ΑΝΔΡΕΑ ΧΑΡΗ (HARRIS) ν. ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΑ ΛΑΜΠΟΥΣΑ κ.α., Αγωγή αρ.: 5755/07, 3 Μαϊου 2011

(1)/02, καθώς και τροποποιητικού Ν. αρ. 108

(1)/2002. Επισημαίνει περαιτέρω πως σύμφωνα με τις πρόνοιες του άρθρου 8Α του Περί Παραγραφής Νόμου Κεφ. 15 οι οποίες προστέθηκαν με τον Περί Παραγραφής τροποποιητικό Νόμο αρ. 108

(1)/02 ερμηνευόμενο και σε συνδυασμό με τα όσα προνοούνται στο άρθρο 68 του Κεφ. 148 όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 2(α) του Ν.171

(1)/2006 συνάγεται ότι προβλέπεται η τριετής περίοδος παραγραφής για όλες τις αγωγές που αφορούν στην διάπραξη Αστικών αδικημάτων με κάποιους παράγοντες που δύναται να λάβει υπόψη το Δικαστήριο. Η επιχειρηματολογία που προβάλλεται από την αντίπερα όχθη με την αγόρευση του συνηγόρου του ενάγοντα, είναι πως όταν εισήχθηκε η τριετής προθεσμία με τον τροποποιητικό Νόμο 171

(1)/06 η παρούσα αγωγή είχε καταχωρηθεί στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λεμεσού το 2007 οπότε δεν εντάσσεται στην αξίωση της παραγραφής. Υπογραμμίζει περαιτέρω πως ο ενάγων ετύγχανε πολύχρονης ιατρικής φροντίδας η οποία τον εμπόδιζε να καταχωρίσει ενωρίτερα την αγωγή. Τον ισχυρισμό και θέση αυτή, τον πραγματεύομαι κατωτέρω. Νομική πτυχή Το δικαίωμα προσφυγής σε αρμόδιο δικαστήριο για διεκδίκηση αστικής φύσεως δικαιωμάτων και απόδοση θεραπειών, είναι δεδομένο αναφαίρετο και κατοχυρωμένο συνταγματικά, τόσο στην Κύπρο όσο και σε κάθε χώρα στην οποία υπάρχει σεβασμός προς τα ανθρώπινα δικαιώματα των πολιτών της. Προς το σκοπό όμως της πιο εύρυθμης και αποτελεσματικής απονομής της δικαιοσύνης, κρίνεται λογικό να επιβάλλονται περιορισμοί στο δικαίωμα προσφυγής στο δικαστήριο. Τέτοιοι περιορισμοί οι οποίοι έχουν καθιερωθεί, είναι είτε τοπικοί, είτε χρονικοί, ή παράγοντες όπως η ανικανότητα, η ηλικία κλπ. Περιορισμοί χρονικοί με την έννοια των προθεσμιών που πρέπει να τηρηθούν, συναντώνται βέβαια σε πολλές πτυχές του δικαίου. Το ίδιο το Σύνταγμα για παράδειγμα θέτει απόλυτη προθεσμία 75 ημερών, εντός της οποίας ένας πολίτης έχει το δικαίωμα να προσβάλει μια πράξη ή παράλειψη της διοίκησης. «. Ο Νομοθέτης έχει την ευχέρεια, ανάλογα με την περίπτωση που αφορά το νομοθέτημα, να ορίζει τις περιόδους παραγραφής που θεωρεί κατάλληλες .. Ας μη λησμονούμε πως είναι επιθυμητό το ζύγιασμα των δικαιωμάτων ενάγοντα και εναγομένου. Ο νομοθέτης μπορεί , μεταξύ άλλων, να διασφαλίσει πως το χρονικό διάστημα που πέρασε από τη δημιουργία του αγώγιμου δικαιώματος και της καταχώρισης της αγωγής δεν επενεργεί στην εξάλειψη μαρτυρικού υλικού .» (Φεσσά & άλλη ν. Κασάπη

(1996)1 Α.Α.Δ. 337 στη σελ. 343). Η γενική αρχή που αναδύεται και μέσα από τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, είναι πως το δικαίωμα πρόσβασης στο Δικαστήριο υπόκειται σε θεμιτούς περιορισμούς, ακριβώς για την ορθολογική λειτουργία του προς όλους τους ενδιαφερομένους στη δικαστική διαδικασία. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κρίνει πως η περίοδος παραγραφής δικαιώματος εξυπηρετεί θεμελειώδεις σκοπούς άρρηκτα συνυφασμένους με τη βεβαιότητα για τα δικαιώματα των ατόμων που αποσκοπεί στην τελεσιδικία της διαφοράς (Γ. Φοινικαρίδου ν. Γ. Οδυσσέως

(2001)1 ΑΑΔ σελ. 1745). Στην Γιωργαλλά (ανωτέρω) εξάλλου υπογραμμίσθηκε ότι: "o καθορισμός προθεσμίας συναρτάται με τη λελογισμένη διεκδίκηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και τις επιπτώσεις που ενέχει η χρονικά απεριόριστη δυνατότητα διεκδίκησης τους στα δικαιώματα και υποχρεώσεις τρίτων. Η απουσία προθεσμιών, εξ αντικειμένου, δημιουργεί κλίμα αβεβαιότητας στο τι ανήκει στο άτομο και ποιες είναι οι υποχρεώσεις του. Το επιβεβλημένο της επιβολής χρονικών περιορισμών στη διεκδίκηση δικαιωμάτων αναγνωρίστηκε από το δίκαιο της επιείκειας, προ πολλού χρόνου, με την καθιέρωση της αρχής ή του δόγματος «laches» (ολιγωρία), σύμφωνα με το οποίο ουσιαστική καθυστέρηση στην άσκηση δικαιωμάτων, συνοδευόμενη από συνθήκες που καθιστούν άδικη την προβολή τους, παρεμβάλλει εμπόδιο στη διεκδίκηση τους". Ο περί Παραγραφής Νόμος Κεφ. 15 προέβλεπε διάφορες περιόδους παραγραφής για συγκεκριμένες αιτίες και βάσεις αγωγής. Με το άρθρο 10(d) εξαιρούσε από τις διατάξεις του περιόδους παραγραφής που ετίθοντο με άλλους Νόμους: «Nothing to this Law shall . ........................ (d) affect any provision in any other law relating to the limitation of any action under such law." Της θέσπισης του Κεφ.15 ακολούθησαν οι περί Αναστολής της Παραγραφής Νόμου 57/64 και 36/82 οι οποίοι υπό τους όρους και προϋποθέσεις που έθεταν, ανέστελλαν κάθε περίοδο παραγραφής υπό οποιονδήποτε Νόμο αυτή επιβαλλόταν. Στην υπόθεση Φεσσά ν. Κασάπη

(1994)1 Α.Α.Δ. 337 λέχθηκε ότι ήταν σαφής η βούληση του Νομοθέτη όταν θέσπιζε το Νόμο 57/64, να αναστείλει οποιοδήποτε δικαίωμα παραγραφής ίσχυε κατά την ημερομηνία έναρξης του Νόμου εκείνου. Βάση της αγωγής είναι η επαγγελματική ιατρική αμέλεια. Αδίκημα το οποίο θεσπίζει το άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ. 148. Το άρθρο 68 του ιδίου νόμου προνοεί πως: "Καμία αγωγή δεν εγείρεται για αστικό αδίκημα, εκτός αν αυτή εγερθεί - (α) εντός τριών ετών αμέσως μετά την πράξη ή παράλειψη για την οποία εγέρθηκε η αγωγή.» Θέτοντας έτσι τριετή περίοδο εντός της οποίας κάθε αγωγή πρέπει να εγερθεί. Ο περί Παραγραφής (Προσωρινές Διατάξεις) Νόμος αρ. 217/96 εισήγατε πρόνοια με την οποία καθορίζεται ότι οι περί Αναστολής της Παραγραφής Νόμοι του 1964 και 1982, δεν εφαρμόζονται αναφορικά με αγωγές για αποζημιώσεις λόγω αμέλειας. Είναι σημαντικό να τονισθεί η τροποποίηση αυτή, όπως επίσης και η με τροποποίηση (Ν.171

(1)2006) εισαχθείσα τριετής προθεσμία παραγραφής, από την οποία προκύπτει ξεκάθαρα η βούληση του Νομοθέτη να εξαιρέσει την περίπτωση αυτή δια Νομοθεσίας από τις γενικότερες πρόνοιες αναστολής των περιόδων παραγραφής χωρίς αυτό να δημιουργεί συνταγματικό πρόβλημα λόγω άνισης μεταχείρισης από τη διατήρηση της αναστολής της παραγραφής σε άλλες αιτίες αγωγής (Δέστε σχετικά Φεσσά ν. Κασάπη (ανωτέρω). Στην κρινόμενη περίπτωση η κατ' ισχυρισμόν επιδειχθείσα αμέλεια έλαβε χώραν από τις αρχές του έτους 2001 με αποκορύφωμα τη χειρουργική επέμβαση που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2001. Η αγωγή καταχωρήθηκε στις 24.10.07 ήτοι 6 χρόνια μετά την γενεσιουργό αιτία και σαφώς εκτός των χρονικών πλαισίων που ο Νόμος προδιαγράφει. Συνακόλουθα είναι απορριπτέα. Παρά την ανωτέρω κατάληξη θα πρέπει να τύχει εξέτασης ακόμα ένα θέμα. Αυτό της μη εφαρμογής της παραγραφής σε ορισμένες περιπτώσεις. Το ζήτημα της άσκησης της διακριτικής αυτής εξουσίας του Δικαστηρίου εισήγαγε με τον τροποποιητικό του περί Παραγραφής Νόμου, ο Νόμος 108

(1)/02 ο οποίος πρόσθεσε το άρθρο 8(Α) το οποίο προνοεί τα εξής: "Σε οποιαδήποτε αγωγή, στην οποία η αξίωση αφορά αποζημιώσεις για πρόκληση σωματικής βλάβης ή και θανάτου ένεκα αστικού αδικήματος, το Δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει, ότι είναι δίκαιο και ορθό, να μην εφαρμοστούν οι πρόνοιες παραγραφής της αξίωσης για αποζημιώσεις, αφού λάβει υπόψη τους λόγους και το χρόνο καθυστέρησης στην καταχώρηση της αγωγής και τη διάρκεια της ανικανότητας του ενάγοντα να χειριστεί την υπόθεσή του, περιλαμβανομένου και του αποβιώσαντα, εάν η αγωγή αφορά θάνατο, τη συμπεριφορά του ενάγοντα στην προσπάθεια για εξασφάλιση των απαραίτητων σχετικών στοιχείων και του εναγομένου σ' αυτή την προσπάθεια και τις συνέπειες της καθυστέρησης σε σχέση με τη διασφάλιση ή και την αξιοπιστία της μαρτυρίας: Νοείται ότι η πιο πάνω διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου δε θα ασκείται μετά την πάροδο πέντε ετών από την ημερομηνία παραγραφής της αξίωσης". Το βάρος απόδειξης για την ύπαρξη αδυναμίας και ανικανότητας του ενάγοντα, βαρύνει βέβαια τον ίδιο. Παρατηρείται δε πως ο Νόμος θέτει περαιτέρω προθεσμία 5 ετών υπό τις προϋποθέσεις βέβαια που καταγράφει. Για το θέμα τούτο υπάρχει η εξής τοποθέτηση από το συνήγορο του ενάγοντα. «Ο ενάγων έτυχε ιατρικής φροντίδας και περίθαλψης για αρκετό χρονικό διάστημα και συγκεκριμένα μέχρι και το 2008 και αυτό διαφάνηκε και από τα ιατρικά πιστοποιητικά που βρίσκονται στη κατοχή του. Ο ενάγων είχε πλήρη και ολοκληρωμένη εικόνα για την πορεία της υγείας του πριν τα τέλη του 2008 οπότε και αν ακόμη η πράξη τελέστηκε το 2001, ο ενάγων ήταν σε θέση να προχωρήσει στην έγερση αγωγής το 2006 και μετέπειτα στην καταχώριση της Έκθεσης Απαιτήσεως. Ο κύριος λόγος απόσυρσης της προηγούμενης αγωγής ήτο η παντελής έλλειψη ιατρικών γνωματεύσεων και ιατρικών πιστοποιητικών». Επικαλείται περαιτέρω τον ισχυρισμό του ενάγοντα που περιλαμβανόταν στην ένορκη δήλωση του που συνόδευε την ένσταση για εκδίκαση νομικών σημείων ο οποίος καταγράφει τα εξής: "Kανένα απολύτως δικαίωμα έχει παραγραφεί και καμία απολύτως αξίωση δεν έχει παραγραφεί αντίθετα δε απονέμεται ορθώς και δικαίως η δικαιοσύνη καθότι είναι ο ισχυρισμός μου ότι θα πρέπει να ακουστεί η υπόθεση κατά την ακροαματική διαδικασία γιατί θα διαφανεί το χρονικό διάστημα που έτυχα ιατρικής φροντίδας και περίθαλψης και το μεγάλο χρονικό διάστημα που έχει περάσει μέχρι να έχω στα χέρια μου τα ιατρικά πιστοποιητικά που ήταν αναγκαία για την έγερση της αγωγής και την καταχώριση της Έκθεσης Απαίτησης.» Ο αντίλογος στη θέση αυτή όπως έρχεται από την κα Βασιλείου, είναι πως τούτος ο ισχυρισμός του ενάγοντα έρχεται σε σύγκρουση με την Έκθεση Απαίτησης του και συγκεκριμένα με την παράγραφο 18 και λεπτομέρειες σωματικών βλαβών όπου στην 10η υποπαράγραφο αναφέρεται ρητά πως «ο ενάγων έτυχε έξι ιατρικών περιθάλψεων και νοσηλείας στην κλινική του Δρ. Σπαρτάλη από 4.7.01 -18.7.01». Στο ίδιο δε δικόγραφο γίνονται αναφορές και σε άλλες ημερομηνίες νοσηλείας, όπως η 7.9.01 και 4.7.01-28.7.01. Μέσα από τη μελέτη της ΄Εκθεσης Απαίτησης, η οποία καταχωρήθηκε στις 19.6.08, διαφαίνεται ότι απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά σε θεραπεία μεταγενέστερη του 2001 ή ζημιά, ή βλάβη πέραν του έτους αυτού. Σημειώνεται περαιτέρω πως στις λεπτομέρειες ειδικών ζημιών, διεκδικείται απώλεια ημερομισθίων μόνο για δύο μήνες. Θα ανέμενε κάποιος πως, δεδομένης της ημερομηνίας καταχώρισης της Έκθεσης Απαίτησης, να καταγραφόταν σε αυτή η οποιαδήποτε περαιτέρω θεραπεία, εξέταση ή ζημιά. Πέραν του γεγονότος ότι αόριστα, γίνεται αναφορά σε πιστοποιητικά του έτους 2008, από τα έγγραφα που αποκάλυψε ο ενάγοντας με την ένορκη δήλωση του ημερομηνίας 18.12.08, όλα τα πιστοποιητικά φέρονται να έχουν εκδοθεί από το 2001-02, ένα το 2006, αλλά όλα αναφέρονται σε θεραπείες που έλαβαν χώρα το 2001. Σίγουρα ο ενάγων θα μπορούσε να επισπεύσει την έκδοση τους και να τα ζητήσει έγκαιρα. Αναφορικά με την αγωγή που καταχωρήθηκε το 2006 και αποσύρθηκε, πέραν του ότι δεν δίδονται στοιχεία γι' αυτήν, αμφότεροι οι συνήγοροι δίδουν διαφορετικό λόγο απόσυρσης της. Ο μεν συνήγορος του ενάγοντα επικαλείται έλλειψη πιστοποιητικών, η δε συνήγορος του εναγομένου, την καταχώριση της στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λάρνακας. Εκείνο που προκύπτει από το γεγονός τούτο, είναι δύο πράγματα: 1) πως ο ενάγων ήταν έτοιμος και το 2006 να καταχωρήσει και καταχώρισε αγωγή και 2) πως και πάλι ολιγώρησε στην καταχώριση της παρούσας. Κρίνεται συνεπώς πως ο ενάγων έχει αποτύχει να αποδείξει αδυναμία συμμόρφωσης με τις προθεσμίες και συνεπώς το δικαίωμα του για έγερση αγωγή παραγράφηκε. Συνακόλουθα, η αγωγή αναστέλλεται (Χασάπη (ανωτέρω). Επιδικάζονται έξοδα υπέρ των εναγομένων και εναντίον του ενάγοντα όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ........... .... Δ. Σωκράτους, Α.Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφον Πρωτοκολλητής /ΔΔ (Subject: Civil/Other actions/Ιnterim) (Aναφορά: Παραγραφή) cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο