Σταύρου Χρίστου ν. Ιφιγένειας Κάσουλου, Αρ. Αγωγής: 2301/2006, 19 Αυγούστου, 2011 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2011:A230 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Γ. Πετάση-Κορφιώτη, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 2301/2006 Μεταξύ: Σταύρου Χρίστου Ενάγοντα και Ιφιγένειας Κάσουλου Εναγομένης Ημερομηνία: 19 Αυγούστου, 2011 ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για τον Ενάγοντα: κ. Μ. Μιχαήλ Για την Εναγομένη : κ. Χ. Δημητρίου Α Π Ο Φ Α Σ Η Με την παρούσα αγωγή ο Ενάγοντας αξιώνει από την Εναγομένη γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες και ζημιές που υπέστηκε συνεπεία τροχαίου δυστυχήματος το οποίο επεσυνέβη την 1.10.
- Σύμφωνα με την Έκθεση Απαίτησης, ενώ κατά την 1.10.2004 ο Ενάγοντας οδηγούσε το μοτοποδήλατο με αριθμό εγγραφής ΗΤΖ397 βόρεια της οδού Παναγίας Χρυσοπολιτίσσης στον Ύψωνα της Επαρχίας Λεμεσού και η Εναγομένη οδηγούσε το όχημα με αριθμό εγγραφής ΗΜΤ250 στην οδό Αγίου Σπυρίδωνα, στον Ύψωνα, με ανατολική κατεύθυνση, φθάνοντας στην οδό Χρυσοπολιτίσσης εισήλθε στον εν λόγω κύριο δρόμο ανακόπτοντας την πορεία του μοτοποδηλάτου που οδηγούσε ο Ενάγοντας με αποτέλεσμα τα δύο οχήματα να συγκρουστούν και ο Ενάγοντας να υποστεί σωματικές βλάβες, απώλειες και έξοδα. Κατά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας η Εναγομένη αποδέχθηκε πλήρη ευθύνη για το δυστύχημα, ενώ παράλληλα δηλώθηκαν τα ακόλουθα ως παραδεκτά γεγονότα: «
- Οι ζημιές του μοτοποδηλάτου με αριθμό εγγραφής ΗΤΖ397, ιδιοκτησίας του Ενάγοντα, ανέρχονται στο ποσό των €340,
- Τα έξοδα φαρμάκων του Ενάγοντα ανέρχονται στο ποσό των €27,16 (ΛΚ 15,90).
- Τα έξοδα για ιατρική περίθαλψη και ετοιμασία ιατρικής έκθεσης του Γενικού Νοσοκομείο Λεμεσού για τον Ενάγοντα ανέρχονται στο ποσό των €187,
- Ο Ενάγοντας έχει καταδικαστεί στην ποινική υπόθεση του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού υπ. αριθμό 7906/2005, μετά από δική του παραδοχή, στις κατηγορίες ότι οδηγούσε α) με ληγμένη μαθητική άδεια οδηγού και β) χωρίς να φέρει προστατευτικό κράνος. Του επιβλήθηκε ποινή προστίμου €68,34 (ΛΚ 40,00) για την πρώτη κατηγορία και ποινή προστίμου €205,03 (ΛΚ 120,00) και 1 βαθμός ποινής στη δεύτερη κατηγορία.
- Η Ενάγουσα έχει καταδικαστεί στην ποινική υπόθεση του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού υπ' αριθμό 9775/2005, μετά από δική της παραδοχή σε κατηγορία αμελούς οδήγησης και της επιβλήθηκε ποινή προστίμου €307,54 (ΛΚ 180,00) και 3 βαθμοί ποινής.» Επιπρόσθετα, από την πλευρά της υπεράσπισης έγινε αποδεκτό το περιεχόμενο του Ιατρικού Πιστοποιητικού του Δρος. Χρ. Σολομωνίδη του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού ημερομηνίας 21.4.2005 (Τεκμήριο 1), αναφορά στο οποίο θα γίνει στη συνέχεια. Δεδομένων των πιο πάνω, παρέμειναν προς εκδίκαση η αξίωση του Ενάγοντα για γενικές αποζημιώσεις, συμπεριλαμβανομένης της απαίτησης του για απώλεια μελλοντικών απολαβών, όπως επίσης οι αξιώσεις του σε σχέση με τα έξοδα φυσιοθεραπείας και τα ιατρικά έξοδα του Δρος. Σ. Ιωάννου. Προσαχθείσα Μαρτυρία Κατά την ακροαματική διαδικασία, για την εκδοχή του Ενάγοντα κατέθεσε ο ίδιος (ΜΕ1), ο Τμηματάρχης του Λογιστηρίου της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου στη Λεμεσό κ. Μιχάλης Ορφανίδης (ΜΕ2), ο ιδιώτης Χειρούργος Ορθοπεδικός Δρ. Ανδρέας Πετρίδης (ΜΕ3), ο Φυσιοθεραπευτής κ. Νίκος Καραολής (ΜΕ4) και ο ιδιώτης Χειρούργος Ορθοπεδικός - Αθλίατρος Δρ. Σίμος Ιωάννου (ΜΕ5), ενώ προς υποστήριξη της υπεράσπισης κατέθεσε μόνο ο Δρ. Ηλίας Γεωργίου (ΜΥ). Ως μέρος της κυρίως εξέτασής του ο Ενάγοντας υιοθέτησε τη Γραπτή του Δήλωση (Έγγραφο Α) όπου αναφέρει ότι σήμερα είναι ηλικίας 57 ετών και κατά την ημέρα του δυστυχήματος ήταν 51 ετών. Κατά την 1.10.2004 δεν αντιμετώπιζε οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας και εργαζόταν στην Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου («Α.Η.Κ.») ως μόνιμος υπάλληλος στη θέση του καταγραφέα μετρητών, ενώ από τον Απρίλιο του 1985, επιπροσθέτως του μηνιαίου μισθού του ελάμβανε και άλλα ωφελήματα όπως υπερωρίες, επίδομα οδήγησης και επίδομα φαγητού τα οποία κατά το έτος 2004 ανέρχονταν στο ποσό των €4.822,00 (βλ. Τεκμήριο 6). Μετά τη σύγκρουση μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού με κάταγμα σκαφοειδούς στη δεξιά πηχεοκαρπική άρθρωση καθώς και πόνο στην οσφυϊκή και αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης με αποτέλεσμα το δεξί του χέρι να ακινητοποιηθεί σε γύψινο νάρθηκα σκαφοειδούς. Εισήχθηκε στο Ορθοπεδικό Τμήμα για νοσηλεία από όπου εξήλθε την επόμενη ημέρα με οδηγίες για παρακολούθηση στα εξωτερικά ιατρεία ενώ στις 13.10.2004 τοποθετήθηκε γύψινος επίδεσμος σκαφοειδούς στο τραυματισμένο μέλος και του δόθηκαν οδηγίες για φυσιοθεραπεία. Στις 17.11.2004 αφαιρέθηκε ο γύψινος επίδεσμος και του δόθηκε αναρρωτική άδεια μέχρι 30.11.
- Ακολούθησε φυσιοθεραπευτική αγωγή στο φυσιοθεραπευτήριο Στούππας και Καραολής Λτδ (η σχετική απόδειξη κατατέθηκε ως Τεκμήριο 3) ως οι οδηγίες του Δρος Σολωμονίδη στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού και του προσωπικού του ιατρού Δρος Σίμου Ιωάννου (ΜΕ5). Λόγω των τραυματισμών που υπέστηκε συνεπεία του ατυχήματος αισθανόταν ενοχλήσεις στην οσφυϊκή και αυχενική μοίρα, όπως επίσης στο δεξιό καρπό με αποτέλεσμα να μην ήταν σε θέση να εκτελεί την εργασία του καταγραφέα μετρητών η οποία απαιτεί ορθοστασία, βάδισμα επί μακρόν και ανεβοκατέβασμα σκαλών. Για το λόγο αυτό κατέφυγε στο Ιατροσυμβούλιο της Α.Η.Κ. το οποίο του συνέστησε εκτέλεση ελαφράς εργασία με αποτέλεσμα να εκτελεί γραφειακή δουλειά και να απωλέσει τις υπερωρίες, το επίδομα οδήγησης και το επίδομα φαγητού που ελάμβανε προηγουμένως. Αναφορικά με το επίδομα φαγητού και οδήγησης, ανέφερε ότι αυτά καθορίζονταν με βάση το μισθό και τις συλλογικές συμβάσεις της Α.Η.Κ., ενώ σε σχέση με τις υπερωρίες, κατέθεσε ότι για 4 ώρες υπερωρία πληρώνεται 6 ώρες εργασίας. Κατά την αντεξέταση του ο Ενάγοντας εξήγησε ότι την 1.12.2004 επέστρεψε στην εργασία του ως καταγραφέας μετρητών αλλά λόγω των πόνων που είχε, ιδιαίτερα στη μέση, δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει και για το λόγο αυτό μετά από 10-15 ημέρες του δόθηκαν οδηγίες να εκτελεί χρέη οδηγού για άλλους συναδέλφους του. Αναγκάστηκε όμως να υποβάλει εκ νέου παράπονο αφού και στα πλαίσια εκτέλεσης των καθηκόντων του ως οδηγός έπρεπε να διενεργεί 20-30 μετρήσεις την ημέρα και σε αυτή τη βάση τον Ιούνιο του 2007 μεταφέρθηκε στο Λογιστήριο της Α.Η.Κ., όπου είναι υπεύθυνος για να παίρνει καταθέσεις στην Τράπεζα δύο φορές την ημέρα και να εξυπηρετεί συναδέλφους και πελάτες τηλεφωνικώς. Ως ΜΕ2 κατέθεσε ο κος Μιχάλης Ορφανίδης, Τμηματάρχης στο Λογιστήριο και στο Τμήμα Εξυπηρέτησης Πελατών της Α.Η.Κ. στη Λεμεσό. Σε σχέση με τον Ενάγοντα ανέφερε ότι μεταφέρθηκε στο Τμήμα του το καλοκαίρι του 2007 καθότι, όπως πληροφορήθηκε, αδυνατούσε πλέον να εκτελεί τα καθήκοντα του καταγραφέα μετρητών συνεπεία τραυματισμού του από τροχαίο δυστύχημα. Με αναφορά στη Βεβαίωση ημερομηνίας 4.11.2009 (Τεκμήριο 6) όπου καταγράφονται τα ποσά που έλαβε ο Ενάγοντας για υπερωρίες, επίδομα οδήγησης και φαγητού για τα έτη 2000-2009, εξήγησε ότι οι υπερωρίες και τα επιδόματα δεν είναι ένα σταθερό ποσό αφού καθορίζονται ανάλογα με τις ανάγκες της υπηρεσίας για εργασία και κυρίως αφορούν την καλοκαιρινή περίοδο και υπέδειξε ότι στο Τμήμα του Λογιστηρίου όπου εργάζεται σήμερα ο Ενάγοντας λαμβάνει μόνο τον μηνιαίο μισθό του. Ως ΜΕ3 κατέθεσε στο Δικαστήριο ο Δρ. Ανδρέας Πετρίδης, ο οποίος κατά το 2008 ήταν Διευθυντής της Ορθοπεδικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού και συμμετείχε στο Ιατροσυμβούλιο το οποίο εξέτασε τον Ενάγοντα σε σχέση με το κατά πόσον ήταν σε θέση να εκτελεί βαριά χειρωνακτική εργασία ή όχι. Με αναφορά στην Έκθεση του Ιατροσυμβουλίου (Τεκμήριο 7) κατέθεσε σε σχέση με τα τραύματα που υπέστηκε ο Ενάγοντας συνεπεία του τροχαίου δυστυχήματος, όπως επίσης ότι με βάση τον ακτινολογικό έλεγχο στον οποίο υποβλήθηκε ο Ενάγοντας κατά τη μετάβαση του στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού αμέσως μετά το ατύχημα, διαπιστώθηκε απώλεια της φυσιολογικής λορδώσεως και οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις στην αυχενική και οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης με αποτέλεσμα να του γίνει σύσταση για εκτέλεση ελαφράς εργασίας. Στα πλαίσια της αντεξέτασης του, ο ΜΕ3 δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο ο Ενάγοντας να είχε οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις πριν από το ατύχημα αλλά υπέδειξε ότι ένα ατύχημα ή μια έντονη κόπωση μπορούν να δώσουν έναυσμα για να εκδηλωθεί μια προϋπάρχουσα κατάσταση. Ο φυσιοθεραπευτής κ. Νίκος Καραολής, ο οποίος γνωρίζει τον Ενάγοντα ως ασθενή αφού ο τελευταίος υποβλήθηκε κατά την περίοδο 6.10.2004-10.6.2005 σε 61 φυσιοθεραπείες (διάστρεμμα αυχένα, οσφύος και για κάταγμα δεξιού σκαφοειδούς) μετά από σχετικό παραπεμπτικό του Δρος Σ. Ιωάννου (ΜΕ5), κατέθεσε ως ΜΕ
- Όπως εξήγησε, η θεραπεία αρχικά ξεκίνησε με φυσιοθεραπεία στον αυχένα και στην οσφύ, ενώ σε σχέση με το δεξί χέρι η φυσιοθεραπεία άρχισε 6 εβδομάδες μετέπειτα λόγω του ότι το κάταγμα ήταν σε νάρθηκα. Όπως, επίσης, πρόσθεσε, αρχικά η φυσιοθεραπεία γίνεται για απάλυνση του πόνου και της φλεγμονής και ακολούθως για να αποκτήσει ο ασθενής το φυσιολογικό εύρος της κίνησης στο μέτρο που αυτό είναι δυνατό. Επιπρόσθετα, ο κ. Καραολής κατέθεσε ότι εάν ο ασθενής εξακολουθεί να παραπονείται για συμπτώματα, η φυσιοθεραπεία συνεχίζεται για όσο καιρό χρειαστεί, ενώ σε σχέση με κακώσεις του αυχένα, κατέθεσε ότι υπάρχουν ασθενείς που μπορεί να έχουν συμπτώματα για αρκετό καιρό - ακόμη και πέραν των 10 χρόνων - ανάλογα με την ηλικία και την κατάστασή τους. Ως ΜΕ5 κατέθεσε ο ειδικός χειρούργος ορθοπεδικός - αθλίατρος Δρ. Σίμος Ιωάννου τον οποίο επισκέφθηκε ο Ενάγοντας στις 3.10.
- Με παραπομπή στο ιατρικό πιστοποιητικό που εξέδωσε (Τεκμήριο 8) ανέφερε στο Δικαστήριο τις διαπιστώσεις στις οποίες προέβηκε κατά την πρώτη επίσκεψη του Ενάγοντα, τις θεραπείες τις οποίες συνέστησε και την εξέλιξη της κατάστασης της υγείας του Ενάγοντα κατά τις διάφορες μετέπειτα επισκέψεις του. Η τελευταία φορά που είδε τον Ενάγοντα ήταν στα πλαίσια της εξέτασης του από το Ιατροσυμβούλιο της Α.Η.Κ. όπου παρευρέθηκε ως εκπρόσωπός του και συμφώνησε με τους υπόλοιπους ιατρούς ότι κατά τη δεδομένη στιγμή ο Ενάγοντας δεν ήταν σε θέση να εκτελεί βαριά εργασία αφού τα συμπτώματα συνεχίζονταν σε κάποιο βαθμό. Στα πλαίσια της αντεξέτασής του, ο Δρ. Ιωάννου αποδέχθηκε ότι στις ακτινογραφίες που έλαβε υπόψη του για τη σύνταξη του Τεκμηρίου 8, διαπιστώθηκαν κάποιες οστεοφυλικές αλλοιώσεις κάποιας μορφής αρθρίτιδας, οι οποίες δεν δημιουργήθηκαν από το ατύχημα αλλά προκλήθηκαν από χρόνια υπερχρήση της περιοχής, υγρασία ή διατροφή. Σύμφωνα με τον ΜΕ5, το ατύχημα επιδείνωσε την κατάσταση του Ενάγοντα αφού υπό κανονικές συνθήκες τα συμπτώματα συνεπεία των αλλοιώσεων αυτών θα εμφανίζονταν στα 65 του. Επίσης, ο Δρ. Ιωάννου ανέφερε ότι ο Ενάγοντας ήταν από παλιά ασθενής του αφού τον είχε χειρουργήσει στο γόνατο για αφαίρεση μηνίσκου πριν από πολλά χρόνια, υπέδειξε, ωστόσο, ότι κατά τον χρόνο αμέσως πριν από το ατύχημα, ο Ενάγοντας δεν είχε οποιοδήποτε πρόβλημα στην αυχενική ή οσφυϊκή μοίρα και η εν λόγω επέμβαση στο γόνατο δεν έχει οποιαδήποτε σχέση με τη σημερινή του κατάσταση. Ο Χειρούργος Ορθοπεδικός Δρ. Ηλίας Γεωργίου κατέθεσε στο Δικαστήριο ως ο μόνος μάρτυρας υπεράσπισης. Εξέτασε τον Ενάγοντα στις 27.3.2008 και κατά την εν λόγω εξέταση είχε στη διάθεσή του αντίγραφο του ιατρικού πιστοποιητικού του Δρος Χρ. Σολομωνίδη ημερομηνίας 21.4.2005 (Τεκμήριο 1), αντίγραφο του ιατρικού πιστοποιητικού του Δρος Σ. Ιωάννου ημερομηνίας 8.6.2005 (Τεκμήριο 8) και της Έκθεσης του Ιατροσυμβουλίου ημερομηνίας 20.3.2008 (Τεκμήριο 7). Η κλινική εξέταση την οποία διενήργησε κατέδειξε φυσιολογική κινητικότητα του δεξιού καρπού και των δακτύλων του δεξιού χεριού, απουσία μυϊκής ατροφίας, φυσιολογική λειτουργικότητα του νευροαγγειακού συστήματος του δεξιού άνω άκρου και των κάτω άκρων, ενώ η κινητικότητα ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης βρισκόταν σε πλήρως ικανοποιητικό εύρος σε σχέση με την ηλικία του Ενάγοντα. Ο Δρ. Γεωργίου υπέδειξε ότι μέχρι την ημερομηνία έκδοσης του ιατρικού πιστοποιητικού του (Τεκμήριο 9), ήτοι την 24.4.2008, ο Ενάγοντας δεν του είχε προσκομίσει τις ακτινολογικές εξετάσεις που καταγράφονται επί του Τεκμηρίου από τον Δρα Σολομωνίδη, τις οποίες είχε ζητήσει με σκοπό την επιβεβαίωση του οστικού τραυματισμού του σκαφοειδούς οστού και την εκτίμηση των σπονδυλοαρθριτικών αλλοιώσεων που προϋπήρχαν του ατυχήματος. Ως προς την περίοδο αποκατάστασης του Ενάγοντα, ο ΜΥ συμφώνησε με τον Δρ. Σ. Ιωάννου για την περίοδο των δύο μηνών, σημείωσε ωστόσο ότι αυτή θα έπρεπε να ήταν και η περίοδος της φυσιοθεραπείας, κατά την οποία θα θεωρούσε λογικό να γίνονταν 24 φυσιοθεραπείες. Παρόλο που ο μάρτυρας δέχθηκε ότι λόγω της προϋπάρχουσας οστεοαρθρίτιδας η κατάσταση του Ενάγοντα επιδεινώθηκε αφού ξύπνησε μια κατάσταση ηρεμίας, ο πόνος ήταν πιο έντονος και η διάρκεια της ενόχλησης μεγαλύτερη, εντούτοις ήταν η θέση του ότι η μορφή του τραυματισμού που υπέστηκε ο Ενάγοντας δεν δικαιολογούσε την παρουσία μορφής αναπηρίας 3½ χρόνια μετά τον τραυματισμό που να τον καθιστά ανίκανο προς εκτέλεση του επαγγέλματος του. Τελικές Αγορεύσεις Κατά το στάδιο των αγορεύσεων, οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των διαδίκων υιοθέτησαν τις γραπτές αγορεύσεις τους και προώθησαν τις εκδοχές των πελατών τους όπως αυτές εμφαίνονται ή προκύπτουν από τα δικόγραφα τους. Ήταν αρχικά η θέση του κ. Δημητρίου ότι στη βάση των τραυμάτων που υπέστηκε ο Ενάγοντας δικαιολογείται η επιδίκαση ποσού €3,000 ως αποζημίωση για πόνο και ταλαιπωρία, ενώ παράλληλα υποστήριξε ότι στη βάση της προσκομισθείσας μαρτυρίας ο Ενάγοντας απέτυχε να αποδείξει την απαίτησή του για απώλεια μελλοντικών απολάβών. Αντίθετη ήταν ωστόσο η θέση του κ. Μιχαήλ ο οποίος εισηγήθηκε ότι η εύλογη αποζημίωση του Ενάγοντα για τα τραύματα που υπέστηκε θα πρέπει να είναι της τάξης των €30,000, ενώ όσον αφορά την απαίτηση για απώλεια μελλοντικών απολαβών θα πρέπει να επιδικαστεί το ποσό των €60,
- Αξιολόγηση της Μαρτυρίας Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω με προσοχή τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον μου. Έχοντας υπόψη την όλη στάση και συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα, όπως επίσης το περιεχόμενο της μαρτυρίας τους θα προχωρήσω να κρίνω την αξιοπιστία τους. Κάνοντας αρχή με τον Ενάγοντα, θα πρέπει να λεχθεί ότι η μαρτυρία του δεν χαρακτηριζόταν από συνοχή, σαφήνεια ή συνέπεια, με αποτέλεσμα και για τους λόγους που επεξηγούνται πιο κάτω να μην μπορώ να την αποδεχθώ. Καταρχήν, ο Ενάγοντας δεν έδωσε στο Δικαστήριο οποιαδήποτε λογική ή πειστική εξήγηση για το γεγονός ότι για 2½ περίπου χρόνια μετά το ατύχημα εκτελούσε τα καθήκοντα του οδηγού των καταγραφέων μετρητών και η μετάθεση του στο Λογιστήριο έγινε τον Ιούνιο του 2007[1]. Η δε θέση που προέβαλε κατά την αντεξέτασή του ότι τότε ο γιος του ήταν στρατιώτης και η κόρη του φοιτήτρια και είχε ανάγκη για δουλειά, δεν θα μπορούσε να δικαιολογήσει την παραμονή του στη θέση του καταγραφέα εάν οι πόνοι ήταν τόσο έντονοι όπως ο ίδιος ισχυρίστηκε. Επιπρόσθετα, ενώ στην παράγραφο 10 της Γραπτής του Δήλωσης (Έγγραφο Α) αναφέρει ότι προσέφυγε στο Ιατροσυμβούλιο της Α.Η.Κ. λόγω του ότι αδυνατούσε να εκτελεί τα καθήκοντα του ως καταγραφέας μετρητών, κατά την αντεξέταση του διαφοροποίησε τη θέση του και ανέφερε ότι τον Ιούνιο του 2007 μεταφέρθηκε στο Λογιστήριο αλλά λόγω του ότι υπήρχαν άλλοι τρεις συναδέλφοι του που επίσης ήθελαν να τοποθετηθούν στο Λογιστήριο, έπρεπε να παραπεμφθούν όλοι στο Ιατροσυμβούλιο για να διαπιστωθεί για ποιον ίσχυε το πρόβλημα και αυτό έγινε στις 20.3.
- Επί του σημείου αυτού, υποδεικνύεται επίσης ότι στην παράγραφο 10 της Γραπτής του Δήλωσης ο Ενάγοντας αποδίδει την εξουδετέρωση της ικανότητας του για εργασία μερικώς στις ενοχλήσεις του στον δεξιό καρπό, ενώ κατά την αντεξέτασή του περιόρισε το πρόβλημα στο τραύμα στην οσφύ και τον αυχένα. Επιπρόσθετα, διαπιστώθηκε μια προσπάθεια του Ενάγοντα να διογκώσει την απαίτηση του για αποζημιώσεις για απώλεια μελλοντικών απολαβών. Ειδικότερα αναφέρεται ότι στην παράγραφο 10 της Γραπτής του Δήλωσης, ο Ενάγοντας αναφέρει ότι συνεπεία της μετάθεσης του στο Λογιστήριο απώλεσε τις υπερωρίες και το επίδομα φαγητού και οδήγησης, τα οποία ελάμβανε επιπροσθέτως του μισθού του και με αναφορά στο έτος 2004 υποστηρίζει ότι απώλεσε κατά μέσο όρο το ποσό των €402,00 μηνιαίως. Ωστόσο, από τη σχετική Βεβαίωση της Α.Η.Κ. ημερομηνίας 4.11.2009 η οποία κατατέθηκε ως Τεκμήριο 6, προκύπτει ότι κατά τα έτη πριν και μετά από το 2004, οι υπερωρίες και τα επιδόματα που ελάμβανε ο Ενάγοντας ήταν πολύ χαμηλότερα σε σχέση με το
- Όταν δε κατά την αντεξέταση του ζητήθηκε να δώσει σχετική εξήγηση σε σχέση με τα έτη 2005 και 2006, περιορίστηκε να αναφέρει ότι «στη θέση που έχω τώρα δεν έχει υπερωρία, φαγητό ή οδήγηση· τώρα κάθε Τρίτη πληρώνω το φαϊ μου». Παράλληλα, σε σχέση με το Τεκμήριο 6 δεν δικαιολόγησε την πληρωμή ποσών για υπερωρίες και επιδόματα φαγητού και οδήγησης κατά τα έτη 2007, 2008 και 2009 κατά τη διάρκεια των οποίων ήταν τοποθετημένος στο Λογιστήριο. Ερχόμενη, τέλος, στο ζήτημα των φυσιοθεραπειών, η μαρτυρία του Ενάγοντα ήταν γενική και αόριστη αφού δεν έδωσε σχετικές λεπτομέρειες αναφορικά με τον αριθμό των φυσιοθεραπειών και ανέφερε απλά ότι «μπορούσα να πηγαίνω και καθημερινά - ειδικά όταν ήμουν με άδεια» και ότι «όταν πονούσα πήγαινα για φυσιοθεραπεία», ενώ η θέση του ότι ο Δρ. Σ. Ιωάννου τον παρέπεμψε σε όλες τις φυσιοθεραπείες δεν επιβεβαιώνεται από τον ίδιο τον Δρ. Ιωάννου (ΜΕ5) ο οποίος κατάθεσε ότι δικαιολογείτο φυσιοθεραπεία μόνο για περίοδο τριών μηνών. Το υπόλοιπο μέρος της μαρτυρίας του Ενάγοντα που αφορά τα τραύματα που υπέστηκε και τα ωφελήματα που ελάμβανε στη θέση του καταγραφέα μετρητών τα οποία επιβεβαιώνονται από τα ενώπιον μου κατατεθειμένα τεκμήρια, είναι αποδεκτή. Η μαρτυρία του ΜΕ2 κ. Μιχάλη Ορφανίδη γίνεται αποδεκτή αφού ο εν λόγω μάρτυρας ως εκ της θέσης του ως Τμηματάρχης του Λογιστηρίου της Α.Η.Κ. κατέθεσε όλα όσα σχετίζονται με τα καθήκοντα της θέσης του Ενάγοντα ως καταγραφέα μετρητών και τα ωφελήματα της θέσης αυτής, όπως επίσης τα καθήκοντα της νέας θέσης στην οποία είχε τοποθετηθεί και ότι στη θέση αυτή ο Ενάγοντας δεν λαμβάνει οποιοδήποτε ωφέλημα πέραν του μισθού του. Ο κ. Ορφανίδης κατέθεσε με τρόπο αντικειμενικό και δεν διαπιστώθηκε οποιαδήποτε προσπάθεια από μέρους του να βοηθήσει τον Ενάγοντα με τη μαρτυρία του παρά το ότι είναι συνάδελφοι και ο Ενάγοντας είναι υφιστάμενος του από το
- Επισημαίνω, ωστόσο, ότι η μαρτυρία του σε σχέση με τους λόγους για τους οποίους ο Ενάγοντας μεταφέρθηκε στο Τμήμα Λογιστηρίου δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή καθότι αυτή βασίζεται σε πληροφορίες που ο μάρτυρας έλαβε από τρίτα πρόσωπα και δεν εμπίπτουν στα πλαίσια της προσωπικής του γνώσης. Η μαρτυρία του φυσιοθεραπευτή κ. Νίκου Καραολή (ΜΕ4) χαρακτηρίζεται από γενικότητα, αοριστία και ασάφεια. Ενώ στα πλαίσια της μαρτυρίας του κατέθεσε ότι γνωρίζει τον Ενάγοντα τον οποίο είχε παραπέμψει στο φυσιοθεραπευτήριο ο Δρ. Σ. Ιωάννου μετά από διάστρεμμα οσφύος και αυχένα όπως επίσης κάταγμα δεξιού σκαφοειδούς οστού μετά από ατύχημα, εντούτοις δεν ήταν σε θέση να τοποθετηθεί σε σχέση με τα ακόλουθα ζητήματα: 1.Ενώ ανέφερε ότι ο Ενάγοντας υποβλήθηκε σε 61 φυσιοθεραπείες κατά την περίοδο από 6.10.2004-10.6.2005 δεν έδωσε στοιχεία ως προς τη συχνότητα των εν λόγω φυσιοθεραπειών. 2.Περιέγραψε γενικά τη θεραπεία που ακολουθήθηκε σε σχέση με τον Ενάγοντα και δεν έδωσε λεπτομέρειες ως προς τη θεραπεία που δόθηκε για το κάθε τραύμα. 3.Δεν ανέφερε οτιδήποτε στο Δικαστήριο αναφορικά με την πρόοδο της κατάστασης του Ενάγοντα κατά τη διάρκεια της φυσιοθεραπείας, το οποίο είναι καθοριστικό στοιχείο ιδιαίτερα έχοντας υπόψη τη θέση του ότι ο αριθμός των φυσιοθεραπειών δεν καθορίζεται από τον παραπέμπων ιατρό αλλά αποφασίζεται στην πορεία αναλόγως της εξέλιξης. Η δε αναφορά του ότι «ενόσω ο ασθενής παραπονείται για πόνο η φυσιοθεραπεία συνεχίζεται» ή ότι «τα συμπτώματα του αυχένα μπορεί να υπάρχουν για πολύ καιρό», ουδόλως τεκμηρίωσε τη θέση του για την αναγκαιότητα των φυσιοθεραπειών στις οποίες υπέβαλε τον Ενάγοντα. Επομένως, στη βάση των πιο πάνω θεωρώ ότι θα ήταν ακροασφαλές για το Δικαστήριο να αποδεχθεί τη μαρτυρία του και ως εκ τούτου αυτή απορρίπτεται. Αναφορικά με την μαρτυρία των ΜΕ3, ΜΕ5 και ΜΥ, η οποία αποτελεί ιατρική μαρτυρία, είναι σαφώς νομολογημένο ότι αυτή πρέπει να αξιολογείται στη βάση των αρχών που διέπει την προσέγγιση της μαρτυρίας ειδικών. Οι αρχές αυτές προδιαγράφονται με μεγάλη σαφήνεια στην υπόθεση Σπύρου ν. Χ΄΄Χαραλάμπους
(1989)1 ΑΑΔ 298, όπου λέχθηκαν τα ακόλουθα: «Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο να δίδεται συγκρουόμενη ιατρική γνώμη ή μαρτυρία στο Δικαστήριο σε υποθέσεις της φύσης αυτής. Με την πρόοδο της επιστήμης τα Δικαστήρια δέχονται μαρτυρία εμπειρογνωμόνων και χρησιμοποιούν την εξειδικευμένη γνώση τους για να καταλήξουν σε ορθές αποφάσεις. Το καθήκον των μαρτύρων αυτών είναι να δώσουν στο Δικαστή τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για να μπορέσει να σχηματίσει γνώμη για την ανεξαρτησία της κρίσης τους και να καταλήξει ορθά στα ευρήματα των γεγονότων από την ενώπιόν του μαρτυρία. Κατά κανόνα, η ιατρική μαρτυρία, όπως και άλλη μαρτυρία εμπειρογνώμονα, θεωρείται ότι είναι μαρτυρία ανεξάρτητου μάρτυρα (R v. Lanfear
(1968)1 All E R 683, Andreas Anastassiades v. The Republic
(1977)2 CLR 97, Kyriacos Nicola Kouppis v. The Republic
(1977)2 CLR 361) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Παρόλο ότι η συμπεριφορά των ιατρών μαρτύρων δεν είναι τόσο μεγάλης σπουδαιότητας, όσο είναι η συμπεριφορά των κοινών μαρτύρων, είναι, όμως, ουσιώδης για τον σκοπό της αξιολόγησης της μαρτυρίας τους (Joyce v. Yeomans
(1981)2 All E R 21))». Θα αρχίσω με τον Δρ. Ανδρέα Πετρίδη, η μαρτυρία του οποίου περιορίστηκε στο περιεχόμενο της Έκθεσης του Ιατροσυμβουλίου ημερομηνίας 20.3.2008 (Τεκμήριο 7). Καταρχήν θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Δρ. Πετρίδης γνώρισε τον Ενάγοντα στα πλαίσια της εξέτασής του από το Ιατροσυμβούλιο της Α.Η.Κ. και δεν ήταν ένας από τους θεράποντες ιατρούς του, παρόλο που σύμφωνα με τον ίδιο κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν Διευθυντής της Ορθοπεδικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού. Για το λόγο αυτό, η μαρτυρία του αναφορικά με τα τραύματα που υπέστηκε ο Ενάγοντας συνεπεία του ατυχήματος και τη θεραπεία που ακολουθήθηκε περιορίστηκε σε απλή αναφορά και παραπομπή στο περιεχόμενο του ιατρικού πιστοποιητικού του Δρος. Χρ. Σολομωνίδη (Τεκμήριο 1) και αφορούσε γεγονότα τα οποία δεν γνώριζε προσωπικά. Σε σχέση δε με τη θέση που προέβαλε αναφορικά με την ανικανότητα του Ενάγοντα να εκτελέσει βαριά χειρονακτική εργασία και την εισήγηση του όπως ο Ενάγοντας εκτελεί ελαφρά εργασία, όπως αυτή αποτυπώνεται και στο Τεκμήριο 7, κρίνω ότι αυτή δεν τεκμηριώθηκε αφού όπως ο ίδιος ανέφερε το εν λόγω συμπέρασμά του στηρίχθηκε «στο ιστορικό του Ενάγοντα και των κακώσεων που υπέστηκε μετά από τροχαίο ατύχημα και εκ του γενομένου ακτινολογικού ελέγχου» και όχι σε οποιαδήποτε περαιτέρω εξέταση του Ενάγοντα η οποία διενεργήθηκε στα πλαίσια της έρευνας του Ιατροσυμβούλιου σε σχέση με την κατάσταση της υγείας του κατά τον ουσιώδη χρόνο. Επομένως, η άποψη του ΜΕ3 και η εισήγησή του όπως ο Ενάγοντας εκτελεί ελαφρά χειρονακτική εργασία δεν είναι αντικειμενική ούτε εμπεριστατωμένη, αφού δεν προέκυψε από τυχόν κλινική εξέταση του Ενάγοντα ή κάποιες πρόσφατες εξετάσεις στις οποίες ενδεχομένως να υποβλήθηκε ο Ενάγοντας σε σχέση με την τότε κατάσταση του και απλά βασίστηκε στο τι ανέφερε ο ίδιος ο ασθενής στο Ιατροσυμβούλιο και στις εξετάσεις που διενεργήθηκαν στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού τον Οκτώβριο του 2004 όταν είχε συμβεί το ατύχημα. Συναφώς σημειώνεται ότι σε σχετική ερώτηση αναφορικά με το εάν παρουσιάστηκε από οποιονδήποτε η έκθεση του Δρος. Σολομωνίδη (Τεκμήριο 1), ο Δρ. Πετρίδης απάντησε αρνητικά και δήλωσε ότι δεν γνώριζε την ύπαρξη μιας τέτοιας έκθεσης την ημέρα κατά την οποία σίχε συνεδριάσει το Ιατροσυμβούλιο. Επιπροσθέτως, σημειώνω ότι η μαρτυρία του αναφορικά με τη σύσταση του Ιατροσυμβουλίου, τον τρόπο λήψης απόφασης και εξέτασης των σχετικών πιστοποιητικών ήταν συγχυσμένη και αντιφατική. Ειδικότερα, αναφέρεται ότι ερωτηθείς σε σχέση με τον τρόπο σύστασης του Ιατροσυμβουλίου, ο ΜΕ3 ανέφερε «πιστεύω από κυβερνητικές υπηρεσίες», όπως επίσης κατέθεσε ότι πρόσφατα έμαθε ότι ο Δρ. Σίμος Ιωάννου ήταν ο γιατρός που παρακολουθούσε τον Ενάγοντα μετά την παραμονή του στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού, κάτι που δεν παρουσιάζεται λογικό δεδομένης της συμμετοχής του Δρος Σίμου Ιωάννου στο Ιατροσυμβούλιο υπό την ιδιότητα του ως ο προσωπικός γιατρός του Ενάγοντα. Επομένως, με εξαίρεση τη μαρτυρία ΜΕ3 που συνάδει με τη μαρτυρία των ΜΕ5 και ΜΥ και αφορά στο ότι ένα ατύχημα ή μια έντονη κόπωση μπορεί να δώσει το έναυσμα ώστε να εκδηλωθεί μια προϋπάρχουσα κατάσταση οστεοαρθριτικών αλλοιώσεων, το υπόλοιπο μέρος της μαρτυρίας του ΜΕ3 απορρίπτεται. Εξετάζοντας, τώρα, το περιεχόμενο της μαρτυρίας των δυο άλλων εμπειρογνωμόνων ιατρών (ΜΕ5 και ΜΥ) και με γνώμονα τις πιο πάνω νομικές αρχές που διέπουν το ζήτημα της αξιολόγησης της μαρτυρίας τους, το Δικαστήριο καταρχήν επισημαίνει ότι και οι δύο ήταν πολύ θετικοί και βοηθητικοί μάρτυρες σε σχέση με το θέμα για το οποίο κατέθεσαν. Και οι δύο ιατροί συμφωνούν ως προς τα τραύματα τα οποία υπέστηκε ο Ενάγοντας συνεπεία του ατυχήματος, την περίοδο αποκατάστασης, την περίοδο ανάπαυσης και απουσίας του Ενάγοντα από την εργασία του και στο ότι στην σπονδυλική στήλη του Ενάγοντα υπήρχαν οστεοφυτικές αλλοιώσεις οι οποίες προϋπήρχαν του ατυχήματος και επιδεινώθηκαν συνεπεία αυτού. Η διαφορά των δύο ιατρών εστιάζεται σε δύο ζητήματα: πρώτον στον αριθμό των φυσιοθεραπειών στις οποίες θα έπρεπε να υποβληθεί ο Ενάγοντας και δεύτερον στο κατά πόσον συνεπεία των τραυμάτων που υπέστηκε ο Ενάγοντας αδυνατεί πλέον να εκτελεί βαριά χειρονακτική εργασία. Αρχίζοντας με το θέμα των φυσιοθεραπειών, θα πρέπει να επισημάνω ότι η αναγκαιότητα για την υποβολή του Ενάγοντα σε φυσιοθεραπεία δεν αμφισβητείται από την υπεράσπιση. Εκείνο που αποτελεί επίδικο θέμα είναι ο αριθμός των αναγκαίων φυσιοθεραπείων. Ερωτηθείς ο Δρ. Σ. Ιωάννου κατά την αντεξέταση σε σχέση με το θέμα αυτό, υποστήριξε ότι ο Ενάγοντας χρειαζόταν περίπου τρεις μήνες φυσιοθεραπεία, είτε καθημερινά είτε κάθε δεύτερη μέρα, ενώ ο Δρ. Ηλίας Γεωργίου έκανε αναφορά σε φυσιοθεραπεία για διάστημα δύο μηνών. Συγκρίνοντας τη μαρτυρία των ιατρών επί του θέματος, αποφασίζω να αποδεχθώ τη μαρτυρία του ΜΥ ο οποίος ανέφερε στο Δικαστήριο συγκεκριμένο αριθμό φυσιοθεραπειών, ήτοι 24, σε αντίθεση με τον ΜΕ5 ο οποίος δεν προέβηκε σε τέτοιο καθορισμό και δεν δικαιολόγησε την εισήγησή του. Ειδικότερα, επισημαίνεται ότι ο ΜΥ έκανε αναφορά σε ανώτατο αριθμό φυσιοθεραπειών ανάλογα με τη φύση του τραύματος και εξήγησε ότι με βάση την ιατρική πρακτική και την κοινή λογική, εάν κάποιος υποβληθεί στον μέγιστο αριθμό φυσιοθεραπειών χωρίς αποτέλεσμα, αυτό δεικνύει ότι η φυσιοθεραπεία δεν είναι η ενδεδειγμένη θεραπεία, θέση η οποία παρουσιάζεται λογική και πειστική. Αναφορικά με την ανικανότητα του Ενάγοντα να εκτελεί βαριά χειρονακτική εργασία, παρατηρούνται τα ακόλουθα: Σε σχέση με το θέμα αυτό, η θέση του Δρος Σ. Ιωάννου αποτυπώνεται στην Έκθεση του Ιατροσυμβουλίου, Τεκμήριο 7, με βάση την οποία συστήνεται όπως ο Ενάγοντας εκτελεί ελαφρά εργασία. Επεξηγώντας δε τη θέση του επί του Τεκμηρίου 8 ότι ο Ενάγοντας θα παρουσιάζει οξείες κρίσεις σε «βαριές δουλειές», προσδιόρισε αυτές σε «τσάππισμα» χωραφιού με λαχανικά και μεταφορά δύο φυάλων υγραερίου και φόρτωσή τους σε αυτοκίνητο. Αντίθετη ήταν η θέση του Δρος Η. Γεωργίου ο οποίος στα πλαίσια της εξέτασης του Ενάγοντα κατέληξε ότι τα κλινικά του ευρήματα είναι φυσιολογικά και δεν υπάρχει ούτε και δικαιολογείται οποιαδήποτε μορφή λειτουργικού κατάλοιπου, περαιτέρω δε στα πλαίσια της αντεξέτασής του ενώπιον του Δικαστηρίου, υποστήριξε ότι η μορφή του αναφερόμενου τραυματισμού δεν δικαιολογεί παρουσία μορφής αναπηρίας 3½ χρόνια μετά το ατύχημα που να τον καθιστά ανίκανο προς επιτέλεση του επαγγέλματος του. Σημειώνεται ότι με βάση τη μαρτυρία του ΜΥ δεν αμφισβητείται ουσιαστικά η ύπαρξη οστεοαρθριτικών αλλοιώσεων στη σπονδυλική στήλη του Ενάγοντα αφού κατά την κυρίως εξέτασή του δέχθηκε ότι παρόλο που δεν είχε την ευκαιρία να δει τις ακτινολογικές εξετάσεις του Ενάγοντα, εντούτοις σε γενικότερο πλαίσιο μετά την ηλικία των 35-40 ετών αρχίζει μια φυσική σταδιακή φθορά στη σπονδυλική στήλη, ήτοι η σπονδυλοαρθρίτιδα. Κρίνω ότι δεν θα μπορούσα να αποδεχθώ τη σύσταση του Δρος Σ. Ιωάννου όπως ο Ενάγοντας εκτελεί ελαφρά εργασία για τους ακόλουθους λόγους: Καταρχήν, ο Δρ. Ιωάννου δεν έδωσε στο Δικαστήριο συγκεκριμένα στοιχεία ή λεπτομέρειες αναφορικά με τα ευρήματα και τις διαπιστώσεις του μετά την κλινική εξέταση του Ενάγοντα που διενήργησε στα πλαίσια του Ιατροσυμβουλίου ούτε και σε σχέση με τον τρόπο διενέργειας της εν λόγω κλινικής εξέτασης. Όπως δε ανέφερε, ακτινολογικά περιορίστηκε στις ακτινογραφίες που λήφθηκαν στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού αμέσως μετά τα ατύχημα. Επομένως, σε αυτή τη βάση το συμπέρασμα του παραμένει ατεκμηρίωτο και μη δικαιολογημένο. Στα πλαίσια αυτά, το Δικαστήριο θα ανέμενε επίσης όπως ο Δρ. Ιωάννου έκανε αναφορά σε συγκεκριμένες ενοχλήσεις που είχε ο Ενάγοντας κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του ή σε απουσία του Ενάγοντα από την εργασία του συνεπεία ενοχλήσεων αυτών, κάτι το οποίο ωστόσο δεν έπραξε. Παρομοίως, θα ανέμενα επίσης όπως ο μάρτυρας έδιδε κάποια εξήγηση για το γεγονός ότι για 2½ χρόνια μετά το ατύχημα ο Ενάγοντας εκτελούσε χρέη οδηγού καταγραφέα μετρητών χωρίς να τον επισκεφθεί παραπονούμενος για ενοχλήσεις, όπως επίσης για το ότι στο Ιατρικό Πιστοποιητικό του ημερομηνίας 8.6.2005 (Τεκμήριο 8) δεν κάνει οποιαδήποτε σύσταση για εκτέλεση ελαφράς εργασίας. Αντίθετα, η θέση του Δρος Η. Γεωργίου παρουσιάζεται πιο λογική, ενώ τα επιχειρήματα που προέβαλε σε σχέση με την εκτέλεση της εργασίας από τον Ενάγοντα για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα ήταν απόλυτα δικαιολογημένα και τεκμηριωμένα. Η δε προσπάθεια του κ. Μιχαήλ να υποδείξει στον Δρ. Γεωργίου ότι δεν είχε πλήρη εικόνα της κατάστασης του Ενάγοντα λόγω του ότι δεν είχε ενώπιον του τις ακτινολογικές εξετάσεις του Ενάγοντα δεν απέδωσε καθότι ήταν ο ίδιος ο Ενάγοντας, ο οποίος έχει και το βάρος απόδειξης των ισχυρισμών του, που μέχρι και την ημέρα που κατέθεσε ο ΜΥ στο Δικαστήριο δεν του είχε προσκομίσει τις ακτινολογικές του εξετάσεις. Ευρήματα Με βάση την πιο πάνω αξιολόγηση και την ενώπιον του Δικαστηρίου αποδεκτή μαρτυρία, διαπιστώνεται ότι τα ουσιώδη πραγματικά γεγονότα που συνθέτουν την παρούσα υπόθεση και τα οποία αποτελούν ευρήματα του Δικαστηρίου έχουν ως ακολούθως: • Σύμφωνα με τα παραδεκτά γεγονότα, η Εναγόμενη είναι αποκλειστικά υπεύθυνη για το επίδικο τροχαίο ατύχημα το οποίο είχε ως αποτέλεσμα τον τραυματισμό του Ενάγοντα, ο οποίος κατά την ημερομηνία του δυστυχήματος ήταν ηλικίας 51 χρόνων και ήταν δραστήριος και ενεργητικός, εργαζόταν δε στην Α.Η.Κ. ως μόνιμος υπάλληλος στη θέση του καταγραφέα μετρητών. • Στα πλαίσια εκτέλεσης των καθηκόντων του ως καταγραφέας μετρητών, πέραν του μηνιαίου μισθού του ο Ενάγοντας ελάμβανε και άλλα ωφελήματα και ειδικότερα υπερωρίες, επίδομα οδήγησης και επίδομα φαγητού. • Το επίδομα φαγητού και οδήγησης εκ €9,55 και €2,37 αντίστοιχα καθοριζόταν στη βάση του μισθού και των συλλογικών συμβάσεων της Α.Η.Κ. (το επίδομα οδήγησης καταβαλλόταν για 20-21 ημέρες το μήνα ανεξαρτήτως υπερωριών και το επίδομα φαγητού κάθε Τρίτη), ενώ σε σχέση με τις υπερωρίες ο Ενάγοντας πληρωνόταν 1 προς 1½, δηλαδή για κάθε 4 ώρες υπερωρίες πληρωνόταν για 6 ώρες εργασίας. • Με βάση το περιεχόμενο της Βεβαίωσης του Βοηθού Διευθυντή της Α.Η.Κ., κατά τα έτη 2000 - 2009 ο Ενάγοντας έλαβε τα ακόλουθα ποσά για υπερωρίες και επίδομα φαγητού και οδήγησης: Για το έτος 2000 €850,26 Για το έτος 2001 €2.006,00 Για το έτος 2002 €2.205,94 Για το έτος 2003 €3.192,77 Για το έτος 2004 €4.822,63 Για το έτος 2005 €2.438,71 Για το έτος 2006 €2.793,42 Για το έτος 2007 €839,70 Για το έτος 2008 €270,08 Για το έτος 2009 €356,52 • Σύμφωνα με τον κ. Μιχάλη Ορφανίδη (ΜΕ2), οι υπερωρίες και τα επιδόματα διαφοροποιούνται κάθε έτος ανάλογα με τις ανάγκες της υπηρείας και την εργασία και αφορούν κυρίως την καλοκαιρινή περίοδο. • Αμέσως μετά το τροχαίο ατύχημα και τον τραυματισμό του, ο Ενάγοντας μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο ΤΕΠΑ του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού, παραπονούμενος για πόνο στην οσφυϊκή και αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης και στον δεξιό καρπό. • Από το Ιατρικό Πιστοποιητικό του Δρος. Χρ. Σολομωνίδη, Ορθοπεδικού - Χειρουργού που παρακολούθησε τον Ενάγοντα κατά την παραμονή του στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού (1.10.2004 - 2.10.2004), το οποίο κατατέθηκε ως Τεκμήριο 1 προκύπτουν τα ακόλουθα : -Ο ακτινολογικός έλεγχος έδειξε κάταγμα σκαφοειδούς στη δεξιά πηχεοκαρπική άρθρωση και το μέλος ακινητοποιήθηκε σε γύψινο νάρθηκα σκαφοειδούς. -Ο Ενάγοντας εισήχθηκε για νοσηλεία στο Ορθοπεδικό Τμήμα όπου του εδόθησαν αντιφλεγμονώδη και παυσίπονα, ενώ την 2.10.2004 εξήλθε με οδηγίες να παρακολουθείται στα εξωτερικά ιατρεία. -Στις 13.10.2004 τοποθετήθηκε κυκλοτερώς γύψινος επίδεσμος σκαφοειδούς στο τραυματισμένο μέλος και παράλληλα δόθηκαν οδηγίες για φυσιοθεραπεία στις τραυματισμένες περιοχές της σπονδυλικής στήλης που παρουσίαζαν πόνο και δυσκαμψία λόγω του τραυματισμού αλλά και της προϋπάρχουσας αρθρίτιδας στη σπονδυλική στήλη. -Στις 17.11.2004 αφαιρέθηκε ο γύψινος επίδεσμος από την δεξιά πηχεοκαρπική, ενώ ο ακτινολογικός έλεγχος έδειξε πόρωση του κατάγματος και δόθηκαν οδηγίες για κινητοποίηση της άρθρωσης του καρπού. -Δόθηκε αναρρωτική άδεια μέχρι 30.11.2004 και ο Ενάγοντας υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπεία μέχρι την 20.12.2004. • Ο Ενάγοντας επισκέφθηκε τον Δρ. Σ. Ιωάννου (ΜΕ5) στις 3.10.2004, παραπονούμενος για πόνο στον αυχένα, οσφυική μοίρα, ζάλη και κεφαλαλγίες. Με βάση τα αντικειμενικά ευρήματα του Δρος. Ιωάννου, ο Ενάγοντας παρουσίαζε μυϊκό σπασμό αυχένα και δυσκαμψία της οσφύος, ενώ έφερε γύψινο νάρθηκα στην δεξιά πηχεοκαρπική και ακτινολογικά παρουσίαζε κάταγμα σκαφοειδούς Α2. Ο Δρ. Ιωάννου συνέστησε στον Ενάγοντα χρήση αυχενικού κολλάρου όπως επίσης φαρμακευτική και φυσιοθεραπευτική αγωγή στον αυχένα και στην οσφύ αμέσως μετά την πρώτη επίσκεψη και στην πηχεοκαρπική μετά την αφαίρεση του νάρθηκα. • Ο Ενάγοντας επέστρεψε στα καθήκοντά του με τη λήξη της άδειας ασθενείας και μετά την πάροδο 10 - 15 ημερών και υποβολή παραπόνου από τον ίδιο σε σχέση με την αδυναμία του να εκτελέσει τα καθήκοντά του, τοποθετήθηκε από τον προϊστάμενό του ώστε να εκτελεί χρέη οδηγού των καταγραφέων μετρητών, διενεργώντας παράλληλα 20 - 30 μετρήσεις ημερησίως. • Στη θέση του οδηγού καταγραφέων μετρητών παρέμεινε μέχρι τον Ιούνιο του 2007 οπότε και μετατέθηκε στο Λογιστήριο της Α.Η.Κ. σε θέση στην οποία δεν απολαμβάνει οποιαδήποτε ωφελήματα υπερωριών ή άλλων επιδομάτων φαγητού ή οδήγησης. • Ο Ενάγοντας εξετάστηκε από τον Δρ. Σ. Ιωάννου και τον Ιούνιο του 2005 για σκοπούς έκδοσης του Ιατρικού Πιστοποιητικού ημερομηνίας 8.6.2005 (Τεκμήριο 8), οπότε ο Ενάγοντας παραπονείτο και πάλι για πόνο και δυσκαμψία στον αυχένα. Επίσης, παραπονείτο για πονοκεφάλους και για ενοχλήσεις στην οσφυϊκή μοίρα μετά από παρατεταμένη πεζοπορία και ορθοστασία και στην δεξιά πηχεοκαρπική άρθρωση μετά από ανύψωση μεγάλου βάρους. Κατά την εν λόγω εξέταση παρατηρήθηκε laseque θετικό στις 50◦ στο δεξιό κάτω άκρο και στις 60◦ στο αριστερό κάτω άκρο, οι κινήσεις της δεξιάς πηχεοκαρπικής άρθρωσης ήταν περιορισμένες κατά 5◦ στην έκταση και 5◦ στην κάμψη σε σχέση με την αριστερή πηχεοκαρπική, ενώ το τραύμα του δεξιού σκαφοειδούς είχε πορωθεί. • Ο Ενάγοντας έφερε αυχενικό κολλάρο για ένα μήνα και υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπείες στο φυσιοθεραπευτήριο Στούππας και Καραολής μέχρι 20.12.2004 αρχικά στην οσφύ και τον αυχένα και μεταγενέστερα στην πηχεοκαρπική μετά την αφαίρεση του νάρθηκα. • Κατά την εξέταση του Ενάγοντα από τον Δρ. Χρ. Σολομωνίδη για σκοπούς έκδοσης του Ιατρικού Πιστοποιητικού του ημερομηνίας 21.4.2005 (Τεκμήριο 1), ο Ενάγοντας παραπονείτο για κεφαλαλγία και δυσκαμψία στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης και για ενοχλήσεις στην οσφυϊκή μοίρα. Σε σχέση δε με την τραυματισμένη πηχεοκαρπική, η κατάσταση ήταν καλή και η κινητικότητα είχε αποκατασταθεί σε μεγάλο βαθμό. • Τόσο ο Δρ. Σολομωνίδης όσο και ο Δρ. Σ. Ιωάννου (ΜΕ5) και ο Δρ. Η. Γεωργίου (ΜΥ) συνηγορούν στο ότι η κατάσταση του Ενάγοντα και τα ενοχλήματά του αναμένεται να βελτιωθούν με την πάροδο του χρόνου. • Σύμφωνα με το ιστορικό του Ενάγοντα, υπήρχε προηγούμενο κάταγμα του δεξιού ποδός και του δεξιού χεριού συνεπεία τραυματισμών στο ποδόσφαιρο και ρήξη μηνίσκου του δεξιού γόνατος. Αποτελεί κοινή αποδεκτή ιατρική θέση (ΜΕ5 και ΜΥ) ότι το ιστορικό του γόνατος δεν μπορεί να συσχετιστεί με το μετέπειτα ιστορικό του τραυματισμού του δεξιού καρπού και των μαλακών μορίων στη σπονδυλική στήλη. · Αναφορικά με την προϋπάρχουσα αρθρίτιδα στη σπονδυλική στήλη, κοινή αποδεκτή θέση των ΜΕ5 και ΜΥ είναι ότι ο τραυματισμός του Ενάγοντα συνεπεία του ατυχήματος επιδείνωσε την κατάστασή του αφού: - Αφυπνίστηκε ένα προϋπάρχουν πρόβλημα το οποίο ήταν σε στάδιο ηρεμίας. - Η ένταση της ενόχλησης ήταν σε κάποιο βαθμό μεγαλύτερη από την ένταση της ενόχλησης εάν ο τραυματισμός επεσυνέβαινε σε φυσιολογικό έδαφος. - Ο χρόνος αποκατάστασης ήταν μεγαλύτερος από αυτόν που θα χρειαζόταν εάν ο τραυματισμός συνέβαινε σε φυσιολογικό έδαφος. • Κατά την κλινική εξέταση του Ενάγοντα από τον Δρ. Ηλία Γεωργίου (ΜΥ) στις 27.3.2008 διαπιστώθηκαν τα εξής: - Φυσιολογική κινητικότητα του δεξιού καρπού (έκταση, κάμψη, πλάγιες κινήσεις και στροφικές κινήσεις αντιβραχίου). - Φυσιολογική κινητικότητα των δακτύλων του δεξιού χεριού. - Απουσία μυικής ατροφίας. - Φυσιολογική λειτουργικότητα του νευροαγγειακού και μυοσκελετικού συστήματος του δεξιού άνω άκρου. - Η κινητικότητα ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης βρίσκεται σε πλήρως ικανοποιητικό εύρος σε σχέση με την ηλικία του. - Φυσιολογική λειτουργικότητα του νευροαγγειακού συστήματος των κάτω άκρων. • Τον Μάρτιο του 2008 ο Ενάγοντας εξετάστηκε από το Ιατροσυμβούλιο στο οποίο συμμετείχαν ο Δρ. Χρ. Πάρπας (Ειδικός Παθολόγος - Καρδιολόγος, Ιατρός της Α.Η.Κ.), ο Δρ. Α. Πετρίδης (Διευθυντής της Ορθοπαιδικής Κλινικής - ΜΕ3) και ο Δρ. Σ. Ιωάννου (Ορθοπαιδικός - Χειρούργος - ΜΕ5). Η Έκθεση του Ιατροσυμβουλίου κατατέθηκε στο Δικαστήριο ως Τεκμήριο 7. • Περαιτέρω, ο Ενάγοντας υπέστηκε τις ζημιές και τα έξοδα που έγιναν παραδεκτά και καταγράφονται στη σελίδα 2 πιο πάνω, όπως επίσης άλλα έξοδα τα οποία θα τύχουν εξέτασης στη συνέχεια. Γενικές Αποζημιώσεις Έχει επαρκώς νομολογηθεί ότι οι αποζημιώσεις είναι το μέσο με το οποίο εκτιμάται ο πόνος και η ταλαιπωρία του θύματος και για το λόγο αυτό δεν θα πρέπει να αποσκοπούν στην τιμωρία του προσώπου που φέρεται ως νομικά υπεύθυνο για τα τραύματα του θύματος. Το ύψος των αποζημιώσεων πρέπει να αντανακλά στη φύση και έκταση των τραυμάτων και του πόνου του θύματος. Τα Δικαστήρια ακολουθούν μια ανοδική πορεία στο θέμα της επιδίκασης αποζημιώσεων για σωματικά τραύματα. Η τάση όμως αυτή δεν είναι ανεξέλεγκτη και πρέπει να περιορίζεται μέσα σε λογικά πλαίσια (βλ. Ανδρέας Καΐλας ν. Ανδρέα Παπαχαραλάμπους ως Διαχειριστή της περιουσίας του αποβιώσαντα Κώστα Σαϊττη, Πολ.Εφ. 248/2006, απόφαση ημερ. 29.5.2009, Χαριλάου ν. Νικολάου
(2003)1 ΑΑΔ 1460, Paraskevaides (Overseas) Ltd and Another v. Christofi
(1982)1 CLR 789 και Fysco Constructing Co Ltd v. Γεωργίου
(1991)1 ΑΑΔ 1014 και Μιχαήλ κ.α. ν. Φίλιος Γ. Συκοπετρίτης Λτδ. κ.α.
(2000)1 ΑΑΔ 1049). Όπως έχει τονιστεί από τον πρώην Πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου κ. Πική στην υπόθεση Μαυροπετρή ν Λουκά
(1995)1 ΑΑΔ 66: « Η νομολογία αποκαλύπτει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας και την ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση από τις συνήθεις δραστηριότητες του ανθρώπου. (Βλ. μεταξύ άλλων Paraskevaides (Overseas) Ltd. V. Christofi
(1982)1 CLR 789, Polycarpou v. Adamou
(1988)1 CLR 727, Φοινικαρίδης & άλλη ν. Γεωργίου & άλλων
(1991)1 ΑΑΔ 475, Παναγή ν. Θεοδώρου Πολ. Έφεση 8409, ημερομηνία έκδοσης αποφάσεως 26/11/92, Κωνσταντίνου ν. Ιωάννου Πολ. Έφεση 8179, ημερομηνία έκδοσης αποφάσεως 21/9/93). Σταθερή είναι όμως η αρχή του δικαίου ότι οι αποζημιώσεις πρέπει να είναι κοινωνικά παραδεκτές. Η αποζημίωση για αστικά αδικήματα δεν έχει σκοπό την τιμωρία αλλά την αποκατάσταση. Αυτή τούτη η ατέλεια του χρήματος ως μέσου για αποκατάσταση, δεν πρέπει να επενεργεί προς επαύξηση των αποζημιώσεων.» Περαιτέρω, όπως συνάγεται από τη νομολογία δεν υπάρχει σταθερό μέτρο αποτίμησης του ανθρώπινου πόνου. Οι άλλες αποφάσεις απλά παρέχουν μια γενική καθοδήγηση γιατί δεν υπάρχουν δύο παρόμοιες υποθέσεις που απορρέουν από δυστυχήματα (βλ. Σπύρου ν. Χ"Χαραλάμπους
(1989)1(Ε) ΑΑΔ 298). Κατά τον καθορισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων τα Δικαστήρια αντλούν καθοδήγηση και λαμβάνουν υπόψη το ύψος των αποζημιώσεων που έχουν επιδικαστεί σε προηγούμενες υποθέσεις, εφόσον βέβαια υπάρχει κάποια αναλογία στην έκταση των κακώσεων και στα επακόλουθα τους, πάντοτε όμως και υπό το φως των αλλαγών τόσο της αγοραστικής αξίας του χρήματος όσο και των εξελίξεων της νομολογίας σε συνάρτηση με όποιους άλλους παράγοντες επιδρούν στην περίπτωση (Βλ. Χρίστος Φωτίου ν. Στέλιου Νεοφύτου κ.α.
(2005)1 ΑΑΔ 1511). Αναζητώντας, λοιπόν, νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου για τον καθορισμό γενικών αποζημιώσεων σε παρόμοια ή ίδια τραύματα με αυτά που υπέστηκε ο Ενάγοντας στην προκειμένη περίπτωση εντοπίζονται τα ακόλουθα: Στην υπόθεση Κασιάνα Χαραλάμπους ν. Γιαννάκη Αναστασιάδη
(2003)1 ΑΑΔ 1709, η εφεσείουσα είχε υποστεί σοβαρή κάκωση και θλαστικό τραύμα της ινιακής χώρας του κρανίου, εγκεφαλική διάσειση, σοβαρά διαστρέμματα και θλάσεις αυχένα, θώρακα, ράχεως και οσφύος. Υπέφερε για αρκετό χρόνο από έντονο πόνο, χρησιμοποιούσε κολλάρο και λάμβανε ισχυρά παυσίπονα. Ένα χρόνο μετά το ατύχημα συνέχιζε να υποφέρει από αυχεναλγίες και μυαλγία της ράχεως κυρίως μετά από χειρονακτική εργασία καθώς και με την αλλαγή του καιρού. Το ποσό των γενικών αποζημιώσεων εκ £3.500 που επιδικάστηκε επί πλήρους ευθύνης επικυρώθηκε κατ' έφεση. Στην υπόθεση Παντελής Μεταξά ν. Χαράλαμπου Ιωάννου, Πολιτική Έφεση 84/2007, απόφαση ημερομηνίας 19.11.2010, ο εφεσείοντας ο οποίος ήταν 53 χρόνων κατά την ημέρα της ακρόασης και 48 κατά τον χρόνο του δυστυχήματος, είχε υποστεί πολύ σοβαρό διάστρεμμα και τραυματική ρήξη των συνδέσμων των αρθρώσεων του καρπού της δεξιάς χειρός, με αποτέλεσμα τη διαταραχή της σχέσης του μηνοειδούς και σκαφοειδούς οσταρίου, κάκωση η οποία διαπιστώθηκε και από τη μαγνητική τομογραφία η οποία έγινε έξι περίπου μήνες αργότερα. Ο δεξιός καρπός ακινητοποιήθηκε με γύψο από τον ιδιώτη ιατρό και αναρτήθηκε σε κρεμαστήρα. Παρακολουθείτο κατά διαστήματα ενώ έγινε αλλαγή του γύψου και του συνεστήθη φαρμακευτική αγωγή και αποφυγή οποιασδήποτε εργασίας. Ενάμιση μήνα μετά τον τραυματισμό του ο γύψος αφαιρέθηκε και τοποθετήθηκε επίδεσμος, ενώ ο εφεσείων ακολούθησε φυσιοθεραπευτική αγωγή. Λόγω του τραύματος στο δεξιό καρπό η κάμψη έχει μειωθεί σε μεγάλο βαθμό. Με βάση την αποδεκτή ιατρική μαρτυρία δεν υπήρχε ανάγκη αρθρόδεσης του καρπού, άνκαι δεν αποκλείετο η πιθανότητα δημιουργίας μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας, όμως τυχόν επέμβαση όχι μόνο δεν θα βελτίωνε τη μείωση της κάμψης του καρπού, αλλά υπήρχε και πιθανότητα να την αυξήσει. Παράλληλα, ο εφεσείων υπέστη διάστρεμμα του αυχένα και θλάση μαλακών μορίων, καθώς και σοβαρό διάστρεμμα των ώμων. Κατά το χρόνο της ακρόασης η κινητικότητα του αυχένα ήταν καλή και φυσιολογική. Υπήρχε επίσης πλήρης κινητικότητα της αριστερής ποδοκνημικής άρθρωσης και του ποδός. Η κινητικότητα των ώμων ήταν επώδυνη μόνο σε ακραίες κινήσεις ιδιαίτερα στην απαγωγή, ενώ το εύρος της κάμψης του δεξιού καρπού μειώθηκε κατά το ήμισυ. Ως προς τη δυνατότητα διεξαγωγής εργασίας το δικαστήριο κατέληξε ότι σε παρατεταμένη βαριά χειρωνακτική εργασία ο εφεσείων θα είχε ενοχλήσεις σε ανεκτό επίπεδο, ενώ σε περιόδους έξαρσης λόγω ιδιαίτερων συνθηκών, συνιστάτο η λήψη αναλγητικών. Λόγω του ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε ότι ο εφεσείων δεν είχε σταθερή εργασία με σταθερές απολαβές και έτσι δεν παρεχόταν ακριβής βάση για τον κλασσικό τρόπο υπολογισμού της απώλειας μελλοντικών απολαβών λόγω των καταλοίπων του τραυματισμού του, κατέληξε ότι ο εφεσείων ήταν σε θέση να ασχολείται ως λασιέρης, όπως και προηγουμένως και συνεπώς δεν ετίθετο θέμα συγκεκριμένης απώλειας μελλοντικών απολαβών. Παρά ταύτα, έλαβε υπόψη τις δυσχέρειες στην άσκηση του επαγγέλματός του, το οποίο απαιτεί βαριά χειρωνακτική εργασία και με βάση την ηλικία του εφεσείοντα, καθώς και την ανάγκη λήψης παυσίπονων σε ορισμένες περιπτώσεις, επιδικάστηκε το ποσό των £2,000 υπό μορφή απώλειας εισοδηματικής ικανότητας και το ποσό των £8,000 υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων. Το Ανώτατο Δικαστήριο εξετάζοντας την έφεση αύξησε τις γενικές αποζημιώσεις σε £12,000 αφού ο εφεσείων παρουσιάστηκε ως ένας πολύ ενεργητικός και δραστήριος άνθρωπος, σε μια όχι και τόσο μεγάλη ηλικία και πράγματι υπέστη πόνο και ταλαιπωρία και εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει κάποια δυσκολία κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων του, ενώ σε σχέση με την απώλεια εισοδηματικής ικανότητας το ποσό αυξήθηκε σε £4,000. Στην υπόθεση Ανδρέας Νεοκλέους v. Simon John Worley
(2001)1 ΑΑΔ 652 ο εφεσείων υπέστη βαρύ διάστρεμμα του αυχένα. Τρία χρόνια μετά το δυστύχημα ο θεράπων ιατρός του παρατήρησε μεγάλη αύξηση των οστεοαρθριτικών αλλοιώσεων από αυτές που προϋπήρχαν του τραυματισμού, αύξηση που δεν κρίθηκε φυσιολογική, αποδίδεται δε μερικώς στον τραυματισμό. Επιδικάστηκαν πρωτόδικα αποζημιώσεις ύψους £2,000 οι οποίες κρίθηκαν ανεπαρκείς από το Εφετείο και αυξήθηκαν σε £3,500. Στην υπόθεση Γρηγόρης Κεζαρίδης v. Κώστα Κωνσταντίνου
(2007)1 ΑΑΔ 1373 , ο εφεσίβλητος είχε υποστεί σοβαρό διάστρεμμα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, κακώσεις στην κεφαλή και εγκεφαλική διάσειση. Οι πόνοι στον αυχένα και την κεφαλή συνεχίστηκαν για δεκατέσσερις μήνες και για όλο αυτό το χρονικό διάστημα ο εφεσίβλητος ήταν αναγκασμένος να φορεί κολάρο και να επισκέπτεται τον γιατρό του περίπου δύο φορές τον μήνα. Για κάποια περίοδο υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπεία. Το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε ποσό £6,000 το οποίο επιδικάστηκε πρωτόδικα υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων, παρατηρώντας όμως ότι το ποσό αυτό ήταν πολύ κοντά στο ανώτατο όριο της αποζημίωσης που θα μπορούσε να επιδικαστεί υπέρ του εφεσίβλητου. Έχοντας υπόψη μου όλα τα πιο πάνω και ιδιαίτερα τη φύση και έκταση των τραυμάτων που υπέστηκε ο Ενάγοντας καθώς και τη χρονική διάρκεια του πόνου και της ταλαιπωρίας του, την υποβολή του Ενάγοντα σε φυσιοθεραπεία, ότι συνεπεία του ατυχήματος επιδεινώθηκε η προϋπάρχουσα κατάσταση του και η ύπαρξη οστεοαρθριτικών αλλοιώσεων έκανε τον πόνο πιο έντονο και την περίοδο αποκατάστασης μεγαλύτερη, όπως επίσης και ότι τα τραύματα αυτά τον επηρέασαν ουσιαστικά ενώ ήταν ενεργητικός και δραστήριος (σημείωση: σύμφωνα με τον ΜΕ5 κατά το 2004 ο Ενάγοντας ήταν προπονητής ποδοσφαιρικής ομάδας και έτρεχε κανονικά), όπως επίσης το ότι ο Ενάγοντας εξακολουθεί και θα συνεχίσει να έχει ενοχλήσεις και σταθμίζοντας όλους τους σχετικούς παράγοντες, κρίνω ότι το ποσό των €10.000,00 ως γενικές αποζημιώσεις για τον πόνο και ταλαιπωρία που υπέστηκε συνεπεία των τραυμάτων του είναι δίκαιο και εύλογο. Απώλεια μελλοντικών απολαβών Σε σχέση με την απώλεια απολαβών, είναι καλά καθιερωμένη νομολογιακή αρχή ότι οι απώλειες των εισοδημάτων μέχρι την ημέρα της ακρόασης θα πρέπει να διεκδικούνται και επιδικάζονται υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων, ενώ οι απώλειες ως προς το μελλοντικό χρόνο υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων (Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Σταύρου Στυλιανού κ.ά.
(2002)1 ΑΑΔ 1718, Κυριακή Κολάνη ν. Δημήτρης Ταμπούρας, Πολιτική Έφεση αρ. 151/2007, απόφαση ημερομηνίας 12.7.2010 και Βάσω Μιχαήλ ν. Ανδρέα Ονουφρίου
(2002)1 ΑΑΔ 1349). Ερχόμενη στην αξίωση του Ενάγοντα, θα πρέπει καταρχήν να σημειώσω ότι σε σχέση με τις απολαβές του ο Ενάγοντας απαιτεί αποζημίωση μόνο για την απώλεια μελλοντικών απολαβών και όχι για τα ωφελήματα που απώλεσε από την ημέρα του ατυχήματος ή της τοποθέτησης του στο Λογιστήριο μέχρι την ημέρα έκδοσης της απόφασης. Αναφορικά με τον τρόπο υπολογισμού της απώλειας μελλοντικών απολαβών, υποδεικνύεται από τη νομολογία ότι όπου υφίστανται τα δεδομένα για τον προσδιορισμό του πολλαπλασιαστέου και του πολλαπλασιαστή, η χρήση της μεθόδου που σχετίζεται με αυτούς τους δείκτες είναι η εγκυρότερη (Βλ. Μιχαήλ κ.ά. ν. Φίλιου Γ. Συκοπετρίτη Λτδ κ.ά.
(2000)1 ΑΑΔ 1049). Καθοδηγητική επί του θέματος της χρήσης του πολλαπλασιαστή είναι η υπόθεση Ιωάννης Χριστοδούλου v. Μιχάλη Μπίλλη
(1998)1 ΑΑΔ 164, από την οποία παραθέτω το ακόλουθο απόσπασμα από τις σελίδες 175 και 176, το οποίο θεωρώ διαφωτιστικό: «Ο καθορισμός του συγκεκριμένου αριθμού ο οποίος θα αποτελέσει τον πολλαπλασιαστή είναι έργο του δικαστηρίου. Βλ. Fysco Constructing Co Ltd v. Γεωργίου
(1991)1 ΑΑΔ
- Η διακριτική εξουσία του δικαστηρίου είναι εν προκειμένω ευρεία. Βλ. Mc Gregor on Damages, 134η έκδ., σελ.803, παράγρ. 1176, κάτω από τον τίτλο "Calculation of multiplier". Για τον καθορισμό του πολλαπλασιαστή λαμβάνονται υπόψη διάφοροι παράγοντες όπως η ηλικία του ενάγοντα που όσο πιο μικρή είναι τόσο μεγαλύτερος πρέπει να είναι ο πολλαπλασιαστής, η ηλικία συνταξιοδότησης, η κατάσταση της υγείας του, το κατά πόσο παίρνει ή δεν παίρνει σύνταξη, οι προοπτικές εργοδότησης. Το εισόδημα του ενάγοντα κατά το χρόνο του δυστυχήματος ή το εισόδημα που θα κέρδιζε όπως αυτό μπορεί να προσδιοριστεί με τα στοιχεία που υπάρχουν κατά το χρόνο της δίκης αποτελεί τη βάση για τον καθορισμό του αριθμητικού πολλαπλασιαστή (Βλ. Fysco Constructing Co Ltd v. Γεωργίου (ανωτέρω). Στην παρούσα υπόθεση ο πρωτόδικος δικαστής ορθά καθόρισε τον πολλαπλασιαστή στον αριθμό
- Προσδιόρισε τον συγκεκριμένο αριθμό αφού έλαβε υπόψη την ηλικία του εφεσείοντα και τη φύση της εργασίας του. Βλ. Ioannou & Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 CLR 789, Χριστοφόρου v. Αταλιανή
(1992)1 ΑΑΔ 1114. Η ίδια η φύση του θέματος δεν παρέχει την δυνατότητα θέσπισης απλών και πρακτικών κανόνων που να παρέχουν ομοιόμορφη πρόκριση του κατάλληλου πολλαπλασιαστή σε κάθε υπόθεση. Βλ. Taylor v. O' Connor
(1970)1 All E.R. 365 (H.L.) και Savva v. Savvides and another
(1988)1 CLR 682. O αριθμός που προκρίνεται ως ο πιο κατάλληλος θα πρέπει να αντιπροσωπεύει ικανοποιητικά τη σημερινή αξία της μελλοντικής απώλειας. Βλ. Zachariou v. Elmini Lioness Inc and Another
(1983)1 CLR 415. Λόγω της αβεβαιότητας της ζωής από τη μια και του γεγονότος ότι η πληρωμή των μελλοντικών εισοδημάτων μετά την επιδίκαση τους πληρώνονται προκαταβολικά, ο καθορισμός του πολλαπλασιαστή συνήθως είναι μικρότερος του προσδοκόμενου υπόλοιπου χρόνου ζωής του ενάγοντα.» Όπου, όμως, ελλείπουν τα στοιχεία για αριθμητικό προσδιορισμό μελλοντικής ζημιάς με τη μέθοδο του πολλαπλασιαστή και πολλαπλασιαστέου και η χρήση του συντελεστή είναι αδύνατη ή μη ενδεδειγμένη, το Δικαστήριο προβαίνει σε καθορισμό ενός κατ' αποκοπήν ποσού σε σχέση με την απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων, όπως για παράδειγμα όταν ο τραυματισμένος εξακολουθεί να διατηρεί μεν την εργοδότησή του χωρίς απώλεια εισοδημάτων αλλά λόγω των συνεπειών του τραυματισμού του επηρεάζεται δυσμενώς στην αγορά εργασίας σε περίπτωση που θα χάσει την τωρινή εργοδότησή του. Υποδεικνύεται, ωστόσο, από τη νομολογία ότι η επιλογή που παρέχεται στα δικαστήρια στην κατάλληλη περίπτωση να υπολογίζουν την απώλεια μελλοντικών απολαβών χωρίς τη μέθοδο του συντελεστή, δεν θα πρέπει να αποτρέπει τους ενάγοντες από το να παρουσιάζουν τη δέουσα μαρτυρία για να αποδείξουν την υπόθεσή τους (Βλ. Βάσω Μιχαήλ ν. Ανδρέα Ονουφρίου (πιο πάνω), Δημήτρης Κουμπαρή κ.ά. ν. Δήμου Χρίστου Φούρτη
(2001)1 ΑΑΔ 921 και Ευρυπίδης Συκοπετρίτης Λτδ ν. Λάμπρου Αθηνάκη
(2005)1 ΑΑΔ 844). Στην προκειμένη περίπτωση, για τους λόγους που επεξηγούνται πιο πάνω η μαρτυρία των ΜΕ3 και ΜΕ5 αναφορικά με την ανικανότητα και αδυναμία του Ενάγοντα να εκτελεί βαριά εργασία δεν ικανοποίησε το Δικαστήριο και απορρίφθηκε. Περαιτέρω, επί του θέματος παρατηρούνται τα ακόλουθα: - Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ενάγοντα, η μετάθεση του στο Λογιστήριο έγινε τον Ιούνιο του 2007 ενώ η παραπομπή του στο Ιατροσυμβούλιο της Α.Η.Κ. έλαβε χώρα τον Μάρτιο του 2008. Επομένως, σε εκείνο στάδιο η αναγκαιότητα μετάθεσης του Ενάγοντα δεν προέκυψε μετά από εξέτασή του από οποιοδήποτε ιατρό αλλά βασίστηκε μόνο στα παράπονα που ο ίδιος ισχυρίστηκε ότι υπέβαλε σε σχέση με τις ενοχλήσεις που είχε κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του. - Από το Τεκμήριο 7 προκύπτει ότι η κατάληξη του Ιατροσυμβουλίου βασίστηκε στα παράπονα του Ενάγοντα για «κεφαλαλγία, ζάλη και δυσκαμψία του αυχένα και της οσφυϊκής μοίρας» και στις ακτινογραφίες που λήφθηκαν κατά το χρόνο του ατυχήματος. Επομένως, το συμπέρασμα του Ιατροσυμβουλίου δεν ήταν αποτέλεσμα μιας ενδελεχούς και αντικειμενικής εξέτασης του Ενάγοντα από τους ιατρούς που συμμετείχαν στο Ιατροσυμβούλιο, αλλά συνιστούσε αποδοχή της θέσης του Ενάγοντα ως προς τις ενοχλήσεις που αντιμετώπιζε. Συναφώς σημειώνεται ότι ο Δρ. Σ. Ιωάννου δεν εφοδίασε το Δικαστήριο με τις αναγκαίες πληροφορίες αναφορικά με το είδος της εξέτασης στην οποία ισχυρίστηκε ότι υπέβαλε τον Ενάγοντα και τις διαπιστώσεις του. - Από την πλευρά του Ενάγοντα δεν δόθηκε οποιαδήποτε λογική ή πειστική εξήγηση για το ότι για 2½ χρόνια εκτελούσε χρέη οδηγού των καταγραφέων μετρητών (λαμβάνοντας τα σχετικά επιδόματα και υπερωρίες), χωρίς να παραπονεθεί με οποιοδήποτε τρόπο στους προϊσταμένους του σε σχέση με τους φρικτούς πόνους που ισχυρίζεται ότι είχε και χωρίς στο διάστημα αυτό να επισκεφθεί τον ιατρό που τον παρακολουθούσε μετά τον τραυματισμό του. Επί αυτού υποδεικνύεται ότι οι επισκέψεις του Ενάγοντα στον Δρ. Σολομωνίδη και Δρ. Ιωάννου κατά το 2005 ήταν μόνο για τους σκοπούς έκδοσης των σχετικών ιατρικών πιστοποιητικών (Τεκμήρια 1 και 8). - Επιπρόσθετα, θα αναμενόταν από την πλευρά του Ενάγοντα να προσκομιζόταν μαρτυρία σε σχέση με συγκεκριμένες ενοχλήσεις του Ενάγοντα κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του ή αναφορικά με συχνές απουσίες από την εργασία για το λόγο αυτό, κάτι το οποίο δεν προκύπτει να έγινε. Από την ενώπιον μου μαρτυρία και ειδικότερα αυτή του Ενάγοντα και των ΜΕ3 και ΜΕ5 δεν έχω ικανοποιηθεί ότι ο Ενάγοντας δεν είναι σε θέση να εκτελεί τα καθήκοντα του ως καταγραφέας μετρητών ή ως οδηγός καταγραφέων μετρητών (θέση που απολαμβάνει τα ωφελήματα υπερωριών και επιδομάτων) όπως και έκανε πριν τον Ιούνιο του 2007 και για περίοδο 2 ½ χρόνων. Επιπρόσθετα, ενώ ο Ενάγοντας στα πλαίσια της μαρτυρίας του ανέφερε ότι η εκτέλεση της εργασίας του καταγραφέα μετρητών προϋποθέτει περπάτημα και ανεβοκατέβασμα σκαλών και δόμων στα χωριά, εντούτοις σημειώνονται τα ακόλουθα: - Ο μεν ΜΕ3 περιόρισε την ελαφρά εργασία σε αποφυγή άρσης βαρών και μη εκτέλεση εργασίας που προκαλεί υπερβολική κόπωση ή εμπλέκει σκύψιμο (κάτι που δεν ισχύει στη συγκεκριμένη περίπτωση) και σε σχέση με το οδήγημα ή το περπάτημα ανέφερε ότι αυτά θα μπορούσαν να επηρεάσουν τους πόνους στη μέση και αυχένα μακροχρόνια και έαν γίνονταν για αρκετή ώρα. - Ο δε ΜΕ5 χαρακτήρισε τη βαριά εργασία με τον τρόπο που περιγράφεται στη σελίδα 16 πιο πάνω. Συνεπώς, υπό το φως των πιο πάνω, δεν δικαιολογείται η επιδίκαση οποιουδήποτε ποσού στον Ενάγοντα σε σχέση με την απώλεια μελλοντικών απολαβών. Ειδικές Αποζημιώσεις Αποτελεί καθιερωμένη αρχή ότι οι ειδικές ζημιές πρέπει να καταγράφονται στις έγγραφες προτάσεις και να αποδεικνύονται με συγκεκριμένη σαφή και αποδεκτή μαρτυρία. Η απόδειξη τους κινείται πάντοτε μέσα σε αυστηρά πλαίσια (βλ. Papakokkinou v. Kanther
(1982)1 AAΔ 65, Kakoullou v. Kakoulli
(1985)1 ΑΑΔ 355, Κούνουνα κ.ά ν. Κώστας Κυριάκου & Υιός Λτδ κ.α.
(2001)1 (Γ) ΑΑΔ 2126). Στο σύγγραμμα McGregor on Damages (15η έκδοση, παράγραφος 23), σελίδα 15, αναφέρονται τα ακόλουθα:- "Special damages, on the other hand, are such as the law will not infer from the nature of the act. They do not follow in ordinary course. They are exceptional in their character and, therefore, they must be claimed specially and proved strictly". Στην υπόθεση Ανδρέας Μιχαηλίδης ν. Ανδρέα Δημοσθένους Κακουλλή και άλλων
(1992)1 ΑΑΔ 674 αναφέρεται στις σελίδες 684 και 685 ότι είναι πρωτίστως καθήκον του εφεσείοντα να ικανοποιήσει το Δικαστήριο με αξιόπιστη μαρτυρία για τη βασιμότητα της απαίτησης του και όχι στους εφεσίβλητους να την αντικρούσουν. Όπως έχω αναφέρει, τα κονδύλια των ειδικών αποζημιώσεων για τα οποία υπήρξε αμφισβήτηση από πλευράς υπεράσπισης ήταν τα έξοδα φυσιοθεραπείας εκ €1.563,37 και τα ιατρικά έξοδα του Δρος. Σ. Ιωάννου και τα έξοδα ετοιμασίας του ιατρικού πιστοποιητικού (Τεκμήριο 8) συνολικά ανερχόμενα σε €205,
- Αναφορικά με τα έξοδα φυσιοθεραπείας, για τους λόγους που επεξηγούνται πιο πάνω, η μαρτυρία του φυσιοθεραπευτή κ. Νίκου Καραολή (ΜΕ4) δεν έγινε αποδεκτή. Σημειώνεται επίσης ότι η μαρτυρία του ΜΕ4 για υποβολή του Ενάγοντα σε φυσιοθεραπεία για την περίοδο από 6.10.2004-10.6.2005 δεν συνάδει με τους δικογραφημένους ισχυρισμούς του Ενάγοντα αφού στην παράγραφο 5(Ε) των Λεπτομερειών Σωματικών Βλαβών της Έκθεσης Απαίτησης αναφέρεται ότι ο Ενάγοντας υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπεία μέχρι 20.12.
- Παρόμοια αναφορά γίνεται και στο ιατρικό πιστοποητικό του Δρος. Σολομωνίδη (Τεκμήριο 1). Ωστόσο, σε σχέση με την αναγκαιότητα υποβολής του Ενάγοντα σε φυσιοθεραπεία υπάρχει η ιατρική μαρτυρία του Δρος Ηλία Γεωργίου (ΜΥ), η οποία έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο, σύμφωνα με την οποία 24 φυσιοθεραπείες σε διάστημα 2 μηνών είναι λογικές για τα τραύματα του Ενάγοντα. Με δεδομένη τη μη αμφισβήτηση της χρέωσης των ₤15 για κάθε φυσιοθεραπεία από την πλευρά της Εναγομένης και στη βάση της μαρτυρίας του ΜΥ κρίνω ότι σε σχέση με τα έξοδα της φυσιοθεραπείας δικαιολογείται η επιδίκαση ποσού εκ €615,10 (24 x ₤15= ₤360,00). Αναφορικά με τα έξοδα του Δρος. Σ. Ιωάννου, ο ίδιος ο Δρ. Ιωάννου έδωσε μαρτυρία αναφορικά με την είσπραξη του ποσού των ₤120,00 (το αντίστοιχο σε €205,03) από τον Ενάγοντα σε σχέση με την παρακολούθησή του και την ετοιμασία του ιατρικού πιστοποιητικού ημερομηνίας 8.6.2005 (Τεκμήριο 8), στο οποίο επίσης αναφέρεται το διεκδικούμενο ποσό. Ενόψει και της μη αντεξέτασης του Δρος. Σ. Ιωάννου επί του θέματος, κρίνω ότι δικαιολογείται η επιδίκαση του ποσού των €205,03 στον Ενάγοντα αναφορικά με το κονδύλι αυτό. Τελική Κατάληξη Με βάση τα όσα αναφέρονται πιο πάνω και έχοντας υπόψη την αποδοχή πλήρους ευθύνης από την Εναγομένη, εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον της Εναγομένης για το ποσό των €10.000,00 ως γενικές αποζημιώσεις πλέον €1.374,29 ως ειδικές αποζημιώσεις. Αναφορικά με τον τόκο, με βάση τις καθιερωμένες αρχές, εκτός εάν διαπιστωθεί αδικαιολόγητη καθυστέρηση ή ολιγωρία εκ μέρους του ενάγοντα, επιδικάζεται νόμιμος τόκος από την ημέρα γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος επί του ποσού των γενικών αποζημιώσεων καθώς και επί των ειδικών αποζημιώσεων, μειωμένος όμως κατά το ήμισυ, έτσι ώστε να αντισταθμιστεί το ότι δεν προκύπτει όλη η ζημιά από την αρχή (Βλ. Φοινικαρίδης ν. Γεωργίου
(1991)1 ΑΑΔ 475 και Θεοδούλου ν. A. Panayides Contracting Ltd
(1999)1 AAΔ 2134). Όπως είναι γνωστό, το άρθρο 58Α του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148, μετά των συναφών τροποποιήσεων παρέχει τη δυνατότητα στο Δικαστήριο να επιδικάζει τόκο ίσο με το ύψος του τόκου που καθορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις των εδαφίων
(2),
(3)και
(4)του άρθρου 33 του Περί Δικαστηρίων Νόμου Ν.14/60μετά των συναφών τροποποιήσεων αναφορικά με ολόκληρο ή μέρος του ποσού των αποζημιώσεων που έχουν επιδικαστεί για σωματικές βλάβες ή θάνατο συνεπεία αστικού αδικήματος για ολόκληρη ή για μέρος της περιόδου μεταξύ της ημερομηνίας κατά την οποία γεννήθηκε το αγώγιμο δικαίωμα και της ημερομηνίας καταχώρησης της αγωγής. Μέχρι την πρόσφατη τροποποίηση του περί Δικαστηρίων Νόμου με τον Τροποποιητικό Νόμο (αρ.2), Ν.81(Ι)/2008επιδικαζόταν νόμιμος τόκος ύψους 8%. Από την ημέρα δημοσίευσης του Ν.81(Ι)/2008, δηλαδή την 15.10.2008, ο νόμιμος τόκος μειώθηκε σε 5,5%. Ανάλογη τροποποίηση επέφερε και ο Τροποποιητικός Νόμος του 2008 (Ν.82(Ι)/2008)στο αντίστοιχο άρθρο 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148. Στην προκειμένη περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη ότι η αγωγή καταχωρήθηκε ενάμιση και πλέον χρόνο μετά το ατύχημα (ήτοι 25.5.2006) και η Έκθεση Απαίτησης καταχωρήθηκε ενάμιση χρόνο περίπου μετέπειτα (ήτοι 6.2.2008) χωρίς να δοθεί σχετική εξήγηση, επιδικάζεται τόκος 4% επί του ποσού των €10.000,00 και €1.374,29 για γενικές και ειδικές αποζημιώσεις αντίστοιχα από τη γένεση του αγώγιμου δικαιώματος, ήτοι την 1.10.2004 μέχρι την καταχώρηση της αγωγής, ήτοι την 25.5.2006 και ακολούθως τόκος 8% ετησίως επί του ποσού αυτού από 25.5.2006 μέχρι 14.10.2008 και τόκος 5.5% από 15.10.2008 μέχρι εξοφλήσεως. Τέλος, επιδικάζονται υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον της Εναγομένης τα έξοδα της αγωγής όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ............. Γ. Πετάση-Κορφιώτη, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής Subject: Civil / Other Actions / Final Αναφορά: Τελική/Ατύχημα/Γενικές Αποζημιώσεις και απαίτηση για απώλεια μελλοντικών απολαβών [1] Σημείωση: Όπως ανέφερε ο Ενάγοντας, επέστρεψε στην εργασία του την 1.12.2004 και 10 - 15 ημέρες αργότερα ξεκίνησε να εκτελεί χρέη οδηγού λόγω των πόνων που αισθανόταν στη μέση του. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο