελίδα 143: «It would not be socially desirable if parents were, as a matter of course, able to shift the burden of looking after their children from their own shoulders to those of persons who happen to have accessible bits of land. Different considerations may well apply to public parks of to recognized playing grounds where parents allow their children to go unaccompanied in the reasonable belief that they are safe». Στην υπόθεση Phipps v. Rochester Corporation (πιο πάνω), γίνεται εκτενής ανάλυση της αγγλικής νομολογίας σε σχέση με την ευθύνη προς ανήλικο νόμιμο επισκέπτη όπως επίσης διάκριση μεταξύ μεγάλων και μικρών παιδιών αφού τα τελευταία δεν έχουν αντίληψη του κινδύνου και δεν μπορεί έτσι να τους αποδοθεί συντρέχουσα αμέλεια. Σχετικό είναι το ακόλουθο απόσπασμα από τη σελίδα 135: «The cases which deal with the licensor's duty towards children in general are well known. The law recognizes for this purpose a sharp difference between children and adults. But there might well, I think, be an equally well-marked distinction between "big children" and "little children". I shall use those broad terms to denote broadly the dirrence between children who know what they are about and children who do not. The latter are sometimes referred to in the cases as "children of tender years". Not having reached the age of reason or understanding, they present a special problem. When it comes to taking care of themselves, there is a greater difference between big and little children than there is between big children and adults, and much justification for putting little children into a separate category. Adults and big children can be guilty of contributory negligence; A little child cannot». Με αναφορά στην πιο πάνω απόφαση, αναφέρεται στο σύγγραμμα Winfield & Jolowicz on Torts (11η έκδοση, Sweet & Maxwell) ότι όταν εξετάζεται το κατά πόσον ο κάτοχος του ακινήτου εκπλήρωσε το καθήκον επιμέλειας έναντι ενός μικρού παιδιού θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η στάση που αναμένεται να έχουν οι γονείς του παιδιού, υποδεικνύεται, όμως, ότι σε περίπτωση που ο γονέας δεν ενήργησε επιμελώς, ο κάτοχος θα θεωρείται εξ' ολοκλήρου υπεύθυνος έναντι του παιδιού αλλά ενδεχομένως να μπορεί να ζητήσει συνεισφορά από τον γονέα. Εφαρμόζοντας τις πιο πάνω νομικές αρχές στα γεγονότα της υπό εξέταση υπόθεσης κρίνεται ότι οι Εναγόμενοι δεν εκπλήρωσαν ως κάτοχοι της παιχνιδούπολης, το καθήκον επιμέλειας που όφειλαν προς τον Ενάγοντα σε σχέση με του Φουσκωτό αφού: Εν πρώτοις, ήταν λογικά προβλεπτό ότι μικρά παιδιά θα βρίσκονταν στο χώρο της παιχνιδούπολης και θα χρησιμοποιούσαν τα παιχνίδια, συμπεριλαμβανομένου και του Φουσκωτού, αφού αυτός, άλλωστε, ήταν και ο σκοπός δημιουργίας της εν λόγω παιχνιδούπολης. Όπως ανέφερε η μάρτυρας υπεράσπισης κα Μαρία Χατζημιτσή, το Φουσκωτό προοριζόταν για παιδιά ηλικίας 8 χρονών και άνω. Όμως, παρόλα αυτά, οι Εναγόμενοι παρέλειψαν να προειδοποιήσουν ότι το συγκεκριμένο παιχνίδι αποτελούσε κίνδυνο για μικρά παιδιά και ότι δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιείται από παιδιά κάτω των 8 ετών. Επιπρόσθετα, δεν υπήρχε επαρκής επιτήρηση από τους υπαλλήλους της παιχνιδούπολης τόσο σε σχέση με τη μη χρήση του Φουσκωτού από παιδιά ηλικίας κάτω των 8 ετών όσο και σε σχέση με τον τρόπο χρήσης του Φουσκωτού από τα παιδιά στα οποία επιτρεπόταν να το χρησιμοποιούν. Υποδεικνύεται επί τούτου ότι με βάση την ενώπιον του Δικαστηρίου αποδεκτή μαρτυρία, η υπάλληλος των Εναγομένων δεν απέτρεψε τον Ενάγοντα από του να εισέλθει στο Φουσκωτό και να παίξει σε αυτό και περιορίστηκε στο να του ζητήσει να αφαιρέσει τα παπούτσια του ώστε να μην προκληθεί ζημιά στο παιχνίδι. Παράλληλα, διάφορα παιδιά που έπαιζαν στο Φουσκωτό, αφέθηκαν να χοροπηδούν σε αυτό και να παίζουν με τρόπο ώστε το παιχνίδι να καταστεί επικίνδυνο για τα παιδιά που βρίσκονταν εντός αυτού. Επί τούτου, γίνεται σχετική παραπομπή στο σύγγραμμα Clerk & Lindsell, (16η έκδοση, Sweet & Maxwell), όπου αναφέρεται ότι ένα φουσκωτό σε παιχνιδότοπο όπου είχε προκληθεί άλλο ατύχημα θεωρήθηκε επικίνδυνο για ένα παιδί (βλ. Bates v. Stone Parish Council
(1954)1 WLR 249). Η θέση των Εναγομένων ότι ευθύνη για την ασφάλεια των παιδιών έχουν οι γονείς του είναι μεν αποδεκτή, πλην όμως στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν υπάρχει ενώπιον μου μαρτυρία που να δεικνύει οποιαδήποτε αμέλεια από πλευράς του γονέα του Ενάγοντα αφού με βάση τη μαρτυρία του ΜΕ1 δεν υπήρχε οτιδήποτε που να δεικνύει ότι το Φουσκωτό ήταν ακατάλληλο για το παιδί του ενώ παράλληλα ο ίδιος ήταν συνεχώς παρών σε απόσταση 3-4 μέτρα μακριά από το Φουσκωτό και παρακολουθούσε τι γινόταν. Παράλληλα, έχοντας υπόψη την ηλικία του Ενάγοντα (5 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος) κρίνεται ότι θα μπορούσε να του αποδοθεί ο χαρακτηρισμός του «μικρού παιδιού» (little child) με βάση την απόφαση Phipps v. Rochester Corporation (πιο πάνω) και σε συνδυασμό με την απουσία αποδεκτής μαρτυρίας αναφορικά με τις λεπτομέρειες αμέλειας του Ενάγοντα στην Έκθεση Υπεράσπισης και συγκεκριμένα ότι ο Ενάγοντας εισήλθε στο Φουσκωτό κατά παράβαση σχετικής πινακίδας ή παρόλο που η επιτηρήτρια ή κάποιος άλλος υπάλληλος των Εναγόντων του απαγόρευσε να εισέλθει στο Φουσκωτό ή ότι ο Ενάγοντας χρησιμοποίησε το Φουσκωτό απρόσεκτα ή κατά παράβαση των οδηγιών της επιτηρήτριας ή του συστήματος ασφαλείας, δεν θα ήμουν διατεθειμένη να αποδώσω οποιαδήποτε αμέλεια στον Ενάγοντα. Εφαρμογή του αξιώματος Res Ipsa Loquitur Στα πλαίσια της αγόρευσης του ο ευπαίδετος συνήγορος του Ενάγοντα εισηγήθηκε ότι στην υπό εξέταση υπόθεση τυγχάνει εφαρμογής η αρχή του res ipsa loquitur, θέση η οποία προβάλλεται και στην παράγραφο 5 της Έκθεσης Απαίτησης. Η αρχή του res ipsa loquitur η οποία αποτελεί κανόνα απόδειξης έχει την προέλευση της στο κοινοδίκαιο αλλά κωδικοποιείται και καθιερώνεται ως αρχή του κυπριακού δικαίου δυνάμει του άρθρου 55 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148 (βλ. Morides v. Ioannou
(1973)1 CLR 117). Με βάση το άρθρο 55, σε αγωγή που εγείρεται σε σχέση με ζημιά, κατά την οποία αποδεικνύεται ότι α) ο ενάγοντας στερείται γνώσης ή μέσων γνώσης των πραγματικών περιστατικών, τα οποία προκάλεσαν το συμβάν το οποίο οδήγησε στη ζημιά, και β) ότι η ζημιά προκλήθηκε από ιδιοκτησία, επί της οποίας ο εναγόμενος είχε πλήρη έλεγχο και κρίνεται από το Δικαστήριο ότι η επέλευση του συμβάντος που προκάλεσε η ζημία συνδέεται περισσότερο με το γεγονός ότι ο εναγόμενος παρέλειψε να καταβάλει εύλογη επιμέλεια παρά την καταβολή τέτοιας επιμέλειας, ο εναγόμενος φέρει το βάρος απόδειξης του ότι δεν υφίστατο αμέλεια για την οποία αυτός ευθύνεται σε σχέση με το συμβάν το οποίο οδήγησε στη ζημιά. Η αρχή αυτή ερμηνεύτηκε σε σωρεία αγγλικών και κυπριακών αποφάσεων. Στην υπόθεση Barkway v. South Transport Co. Ltd.
(1950)1 All E. R. 392, στη σελίδα 399 αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: «The maxim is no more than a rule of evidence affecting onus. It is based on commonsense, and its purpose is to enable justice to be done when the facts bearing on causation and on the care exercised by the defendant are at the outset unknown, to the plaintiff and are or ought to be within the knowledge of the defendant». Το θέμα εξετάστηκε επισταμένα στην αγγλική Lloyde v. West Midlands Gas Board
(1971)2 All E. R. 1240. Στην σελίδα 1247 αναφέρονται τα εξής: «But if at the end of the evidence for the plaintiff, taking into account the possibility, whatever it may be, of outside interference, on the evidence and on proper inferences one way or the other from the evidence or absence of evidence with regard thereto, the correct conclusion is that on balance of probability the cause of the accident was some negligent act or omission on the part of the defendants, then res ipsa loquitur applies, and, subject to the effect of any rebutting evidence on behalf of the defendants thereafter, the plaintiff's claim succeeds.» Στην υπόθεση Pambis Fellas Sports Ltd v. Karyatis Center Ltd, Πολιτική Έφεση 305/2006, απόφαση ημερ. 11.2.2010, υποδείχθηκε ότι το συγκεκριμένο απόφθεγμα (maxim) εφαρμόζεται στις περιπτώσεις όπου ο ενάγων στερείται γνώσης ή μέσων γνώσης για το πώς προκλήθηκε το ζημιογόνο γεγονός ενώ ταυτόχρονα τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους αναφορικά με το πώς προκλήθηκε η ζημιά, παρέχοντας έτσι τη δυνατότητα στο Δικαστήριο να καθορίσει την ευθύνη. Στην υπόθεση Αικατερίνη Χατζηπαύλου ν. Τόνιας Ιντζίρτζιαν κ.α.
(2004)1 Α.Α.Δ. 1278, το Ανώτατο Δικαστήριο επανέλαβε τις προϋποθέσεις εφαρμογής της αρχής του res ipsa loquitur υποδεικνύοντας ότι η απόδειξη του συμβάντος από τον ενάγοντα είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να μεταφερθεί το βάρος απόδειξης στον εναγόμενο για να αποδείξει ότι δεν ήταν αμελής. Παράλληλα, σημειώθηκε ότι η αρχή δεν τυγχάνει εφαρμογή όπου ο Ενάγοντας επιχειρεί με την προσαγωγή μαρτυρίας εμπειρογνωμώνων να αποδείξει την αμέλεια (βλ. επίσης Πέτρος Σ. Πέτρου κ.α. ν. Νίκου Θεμιστοκλέους
(2003)1 Α.Α.Δ. 1426, Αθανασίου κ.α. ν. Κουνούνη
(1997)1 Α.Α.Δ. 614, Κατερίνα Σάββα ν. Σίμου Κυριακίδη
(2008)1 Α.Α.Δ. 83). Όπως, τέλος, υποδεικνύεται στην υπόθεση Κωνσταντίνος Κώστα ν. Νίκης Δημητρίου, Πολ. Έφεση 54/2007, απόφαση ημερομηνίας 10.9.2009, οι λεπτομέρειες αμέλειας οι οποίες εκτίθενται στην Έκθεση Απαίτησης δεν συνιστούν κώλυμα για την επίκληση του εν λόγω κανόνα. Στην προκειμένη περίπτωση στις Λεπτομέρειες αμέλειας και/ή παράβασης των νομίμων καθηκόντων των Εναγομένων, ο Ενάγοντας απαριθμεί τις ενέργειες των Εναγομένων οι οποίες οδήγησαν στο τραυματισμό του όπως, μεταξύ άλλων, ότι επέτρεψαν στον Ενάγοντα να εισέλθει στο Φουσκωτό ενώ αυτό ήταν ακατάλληλο και/ή μη ενδεδειγμένο για την ηλικία του, ότι δεν καθοδήγησαν τον Ενάγοντα αναφορικά με τη χρήση του Φουσκωτού και ότι παρέλειψαν να παρέχουν επαρκή και/ή καθόλου επιτήρηση στον Ενάγοντα και τους υπόλοιπους που χρησιμοποιούσαν το Φουσκωτό. Αναφορικά με τα ζητήματα αυτά δεν χρειαζόταν επιστημονική μαρτυρία, όπως η εισήγηση της κας. Φιλίππου, και η μαρτυρία των ΜΕ1 και ΜΕ1 ήταν αρκετή. Επομένως, στη βάση της μαρτυρίας τους αποδείχθηκαν τα συγκεκριμένα επίδικα θέματα και συνεπώς δεν παρέχεται η δυνατότητα επίκλησης του res ipsa loquitur. Αποζημιώσεις Με δεδομένη την πιο πάνω κατάληξη μου περί αποκλειστικής ευθύνης για τον τραυματισμό του Ενάγοντα, απομένει να καθοριστεί το ύψος των γενικών αποζημιώσεων τις οποίες δικαιούται ο Ενάγοντας, αφού οι ειδικές αποζημιώσεις έχουν συμφωνηθεί μεταξύ των διαδίκων σε €47,84. Όπως έχει επαρκώς νομολογηθεί, οι αποζημιώσεις είναι το μέσο με το οποίο εκτιμάται ο πόνος και η ταλαιπωρία του θύματος και δεν αποσκοπούν στην τιμωρία του προσώπου που φέρεται ως νομικά υπεύθυνο για τα τραύματα του θύματος. Το ύψος των αποζημιώσεων πρέπει να αντανακλά στη φύση και έκταση των τραυμάτων και του πόνου του θύματος. Τα Δικαστήρια ακολουθούν μια ανοδική πορεία στο θέμα της επιδίκασης αποζημιώσεων για σωματικά τραύματα. Η τάση όμως αυτή δεν είναι ανεξέλεγκτη και πρέπει να περιορίζεται μέσα σε λογικά πλαίσια (βλ. Ανδρέας Καΐλας ν. Ανδρέα Παπαχαραλάμπους ως Διαχειριστή της περιουσίας του αποβιώσαντα Κώστα Σαϊττη, Πολ.Εφ. 248/2006, απόφαση ημερ. 29.5.2009, Γεώργιος Ταμπουράς v. Κυριακής Κολάνη
(2008)1 ΑΑΔ 384, Χαριλάου ν. Νικολάου
(2003)1 ΑΑΔ 1460, Μιχαήλ κ.α. ν. Φίλιος Γ. Συκοπετρίτης Λτδ. κ.α.
(2000)1 ΑΑΔ 1049, Fysco Contructing Co Ltd v. Γεωργίου
(1991)1 ΑΑΔ 1014 και Paraskevaides (Overseas) Ltd and Another v. Christofi
(1982)1 CLR 789). Όπως έχει τονιστεί από τον πρώην Πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου κ. Πική στην υπόθεση Μαυροπετρή ν Λουκά
(1995)1 ΑΑΔ 66: « Η νομολογία αποκαλύπτει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας και την ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση από τις συνήθεις δραστηριότητες του ανθρώπου. (Βλ. μεταξύ άλλων Paraskevaides (Overseas) Ltd. V. Christofi
(1982)1 CLR 789, Polycarpou v. Adamou
(1988)1 CLR 727, Φοινικαρίδης & άλλη ν. Γεωργίου & άλλων
(1991)1 ΑΑΔ 475, Παναγή ν. Θεοδώρου Πολ. Έφεση 8409, ημερομηνία έκδοσης αποφάσεως 26/11/92, Κωνσταντίνου ν. Ιωάννου Πολ. Έφεση 8179, ημερομηνία έκδοσης αποφάσεως 21/9/93). Σταθερή είναι όμως η αρχή του δικαίου ότι οι αποζημιώσεις πρέπει να είναι κοινωνικά παραδεκτές. Η αποζημίωση για αστικά αδικήματα δεν έχει σκοπό την τιμωρία αλλά την αποκατάσταση. Αυτή τούτη η ατέλεια του χρήματος ως μέσου για αποκατάσταση, δεν πρέπει να επενεργεί προς επαύξηση των αποζημιώσεων.» Περαιτέρω, όπως συνάγεται από τη νομολογία δεν υπάρχει σταθερό μέτρο αποτίμησης του ανθρώπινου πόνου. Οι άλλες αποφάσεις απλά παρέχουν μια γενική καθοδήγηση γιατί δεν υπάρχουν δύο παρόμοιες υποθέσεις που απορρέουν από δυστυχήματα (βλ. Σπύρου ν. Χ"Χαραλάμπους
(1989)1(Ε) ΑΑΔ 298). Κατά τον καθορισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων τα Δικαστήρια αντλούν καθοδήγηση και λαμβάνουν υπόψη το ύψος των αποζημιώσεων που έχουν επιδικαστεί σε προηγούμενες υποθέσεις, εφόσον βέβαια υπάρχει κάποια αναλογία στην έκταση των κακώσεων και στα επακόλουθα τους, πάντοτε όμως και υπό το φως των αλλαγών τόσο της αγοραστικής αξίας του χρήματος όσο και των εξελίξεων της νομολογίας σε συνάρτηση με όποιους άλλους παράγοντες επιδρούν στην περίπτωση (Βλ. Χρίστος Φωτίου ν. Στέλιου Νεοφύτου κ.ά.
(2005)1 ΑΑΔ 1511). Όπως δε έχει λεχθεί στην υπόθεση Γεννάδιος Τζιβανίδης ν. Λούη Μιχαηλίδη
(2008)1 ΑΑΔ 218, «στον καθορισμό του ποσού των αποζημιώσεων λαμβάνεται ασφαλώς υπόψη η αξία του χρήματος. Ένα ποσό, ως αριθμός, μπορεί να ακούεται και να διαβάζεται μεγάλο. Πρέπει όμως να υπολογίζεται ουσιαστικά ώστε να έχει αντιστοιχία με την αγοραστική του αξία». Κατά το στάδιο των αγορεύσεων ο ευπαίδευτος συνήγορος του Ενάγοντα εισηγήθηκε ότι το ποσό των €20,000 θα ήταν εύλογη και δίκαιη αποζημίωση για τα τραύματα που υπέστηκε ο Ενάγοντας, ενώ αντίθετη ήταν η άποψη της κάς Φιλίππου, η οποία θεωρεί το ποσό των €6,000 ικανοποιητικό. Αναζητώντας νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου όπου αντικείμενο εξέτασης ήταν υποθέσεις στις οποίες επιδικάστηκαν αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες ανάλογες με αυτές που υπέστηκε ο Ενάγοντας παρατηρούνται τα ακόλουθα: Στην υπόθεση Τασούλα Κυριάκου ν. Ανδρέα Λοϊζίδη
(1999)1 ΑΑΔ 414, η εφεσείουσα-ενάγουσα, κοπέλα 20 χρονών κατά το χρόνο του ατυχήματος, υπέστηκε σοβαρά τραύματα στο δεξί χέρι και δεξί γόνατο και υπεβλήθηκε σε εγχείριση υπο γενική αναισθησία κατά την οποία τοποθετήθηκαν σύρματα εσωτερικά για ακινητοποίηση των καταγμάτων. Τα σύρματα αφαιρέθηκαν περίπου ένα μήνα αργότερα υπό τοπική αναισθησία. Ως μόνιμα κατάλοιπα υπήρχαν ουλές στο δεξιό μετακάρπιο, στην πρώτη φάλαγγα του δεξιού τετάρτου δακτύλου και στην εσωτερική πλευρά του δεξιού γόνατος και περιορισμό της κίνησης της πρώτης φαλαγγικής αρθρώσεως του δεξιού τέταρτου δακτύλου κατά 10 μοίρες. Το ποσό των £6,000 που επιδικάσθηκε από το πρωτόδικο Δικαστήριο επικυρώθηκε κατ'έφεση. Στην υπόθεση Κώστας Νεάρχου ν. Σάββα Στεφανίδη
(2003)1 ΑΑΔ 351, το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε την απόφαση του Επαρχιακού Δικαστηρίου με την οποία επιδικάστηκε στον ενάγοντα-εφεσείοντα το ποσό των £7,000, ο οποίος είχε τραυματιστεί στο στόμα και απώλεσε δύο δόντια και είχε επίσης υποστεί κάταγμα του δεξιού βραχίονα. Είχε υποβληθεί σε δύο εγχειρίσεις για το κάταγμα, η μια εκ των οποίων περιελάμβανε μεταμόσχευση κοκκάλου από τη λεκάνη. Το τραύμα αποκαταστάθηκε πλήρως και η πώρωση του κατάγματος ήταν απόλυτα επιτυχής, ενώ η θεραπεία για την επούλωση των τραυμάτων του στόματος και την αποκατάσταση των βλαβών στα δόντια κράτησε ενάμιση μήνα περίπου. Έχοντας υπόψη τις πιο πάνω αρχές της νομολογίας, την ηλικία του Ενάγοντα κατά τον χρόνο του ατυχήματος, τα τραύματα που υπέστηκε ο Ενάγοντας συνεπεία αυτού, όπως επίσης τις θεραπείες στις οποίες υποβλήθηκε και την περίοδο κατά την οποία διέμεινε στο Νοσοκομείο όπως προκύπτουν από τα κοινώς παραδεκτά γεγονότα (βλέπε σελίδα 3 πιο πάνω), και στην απουσία οποιασδήποτε μαρτυρίας σε σχέση με τυχόν δυσκολίες ή προβλήματα που αντιμετώπισε ο Ενάγοντας συνεπεία του τραυματισμού του, κρίνω ότι το ποσό των € 10,000 είναι υπό τις περιστάσεις δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. Ερχόμενη, τέλος, στο θέμα του τόκου, όπως είναι γνωστό, το άρθρο 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148, μετά των συναφών τροποποιήσεων παρέχει τη δυνατότητα στο Δικαστήριο να επιδικάζει τόκο ίσο με το ύψος του τόκου που καθορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις των εδαφίων
(2),
(3)και
(4)του άρθρου 33 του Περί Δικαστηρίων Νόμου Ν.14/60μετά των συναφών τροποποιήσεων αναφορικά με ολόκληρο ή μέρος του ποσού των αποζημιώσεων που έχουν επιδικαστεί για σωματικές βλάβες ή θάνατο συνεπεία αστικού αδικήματος για ολόκληρη ή για μέρος της περιόδου μεταξύ της ημερομηνίας κατά την οποία γεννήθηκε το αγώγιμο δικαίωμα και της ημερομηνίας καταχώρησης της αγωγής. Μέχρι την πρόσφατη τροποποίηση του περί Δικαστηρίων Νόμου με τον Τροποποιητικό Νόμο (Αρ.2), Ν.81(Ι)/2008, δηλαδή την 15.10.2008, ο νόμιμος τόκος μειώθηκε σε 5,5%. Ανάλογη τροποποίηση επέφερε και ο Τροποποιητικός Νόμος του 2008 (Ν.82(Ι)/2008)στο αντίστοιχο άρθρο 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148. Τελική Κατάληξη Με βάση όλα τα πιο πάνω, εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον των Εναγομένων για το ποσό των € 10.000,00 γενικές αποζημιώσεις και €47,84 ειδικές αποζημιώσεις. Δεδομένης της καταχώρησης της αγωγής στις 18.12.2006, ήτοι 3 μήνες μετά το επίδικο περιστατικό και της καταχώρησης της Έκθεσης Απαίτησης 2 μήνες μετέπειτα, ήτοι στις 26.2.2007, κρίνω ορθό όπως επιδικαστει τόκος επί των πιο πάνω ποσών συνολικά ανερχομένων σε €10.047,84 προς 8% ετησίως από 17.9.2006 μέχρι 14.10.2008 και προς 5.5% ετησίως από 15.10.2008 μέχρι εξοφλήσεως. Τέλος, επιδικάζονται υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον του Εναγομένου τα έξοδα της αγωγής όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ............. Γ. Πετάση-Κορφιώτη, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής Subject: Civil / Other Actions / Final Αναφορά: Τελική/Ατύχημα παιδιού σε παιχνιδούπολη [1] Με βάση τις πρόνοιες της πιο πάνω νομοθεσίας, οι ευρισκόμενοι σε ιδιοκτησία τρίτου προσώπου συγχωνεύθηκαν σε δύο κατηγορίες, ήτοι των επισκεπτών (visitors) και των επεμβασιών (trespassers). cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο