Αλέξη Χριστοφίνη ν. Στέλλας Φραντζή, Αρ. Αγωγής: 2663/06, 9 Μαίου 2011 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2011:A141 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Στ. Χατζηγιάννη, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 2663/06 Μεταξύ: Αλέξη Χριστοφίνη Ενάγοντα - και - Στέλλας Φραντζή Εναγόμενης - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Ημερομηνία: 9 Μαίου 2011 Για τον Ενάγοντα: κα Α. Ζαχαριάδου Για την Εναγόμενη: κ. Χ. Ιωάννου με κ. Χ. Αναστασίου Α Π Ο Φ Α Σ Η Το βράδυ της 28.10.2004 συνέβη οδικό δυστύχημα στην οδό Παναγιώτη Αναγνωστοπούλου στη Λεμεσό. Ενεχόμενα στο δυστύχημα οχήματα ήταν το αυτοκίνητο με αρ. εγγραφής BAY 740 που οδηγούσε ο Ενάγοντας και το αυτοκίνητο με αρ. εγγραφής ΗΥΝ 416 που οδηγούσε η Εναγόμενη. Ο Ενάγοντας επιρρίπτει στην Εναγόμενη την ευθύνη για το δυστύχημα, κάτι που αυτή δεν αποδέχεται, και με την αγωγή του αξιώνει γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για τα τραύματα του ως και τις άλλες ζημιές που υπέστη. Η Εναγόμενη αντίθετα, επιρρίπτει στον Ενάγοντα την ευθύνη πρόκλησης του δυστυχήματος και με την ανταπαίτηση της αξιώνει επίσης γενικές και ειδικές αποζημιώσεις. Κατά την εξέλιξη της ακροαματικής διαδικασίας δηλώθηκαν τα εξής παραδεκτά γεγονότα επί πλήρους ευθύνης:
- Η αξία για την ολική καταστροφή του αυτοκινήτου της Εναγόμενης ΗΥΝ 416 είναι €7.005,
- Ο μηνιαίος μισθός της Εναγόμενης κατά το έτος 2004 ήταν €1.058,
- Η Εναγόμενη έλαβε επίδομα ασθενείας από το Τμήμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων για την περίοδο από 2.11.2004 μέχρι 12.11.2004 ύψους ΛΚ140,82 (Τεκμήριο 14).
- Η αλήθεια του περιεχομένου του Ιατρικού Πιστοποιητικού της δρ. Α. Μαλικίδου ημερομηνίας 2.10.2007 (Τεκμήριο 5(ΙΘ) - διάγνωση: Διάσειση εγκεφάλου μετά από κρανιοεγκεφαλική κάκωση, με μεταδιασειστική κεφαλαλγία). Για το θέμα της ευθύνης κατέθεσαν 4 μάρτυρες: Ο εξεταστής του δυστυχήματος Αστυφ. 2960 Κλείτος Νικολαϊδης (Μ.Ε.1), ο Ενάγοντας (Μ.Ε.2), η Εναγόμενη (Μ.Υ.1) και ο Παντελάκης Χ"Χριστοδούλου (Μ.Υ.3). Ο εξεταστής Μ.Ε.1, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, γύρω στα μεσάνυχτα της 28.10.2004, επισκέφθηκε τη σκηνή του δυστυχήματος που επεσυνέβηκε στις 23:
- Εκεί βρήκε τα δύο ενεχόμενα οχήματα στις τελικές τους θέσεις, ενώ οι δύο οδηγοί είχαν μεταφερθεί στο Νοσοκομείο. Με βάση τα ευρήματα που εντόπισε στη σκηνή ετοίμασε πρόχειρο σχεδιάγραμμα της σκηνής (Τεκμήριο 1) επί του οποίου σημείωσε το σημείο σύγκρουσης Χ και με βάση αυτό ετοίμασε συμμετρικό σχέδιο (Τεκμήριο 2) το οποίο επεξήγησε ενώπιον του Δικαστηρίου. Μεταγενέστερα, έδειξε το Τεκμήριο 1 στους δύο εμπλεκόμενους οδηγούς, με το οποίο συμφώνησαν και το υπέγραψαν ως ορθό. Ανέφερε ότι το Χ απέχει 3 μέτρα από την αριστερή πλευρά του δρόμου. Το ΗΥΝ 416 υπέστη ζημιά στην μπροστινή δεξιά γωνιά (φτερό, καπώ, προφυλακτήρας, γρίλια, τροχός, φανάρια) και στο δεξιό και αριστερό φτερό. Το ΒΑΥ 740 υπέστη ζημιά σε ολόκληρο το μπροστινό μέρος (καπώ, προφυλακτήρας, φανάρια και τα δύο φτερά, γρίλια, υαλοθώρακας) δηλαδή το μπροστινό μέρος καταστράφηκε ολοσχερώς. Στο σημείο αλτ της οδού Αδαμαντίου με την οδό Αναγνωστοπούλου έλεγξε την ορατότητα προς τα δεξιά και είναι πέραν των 100 μ. Διευκρίνισε ότι προκειμένου κάποιος οδηγός να έχει ορατότητα προς τα δεξιά, πρέπει να κινηθεί κατά 50 εκ. μπροστά από τη γραμμή του αλτ. Μέτρησε τα ίχνη τροχοπέδησης του ΒΑΥ 740 (Β1) που είναι μήκους 34,50 μέτρα και με βάση αυτά κατέληξε ότι ο οδηγός του ΒΑΥ 740 εκινείτο με ταχύτητα 80 χ.α.ω. ενώ το όριο ταχύτητας στην οδό Αναγνωστοπούλου είναι 50 χ.α.ω. Χρησιμοποίησε, είπε, προς τούτο τους πίνακες Τεκμήρια 3 και
- Η τελική θέση του ΒΑΥ 740 (Β3) βρίσκεται σε απόσταση περίπου 40 μέτρα από το Χ ενώ η τελική θέση του ΗΥΝ 416 (Α3) απέχει 25 μέτρα από το Χ. Το ΗΥΝ 416 βγήκε από την πάροδο της οδού Αδμαντίου και διάνυσε από το σημείο του αλτ περίπου 15 μέτρα. Ισχυρίστηκε ότι τα δύο οχήματα συγκρούστηκαν μετωπικά, εφόσον το ΗΥΝ 416 κατά τη σύγκρουση είχε οριζοντιοποιηθεί στο δρόμο. Η σύγκρουση ήταν τόσο σφοδρή, που το όχημα ΗΥΝ 416 στριφογύρισε στο δρόμο και στην τελική του θέση το μπροστινό μέρος του έβλεπε νότια. Κατηγόρησε γραπτώς τον Ενάγοντα για υπερβολική ταχύτητα 80 χ.α.ω. αντί 50 χ.α.ω. ο οποίος παραδέχθηκε και καταχωρήθηκε ποινική υπόθεση εναντίον του. Κατηγόρησε την Εναγόμενη για αμελή οδήγηση και καταχωρήθηκε ποινική υπόθεση εναντίον της στην οποία αθωώθηκε. Κατά την επίσκεψη του στη σκηνή, διαπίστωσε ότι υπήρχαν φωτισμένοι πάσσαλοι της ηλεκτρικής σε απόσταση 30 μέτρων αριστερά και δεξιά της παρόδου Αδαμαντίου. Διευκρίνισε ότι στο σημείο που αρχίζουν τα ίχνη τροχοπέδησης (Β1), αυτά βρίσκονται στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας σύμφωνα με την πορεία Β του ΒΑΥ
- Συγκεκριμένα, το πλάτος του δρόμου είναι 8 μέτρα και η δεξιά πλευρά του ΒΑΥ 740 βρίσκεται κατά 30 εκ. εντός της αντίθετης λωρίδας κυκλοφορίας. Στο σημείο που τελειώνουν τα ίχνη τροχοπέδησης, δηλαδή στο Χ, ολόκληρο το όχημα ΒΑΥ 740 κατά τη σύγκρουση, εβρίσκετο στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας. Η μαρτυρία του Ενάγοντα (Μ.Ε.2) σε συντομία έχει ως ακολούθως: Στις 28.10.2004, γύρω στις 11:40 μ.μ., οδηγούσε το όχημα ΒΑΥ 740 ιδιοκτησίας του πατέρα του, στην οδό Π. Αναγνωστοπούλου με νότια κατεύθυνση και με ταχύτητα περίπου 80 χ.α.ω. Σε κάποια στιγμή, αντιλήφθηκε φώτα οχήματος σε κάποια απόσταση στα αριστερά του, και αντιλήφθηκε ότι κάποιο όχημα εξερχόταν από αριστερή πάροδο. Ενστικτωδώς χρησιμοποίησε τα φρένα του και κινήθηκε προς τα δεξιά, όμως δεν κατάφερε να αποφύγει τη σύγκρουση με το άλλο όχημα. Το μπροστινό μέρος του οχήματος του συγκρούστηκε με το μπροστινό δεξιό μέρος του άλλου οχήματος ΗΥΝ 416 που οδηγούσε η Εναγόμενη. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι όταν είδε την αντανάκλαση των φώτων της Εναγόμενης στο δρόμο, είδε το μιλίμετρο του οχήματος του και διαπίστωσε ότι εκινείτο με ταχύτητα που υπερέβαινε το όριο ταχύτητας, δηλαδή 80 χ.α.ω., γι΄ αυτό και χρησιμοποίησε τα φρένα του οχήματός του. Δεν γνωρίζει εάν η Εναγόμενη κατά το χρόνο σύγκρουσης είχε ακινητοποιήσει το όχημα της και δέχθηκε ότι η σύγκρουση ήταν ισχυρή. Δέχθηκε ότι στην κατάθεση του στην Αστυνομία (Τεκμήριο 6) ανέφερε πως είχε δει το μιλίμετρο του οχήματος του προτού δει τα φώτα της Εναγόμενης και ανεξάρτητα από το αυτοκίνητο της που βγήκε από την πάροδο μεταγενέστερα. Όταν για πρώτη φορά είδε το αυτοκίνητο της Εναγόμενης, αυτό είχε εισέλθει στο δρόμο και βρισκόταν στην δική του λωρίδα κυκλοφορίας χωρίς να σταματήσει στο αλτ. Δεν είδε το όχημα της Εναγόμενης μέσα στην πάροδο αλλά είδε την αντανάκλαση των φώτων της, πάτησε φρένα, και κινήθηκε προς τα δεξιά. Αμέσως μόλις αντιλήφθηκε τον κίνδυνο, βλέποντας την αντανάκλαση των φώτων της Εναγόμενης και επειδή εκινείτο με μεγάλη ταχύτητα, χρησιμοποίησε τα φρένα του για να αποφύγει το δυστύχημα αλλά δυστυχώς δεν τα κατάφερε. Αρνήθηκε ότι η Εναγόμενη είχε εισέλθει στη δική της λωρίδα κυκλοφορίας όταν ο ίδιος χρησιμοποίησε τα φρένα του ως και ότι εκινείτο με ταχύτητα 112 χ.α.ω. προτού χρησιμοποιήσει τα φρένα του. Το όχημα του άφησε ίχνη τροχοπέδησης 34,50 μέτρα και καταστράφηκε ολοσχερώς. Υπέγραψε το Τεκμήριο 1 και συμφωνεί με το Χ. Από τη σύγκρουση, τραντάχτηκε ελαφρώς προς τα πίσω, το αυτοκίνητο του κατηφόρισε και σταμάτησε στο Β3 σε απόσταση 40 μέτρων από το Χ, ενώ το όχημα της Εναγόμενης σταμάτησε στο σημείο Α3 σε απόσταση 25 μέτρων από το Χ. Ανέφερε ότι στο σημείο Χ και στα αριστερά του, σύμφωνα με την πορεία του, υπήρχε αρκετός χώρος για να περάσουν δύο αυτοκίνητα. Η μαρτυρία της Εναγόμενης (Μ.Υ.1) συνοψίζεται ως ακολούθως: Στις 28.10.2004 περί ώρα 23:40 οδηγούσε το αυτοκίνητο με αρ. εγγραφής ΗΥΝ 416 ιδιοκτησίας της, στην οδό Αδαμαντίου. Όταν έφθασε στη συμβολή της με την οδό Αναγνωστοπούλου, σταμάτησε κανονικά στο άλτ. Κοίταξε δεξιά, αριστερά και πάλι δεξιά στην οδό Αναγνωστοπούλου και αφού είδε ότι ο δρόμος ήταν καθαρός, ξεκίνησε με την πρώτη ταχύτητα κατευθυνόμενη προς τα δεξιά της ως η πορεία της στην οδό Αναγνωστοπούλου. Όταν το αυτοκίνητο της βρισκόταν σε ευθεία πορεία στην αριστερή πλευρά του δρόμου, είδε ένα αυτοκίνητο να έρχεται από την αντίθετη κατεύθυνση, χρησιμοποιώντας τα φρένα του, στη δική της λωρίδα κυκλοφορίας και να συγκρούεται μετωπικά με το δικό της αυτοκίνητο. Αμέσως το αυτοκίνητο της στριφογύρισε στο δρόμο και βρέθηκε στην τελική θέση (Α3) με τον αριστερό τροχό πάνω στο ανατολικό πεζοδρόμιο. Η σύγκρουση ήταν πολύ ισχυρή και το αυτοκίνητο της παρασύρθηκε αρκετά μέτρα πιο κάτω. Συμφωνεί με το Τεκμήριο 1, το οποίο της υποδείχθηκε και το υπέγραψε ως ορθό. Η ορατότητα που είχε στην οδό Αναγνωστοπούλου ήταν περίπου 100 μέτρα και η τροχαία κίνηση ήταν ανύπαρκτη, ο οδικός φωτισμός ήταν αρκετός και ο οδηγός του άλλου αυτοκινήτου έτρεχε με υπερβολική ταχύτητα. Ισχυρίστηκε ότι εξήλθε νόμιμα από το αλτ της οδού Αδαμαντίου και ευθυγράμμισε το όχημα της εντός της αριστερής πλευράς του δρόμου. Ο Ενάγοντας, που εκινείτο από την αντίθετη κατεύθυνση με υπερβολική ταχύτητα, εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας δηλαδή στη δική της λωρίδα κυκλοφορίας και συγκρούστηκε με το δικό της όχημα, το οποίο αμέσως ακινητοποίησε. Εναντίον της καταχωρήθηκε η ποινική υπόθεση 4424/05 για αμελή οδήγηση στην οποία αθωώθηκε. Αντεξεταζόμενη επέμενε ότι ο Ενάγοντας κινήθηκε στη δική της λωρίδα κυκλοφορίας και τη στιγμή που είδε τα φώτα του οχήματος του, σταμάτησε το δικό της αυτοκίνητο. Η σύγκρουση έγινε στη δική της λωρίδα κυκλοφορίας και είδε για πρώτη φορά το όχημα του Ενάγοντα στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας, όταν η ίδια ευθυγραμμίστηκε στην αριστερή πλευρά του δρόμου. Είδε τα φώτα του αυτοκινήτου του, άκουσε τα φρένα του, σταμάτησε το δικό της αυτοκίνητο και σε δευτερόλεπτα έγινε η σύγκρουση στη δική της λωρίδα κυκλοφορίας. Όταν ακόμα ήταν σε κλίση στο δρόμο, δεν αντιλήφθηκε το όχημα του Ενάγοντα. Ισχυρίστηκε ότι όταν σταμάτησε στο αλτ για να ελέγξει το δρόμο, βγήκε ελαφρά διαγώνια και είχε οπτική επαφή με την οδό Αναγνωστοπούλου. Έλεγξε το δρόμο και δεν υπήρχε ούτε αυτοκίνητο ούτε φώτα. Αντιλήφθηκε το όχημα του Ενάγοντα σε κοντινή απόσταση από την ίδια και όχι προηγουμένως λόγω της υπερβολικής του ταχύτητας, ο οποίος εμφανίστηκε μπροστά της σε δευτερόλεπτα. Ο Ενάγοντας, λόγω της υπερβολικής του ταχύτητας κινήθηκε στη δική της λωρίδα κυκλοφορίας διότι έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου του και όχι για να αποφύγει την ίδια όταν ήταν σε διαγώνια θέση. Ο (Μ.Υ.3), όπως είναι παραδεκτό, είναι εμπειρογνώμονας τροχαίων δυστυχημάτων και ειδικός σε αναπαράσταση δυστυχημάτων. Σε σχέση με το επίδικο δυστύχημα, ετοίμασε έκθεση (Τεκμήριο 20), σύμφωνα με το οποίο κατέληξε στα εξής συμπεράσματα:
- Ταχύτητα του ΒΑΥ 740: Η ταχύτητα του ΒΑΥ 740 (οχήματος Ενάγοντα) στο σημείο φρεναρίσματος ήταν 98 χ.α.ω. Ωστόσο, σημείωσε ότι η ταχύτητα αυτή είναι κατά πολύ χαμηλότερη από την πραγματική, διότι στους υπολογισμούς του δεν συμπεριλήφθηκε η απώλεια ταχύτητας που σίγουρα είχε κατά τη σύγκρουση, που ήταν σφοδρότατη. Υπολογίζει την πραγματική ταχύτητα του σε 120 - 125 χ.α.ω. Η ταχύτητα 98 χ.α.ω. δεν αποτελεί την πραγματική ταχύτητα του ΒΑΥ
- Σημείο αντίληψης του άλλου οχήματος: (α) Με δεδομένη την ταχύτητα του ΒΑΥ 740 στα 98 χ.α.ω. στο σημείο φρεναρίσματος, το ΒΑΥ 740 τοποθετείται σε απόσταση 97,29 μέτρα πίσω από το σημείο σύγκρουσης Χ. Θεωρεί τον υπολογισμό αυτό πλασματικό. (β) Με δεδομένη την πραγματική ταχύτητα του 120 - 125 χ.α.ω., το σημείο αντίληψης δηλαδή η απόσταση του ΒΑΥ 740 από το σημείο σύγκρουσης είναι μεταξύ 111 - 114,31 μέτρα. Οι υπολογισμοί αυτοί είναι ρεαλιστικοί και ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Επεξήγησε ότι το σημείο αντίληψης του κινδύνου εκ μέρους του οδηγού, υπολογίζεται αφού υπολογιστεί ο χρόνος και η απόσταση αντίδρασης (thinking distance) και προστεθεί στην απόσταση τροχοπέδησης. Thinking distance είναι η απόσταση που μεσολαβεί από τη στιγμή που ο οδηγός αντιλαμβάνεται ένα κίνδυνο και τη στιγμή που αντιδρά, δηλαδή φρενάρει. Σημείο αντίληψης του άλλου οχήματος είναι η θέση του οχήματος ΒΑΥ 740 και η απόσταση του από το σημείο σύγκρουσης. Ρεαλιστικός χρόνος αντίδρασης ενός οδηγού με βάση παγκόσμιες μελέτες κυμαίνεται μεταξύ 2 - 3 δευτερόλεπτα.
- Προοπτική ατυχήματος: (α) Αν ο οδηγός του ΒΑΥ 740 ταξίδευε με ταχύτητα 80 χ.α.ω., στην περίπτωση φρεναρίσματος το όχημα του θα σταματούσε σε απόσταση 34,4 μέτρα από το σημείο εφαρμογής των φρένων. Στην προκειμένη περίπτωση, η απόσταση από το σημείο φρεναρίσματος μέχρι το σημείο σύγκρουσης είναι 34,50 μέτρα. Με βάση τα πιο πάνω, κατέληξε στα εξής συμπεράσματα:
- Ο οδηγός του ΒΑΥ 740 οδηγούσε στη μέση περίπου του δρόμου, με ταχύτητα μεγαλύτερη από 98 χ.α.ω. και βρισκόταν πέραν από 97,29 μέτρα μακριά από το σημείο σύγκρουσης όταν αντιλήφθηκε το άλλο όχημα. Η ταχύτητα του ΒΑΥ 740 στο σημείο σύγκρουσης ήταν 57,3 χ.α.ω.
- Ο οδηγός του ΒΑΥ 740 μπορούσε να έχει ορατότητα του αλτ της οδού Αδαμαντίου από 135 μέτρα μακριά.
- Η οδηγός του ΗΥΝ 416 δεν θα μπορούσε να αντιληφθεί το ΒΑΥ 740 εξερχόμενη από το αλτ, αφού η ορατότητα της προς το μέρος του (προς βορρά) κυμαίνεται μεταξύ 51 - 92 μέτρα. Η ορατότητα, είπε, μεταβάλλεται ανάλογα με τη γωνία κλίσης. Ανέφερε ότι έκαμε μετρήσεις στη σκηνή από τη θέση του οδηγού όπως ήταν τοποθετημένο το όχημα μέσα στο αλτ. Ο συγκεκριμένος δρόμος εκ της φύσεως του δημιουργεί μία καμπή (Τεκμήριο 21). Σύμφωνα με το Τεκμήριο 21 υπάρχει περιορισμένη ορατότητα για κάποιον που βρίσκεται στο αλτ της οδού Αδαμαντίου, προς την οδό Αναγνωστοπούλου.
- Εάν ο οδηγός του ΒΑΥ 740 οδηγούσε στο όριο ταχύτητα 50 χ.α.ω. ή ακόμα και με 80 χ.α.ω. το δυστύχημα δεν θα συνέβαινε.
- Η ταχύτητα του ΒΑΥ 740 ήταν 120 - 125 χ.α.ω. και η απόσταση αντίληψης που είχε ήταν 113,3 - 118 μέτρα.
- Ισχυρίστηκε ότι το ΗΥΝ 416 πρόλαβε να εξέλθει από το αλτ, έλαβε θέση ξεκάθαρα μέσα στη λωρίδα κυκλοφορίας του και άφησε ξεκάθαρα ελεύθερο χώρο στο ΒΑΥ 740 για να περάσει κανονικά από δίπλα του, εάν ο οδηγός του ΒΑΥ 740 αντί να χρησιμοποιήσει τα φρένα του επέλεγε να συνεχίσει κανονικά την πορεία του. Ο οδηγός του ΒΑΥ 740 ακολουθούσε ένα δρόμο που σχηματίζει καμπή, με ψηλή ταχύτητα, ήταν νύχτα και προφανώς όταν ξεκαθάρισε η ορατότητα του, ενήργησε βάσει πανικού. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι χρησιμοποίησε ιδίου τύπου και ίδιας κατάστασης όχημα με αυτό της Εναγόμενης και του Ενάγοντα για να καταλήξει στα συμπεράσματα του. Προέβη σε μετρήσεις και εξετάσεις κατά τη διάρκεια νύχτας, εφόσον το δυστύχημα έγινε νύχτα σε στεγνό δρόμο. Σε σχέση με τη φωτογραφία 2 στη σελίδα 12 του Τεκμηρίου 20, ανέφερε ότι βασίστηκε στην κατάθεση της Εναγόμενης η οποία τοποθέτησε το μπροστινό μέρος του οχήματος της ελαφρά έξω από τη γραμμή του άλτ. Για τα τραύματα και τα κατάλοιπα τους κατέθεσαν εκτός από τον Ενάγοντα και την Εναγόμενη, οι γιατροί Θεόδουλος Χριστοδούλου (Μ.Ε.3), Ανδρέας Πετρίδης (Μ.Ε.4), Κωστάκης Χ"Βασίλης (Μ.Ε.5) και Ηλίας Γεωργίου (Μ.Υ.2). Για τις άλλες διεκδικούμενες ζημιές κατέθεσαν μόνο ο Ενάγοντας και η Εναγόμενη. Η σχετική επί του θέματος μαρτυρία του Ενάγοντα (Μ.Ε.2) έχει σε συντομία ως ακολούθως: Κατά το χρόνο του δυστυχήματος ήταν 19 χρονών. Μετά το δυστύχημα μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού. Νοσηλεύτηκε μέχρι τις 6.11.2004 και ακολούθως επισκεπτόταν τα εξωτερικά ιατρεία [Τεκμήρια 5 (Α), (Β)]. Στις 22.11.2004 υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία στον Άγιο Θέρισσο και πλήρωσε ΛΚ170 [Τεκμήρια 5 (Γ), (Δ)]. Στις 3.1.2005 υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία στο ακτινολογικό τμήμα του Νοσοκομείου [Τεκμήριο 5 (Ε)] και πλήρωσε ΛΚ28 για να λάβει το Ιατρικό Πιστοποιητικό του δρ. Πετρίδη (Μ.Ε.4). Στις 11.6.2005 υποβλήθηκε σε δεύτερη αξονική τομογραφία στο ακτινολογικό τμήμα του Νοσοκομείου [Τεκμήριο 5 (Ζ)]. Με την πάροδο του χρόνου, το πρόβλημα του δεν βελτιωνόταν και τον Ιούνιο 2005 μετέβηκε στην Αθήνα όπου επισκέφθηκε τον χειρούργο ορθοπεδικό δρ. Στ. Μαχαιρά, ο οποίος συνέστηκε χειρουργική επέμβαση για αποκατάσταση [Τεκμήριο 5 (Η)]. Επισκέφθηκε το Αρεταίειο Νοσοκομείο στην Αθήνα όπου υποβλήθηκε σε ακτινογραφίες γόνατος από τον ακτινολόγο δρ. Παπαχαραλάμπους [Τεκμήριο 5 (Θ)] και πλήρωσε €236,95 [Τεκμήριο 5 (Ι)]. Επίσης τον Ιούλιο - Αύγουστο 2005 μετέβηκε στη Σλοβακία όπου επισκέφθηκε τον δρ. Βλαδιμήρ Λούπτακ [Τεκμήριο 5 (ΙΑ)]. Παρέμεινε στη Σλοβακία όπου ακολούθησε πρόγραμμα υδροθεραπείας, μαγνητοθεραπείας και θεραπείας με λάμπες και λέιζερ. Πλήρωσε €737 [Τεκμήριο 1(Β)]. Οι θεραπείες αυτές δεν είχαν τα ενδεδειγμένα αποτελέσματα (Τεκμήριο 5(ΙΓ) έκθεση Σλοβάκου γιατρού δρ. Ταμάρα Ζμάνοβα) και κατέθεσε ως Τεκμήριο 5(ΙΔ) όλα τα ταξιδιωτικά του έγγραφα σε σχέση με τα ταξίδια του στην Αθήνα και Μπρατισλάβα. Επειδή το πρόβλημα του συνεχιζόταν, όταν επέστρεψε στην Κύπρο, επισκέφθηκε τον δρ. Χριστοδούλου (Μ.Ε.3), ο οποίος συνέστησε αρθροσκοπική επέμβαση, στην οποία και υποβλήθηκε στις 29.6.2006 [Τεκμήριο 5(1Ε)]. Πλήρωσε ΛΚ1.700 στον δρ. Χριστοδούλου [Τεκμήριο 5 (ΙΣτ)] και ΛΚ502,44 στο Ιατρικό Κέντρο [Τεκμήριο 5 (ΙΖ)]. Ο Μ.Ε.3 του ανέφερε ότι πιθανό στο μέλλον να χρειαζόταν νέα επέμβαση για τοποθέτηση μοσχεύματος γι΄ αυτό επισκέφθηκε εκ νέου το δρ. Πετρίδη (Μ.Ε.4) στο Νοσοκομείο [Τεκμήριο 5 (ΙΗ)]. Ανέφερε ότι εκτός από το σοβαρό πρόβλημα στο γόνατο του, είχε πολλούς πονοκεφάλους, ζαλάδες και πόνους στον αυχένα για αρκετό καιρό μετά το δυστύχημα. Στο Νοσοκομείο μετά το ατύχημα, τον εξέτασε η δρ. Μαλικίδου [Τεκμήριο 5 (ΙΘ)]. Επισκέφθηκε επίσης και τον Νευρολόγο δρ. Χ"Βασίλη [Τεκμήριο 5 (Κ)] και πλήρωσε ΛΚ350 [Τεκμήριο 5 (ΚΑ)]. Υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπείες στην Κύπρο και πλήρωσε ΛΚ144 [Τεκμήριο 5 (ΚΒ)]. Στις 3.3.2010 επισκέφθηκε ξανά τον δρ. Χριστοδούλου, ο οποίος ετοίμασε ιατρικό πιστοποιητικό [Τεκμήριο 5 (ΚΓ)]. Σήμερα εξακολουθεί να ταλαιπωρείται με πόνους στο γόνατο, ειδικά όταν ανεβοκατεβαίνει σκάλες, όταν περπατά ή στέκεται για πολλή ώρα και γενικά όταν κουράζεται, κάτι που του προκαλεί πρόβλημα στις σπουδές του. Ανησυχεί για το πρόβλημα που θα έχει άμα τελειώσει τις σπουδές του, αφού είναι αρχιτέκτονας και θα δυσκολεύεται να διενεργεί επιβλέψεις. Το επάγγελμα του αρχιτέκτονα απαιτεί πολλές καθιστικές ώρες για σχεδιασμό και χρειάζεται να κάνει ασκήσεις και συσπάσεις των μυών ενώ κάθεται. Αν δεν ακολουθεί το πρόγραμμα φυσιοθεραπείας δεν θα μπορεί σχεδόν να περπατά από τον πόνο και το πόδι του τρέμει και δεν σηκώνει το βάρος του. Μέχρι σήμερα συνεχίζει τη φυσιοθεραπεία κάνοντας μόνος του ασκήσεις συσπάσεων των μυών. Επίσης δεν μπορεί να ασχοληθεί με κανένα άθλημα. Πριν το δυστύχημα δεν αντιμετώπιζε κανένα πρόβλημα με τα πόδια του. Το επόμενο εξάμηνο μετά το δυστύχημα, ήταν ένα από τα δυσκολότερα στη ζωή του, ήταν στρατιώτης και έπρεπε να μετακινείται με πατερίτσες. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι την 4.1.2007 εξετάστηκε από τον δρ. Ηλία Γεωργίου (Μ.Υ.2). Στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού όπου παρέμεινε μετά το δυστύχημα, τους ανέφερε ότι πονούσε το κεφάλι του, φορούσε κολάρο στον αυχένα και παραπονέθηκε για πόνο στο θώρακα και κοιλιά. Λόγω του δυστυχήματος έπαθε οστεοχονδρίτιδα και αρνήθηκε ότι προϋπήρχε του δυστυχήματος. Πριν το δυστύχημα, ασχολείτο με το κολύμπι και μπάσκετ. Ήταν υγιέστατος και αξιωματικός στο στρατό. Ο (Μ.Ε.4) είναι ορθοπεδικός χειρούργος. Εργάστηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού για 30 χρόνια και αφυπηρέτησε ως διευθυντής του ορθοπεδικού τμήματος το
- Ο Ενάγοντας ήταν ασθενής του και ετοίμασε δύο ιατρικές εκθέσεις ημερομηνίας 21.4.2005 και 3.8.2006 [Τεκμήρια 5(Α) και 5(ΙΗ) αντίστοιχα]. Ανέφερε ότι στις 29.10.2004 μετά από τροχαίο δυστύχημα ο Ενάγοντας εισήχθη στο Γενικό Χειρουργείο του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού. Παραπονείτο για άλγος οσφύος, γόνατος και αυχένος. Μετά από ακτινογραφίες δεν είχε διαπιστωθεί κάταγμα στο γόνατο όμως είχε αίμαρθρο. Έγινε παρακέντηση και επίδεση και εξήλθε του Νοσοκομείου στις 6.11.
- Στις 10.11.2004 στα εξωτερικά ιατρεία διαπιστώθηκε ότι είχε μετρίου βαθμού αίμαρθρο και το τραύμα στο γόνατο είχε επουλωθεί πλήρως. Έγινε αφαίρεση ραφών και παραπονείτο για αρθραλγίες στο γόνατο. Του χορηγήθηκε επίδεση και συστήθηκε φυσιοθεραπεία. Στις 24.11.2004 στάληκε για μαγνητική τομογραφία η οποία έδειξε οστεοχονδρίτιδα έσω μηριαίου κονδύλου [Τεκμήριο 5(Γ)]. Στις 7.2.2005 εισήχθη εκ νέου στο Νοσοκομείο και στις 8.2.2005 έγινε αρθροτομή γόνατος, έγινε αφαίρεση του ελεύθερου χόνδρου που είχε αποσπαστεί από τον έσω μηριαίο κόνδυλο και τρυπανισμός του υποστρώματος από το οποίο αποσπάστηκε ο χόνδρος. Αυτή είναι η ενδεδειγμένη θεραπεία για να αναπτυχθεί η αιμάτωση που θα βοηθήσει στην ανάπλαση του χόνδρου. Έγινε συρραφή τραύματος και ακινητοποίηση με γύψο. Εξήλθε του Νοσοκομείου στις 18.2.2005 και έκτοτε παρακολουθείται στα εξωτερικά ιατρεία και υφίστατο εντατική φυσιοθεραπεία. Περπατούσε με βοήθεια βακτηρίων και είχε σημαντική ατροφία του δεξιού τετρακέφαλου. Πρόσθεσε ότι η κινητικότητα του γόνατος ήταν σχεδόν πλήρης, όμως παραπονείτο για αρθραλγίες στο δεξιό γόνατο. Εξέφρασε τη γνώμη ότι συνεπεία του δυστυχήματος ο Ενάγοντας υπέστη τραυματική οστεοχονδρίτιδα έσω μηριαίου κονδύλου. Πιθανό να χρειαστεί νέα επέμβαση για τοποθέτηση μοσχεύματος και μακροχρόνια το γόνατο θα είναι ευάλωτο σε ανάπτυξη μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας. Όλες οι αρθρώσεις που υφίστανται τραυματισμό έχουν 80% πιθανότητες να αναπτύξουν οστεοαρθρίτιδα. Σχολιάζοντας τη μαγνητική τομογραφία [Τεκμήριο 5(Γ)] ημερομηνίας 22.11.2004 ανέφερε ότι δεν αναγράφεται η λέξη «οστεοχονδρίτιδα» όμως αναγράφεται «Υπάρχει εκτεταμένο οίδημα μυελού του οστού το οποίο αφορά τον έσω μηριαίο κόνδυλο και τον έσω κνημιαίο κόνδυλο, το οποίο πιθανό να είναι μετατραυματικής αιτιολογίας». Επεξήγησε ότι το οίδημα αυτό στην περιοχή του έσω μηριαίου κονδύλου, με την πάροδο του χρόνου εξελίχθηκε σε απόσπαση χόνδρου από την επιφάνεια. Η γνωμάτευση του, σύμφωνα με το Τεκμήριο 5 (Α) είναι ότι ο Ενάγοντας συνεπεία του δυστυχήματος υπέστη τραυματική οστεοχονδρίτιδα έσω μηριαίου κονδύλου. Η οστεοχονδρίτιδα, είπε, είναι μια πάθηση κατά την οποία ένα μέρος του χόνδρου αποσπάται από το κόκαλο και ένα μεγάλο ποσοστό της πάθησης αυτής οφείλεται σε τραυματισμό. Κατά την αντεξέταση ανέφερε ότι ο Ενάγοντας δεν υπέστη οστικό κάταγμα συνεπεία του δυστυχήματος. Το δεξιό γόνατο του έφερε θλαστικό τραύμα και αίμαρθρο. Επειδή με την πάροδο του χρόνου εξακολουθούσε να έχει προβλήματα, δημιουργήθηκε η υποψία εσωτερικής κάκωσης του γόνατος. Γι΄ αυτό ζητήθηκε η μαγνητική τομογραφία που δείχνει περισσότερες λεπτομέρειες. Ισχυρίστηκε ότι αποκολλήθηκε ένα κομματάκι από τον χόνδρο και ο Ενάγοντας έπαθε αποσπαστική ή διαχωριστική οστεοχονδρίτιδα, δηλαδή το μικρό κομμάτι του χόνδρου που νέκρωσε λόγω της κακής αιμάτωσης, έφυγε από το σημείο του χόνδρου και έπεσε μέσα στην αρθρική κοιλότητα. Η απόσπαση του χόνδρου έγινε λόγω κακής αιμάτωσης, η οποία κακή αιμάτωση, προήλθε από την πρόσκρουση του γόνατος και δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την απόσπαση του χόνδρου. Όπως αναφέρεται και στη μαγνητική τομογραφία (Τεκμήριο 5Γ) υπήρχε εκτεταμένο οίδημα του μυελού του οστού. Σύμφωνα με έρευνες, ποσοστό 40 - 50% των περιπτώσεων οστεοχονδρίτιδας οφείλεται καθαρά σε τραυματισμό που είναι και η πιο συχνή ποσοστιαία αναλογία. Αρνήθηκε ότι στην περίπτωση του Ενάγοντα είχε ήδη αρχίσει η διεργασία για παρουσίαση της οστεοχονδρίτιδας αρκετό καιρό πριν το δυστύχημα και επέμενε ότι η απόσπαση του χόνδρου είναι τραυματικής αιτιολογίας. Εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο πριν το δυστύχημα θα παρουσίαζε συμπτωματολογία όπως δυσκαμψία, πόνο, περιορισμό κινητικότητας και μυϊκή ατροφία και θα ζητούσε ιατρική βοήθεια. Ο (Μ.Ε.3) είναι γιατρός ορθοπεδικός και εξειδικεύεται σε χειρουργικές επεμβάσεις ώμων και γόνατος. Ετοίμασε Ιατρικές Εκθέσεις ημερομηνίας 18.8.2006 [Τεκμήριο 5 (ΙΕ)] και 3.3.2010 [Τεκμήριο 5 (ΚΓ)] σύμφωνα με τις οποίες ο Ενάγοντας είναι ασθενής του από 29.4.2006 που τον επισκέφθηκε για πρώτη φορά. Παρουσίαζε:
(1)άλγος στην περιοχή του έσω μηριαίου κονδύλου του δεξιού γόνατος κατά τη διάρκεια κίνησης και κατά τη διάρκεια καταπόνησης της κλείδωσης,
(2)έλλειψη κάμψης στο δεξιό γόνατο σε σχέση με το αριστερό κατά 30 μοίρες, και
(3)ατροφία τετρακέφαλου μυός δεξιά. Η κλινική εικόνα μαζί με το ιστορικό, ακτινογραφίες και μαγνητικούς τομογράφους, καθιστούσαν την αρθροσκοπική επέμβαση στο δεξιό γόνατο αναγκαία, η οποία έγινε στις 29.6.2006. Η μαγνητική τομογραφία δεξιού γόνατος που είχε γίνει στις 24.11.2004 [Τεκμήριο 5(Γ)] έδειξε οστεοχονδρίτιδα έσω μηριαίου κονδύλου. Τα ευρήματα της αρθροσκοπικής επέμβασης ήταν:
(1)πολλαπλές συμφύσεις σε όλη την άρθρωση,
(2)έντονη φλεγμονή του αρθρικού υμένος (αρθροθυλακίτις), και
(3)έλλειψη φυσιολογικού χόνδρου στην περιοχή του έσω μηριαίου κονδύλου με μέγεθος 2,5 x 3 εκατοστά. Έγινε αφαίρεση συμφύσεων, μερική αφαίρεση αρθρικού υμένος και «shaving» στην περιοχή έλλειψης φυσιολογικού χόνδρου στην περιοχή του έσω μηριαίου κονδύλου. Μετεγχειρητικά ακολούθησε εντατική φυσιοθεραπεία και ενδυνάμωση τετρακέφαλου με αποτέλεσμα να υπάρχει πλήρης κινητικότητα. Οι αρθραλγίες αν και μειωμένης έντασης, υφίστανται στην περιοχή του έσω μηριαίου κονδύλου. Εξέφρασε τη γνώμη ότι στο απώτερο μέλλον ο Ενάγοντας θα χρειαστεί μεταμόσχευση χόνδρου (ACT) στην περιοχή του έσω μηριαίου κονδύλου για να μειωθεί το ενδεχόμενο μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας. Ωστόσο, το γόνατο δεν παύει να είναι ευάλωτο σε ανάπτυξη μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας, η οποία θα κάνει την αρθροπλαστική γόνατος αναγκαία (δηλαδή αλλαγή της κλείδωσης). Πρόσθεσε ότι ενδέχεται να χρειαστεί και θεραπεία με P.R.P. (ενεργοποιημένα αιμοπετάλια) για να μειωθεί το άλγος της κλείδωσης και να παραταθεί το χρονικό διάστημα μέχρι την αρθροπλαστική γόνατος. Το χειρουργικό κόστος και η θεραπεία από 19.4.2006 μέχρι 18.8.2006 ήταν ΛΚ1.700 [Τεκμήριο 5 (ΙΣτ)]. Το χειρουργικό κόστος για μεταμόσχευση χόνδρου κυμαίνεται στις ΛΚ10.000 (€17.000 - €18.000) και για αρθροπλαστική γόνατος στις ΛΚ5.
- Για τις συνεχείς θεραπείες P.R.P. θα χρειαστεί €1.000 κάθε χρόνο. Επεξήγησε ότι η πιο πάνω πρόγνωση του βασίζεται στην εικόνα που είχε κατά τη χειρουργική επέμβαση του
- Ανέφερε ότι σε μια κλείδωση με ζημιά στο χόνδρο, είναι δεδομένο ότι προκαλείται οστεοαρθρίτιδα. Όταν εξέτασε τον Ενάγοντα στις 19.4.2006, μελέτησε το ιστορικό του, τη μαγνητική τομογραφία που έγινε στις 24.11.2004 ως και ότι στις 8.2.2005 είχε γίνει στο Νοσοκομείο αρθροτομή δεξιού γόνατος, αφαίρεση ελεύθερου χόνδρου από το μέσα μηριαίο κόνδυλο και τρυπανισμός. Επεξήγησε ότι οι συμφύσεις προκύπτουν μετά από ατυχήματα. Η ζημιά που παρατήρησε στο χόνδρο στον έσω μηριαίο κόνδυλο κατά την αρθροσκοπική επέμβαση (αρ. 3 ανωτέρω), καταδικάζει το γόνατο του Ενάγοντα μελλοντικά. Η ζημιά στο χόνδρο προέρχεται από το ατύχημα και αποκλείεται να προέρχεται από παθολογικά αίτια. Πρόκειται, είπε, για κάταγμα ή κάκωση χόνδρου με αποσπαστικό κομμάτι που κινείται μέσα στην κλείδωση, δηλαδή ελεύθερο σωματίδιο. Κατά την αντεξέταση, ανέφερε ότι είχε υπόψη του τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 22.11.2004 [Τεκμήριο 5 (Γ)] , όμως ο Ενάγοντας δεν έχει οστεοχονδρίτιδα αλλά κάκωση χόνδρου. Επεξήγησε ότι οστεοχονδρίτιδα είναι πάθηση που αφορά τόσο το κόκαλο όσο και το χόνδρο και παρουσιάζει χειρουργικά μια εντελώς διαφορετική εικόνα από αυτή που παρουσίαζε ο Ενάγοντας. Η οστεοχονδρίτιδα οφείλεται σε κακή αιμάτωση της περιοχής του γόνατος και συγκεκριμένα του υποχόνδριου οστού. Ισχυρίστηκε επίσης ότι ο Ενάγοντας δεν είχε οστεοχονδρίτιδα πριν το δυστύχημα. Και τούτο γιατί κατά την αρθροσκοπική επέμβαση που τον υπέβαλε, θα έπρεπε να βρει περιοχή με πιο μαλακό χόνδρο, κάτι που δεν βρήκε. Απέκλεισε το ενδεχόμενο ο γιατρός του Νοσοκομείου που τον χειρούργησε να είχε αφαιρέσει τον μαλακό χόνδρο που εντάσσεται στην έννοια της οστεοχονδρίτιδας. Και τούτο γιατί με αρθροτομή στο γόνατο, όπως στον Ενάγοντα από το γιατρό του Νοσοκομείου, είναι τεχνικά δύσκολο να αφαιρέσει κομμάτι από χόνδρο που υπάρχει στην κλείδωση. Πολύ δύσκολα, είπε, αφαιρούμε τον χόνδρο εθελοντικά γιατί είναι ό,τι πιο πολύτιμο έχουμε σε μια κλείδωση. Επεξήγησε ότι αποσπαστική ή διαχωριστική οστεοχονδρίτιδα υπάρχει όταν ένα κομμάτι του χόνδρου ναρκώνεται, εγκαταλείπει τη θέση του και πέφτει μέσα στην αρθρική κοιλότητα. Αυτή δεν είναι η περίπτωση του Ενάγοντα. Η εικόνα της οστεοχονδρίτιδας σε μαγνητική τομογραφία, σε αξονικό και χειρουργικά, είναι διαφορετική από το κάταγμα χόνδρου (δηλαδή χτύπημα στο χόνδρο και φεύγει κομμάτι του χόνδρου λόγω του ατυχήματος). Τέτοια εικόνα οστεοχονδρίτιδας, ακόμα και αποσπαστικής, δεν υπάρχει για τον Ενάγοντα, ούτε χειρουργικά, ούτε στο μαγνητικό τομογράφο, ούτε στον αξονικό, ούτε στις ακτινογραφίες. Με την αρθροσκοπική επέμβαση στο γόνατο αφαίρεσε συμφύσεις από το γόνατο που ήταν μετατραυματική συνέπεια και εκτίμησε τη ζημιά του χόνδρου στην περιοχή που έγινε η προηγούμενη χειρουργική επέμβαση. Η αναφορά του σε οστεοχονδρίτιδα στο Τεκμήριο 5 (ΙΕ), αποτελεί μέρος του ιστορικού του Ενάγοντα. Ο (Μ.Ε.5) είναι νευρολόγος ψυχίατρος και από το 1986 διατηρεί ιατρείο στη Λεμεσό. Εξέτασε τον Ενάγοντα κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 6.11.2004 και 28.1.2005 και ετοίμασε Ιατρική Έκθεση [Τεκμήριο 5 (Κ)] ημερομηνίας 20.10.
- Εξέτασε τον Ενάγοντα για πρώτη φορά στις 6.11.2004 και παρουσίαζε: · ελαφρό νυσταγμό · δυσχέρεια στο βάδισμα (ο ασθενής περπατούσε με βακτηρίες) · ελαφρά ψυχοκινητική βραδύτητα · διαταραχές μνήμης · αδυναμία συγκέντρωσης · περιορισμένη και επώδυνη κινητικότητα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης · πόνο κατά την ψηλάφηση της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης με επέκταση αυτού στις δύο ωμοπλάτες · μυϊκό σπασμό στην αυχενική περιοχή και ωμοπλάτες · περιορισμένη και επώδυνη κινητικότητα της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης · πόνο κατά την ψηλάφηση της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης · μυϊκό σπασμό στην οσφυϊκή περιοχή. Συνέστησε θεραπεία και ανάπαυση. Κατά τις επανεξετάσεις ο Ενάγοντας παραπονείτο για διαταραχές ύπνου, νευρικότητα και ευερεθιστικότητα, για καταθλιπτική διάθεση και συμπτώματα διαταραχής μετά από ψυχοτραυματικό στρες. Χορηγήθηκε ανάλογη περαιτέρω θεραπεία. Η κατάσταση του βελτιώθηκε σταδιακά. Η διάγνωση του για την κατάσταση του Ενάγοντα ήταν: ¨ εγκεφαλική διάσειση, μεταδιασεισικό σύνδρομο ¨ διάστρεμμα / θλάση αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης ¨ διάστρεμμα / θλάση οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης ¨ ψυχογενή συμπτώματα απότοκα του ατυχήματος ¨ τραυματισμός δεξιού γόνατος ¨ τραυματισμός θώρακος ¨ τραυματισμός κοιλίας. Κατά την τελευταία εξέταση στις 28.1.2005, ο Ενάγοντας παραπονείτο για περιστασιακούς πονοκεφάλους και ζάλη, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια απότομων κινήσεων, κατά τη διάρκεια πνευματικής κόπωσης και κατά την έκθεση του στον ήλιο. Παραπονείτο για ελαφρά αδυναμία συγκέντρωσης και μνήμης και για ελαφρά συμπτώματα αγχώδους διαταραχής μετά από ψυχοτραυματικό στρες. Αναμένετο περαιτέρω βελτίωση των μεταδιασεισικών και ψυχογενών συμπτωμάτων με την πάροδο του χρόνου. Επεξήγησε ότι ο «ελαφρός νυσταγμός» είναι παθολογικό σύμπτωμα, μετά από κρανιοεγκεφαλική κάκωση. Η «ελαφρά ψυχοκινητική βραδύτητα» είναι η αντίδραση με βραδύτητα τόσο στις κινητικές του λειτουργίες όσο και στις ψυχικές του δραστηριότητες. Τα «ψυχογενή συμπτώματα απότοκα του ατυχήματος» είναι συμπτώματα αγχώδους διαταραχής, συμβατά με συμπτώματα που εκδηλώνονται μετά από ψυχοτραυματικό στρες. Όταν ένα άτομο βιώσει ιδιαίτερα επικίνδυνες γι΄ αυτόν καταστάσεις, μπορεί να παρουσιάσει συμπτώματα φόβου, δυσκολία στις αντιδράσεις του, επαναβίωση γεγονότων, πολύ βασανιστικά γι΄ αυτόν. Ο Ενάγοντας, είχε συχνή επώδυνη επαναβίωση των γεγονότων του ατυχήματος με σκέψεις και στα όνειρα του. Παρουσίαζε συμπτώματα αυξημένης διεγερσιμότητας και έντονη αναστάτωση σε καταστάσεις που του θύμιζαν το ατύχημα. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι είναι φίλος με τον πατέρα του Ενάγοντα, όμως δεν εξέτασε τον Ενάγοντα για ψυχολογικά προβλήματα πριν το δυστύχημα. Το γεγονός που προκάλεσε στον Ενάγοντα την αγχώδη διαταραχή μετά από ψυχοτραυματικό στρες, είναι το ατύχημα. Μετά τις 28.1.2005 και μέχρι την έκδοση του ιατρικού πιστοποιητικού του στις 20.10.2007, δεν τον ξαναείδε σαν ασθενή. Αναφέρθηκε στην εγκεφαλική διάσειση μετά από την οποία τέτοια συμπτώματα είναι συμβατά, ως και στο σοβαρό ψυχοτραυματικό στρες που θεωρεί σαν αιτία των συμπτωμάτων του. Θεωρεί ότι ο Ενάγοντας κατά τις συναντήσεις τους ήταν ειλικρινής, γι΄ αυτό και παρουσίασε σταδιακά βελτίωση. Επεξήγησε ότι η νευρολογική εξέταση του Ενάγοντα ήταν φυσιολογική, όμως τα ψυχολογικά ευρήματα που αφορούν το ψυχοτραυματικό στρες δεν έχουν σχέση με νευρολογική εξέταση και δεν εκδηλώνονται αμέσως. Ο Ενάγοντας παρουσίαζε απλή εγκεφαλική διάσειση με επακόλουθο το μεταδιασεισμικό σύνδρομο και τα συμπτώματα που ανέφερε. Πληρώθηκε ΛΚ350 [Τεκμήριο 5 (Κ)]. Ο (Μ.Υ.2) είναι ειδικός ορθοπεδικός τραυματιολόγος. Εξέτασε τον Ενάγοντα στις 4.1.2007 και 6.9.2010 και ετοίμασε δύο Ιατρικές Εκθέσεις ημερομηνίας 25.1.2007 και 18.10.2010 (Τεκμήρια 15 και 16 αντίστοιχα). Στις 24.6.2010 ετοίμασε συμπληρωματική Ιατρική Αναφορά (Τεκμήριο 17). Επεξήγησε ότι η «οστεοχονδρίτιδα» αφορά οστική περιοχή, μέρος άρθρωσης η οποία παρουσιάζει αλλοιώσεις λόγω ελαττωμένης αιμάτωσης της περιοχής. Κατά κανόνα δεν οφείλεται σε οξύ άμεσο τραυματισμό αλλά είναι άγνωστης αιτίας. Η μετατραυματική οστεοχονδρίτιδα αποτελεί σπανιότητα και είναι μορφή τραυματισμού του οστού που οδηγεί σταδιακά σε ελαττωμένη αιμάτωση οστικής περιοχής με αποτέλεσμα την εμφάνιση της οστεοχονδρίτιδας. Τα συμπεράσματα του στις 25.1.2007 (Τεκμήριο 15) ήταν τα ακόλουθα:
- Υπέστη τραυματισμό μαλακών μορίων στην σπονδυλική στήλη ο οποίος και αποκαταστάθηκε κατά πλήρως ικανοποιητικό τρόπο χωρίς οποιοδήποτε κατάλοιπο.
- Υπέστη τραυματισμό του δεξιού γόνατος χωρίς οποιοδήποτε κάταγμα. Η μορφή του τραυματισμού συνίστατο σε παρουσία τραυματικού αιμάρθρου το οποίο και αντιμετωπίστηκε με την αναγκαία εκκενωτική παρακέντηση.
- Η κατάσταση του 27 μήνες μετά από το ατύχημα, χαρακτηρίζεται από σχεδόν πλήρη κάμψη του γόνατος, (παραμένει μικρού βαθμού δυσκαμψία κατά την πλήρη κάμψη) και βαθμό μυϊκής ατροφίας της τάξης των 2 εκ.
- Λαμβανομένου υπόψη του νεαρού της ηλικίας του, εκτιμάται ότι υπάρχει περιθώριο περαιτέρω βελτίωσης του βαθμού της μυϊκής ατροφίας.
- Η μικρού βαθμού ελάττωση της πλήρους κάμψης του γόνατος δικαιολογεί ενόχληση δυσκαμψίας μόνο σε περιπτώσεις επιτέλεσης πλήρους βαθέως καθίσματος.
- Δεν υφίσταται οποιαδήποτε ένδειξη περαιτέρω χειρουργικής αποκατάστασης σύμφωνα με τα σημερινά κλινικά ευρήματα.
- Παρόλο ότι η μετατραυματική οστεοχονδρίτιδα αποτελεί σπανιότητα (συνηθέστατη είναι η μη τραυματική αγνώστου αιτιολογίας οστεοχονδρίτιδα), το όλο ιστορικό του καθώς και η παρουσία των ευρημάτων στους διάφορους ακτινολογικούς ελέγχους που του έγιναν, συνάδει σε αρκετό βαθμό με την περίπτωση της μετατραυματικής οστεοχονδρίτιδας.
- Η πιθανότητα ανάπτυξης μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας στο απώτερο μέλλον δεν μπορεί να αποκλεισθεί.
- Ο Ενάγοντας έχει σε κάποιο μικρό ποσοστό αυξημένη πιθανότητα από τον φυσιολογικό πληθυσμό, να φθάσει στο πολύ απώτερο μέλλον σε στάδιο ολικής αντικατάστασης της άρθρωσης του γόνατος. Τα συμπεράσματα του κατά την επανεξέταση του Ενάγοντα στις 6.9.2010 (Τεκμήριο 16) δεν διαφοροποιούνται αλλά συμπληρώθηκαν με τα ακόλουθα:
- Κατά τα 3 ½ χρόνια που παρήλθαν από την πρώτη του εξέταση, δεν χρειάστηκε οποιαδήποτε ιατρική επανεξέταση ή επιπρόσθετη θεραπεία.
- Έχει επέλθει σχετική πρόοδος αναφορικά με τη βελτίωση του εύρους κάμψης του γόνατος (τώρα υπάρχει ελάχιστου βαθμού ελάττωση της τάξης των 5 μοιρών) αλλά και ενδυνάμωση του μυϊκού συστήματος και βελτίωση της μυϊκής ατροφίας.
- Η μυϊκή ατροφία έχει μειωθεί στο 1 εκ.
- Τα πιο πάνω ευρήματα συνάδουν με ήπιας έντασης παροδική ενόχληση κυρίως μετά από παρατεταμένη υπερφόρτιση του τραυματισθέντος κάτω άκρου. Σύμφωνα με το Τεκμήριο 17, το ιατρικό του συμπέρασμα όπως καταγράφεται στο Τεκμήριο 15 δεν διαφοροποιείται και επιβεβαιώνεται από τον θεράποντα ορθοπεδικό χειρούργο Α. Πετρίδη (Μ.Ε.4) η παρουσία ευρημάτων οστεοχονδρίτιδας του έσω μηριαίου κονδύλου του δεξιού γόνατος και όχι κατάγματος. Παρουσίασε δύο φωτογραφίες και μία φωτογραφία μαγνητικής τομογραφίας που δείχνουν οστεοχονδρίτιδα στον έσω μηριαίο κόνδυλο του γόνατος (Τεκμήριο 18 (α)(β) και 19). Ισχυρίστηκε ότι η πιθανότητα ανάπτυξης μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας θα αφορά το απώτερο μέλλον, θα είναι βραδείας εξέλιξης και θα είναι εντοπισμένη στο σημείο της οστεοχονδριτικής βλάβης στον έσω μηριαίο κόνδυλο και όχι σ΄ ολόκληρη την άρθρωση του γόνατος. Διαφωνεί με την πρόγνωση του δρ. Χριστοδούλου (Μ.Ε.3) στο [Τεκμήριο 5 (ΚΓ)] για αναγκαιότητα μελλοντικών χειρουργικών επεμβάσεων αφού τα 6 χρόνια που πέρασαν, συνάδουν με το γεγονός ότι οι ενοχλήσεις του Ενάγοντα είναι παροδικές και ήπιας έντασης. Πρόσθεσε ότι ένα ενδοαρθρικό κάταγμα αποτελεί πολύ πιο ισχυρό παράγοντα ανάπτυξης μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας και μεγαλύτερες πιθανότητες να χρειαστεί τελικά ολική αντικατάσταση της άρθρωσης απ΄ ότι η οστεοχονδρίτιδα που αφορά μόνο τον έσω μηριαίο κόνδυλο και είναι μικρής έκτασης. Ισχυρίστηκε ότι το κόστος της αρθροπλαστικής, δηλαδή (της αντικατάστασης), της μεταμόσχευσης χόνδρου είναι της τάξης των €8.
- Διαφωνεί με τη διάγνωση του Μ.Ε.3 ότι ο Ενάγοντας υπέστη κάταγμα ή κάκωση στο χόνδρο και συμφωνεί με τη διάγνωση του Μ.Ε.4 για οστεοχονδρίτιδα. Ισχυρίστηκε ότι η οπτική εικόνα του Μ.Ε.4 που χειρούργησε τον Ενάγοντα με ανοικτή χειρουργική επέμβαση είχε την ευχέρεια πλήρους οπτικής επαφής με το εσωτερικό της άρθρωσης και έτσι πολύ καλύτερη εικόνα από αυτήν που είχε ο Μ.Ε.3 μέσω του σωλήνα αρθροσκοπίου. Συμφωνεί με το Τεκμήριο 5(Θ) (Πανεπιστήμιο Αθηνών) και διαφωνεί με το Τεκμήριο 5 (ΚΓ) του Μ.Ε.3 σε σχέση με το μέγεθος της έλλειψης του φυσιολογικού χόνδρου στην περιοχή του έσω μηριαίου κονδύλου. Ισχυρίστηκε επίσης ότι το εύρημα του Μ.Ε.3 στο Τεκμήριο 5 (ΚΓ) σε σχέση με την έλλειψη της κάμψης στο δεξιό γόνατο σε σχέση με το αριστερό κατά 30ο, δεν συνάδει με το εύρημα του ότι μετεγχειρητικά και μετά από εντατική φυσιοθεραπεία, υπάρχει πλήρης κινητικότητα. Αυτά τα δύο, είπε, βρίσκονται σε πολύ μεγάλη αντίθεση. Η δική του πρώτη εξέταση (Τεκμήριο 15) έδειξε μικρού βαθμού ελαττωμένη κάμψη της τάξεως των 10ο και στην τελική του εξέταση (Τεκμήριο 16) διαπίστωσε όχι πλήρη κινητικότητα αλλά μικρού βαθμού ελάττωση της τάξης των 5ο. Η έκταση του γόνατος είναι πλήρης. Πρόσθεσε ότι μετά πάροδο 6 χρόνων από το ατύχημα, η συνέχεια της φυσιοθεραπείας είναι εκτός ιατρικής πρακτικής. Αντεξεταζόμενος σε σχέση με την πρόγνωση του για ανάπτυξη μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας στο απώτερο μέλλον, ανέφερε ότι εννοεί πως θα παρουσιαστεί συμπτωματική οστεοαρθρίτιδα γύρω στην ηλικία των 55 ετών. Τα 6 χρόνια που παρήλθαν από το δυστύχημα είναι ένας καλός προγνωστικός παράγοντας. Στην περίπτωση του Ενάγοντα υπήρχε ρωγμή επί του χόνδρου, ο οποίος ήταν στη θέση του. Ο Μ.Ε.4 αφαίρεσε το τεμάχιο αυτό του χόνδρου και προέβη σε τρυπανισμό, δηλαδή άνοιξε μικρές οπές στην περιοχή απόσπασης για να καλυτερεύσει την αιμάτωση του χόνδρου. Αν δεν γινόταν αυτή η επέμβαση, ο χόνδρος θα αποσπαζόταν και θα βρισκόταν εντός της άρθρωσης. Στο Τεκμήριο 5(Γ) εκφράζεται ως γνώμη το οίδημα, δηλαδή πρήξιμο του χόνδρου στον έσω μηριαίο κόνδυλο (μωλωπισμός του χόνδρου και δεν αφορά κάταγμα). Δεν υπάρχει σ' αυτό αναφορά σε οστεχονδρίτιδα αλλά αντίθετα υπάρχει αναφορά σε οίδημα (πρήξιμο). Όμως στα αγγλικά είναι συνώνυμη λέξη με την ελληνική λέξη οστεοχονδρίτιδα. Η δική του εκτίμηση είναι ότι αν κριθεί αναγκαίο για προφύλαξη από την οστεοαρθρίτιδα να γίνει μεταμόσχευση χόνδρου, αυτό θα πρέπει να γίνει όσο το δυνατό γρήγορα και άμεσα. Όμως εδώ και 6 χρόνια από το δυστύχημα αυτό δεν έγινε και αυτό σημαίνει ότι ο Ενάγοντας δεν έχει εκείνες τις ενοχλήσεις που θα τον ανάγκαζαν να εξεταστεί από γιατρό. Δεν υπάρχει επίσης ιατρική εισήγηση για άμεση αναγκαιότητα μεταμόσχευσης οστού. Η Εναγόμενη γεννήθηκε στις 16.8.1977 και κατά το χρόνο του δυστυχήματος ήταν ηλικίας 27 χρονών και εργαζόταν ως λογίστρια στην εταιρεία Global Management Ltd. Μετά το δυστύχημα μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού όπου παρέμεινε για παρακολούθηση και θεραπεία για δύο μέρες. Εξακολουθούσε να έχει ενοχλήσεις και επισκέφθηκε το γιατρό δρ. Αδάμου (Τεκμήριο 12). Από το δυστύχημα υπέστη μώλωπες στο στέρνο, διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, αιμωδίαση των άνω άκρων και θλάση πρόσθιου θωρακικού τοιχώματος. Υποβλήθηκε σε θεραπεία χρήσης αυχενικού κολάρου για 15 μέρες, της χορηγήθηκαν αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα και υποβλήθηκε σε εντατική φυσιοθεραπεία (20 συνεδρίες) (Τεκμήριο 13). Τις πρώτες δέκα μέρες είχε έντονους πόνους αλλά με την πάροδο του χρόνου υποχώρησαν σταδιακά. Οι ενοχλήσεις που παρουσιάζονται είναι άλγος και δυσκαμψία του αυχένα και αιμωδίες άνω άκρων μόνο κατά τις αλλαγές του καιρού ή όταν κουράζεται αρκετά. Δεν χρειάστηκε να επισκεφθεί ξανά γιατρό. Της χορηγήθηκε αναρρωτική άδεια τεσσάρων βδομάδων. Παρέμεινε εκτός εργασίας μέχρι να βγάλει το κολάρο, δηλαδή μέχρι 12.11.2004 και επέστρεψε στην εργασία της. Για το διάστημα από 28.10.2004 μέχρι 12.11.2004 δεν πληρώθηκε από τον εργοδότη της. Επιπλέον υπέστη ζημιές, απώλειες και έξοδα ως εξής: ΛΚ € (α) Αίτηση για έκδοση αστυνομικής έκθεσης 50 85,43 (β) Φάρμακα και Ιατρικά προϊόντα 36 61,51 (γ) Έξοδα παρακολούθησης και έκδοσης ιατρικού πιστοποιητικού του δρ. Ανδρέα Αδάμου 165 281,92 (δ) Έξοδα φυσιοθεραπείας 300 512,58 (ε) Μεταφορικά 77 131,56 (στ) Απώλεια εισοδημάτων για μισό μήνα από 28.10.2004 έως 12.11.2004 €1.058,80 529,40 (ζ) Ολική καταστροφή και/ή καταστροφή πέραν οικονομικής επιδιόρθωσης του οχήματος με αρ. εγγραφής ΗΥΝ 416 το οποίο πριν το δυστύχημα είχε αξία ΛΚ4.700 και μετά αξία ως εξαρτήματα ΛΚ600 4.100 7.005,27 Σε σχέση με τα φάρμακα, τα ιατρικά προϊόντα και τα μεταφορικά δεν έχει φυλάξει σχετικές αποδείξεις όμως τα έχει σημειώσει και αναφέρει στο δικηγόρο της. Ο δρ. Αδάμου (Τεκμήριο 12) απεβίωσε και δεν ήταν δυνατό να καταθέσει στο Δικαστήριο. Ισχυρίστηκε ότι ο φάκελος της του Νοσοκομείου έχει απωλεσθεί και της χορηγήθηκε αναρρωτική άδεια από το Νοσοκομείο. Η φυσιοθεραπεία συστήθηκε από το δρ. Αδάμου. Έχω παρακολουθήσει με την επιβαλλόμενη προσοχή όλους τους μάρτυρες να καταθέτουν ενώπιον του Δικαστηρίου. Με την ίδια προσοχή εξέτασα και τη μαρτυρία τους, έχοντας συνεχώς υπόψη τις έγγραφες προτάσεις, το σύνολο της προσαχθείσας μαρτυρίας και τα επιχειρήματα - εισηγήσεις των ευπαίδευτων συνηγόρων στο στάδιο των αγορεύσεων. Ο Μ.Ε.1 κρίνεται ως αντικειμενικός και αμερόληπτος μάρτυρας και η μαρτυρία γίνεται αποδεκτή από το Δικαστήριο, έχοντας κατά νου ότι και οι δυο οδηγοί, Ενάγοντας και Εναγόμενη συμφώνησαν με το σχεδιάγραμμα σκηνής του δυστυχήματος που ετοίμασε (Τεκμήριο 1) και το υπέγραψαν ως ορθό. Ωστόσο διευκρινίζεται ότι από τη μαρτυρία του δεν είναι αποδεκτά δυο σημεία που αφορούν: α) τη ταχύτητα με την οποία εκινείτο το ΒΑΥ 740 και β) η ορατότητα από το ΑΛΤ της οδού Αδαμαντίου προς την οδό Αναγνωστοπούλου προς τα δεξιά, σύμφωνα με την πορεία του ΗΥΝ
- Και τούτο για τους εξής λόγους: α) Σε σχέση με την ταχύτητα του ΒΑΥ 740, ο Μ.Ε.1 ανέφερε ότι μέτρησε το μήκος των ιχνών τροχοπέδησης του οχήματος και χρησιμοποιώντας σχετικό πίνακα (Τεκμήριο 3) κατέληξε ότι αυτό εκινείτο με ταχύτητα 80 χ.α.ω.. Πρόσθεσε ότι παρακολούθησε στην αστυνομική ακαδημία μαθήματα εύρεσης ταχύτητας με βάση τα ίχνη τροχοπέδησης. Έχω την άποψη ότι τα μαθήματα που παρακολούθησε στην αστυνομική ακαδημία, από μόνα τους δεν τον καθιστούν ειδικό εμπειρογνώμονα επί του συγκεκριμένου θέματος. Πέραν τούτου, και ανεξάρτητα από τα μαθήματα, που επικαλέστηκε, στην ουσία χρησιμοποίησε τον πίνακα Τεκμήριο 3 τον οποίο όμως παρέλειψε να επεξηγήσει στο Δικαστήριο, ούτε και διευκρίνησε τον εκδότη του, ως και τον τρόπο που εφαρμόζεται. Γι' αυτούς τους λόγους το Δικαστήριο καμιά βαρύτητα προσδίδει στο μέρος αυτό της μαρτυρίας του Μ.Ε.
- β) Σ' ότι αφορά το θέμα της ορατότητας, ο Μ.Ε.1 την καθόρισε πέραν των 100 μέτρων, μαρτυρία που δεν γίνεται αποδεκτή. Και τούτο γιατί, για τους λόγους που επεξηγώ πιο κάτω, η σχετική μαρτυρία του Μ.Υ.3 ως εμπειρογνώμονα γίνεται αποδεκτή από το Δικαστήριο, ο οποίος έδωσε λεπτομέρειες και επεξηγήσεις επί του θέματος, τις οποίες όμως ο Μ.Ε.1 παρέλειψε να δώσει. Η απλή αναφορά του Μ.Ε.1 ότι καθόρισε την ορατότητα με το να σταθεί πεζός στο σημείο ΑΛΤ, δεν είναι ικανοποιητική για το Δικαστήριο. Σε αντίθεση με αυτόν, ο Μ.Υ.3, επεξήγησε στο Δικαστήριο ότι προέβη σε μετρήσεις με τη χρήση οχημάτων του ιδίου τύπου και ίδιας κατάστασης με αυτών του Ενάγοντα και Εναγόμενης και για το συγκεκριμένο θέμα έκαμε μετρήσεις στη σκηνή από τη θέση του οδηγού όπως ήταν τοποθετημένο το όχημα στο ΑΛΤ. Προσδιόρισε επίσης ότι υπάρχει καμπή στο δρόμο σύμφωνα με το Τεκμήριο 21, κάτι που ο Μ.Ε.1 δεν ανέφερε στη μαρτυρία του. Κατά συνέπεια το Δικαστήριο καμιά βαρύτητα προσδίδει σ' αυτό το μέρος της μαρτυρίας του Μ.Ε.
- Όπως ανέφερα πιο πάνω, αποτελεί παραδεκτό γεγονός από την πλευρά του Ενάγοντα ότι ο Μ.Υ.3 είναι εμπειρογνώμονας τροχαίων δυστυχημάτων και ειδικός σε αναπαράσταση δυστυχημάτων. Εξέτασα τη μαρτυρία του και έχοντας κατά νου τα προσόντα και την πείρα του - που δεν έχουν αμφισβητηθεί - θεωρώ ότι είναι εμπειρογνώμονας και η μαρτυρία του θα προσεγγισθεί με βάση τις αρχές της υπόθεσης Φιλίππου ν. Οδυσσέως
(1989)1 Α.Α.Δ.
- Παρατηρήθηκε σχετικά ότι καθήκον των μαρτύρων αυτών είναι να εφοδιάσουν το Δικαστή με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων τους, έτσι ώστε ο Δικαστής να καταστεί ικανός να σχηματίσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με εφαρμογή των κριτηρίων στα γεγονότα που έχουν αποδειχθεί με μαρτυρία. Έχω εξετάσει τη μαρτυρία του ενώπιον του Δικαστηρίου ως και το περιεχόμενο της σχετικής έκθεσης του (Τεκμήριο 20) και έχω ικανοποιηθεί ότι εφοδίασε το Δικαστήριο με όλες τις απαραίτητες διευκρινήσεις, εξηγήσεις και λεπτομέρειες που είναι απαραίτητες για να καταλήξει στα συμπεράσματα του τα οποία γίνονται αποδεκτά από το Δικαστήριο. Τονίζεται επίσης ότι από την πλευρά του Ενάγοντα, καμία μαρτυρία δόθηκε από ειδικό εμπειρογνώμονα που να αντικρούει τη μαρτυρία του Μ.Υ.3, στο δε στάδιο της αντεξέτασης ουσιαστικά τα συμπεράσματα του δεν αμφισβητήθηκαν από την άλλη πλευρά. Για τους λόγους αυτούς, η μαρτυρία του Μ.Υ.3 γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της. Η μαρτυρία του Ενάγοντα (Μ.Ε.2) δεν γίνεται αποδεκτή για τους εξής λόγους:
- Ο ισχυρισμός του ότι εκινείτο με ταχύτητα 80 χ.α.ω. δεν γίνεται αποδεκτός. Και τούτο γιατί το Δικαστήριο ήδη αποδέχθηκε τη μαρτυρία του Μ.Υ.3 σύμφωνα με την οποία ο Ενάγοντας εκινείτο κατά το χρόνο που εφάρμοσε τα φρένα του με ταχύτητα 120 - 125 χ.α.ω. Επιπρόσθετα επί του σημείου αυτού παρατηρείται αντίφαση της μαρτυρίας του ενώπιον του Δικαστηρίου, με το περιεχόμενο της κατάθεσης του στην αστυνομία (Τεκμήριο 6). Ειδικότερα, ενώπιον του Δικαστηρίου ισχυρίστηκε ότι όταν είδε την αντανάκλαση των φώτων της Εναγόμενης στο δρόμο, τότε είναι που είδε το μιλίμετρο του και διαπίστωσε την ταχύτητα του 80 χ.α.ω. Αντίθετα στο Τεκμήριο 6, δέχθηκε ότι είχε αναφέρει πως είχε δει το μιλίμετρο του προτού δει τα φώτα του οχήματος της Εναγόμενης και ανεξάρτητα από την έξοδο του εν λόγω οχήματος από την πάροδο.
- Ο ισχυρισμός του ότι η Εναγόμενη εισήλθε στο δρόμο χωρίς να σταματήσει στο ΑΛΤ δεν γίνεται αποδεκτός. Και τούτο γιατί, όπως ο ίδιος δέχθηκε, δεν είδε το όχημα της Εναγόμενης, μέσα στην πάροδο, αλλά για πρώτη φορά είδε την αντανάκλαση των φώτων του οχήματος της, όταν πλέον βρισκόταν στη δική του λωρίδα κυκλοφορίας. Επομένως ο ισχυρισμός του αυτός δεν αποτελεί δική του διαπίστωση αλλά εμφανώς πρόκειται για εικασία που δεν γίνεται αποδεκτή. Επιπρόσθετα ο Ενάγοντας δίδοντας μαρτυρία, ενώπιον του Δικαστηρίου, παρουσίασε την εικόνα μάρτυρα που δεν ήταν σε θέση να θυμάται και να αναφέρει ενώπιον του Δικαστηρίου με ευκρίνεια και σαφήνεια τα γεγονότα όπως διαδραματίστηκαν κατά το χρόνο του δυστυχήματος, αποδίδοντας κυρίως την αδυναμία του στη ψυχολογική του κατάσταση. Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του Ενάγοντα (Μ.Ε.2) που σχετίζεται με το θέμα της ευθύνης, απορρίπτεται ως μη ανταποκρινόμενη στην πραγματικότητα. Αντίθετα, η Εναγόμενη (Μ.Υ.1) μου έκαμε πολύ καλή εντύπωση και είμαι πεπεισμένη ότι είπε στο Δικαστήριο την αλήθεια. Με σαφήνεια, ειλικρίνεια, θετικότητα και χωρίς δισταγμό και υπεκφυγές, απαντούσε στις ερωτήσεις που της υποβάλλοντο, η δε αξιοπιστία της καθόλου δεν κλονίστηκε από την αντεξέταση. Τονίζω ότι ο ισχυρισμός της ότι όταν εξήλθε από το ΑΛΤ, είχε προλάβει να ευθυγραμμίσει το όχημα της στην αριστερή πλευρά του δρόμου και αντιλήφθηκε το όχημα του Ενάγοντα από την αντίθετη κατεύθυνση να κινείται στη δική της λωρίδα κυκλοφορίας, επιβεβαιώνεται από τις ζημιές των δυο οχημάτων όπως ο Μ.Ε.1 τις ανέφερε στο Δικαστήριο. Συγκεκριμένα, ο Μ.Ε.1 συγκεκριμενοποίησε τις ζημιές του ΗΥΝ 416 (της Εναγόμενης) στη μπροστινή δεξιά γωνία και του ΒΑΥ 740 σ' ολόκληρο το μπροστινό μέρος, στοιχεία που τεκμηριώνουν ότι τα δυο οχήματα συγκρούστηκαν μετωπικά. Περαιτέρω, ήταν η θέση της Εναγόμενης ότι σταμάτησε στο ΑΛΤ της οδού Αδαμαντίου, έλεγξε το δρόμο και αφού βεβαιώθηκε ότι δεν εκινείτο κανένα όχημα στην οδό Αναγνωστοπούλου, τότε εισήλθε σ' αυτή με κατεύθυνση προς τα δεξιά της και ευθυγραμμίστηκε στην αριστερή πλευρά του δρόμου. Η θέση της αυτή επιβεβαιώνεται από τη μαρτυρία του Μ.Υ.3, η οποία ήδη έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο, σύμφωνα με την οποία η Εναγόμενη εξερχόμενη από το ΑΛΤ δεν θα μπορούσε να αντιληφθεί το ΒΑΥ 740, αφού η ορατότητα της προς το μέρος του ΒΑΥ 740 ήταν περιορισμένη λόγω της καμπής και κυμαίνεται μεταξύ 51 - 92 μέτρα. Αυτό, έχοντας συγχρόνως κατά νου ότι σύμφωνα με το Μ.Υ.3, με βάση την ταχύτητα του ΒΑΥ 740 που ήταν 120 - 125 χ.α.ω., η απόσταση του ΒΑΥ 740 από το σημείο σύγκρουσης Χ, δηλαδή το σημείο αντίληψης του κινδύνου από τον Ενάγοντα - που ήταν η είσοδος του ΗΥΝ 416 στο δρόμο - μέχρι το Χ, ήταν μεταξύ 111 - 114, 31 μέτρα. Με άλλα λόγια, ο Ενάγοντας κινούμενος με ταχύτητα 120 - 125 χ.α.ω. θα μπορούσε ν' αντιληφθεί την Εναγόμενη μέσα στην οδό Αναγνωστοπούλου από απόσταση 111 - 114, 31 μέτρα μέχρι το Χ. Κατά συνέπεια, ήταν αδύνατο για την Εναγόμενη στο σημείο του ΑΛΤ να είχε αντιληφθεί τον Ενάγοντα όταν αυτός βρισκόταν σε απόσταση μεγαλύτερη των 92 μέτρων που ήταν η μέγιστη ορατότητα που είχε στο σημείο ΑΛΤ. Για όλα τα πιο πάνω αποδέχομαι τη μαρτυρία της Εναγόμενης στο σύνολο της ως ανταποκρινόμενη στην αλήθεια. Ως αποτέλεσμα της πιο πάνω αξιολόγησης, βρίσκω ότι: α) Η σκηνή του δυστυχήματος απεικονίζεται στα Τεκμήρια 1 και 2 και ό,τι σημειώνεται σ' αυτό ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και αποδίδει την αλήθεια. β) Στις 28.10.04 περί ώρα 23.40 η Εναγόμενη οδηγούσε το όχημα της ΗΥΝ 416 στην οδό Αδαμαντίου. Όταν έφτασε στη συμβολή της με την οδό Αναγνωστοπούλου, σταμάτησε κανονικά στο ΑΛΤ. Έλεγξε το δρόμο και αφού βεβαιώθηκε ότι δεν εκινούντο οχήματα σ' αυτόν, προχώρησε και εισήλθε στην οδό Αναγνωστοπούλου με κατεύθυνση δεξιά ως η πορεία της. Όταν το αυτοκίνητο της ευθυγραμμίστηκε στην αριστερή πλευρά του δρόμου, αντιλήφθηκε το όχημα του Ενάγοντα ΒΑΥ 740 να κινείται από την αντίθετη κατεύθυνση, με υπερβολική ταχύτητα και εισήλθε στο δικό της ρεύμα κυκλοφορίας. Αμέσως ακινητοποίησε το όχημα της και σε δευτερόλεπτα το όχημα του Ενάγοντα συγκρούστηκε με το όχημα της, στη δική της λωρίδα κυκλοφορίας, στο σημείο Χ μετωπικά. Ο Ενάγοντας χρησιμοποίησε τα φρένα του μήκους 34, 50 μέτρα και εκινείτο με ταχύτητα 120 - 125 χ.α.ω., ενώ το όριο ταχύτητας στην οδό Αναγνωστοπούλου ήταν 50 χ.α.ω.. Η ορατότητα για την Εναγόμενη στο σημείο ΑΛΤ ήταν περιορισμένη λόγω καμπής της οδού Αναγνωστοπούλου. Η έννοια της αμέλειας έγινε αντικείμενο νομολογιακής ανάλυσης κατ΄ επανάληψη. Τούτη, ως πραγματικό γεγονός συνίσταται στην παράλειψη επίδειξης εύλογης προσοχής κάτω υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες της υπόθεσης, προκειμένου να μην προκληθεί ζημιά στον πλησίον και εκτιμάται με μέτρο τον συνετό οδηγό. (Βλ. Φοινικαρίδης ν. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 475, Παναγιώτου ν. Μαύρου
(1970)1 Α.Α.Δ. 215, Στρατμάρκο Λτδ ν. Μιχαήλ
(1988)1 Α.Α.Δ. 48). Η προσοχή του Δικαστηρίου σε υποθέσεις οδικών δυστυχημάτων πρέπει να στρέφεται προς την κατεύθυνση προσδιορισμού της φύσης του καθήκοντος του οδηγού προς κάθε ένα που λογικά μπορεί να επηρεασθεί από τις πράξεις του και όπου διαπιστώνεται η ύπαρξη του κατά πόσο το έχει εκπληρώσει. (Βλ. Σωκράτους ν. Αστυνομίας
(1989)2 Α.Α.Δ. 2). Ειδικά σε σχέση με τις ευθύνες και τα καθήκοντα των οδηγών που όπως και στην παρούσα υπόθεση προσεγγίζουν κύριο δρόμο από πάροδο, υπάρχει πλούσια νομολογία. Η αυτονόητη γενική αρχή είναι ότι οι οδηγοί επί της κύριας οδού έχουν προτεραιότητα για τη χρήση του δρόμου η οποία πρέπει να γίνεται σεβαστή από τους οδηγούς που προσεγγίζουν τον κύριο δρόμο από πάροδο. Οι τελευταίοι οφείλουν προσεγγίζοντας τον κύριο δρόμο, να σταματήσουν και μόνο τότε να συνεχίσουν την πορεία τους όταν βεβαιωθούν ότι με την ενέργεια τους αυτοί δεν θα θέσουν σε κίνδυνο οχήματα που χρησιμοποιούν τον κύριο δρόμο. Υπό τα περιστατικά της εξεταζόμενης υπόθεσης, η Εναγόμενη είχε καθήκον προσεγγίζοντας τον κύριο δρόμο δηλαδή την οδό Αναγνωστοπούλου, να συμμορφωθεί προς το σήμα ΑΛΤ και τότε μόνο να εισέλθει σ' αυτήν, με κατεύθυνση προς τα δεξιά της, αφού βεβαιωνόταν ότι η ενέργεια της αυτή δεν θα έθετε σε κίνδυνο οχήματα που εκινούντο από τα δεξιά της, την προτεραιότητα των οποίων για τη χρήση του δρόμου όφειλε να σεβαστεί. Το καθήκον αυτό, που η Εναγόμενη είχε έναντι του Ενάγοντα, το εκπλήρωσε πλήρως. Συμμορφώθηκε με το σημείο ΑΛΤ, σταμάτησε και έλεγξε ως όφειλε το δρόμο και από τα δεξιά της, από την κατεύθυνση δηλαδή που εκινείτο ο Ενάγοντας, και εισήλθε στην οδό Αναγνωστοπούλου αφού βεβαιώθηκε ότι δεν εκινείτο κανένα όχημα από τα δεξιά της. Μόνο αφού ευθυγραμμίστηκε στην αριστερή λωρίδα του δρόμου, αντιλήφθηκε το όχημα του Ενάγοντα από την αντίθετη κατεύθυνση, ακινητοποίησε αμέσως το όχημα της αλλά σε δευτερόλεπτα επήλθε η σύγκρουση στη δική της λωρίδα κυκλοφορίας. Οι ενέργειες αυτές της Εναγόμενης, κατά την άποψη μου, με κανένα τρόπο δεν συνιστούν αμέλεια εκ μέρους της. Το θέμα που χρήζει εξέτασης είναι κατά πόσο μπορεί να αποδοθεί αμέλεια στον Ενάγοντα. Όπως είναι νομολογημένο (βλ. Χριστοδούλου ν. Γρηγορίου
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 178) υποχρέωση για τήρηση της αριστερής πλευράς του δρόμου υπάρχει μόνο όταν το επιβάλλουν τα δικαιώματα άλλου προσώπου για χρήση του ίδιου δρόμου όπως εκείνων που έρχονται από την αντίθετη κατεύθυνση. Υπό τα περιστατικά της υπό κρίση υπόθεσης, η υποχρέωση αυτή βάραινε πλήρως τον Ενάγοντα. Παρόλο που οδηγούσε στην οδό Αναγνωστοπούλου και βρισκόταν σε απόσταση πέραν των 97,29 μέτρων από το σημείο σύγκρουσης Χ, όταν αντιλήφθηκε το όχημα της Εναγόμενης ευθυγραμμισμένο στην αριστερή λωρίδα του δρόμου ως η πορεία της, παρέλειψε να τηρήσει την υποχρέωση που είχε να κινείται στην αριστερή πλευρά του δρόμου (ως η δική του πορεία) και ως επέβαλλαν τα δικαιώματα της Εναγόμενης που εκινείτο στην αντίθετη κατεύθυνση. Αντίθετα, οδηγούσε στη μέση του δρόμου, με υπερβολική ταχύτητα, και όταν αντιλήφθηκε το όχημα της Εναγόμενης στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας από απόσταση 111 - 114,31 μέτρων, ανεξήγητα και προφανώς υπό κατάσταση πανικού, οδήγησε το όχημα του στη λανθασμένη πλευρά του δρόμου, επεμβαίνοντας στο δικαίωμα που είχε η Εναγόμενη για ελεύθερη και ανεμπόδιστη χρήση της πλευράς του δρόμου που αντιστοιχούσε στην πορεία της. Εδώ, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, συνίσταται η αμέλεια του. Εάν ο Ενάγοντας αντί να χρησιμοποιήσει τα φρένα του και να κινηθεί στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας, επέλεγε να συνεχίσει κανονικά την πορεία του, δεν θα επέρχετο η σύγκρουση, η οποία έγινε στο σημείο Χ και εντός της λωρίδας κυκλοφορίας της Εναγόμενης. Κατά συνέπεια, ο Ενάγοντας κρίνεται ένοχος αμέλειας. Οι εν λόγω ενέργειες του Ενάγοντα, συνιστούν τη γενεσιουργό αιτία του δυστυχήματος και τον καθιστούν αποκλειστικά υπεύθυνο για την πρόκληση του. Η πιο πάνω κατάληξη του Δικαστηρίου κρίνει και την τύχη της αγωγής που δεν είναι άλλη παρά η απόρριψη της. Παρά την πιο πάνω κατάληξη, προχωρώ στην εξέταση του δεύτερου θέματος. Αφορά το είδος, φύση, έκταση και κατάλοιπα των τραυμάτων που υπέστη ο Ενάγοντας. Έχω εξετάσει με προσοχή τη μαρτυρία του Ενάγοντα και των τεσσάρων
(4)γιατρών επί του θέματος. Οι Μ.Ε.4, Μ.Ε.3 και Μ.Υ.2 είναι γιατροί με ειδικότητα ορθοπεδική χειρουργική. Εξέτασα τη μαρτυρία τους και έχοντας κατά νου τα προσόντα και τη πείρα τους - τα οποία δεν έχουν αμφισβητηθεί - θεωρώ ότι είναι εμπειρογνώμονες και η μαρτυρία τους θα προσεγγισθεί με βάση τις αρχές της υπόθεσης Φιλίππου v. Οδυσσέως
(1989)1 Α.Α.Δ.
- Παρατηρήθηκε σχετικά ότι καθήκον των μαρτύρων αυτών, είναι να εφοδιάσουν το Δικαστή με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων τους, έτσι ώστε ο Δικαστής να καταστεί ικανός να σχηματίσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με εφαρμογή των κριτηρίων στα γεγονότα που έχουν αποδειχθεί με μαρτυρία. Κατ' αρχήν διευκρινίζεται ότι δεν αμφισβητούνται τα τραύματα που ο Ενάγοντας υπέστη συνεπεία του δυστυχήματος ως και η παρακέντηση στην οποία υποβλήθηκε στις 6.11.04 και η αρθροτομή γόνατος που του έγινε στις 8.2.2005, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Μ.Ε.4, το περιεχόμενο της ιατρικής έκθεσης της Δρ Α. Μαλικίδου [Τεκμήριο 5(ΙΘ)] που είναι παραδεκτό, και τη μαρτυρία του ΜΥ
- Συνεπώς, αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο Ενάγοντας στις 28.10.2004 υπέστη συνεπεία του δυστυχήματος:
- Κρανιοεγκεφαλική κάκωση με διάσειση εγκεφάλου και μεταδειασειστική κεφαλαλγία, χωρίς απώλεια συνειδήσεως,
- κάκωση δεξιού γόνατος με αίμαρθρο,
- κάκωση θώρακος και κοιλίας, και
- τραυματισμό μαλακών μορίων της σπονδυλικής στήλης. Υποβλήθηκε σε παρακέντηση του αιμάρθρου στις 6.11.2004 και σε αρθροτομή γόνατος στις 8.2.
- Έγινε αφαίρεση ελεύθερου χρόνδρου που είχε αποσπαστεί από τον έσω μηριαίο κόνδυλο και τρυπανισμός του υποστρώματος από το οποίο αποσπάστηκε ο χόνδρος. Περαιτέρω, αποδέχομαι το μέρος της μαρτυρίας του Μ.Ε.3, που αφορά την αναγκαιότητα της αρθροσκοπικής επέμβασης στην οποία υποβλήθηκε ο Ενάγοντας στο δεξιό γόνατο, στις 29.6.2006 από τον Μ.Ε.3, ο οποίος προέβη σε αφαίρεση συμφύσεων που προέκυψαν μετά το ατύχημα, μερική αφαίρεση αρθρικού υμένος και «shaving» στη περιοχή έλλειψης φυσιολογικού χόνδρου στην περιοχή του έσω μηριαίου κονδύλου. Διάσταση απόψεων μεταξύ των Μ.Ε.4, Μ.Ε.3 και Μ.Υ.2 εντοπίζεται στα κατάλοιπα των τραυμάτων στον Ενάγοντα και στην αναγκαιότητα μελλοντικών επεμβάσεων. Ο Μ.Ε.4 εξέφρασε τη γνώμη ότι συνεπεία του δυστυχήματος ο Ενάγοντας υπέστη τραυματική οστεοχονδρίτιδα έσω μηριαίου κονδύλου. Πιθανόν να χρειαστεί νέα επέμβαση για τοποθέτηση μοσχεύματος και μακροχρόνια το γόνατο θα είναι ευάλωτο σε ανάπτυξη μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας. Η γνώμη αυτή του Μ.Ε.4 συνάδει πλήρως με τα συμπεράσματα του Μ.Υ.2, σύμφωνα με τον οποίο το ιστορικό του Ενάγοντα και τα ευρήματα στους ακτινολογικούς ελέγχους που του έγιναν, συνάδει σε αρκετό βαθμό με τη περίπτωση της μετατραυματικής οστεοχονδρίτιδας. Η πιθανότητα ανάπτυξης μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας στο απώτερο μέλλον δεν μπορεί να αποκλεισθεί και υπάρχει σε μικρό ποσοστό αυξημένη πιθανότητα στο απώτερο μέλλον να χρειαστεί ολική αντικατάσταση της άρθρωσης του γόνατος. Σύμφωνη είναι και η γνώμη του Μ.Ε.3 ότι ο Ενάγοντας στο απώτερο μέλλον θα χρειαστεί μεταμόσχευση χόνδρου στη περιοχή του έσω μηριαίου κονδύλου και το γόνατο είναι ευάλωτο σε ανάπτυξη μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας η οποία θα καταστήσει την αρθροπλαστική γόνατος αναγκαία. Ωστόσο εντοπίζεται διάσταση απόψεων μεταξύ των Μ.Ε.4 και Μ.Υ.2 από τη μια και του Μ.Ε.3 από την άλλη, σε σχέση με το κατά πόσο ο Ενάγοντας συνεπεία του δυστυχήματος υπέστη τραυματική οστεοχονδρίτιδα (αποσπαστική ή διαχωριστική οστεοχονδρίτιδα), ως είναι η θέση των Μ.Ε.4 και Μ.Υ.
- Ο Μ.Ε.3 διαφωνεί και ισχυρίζεται ότι ο Ενάγοντας συνεπεία του δυστυχήματος δεν υπέστη οστεοχονδρίτιδα, αλλά κάταγμα ή κάκωση χόνδρου με αποσπαστικό κομμάτι που κινείται μέσα στη κλείδωση. Συνεκτιμώντας τις θέσεις των τριών πιο πάνω εμπειρογνωμόνων κρίνω ότι η ιατρική γνώμη των Μ.Ε.4 και Μ.Υ.2 επί του θέματος αυτού είναι η ορθή και την αποδέχομαι. Και τούτο γιατί, όπως πολύ ορθά ο Μ.Υ.2 ανέφερε στο Δικαστήριο, η οπτική εικόνα του Μ.Ε.4, με τη διάγνωση του οποίου συμφωνεί για οστεοχονδρίτιδα, και ο οποίος χειρούργησε τον Ενάγοντα με ανοικτή χειρουργική επέμβαση, είχε την ευχέρεια πλήρους οπτικής επαφής με το εσωτερικό της άρθρωσης και έτσι πολύ καλύτερη εικόνα από αυτήν που είχε ο Μ.Ε.3 μέσω του σωλήνα αρθροσκοπίου. Κατά συνέπεια, αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο Ενάγοντας συνεπεία του δυστυχήματος υπέστη: α) μετατραυματική οστεοχονδρίτιδα, β) υπάρχει πιθανότητα ανάπτυξης μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας στο απώτερο μέλλον και γ) έχει σε μικρό ποσοστό αυξημένη πιθανότητα να φτάσει στο απώτερο μέλλον σε στάδιο ολικής αντικατάστασης της άρθρωσης του γόνατος. Όμως, δεν υπάρχει, ιατρική εισήγηση για άμεση αναγκαιότητα μεταμόσχευσης οστού. Δεν αποδέχομαι τη γνώμη του Μ.Ε.3 ότι ενδέχεται να χρειαστεί θεραπεία με P.R.P. (ενεργοποιημένα αιμοπετάλια) αφού η πρόγνωση του αυτή βασίζεται στην εικόνα που είχε κατά την χειρουργική επέμβαση του 2006, ενώ ο Μ.Υ.2 που τον εξέτασε πρόσφατα στις 6.9.2010 δεν σύστησε κάτι τέτοιο. Επιπρόσθετα, δέχομαι τη θέση του Μ.Υ.2 ότι η παρέλευση 6 χρόνων από το δυστύχημα αποτελεί ένα καλό προγνωστικό παράγοντα και συνάδει με το γεγονός ότι οι ενοχλήσεις του Ενάγοντα είναι παροδικές και ήπιας έντασης. Επίσης είναι σημαντικό ότι μέχρι και την εξέταση του στις 6.9.2010, ο Ενάγοντας δεν χρειάστηκε οποιαδήποτε ιατρική επανεξέταση ή επιπρόσθετη θεραπεία. Αποδέχομαι επίσης τη μαρτυρία του Μ.Υ.2 σε σχέση με τη σημερινή κατάσταση του γόνατος του Ενάγοντα, αφού αυτός είναι που τον εξέτασε πολύ πρόσφατα, στις 6.9.2010, η οποία είναι η εξής και ανάλογα είναι τα ευρήματα του Δικαστηρίου:
- Βελτίωση του εύρους κάμψης του γόνατος (υπάρχει ελάχιστου βαθμού ελάττωση της τάξης των 5ο) και ενδυνάμωση του μυϊκού συστήματος και βελτίωση της μυϊκής ατροφίας,
- η μυϊκή ατροφία μειώθηκε στο 1 εκ. και
- ήπιας έντασης παροδική ενόχληση κυρίως μετά από παρατεταμένη υπερφόρτιση του τραυματισθέντος κάτω άκρου. Η μαρτυρία του Μ.Ε.5, νευρολόγου ψυχιάτρου, γίνεται αποδεκτή σε σχέση με τα ευρήματα και τη διάγνωση του που σχετίζονται άμεσα με την ειδικότητα του. Ο Μ.Ε.5, κρίνω ότι είπε στο Δικαστήριο πλήρως την αλήθεια σε σχέση με τα συμπτώματα που παρουσίαζε ο Ενάγοντας συνεπεία του δυστυχήματος. Η μαρτυρία του καθόλου δεν κλονίστηκε από την αντεξέταση και γίνεται αποδεκτή. Επομένως αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο Ενάγοντας συνεπεία του δυστυχήματος υπέστη:
- Μεταδειασειστικό σύνδρομο λόγω εγκεφαλικής διάσεισης. Παρουσίαζε συμπτώματα αγχώδους διαταραχής μετά από ψυχοτραυματικό στρες.
- Ψυχογενή συμπτώματα απότοκα του δυστυχήματος, δηλ. συμπτώματα αγχώδους διαταραχής, συμβατά με συμπτώματα μετά από ψυχοτραυματικό στρες.
- Ο Ενάγοντας είχε συχνή επώδυνη επαναβίωση των γεγονότων του ατυχήματος με σκέψεις και στα όνειρα του. Παρουσίαζε συμπτώματα αυξημένης διεγερσιμότητας και έντονη αναστάτωση σε καταστάσεις που του θύμιζαν το ατύχημα. Η κατάσταση του Ενάγοντα βελτιώθηκε σταδιακά και μετά την τελευταία εξέταση του στις 28.1.2005 αναμένετο περαιτέρω βελτίωση των μεταδιασειστικών και ψυχογενών συμπτωμάτων με την πάροδο του χρόνου. Έχοντας καταλήξει στα πιο πάνω ευρήματα, αξιολογώντας τη μαρτυρία των τεσσάρων
(4)γιατρών, προχωρώ στην αξιολόγηση της μαρτυρίας του Ενάγοντα σε σχέση με τους τραυματισμούς του και τις αξιώσεις του. Έχοντας κατά νου την ιατρική μαρτυρία που έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο και τα αντίστοιχα ευρήματα του Δικαστηρίου, η μαρτυρία του Ενάγοντα γίνεται αποδεκτή στο βαθμό που συνάδει με τα εν λόγω ευρήματα. Ειδικότερα, η μαρτυρία του γίνεται αποδεκτή σε σχέση με τις εξετάσεις και χειρουργικές επεμβάσεις που υπέστη από τους Μ.Ε.3, Μ.Ε.4, ως και τις εξετάσεις και παρακολουθήσεις του από τους Μ.Ε.5 και Μ.Υ.
- Ωστόσο η μαρτυρία του που σχετίζεται με τις επισκέψεις του στον χειρούργο ορθοπεδικό δρ Στ. Μαχαιρά στην Αθήνα, στον ακτινολόγο, δρ Παπαχαραλάμπους στην Αθήνα, τους δρ Βλαδιμήρ Λούπτακ και Ταμάρα Ζιμάνοβα στη Σλοβακία, δεν γίνεται αποδεκτή [σχετικά είναι τα Τεκμήρια 5(Η), (Θ), (ΙΑ), (ΙΓ)]. Και τούτο γιατί, κανένας από τους πιο πάνω γιατρούς κλήθηκε από την πλευρά του Ενάγοντα ως μάρτυρας στο Δικαστήριο, ούτε και δόθηκε οποιαδήποτε εξήγηση στο Δικαστήριο που να το ικανοποιεί, ότι δεν ήταν εύλογο και εφικτό να παρουσιαστούν ως μάρτυρες αφού είναι και οι εκδότες των σχετικών τεκμηρίων που αποτελούν εξ' ακοής μαρτυρία (βλ. άρθρο 27 του Ν. 32(Ι)/04). Κατ' επέκταση, κρίνω ότι τα πιο πάνω τεκμήρια δεν είναι η καλύτερη μαρτυρία που ο Ενάγοντας θα μπορούσε να προσκομίσει και το Δικαστήριο καμιά βαρύτητα προσδίδει στο περιεχόμενο των πιο πάνω τεκμηρίων. Οι σχετικοί ισχυρισμοί του Ενάγοντα παρέμειναν μετέωροι και ατεκμηρίωτοι. Γι' αυτούς τους λόγους δεν γίνεται αποδεκτή και η αξίωση του Ενάγοντα για τα κονδύλια που όπως ισχυρίστηκε, ξόδεψε στους πιο πάνω γιατρούς στην Αθήνα και Σλοβακία, αφού δεν προσκομίστηκε αποδεκτή μαρτυρία που να τεκμηριώνει ότι αυτά τα κονδύλια είχαν άμεση σχέση με το πρόβλημα υγείας του συνεπεία του δυστυχήματος. Αναφέρομαι συγκεκριμένα στα εξής κονδύλια: (α) €236,95 [Τεκμήριο 5(Ι)], (β) £150 αμοιβή του Vladimir Luptac, (γ) £300 αμοιβή δρ Μαχαιρά και (δ) £470 και £410 έξοδα μετάβασης στη Σλοβακία και Αθήνα [Τεκμήριο 5(ΙΔ)]. Περαιτέρω, η αξίωση του Ενάγοντα για το ποσό των £502,44 στο Ιατρικό Κέντρο Λεμεσού [Τεκμήριο 5(ΙΖ)] δεν γίνεται αποδεκτή, αφού ο εκδότης του εν λόγω τεκμηρίου που αποτελεί εξ' ακοής μαρτυρία, δεν παρουσιάστηκε ως μάρτυρας, η δε πλευρά του Ενάγοντα δεν έδωσε καμιά εξήγηση στο Δικαστήριο ώστε να κριθεί ότι δεν ήταν εύλογο και εφικτό να παρουσιαστεί στο Δικαστήριο. Επιπρόσθετα δεν γίνονται αποδεκτές οι αξιώσεις του για φάρμακα-βοηθήματα (£300), μεταφορικά (£500), £50 για έκδοση Ιατρικού Πιστοποιητικού δρ Φούρναρη και £20 για αστυνομική έκθεση αφού καμιά μαρτυρία προσκομίστηκε προς τεκμηρίωση των εν λόγω κονδυλίων. Γίνονται αποδεκτά τα εξής κονδύλια που ο Ενάγοντας αξιώνει, τα οποία τεκμηριώθηκαν με αποδεκτή μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου: α) £1.700 (€2.904,62) [Τεκμήριο 5(ΙΣΤ)] για την αρθροσκοπική επέμβαση που υποβλήθηκε από τον ΜΕ3, β) £350 (€598,01) ως αμοιβή του Μ.Ε.
- Επίσης γίνονται αποδεκτά τα εξής κονδύλια που είναι παραδεκτά από την Υπεράσπιση σύμφωνα με την γραπτή αγόρευση των δικηγόρων της: α) κόστος μαγνητικής τομογραφίας στον Άγιο Θέρισσο £170 (€290,46) [Τεκμήριο 5(Γ)(Δ)], β) κόστος φυσιοθεραπείας στην Σλοβακία £430 (€734,70) [Τεκμήριο 5(ΙΒ)], γ) κόστος φυσιοθεραπείας στην Κύπρο £144 (€246,04) και δ) έκδοση Ιατρικού Πιστοποιητικού του Μ.Ε.4 £25 (€42,72). Συνολικά ο Ενάγοντας θα δικαιούτο ως ειδικές αποζημιώσεις το ποσό των €4.816,
- Σ' ότι αφορά την αξίωση του Ενάγοντα για το κόστος της αρθροπλαστικής (ολικής αντικατάστασης της άρθρωσης του γόνατος) στο μέλλον, το Δικαστήριο ήδη έχει αποδεχθεί τη μαρτυρία του Μ.Υ.2, σύμφωνα με τον οποίο, υπάρχει σε μικρό ποσοστό αυξημένη πιθανότητα από τον φυσιολογικό πληθυσμό, να φτάσει ο Ενάγοντας στο πολύ απώτερο μέλλον σε τέτοιο στάδιο. Σημειώνεται ότι και ο Μ.Ε.3 ανέφερε ότι κάτι τέτοιο θα χρειαστεί να γίνει στο απώτερο μάλλον. Ενόψει του ότι ο Μ.Υ.2 μίλησε για μικρό ποσοστό αυξημένης πιθανότητας ως και ότι δεν υπάρχει ιατρική εισήγηση για άμεση αναγκαιότητα τέτοιας χειρουργικής επέμβασης, το αξιούμενο κονδύλι δεν μπορεί να επιδικαστεί ως κόστος πιθανολογούμενης επέμβασης. Ωστόσο το ενδεχόμενο στο απώτερο μέλλον να υποστεί τέτοια επέμβαση θα ληφθεί σοβαρά υπόψη κατά τον υπολογισμό των γενικών αποζημιώσεων. Σ' ότι αφορά τη σημερινή κατάσταση της υγείας του Ενάγοντα, αποδέχομαι τη μαρτυρία του στο βαθμό που συνάδει με την μαρτυρία του Μ.Υ.2, που τον εξέτασε πρόσφατα, στις 6.9.
- Συγκεκριμένα δέχομαι ότι ο Ενάγοντας αντιμετωπίζει σήμερα, ήπιας έντασης παροδική ενόχληση κυρίως μετά από παρατεταμένη υπερφόρτιση του τραυματισθέντος άκρου. Προχωρώ στην αξιολόγηση της μαρτυρίας της Εναγόμενης σε σχέση με τους τραυματισμούς της ως και τις αξιώσεις της για ειδικές αποζημιώσεις. Η Εναγόμενη προέβαλε τον ισχυρισμό ότι ο φάκελος του νοσοκομείου όπου μεταφέρθηκε μετά το δυστύχημα απωλέσθηκε. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι καμιά μαρτυρία προσκομίσθηκε από το Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού που να επιβεβαιώνει ότι πράγματι καταβλήθηκαν προσπάθειες εντοπισμού του φακέλου της και δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστεί. Ως εκ τούτου, ο ισχυρισμός της ότι της χορηγήθηκε αναρρωτική άδεια από το νοσοκομείο δεν γίνεται αποδεκτός, αφού παρέμεινε μετέωρος και ατεκμηρίωτος. Ωστόσο, η αξίωση της για €529,40 ως απώλεια εισοδήματος για μισό μήνα γίνεται αποδεκτή αφού έχει χορηγηθεί σ' αυτήν αναρρωτική άδεια ενός μηνός από τον δρ Αδάμου, σύμφωνα με το Τεκμήριο 12 με το οποίο το Δικαστήριο ασχολείται αμέσως πιο κάτω. Σ' ότι αφορά το Ιατρικό Πιστοποιητικό του δρ Αδάμου (Τεκμήριο 12) τον οποίο η Εναγόμενη επισκέφθηκε στις 30.10.2004, δόθηκε εξήγηση από την Εναγόμενη ότι αυτός δεν κλήθηκε ως μάρτυρας στο Δικαστήριο διότι απεβίωσε. Είναι αυτονόητο, ότι ο θάνατος του δρ Αδάμου καθιστούσε αδύνατη την παρουσία του στο Δικαστήριο ως μάρτυρας και επομένως, το περιεχόμενο του ιατρικού πιστοποιητικού Τεκμήριο 12, γίνεται αποδεκτό από το Δικαστήριο ως ανταποκρινόμενο στην αλήθεια. Και τούτο, έχοντας συγχρόνως κατά νου ότι η Εναγόμενη επισκέφθηκε τον δρ Αδάμου στις 30.10.2004, δηλαδή σε δύο μόνο μέρες μετά το δυστύχημα. Ως εκ τούτου, αποδέχομαι σύμφωνα με το Τεκμήριο 12, ότι η Εναγόμενη συνεπεία του δυστυχήματος υπέστη διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και αιμωδίες άνω άκρων, θλάση προσθίου θωρακικού τοιχώματος και μώλωπες στη περιοχή στέρνου. Έγινε θεραπεία με τοποθέτηση αυχενικού κολάρου για 15 μέρες, χορηγήσεως αναλγητικών και αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, φυσιοθεραπεία και ανάπαυση. Αποδέχομαι ότι οι ενοχλήσεις που παρουσιάζονται σήμερα είναι άλγος, δυσκαμψία του αυχένα και αιμωδίες άνω άκρων, μόνο στις αλλαγές του καιρού ή όταν κουράζεται αρκετά. Η αξίωση της για φάρμακα και ιατρικά προϊόντα €61,51, μεταφορικά €131,56 και έξοδα φυσιοθεραπείας €512,58 δεν γίνεται αποδεκτή αφού όχι μόνο δεν κατατέθηκαν σχετικά τεκμήρια ενώπιον του Δικαστηρίου [πλην της φυσιοθεραπείας (Τεκμήριο 13)], αλλά δεν προσκομίστηκε ούτε προφορική μαρτυρία προς τεκμηρίωση των εν λόγω κονδυλίων και αν πράγματι αυτά συνδέονται με τους τραυματισμούς της συνεπεία του δυστυχήματος. Σ' ότι αφορά τη φυσιοθεραπεία (Τεκμήριο 13) σημειώνεται ότι ο εκδότης του Τεκμηρίου 13 δεν κλήθηκε ως μάρτυρας ενώπιον του Δικαστηρίου ούτε και δόθηκε οποιαδήποτε εξήγηση για την απουσία του ώστε να κριθεί ότι δεν ήταν εύλογο και εφικτό να καταθέσει στο Δικαστήριο. Γίνεται αποδεκτή η αξίωση της Εναγόμενης για α) τα έξοδα παρακολούθησης και έκδοσης ιατρικού πιστοποιητικού του δρ Αδάμου (Τεκμήριο 12) για €281,92, β) για €7.005,27 ως αξία για ολική καταστροφή του οχήματος της ΗΥΝ416 που είναι παραδεκτό, γ) €85,43 (£50) για αστυνομική έκθεση και δ) €529,40 ως απώλεια εισοδήματος. Οι αρχές με βάση τις οποίες αποφασίζεται το ύψος των γενικών αποζημιώσεων έχουν αποκρυσταλλωθεί σε σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου και μπορούν να συνοψισθούν ως ακολούθως: Οι αποζημιώσεις πρέπει να είναι δίκαιες, λογικές και κοινωνικά αποδεκτές. Σκοπός είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και ζημιά του τραυματισθέντος, χωρίς όμως να τίθεται υπερβολικό βάρος επί του αδικοπραγήσαντος. Ο ανθρώπινος πόνος και δυσχέρεια πρέπει να αποτιμούνται με φιλελεύθερο πνεύμα, λόγω των πολλαπλών στερήσεων που προκαλούν οι αναπηρίες στα θύματα της αμέλειας και η γενική τάση είναι να αυξάνεται το ποσό των αποζημιώσεων, σε μια προσπάθεια πιο δίκαιης αποτίμησης του πόνου, λαμβανομένης υπόψη και της συνεχούς μείωσης της αξίας του χρήματος. Όσον αφορά τις προηγούμενες αποφάσεις, αυτές μόνο καθοδήγηση παρέχουν, γιατί είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν δύο υποθέσεις με τα ίδια ακριβώς στοιχεία (βλ. Αντωνιάδης v. Μαυρίδης
(1969)1 Α.Α.Δ. 245, Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 Α.Α.Δ. 789, Νοεφύτου v. Χ"Δημητρίου
(1982)1 Α.Α.Δ. 430, Παναγής v. Θεοδώρου
(1992)1 Α.Α.Δ. 1303, Σπύρου v. Χ"Χαραλάμπους
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298, Miller v. Peter, Πολ. Έφ. 10408/16.12.99). Έχοντας κατά νου τα πιο πάνω ευρήματα του Δικαστηρίου αναφορικά με τα τραύματα που ο Ενάγοντας υπέστη συνεπεία του δυστυχήματος ως και τα κατάλοιπα του, κρίνω ότι ένα ποσό της τάξεως των €50.000 θα ήταν ικανοποιητικό για τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστηκε συνεπεία του τραυματισμού του. Περαιτέρω, ο Ενάγοντας θα δικαιούτο ως ειδικές αποζημιώσεις το συνολικό ποσό των €4.816,55 όπως αναφέρθηκε πιο πάνω. Έχοντας επίσης κατά νου τα πιο πάνω ευρήματα του Δικαστηρίου αναφορικά με τα τραύματα της Εναγόμενης συνεπεία του δυστυχήματος ως και τα κατάλοιπα της, κρίνω ότι ένα ποσό της τάξεως των €10.000 είναι ικανοποιητικό για το πόνο και τη ταλαιπωρία που υπέστηκε συνεπεία του τραυματισμού της. Επιπρόσθετα, η Εναγόμενη δικαιούται ως ειδικές αποζημιώσεις το συνολικό ποσό των €7.902,02 όπως επεξηγήθηκε πιο πάνω. Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η αγωγή απορρίπτεται με έξοδα προς όφελος της Εναγόμενης και σε βάρος του Ενάγοντα όπως θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. Περαιτέρω, εκδίδεται απόφαση στην ανταπαίτηση προς όφελος της Εναγόμενης και εναντίον του Ενάγοντα για: (α) €7.902,02 με νόμιμο τόκο προς 8% επί του ποσού αυτού από 16.6.2006 ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής μέχρι 14.10.2008 και νόμιμο τόκο προς 5,5% ετησίως από 15.10.2008 μέχρι εξόφλησης, υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων, και (β) €10.000 με νόμιμο τόκο προς 8% επί του ποσού αυτού από 28.10.2004, ημερομηνία του δυστυχήματος μέχρι 14.10.2008 και νόμιμο τόκο προς 5,5% ετησίως από 15.10.2008 μέχρι εξόφλησης υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων. Επιδικάζονται περαιτέρω, προς όφελος της Εναγόμενης και εναντίον του Ενάγοντα τα έξοδα της ανταπαίτησης, τα οποία να υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή στην αντίστοιχη με την απόφαση κλίμακα και να τεθούν ενώπιον του Δικαστηρίου για έγκριση. (Υπ.) .................. Στ. Χατζηγιάννη, Α.Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΜΔ Subject: Civil/Other Action/Final Αναφορά: Δυστύχημα - Ευθύνη, Γενικές και Ειδικές αποζημιώσεις cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο