Χριστάκης Νικολαΐδης ν. Χριστάκη Χρυσοστόμου, Αρ. Αγωγής: 4070/01, 12 Οκτωβρίου 2011 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2011:A277 Αρ. Αγωγής: 4070/01 Μεταξύ: Χριστάκης Νικολαΐδης, από τις Δύμες Λεμεσού Ενάγοντα και Χριστάκη Χρυσοστόμου, από την Λευκωσία Εναγομένου Ημερομηνία: 12 Οκτωβρίου 2011 Για ενάγοντα: κος Γιαννάκης Θωμά Για εναγόμενο: κος Δώρος Ιωαννίδης Α Π Ο Φ Α Σ Η Η απαίτηση του ενάγοντα εναντίον του εναγομένου, αφορά ειδικές και γενικές αποζημιώσεις για κατ' ισχυρισμό ζημιές που υπέστη λόγω τροχαίου ατυχήματος που επεσυνέβη στις 23.9.2000, στον κύριο δρόμο Λεμεσού Πλατρών. Η παρούσα δεν αποτελεί βέβαια παράδειγμα συμμόρφωσης με την Συνταγματική επιταγή για σύντομη εκδίκαση των υποθέσεων που οδηγούνται ενώπιον του Δικαστηρίου. Η μεγάλη καθυστέρηση στην εκδίκαση της υπόθεσης, οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η παρούσα συνεκδικάστηκε από συνάδελφο Δικαστή ως προς το θέμα της ευθύνης με σειρά άλλων υποθέσεων που αφορούν την ίδια οδική σύγκρουση. Η απόφαση του συναδέλφου για το ζήτημα της ευθύνης, δόθηκε στις 9.9.
- Σύμφωνα με την πιο πάνω απόφαση, αποκλειστική ευθύνη για το ατύχημα φέρει ο εναγόμενος. Μετά την έκδοση απόφασης για το θέμα της ευθύνης, οι αγωγές αποσυνδέθηκαν προκειμένου να εκδικαστούν ξεχωριστά ως προς το ζήτημα των αποζημιώσεων. Η παρούσα τέθηκε ενώπιον μου τον Σεπτέμβριο του
- Δόθηκαν ορισμένες αναβολές μετά από αιτήματα των Δικηγόρων, οι οποίοι διαβεβαίωναν το Δικαστήριο ότι βρίσκονταν πολύ κοντά σε εξώδικο συμβιβασμό, ο οποίος όμως δυστυχώς δεν κατέστη δυνατό να επιτευχθεί. Η ακρόαση της υπόθεσης ως προς το θέμα της ευθύνης, ξεκίνησε τελικά τον Φεβρουάριο του 2011 και ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του ιδίου έτους. Μαρτυρία Θα παραθέσω στην συνέχεια σύνοψη της δοθείσας μαρτυρίας αφού σκοπός δεν είναι η αναπαραγωγή του συνόλου της μαρτυρίας που δόθηκε στο Δικαστήριο. Εκτενέστερη ανάλυση θα γίνει όπου χρειάζεται κατά το στάδιο αξιολόγησης της μαρτυρίας. Ως Μ.Ε.1 κατέθεσε ο ίδιος ο ενάγοντας. Σύμφωνα με γραπτή του δήλωση, κατά το χρόνο του ατυχήματος ήταν ηλικίας 43 ετών και δεν αντιμετώπιζε κανένα πρόβλημα υγείας. Εργαζόταν για πάρα πολλές ώρες σε γεωργικές εργασίες, ανάλογα με την εποχή του χρόνου χωρίς ποτέ να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε δυσκολία με την υγεία του. Προς τον σκοπό αυτό, χρησιμοποιούσε με μεγάλη άνεση τον γεωργικό εξοπλισμό που διέθετε ως επαγγελματίας γεωργός, συμπεριλαμβανομένου και χειροκίνητου τρακτέρ. Καλλιεργούσε συνολικά 27 δεκάρια γης στην ορεινή Πιτσιλιά που αποτελούνταν από φρουτόδεντρα καθώς και από εποχιακά φθαρτά. Μέχρι και την ημερομηνία του ατυχήματος στις 23.9.00, καλλιεργούσε όλα τα κτήματα μόνος του χωρίς ποτέ να χρειαστεί να εργοδοτήσει οποιονδήποτε. Μετά τον τραυματισμό του στις 23.9.00, μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο Λεμεσού. Πονούσε στο αριστερό γόνατο του και αριστερά στην περιοχή των νεφρών. Είχε επίσης πονοκέφαλο και ζαλιζόταν. Ο γιατρός των Α' Βοηθειών του είπε ότι είχα τραύμα στο κεφάλι, το οποίο και έραψε. Παρουσίασε επίσης αιματουρία και ήταν γεμάτος μώλωπες και γδαρσίματα σε όλο του το σώμα. Στις 27.9.00 απολύθηκε από το νοσοκομείο, το οποίο όμως επισκεπτόταν στην συνέχεια στα εξωτερικά ιατρεία για παρακολούθηση της πορείας της υγείας του. Ακολούθως, το τραύμα στο γόνατο του επιδεινώθηκε. Παρά την φυσιοθεραπεία στην οποία υποβαλλόταν στο Νοσοκομείο Κυπερούντας, το γόνατο του ήταν πρησμένο και είχε φοβερούς πόνους. Επιπλέον, αδυνατούσε να πατήσει το αριστερό του πόδι και όταν το έπραττε, έχανε την ισορροπία του. Για τους πιο πάνω λόγους, αποφάσισε να επισκεφθεί ιδιώτη γιατρό. Τον Δεκέμβριο του 2000, τον είδε ο ορθοπεδικός Δρ Σιμιλλίδης. Αφού τον εξέτασε, διαπίστωσε πλήρη ρήξη του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου καθώς και άλλες βλάβες στο αριστερό γόνατο. Του ανέφερε επίσης ότι στην περιοχή της οσφυϊκής μοίρας, υπήρχε σοβαρό πρόβλημα με ένα μεσοσπονδύλιο δίσκο. Αναφορικά με το γόνατο, ο Δρ Σιμιλλίδης του σύστησε να υποβληθεί άμεσα σε εγχείρηση. Στις 2.3.01 τον εγχείρησε ο Δρ Σιμιλλίδης στην Πολυκλινική Υγεία, στην οποία νοσηλεύθηκε για τρεις μέρες. Για έξη εβδομάδες μετά την εγχείρηση, είχε νάρθηκα στο αριστερό πόδι και κινείτο με πατερίτσες. Ένα μήνα μετά την εγχείρηση, ο γιατρός Σιμιλλίδης του έβαζε ενέσεις στο γόνατο, οι οποίες του προκαλούσαν μεγάλους πόνους, κάψιμο και ταλαιπωρία. Συνέχισε να επισκέπτεται τον Δρ Σιμιλλίδη τακτικά στο ιατρείο του μέχρι το τέλος του
- Μετά το 2001, τον επισκέπτεται σταθερά κάθε μήνα λόγω προβλημάτων και πόνων, ιδιαίτερα στο χειρουργηθέν γόνατο. Ο Δρ Σιμιλλίδης, του συνέστησε να αλλάξει εργασία και να αποφεύγει τις χειρωνακτικές δουλειές που επηρεάζουν το γόνατο και την μέση. Του ανέφερε ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει στο γόνατο και την μέση, συνιστούν λειτουργική αναπηρία 50% και αν δεν προσέξει, στο τέλος η κατάσταση του θα επιδεινωθεί. Τον Ιούλιο του 2002, η κατάσταση στο γόνατο του επιδεινώθηκε απότομα και ένιωθε πολύ επίμονους και έντονους πόνους. Μετά από μαγνητική τομογραφία που υπέδειξε ο Δρ Σιμιλλίδης, διαφάνηκε ότι έπρεπε να υποστεί νέα εγχείρηση. Στις 26.3.03, υποβλήθηκε εκ νέου σε εγχείρηση στην Πολυκλινική Υγεία. Ήταν όπως είπε ο μάρτυρας, με άδεια ασθενείας από τον τραυματισμό του μέχρι 31.8.
- Μετά την εγχείρηση στις 26.3.03, ξεπέρασε τους έντονους πόνους πλην όμως μέχρι σήμερα αντιμετωπίζει πολύ σοβαρά προβλήματα. Η κατάσταση στο αριστερό του γόνατο και την μέση γίνεται σταθερά χειρότερη χρόνο με τον χρόνο. Πρόσφατη μαγνητική τομογραφία, κατέδειξε έντονες οστεοαρθριτικές αλλαγές και οστεοαρθρίτιδα. Η άποψη του Δρ Σιμιλλίδη είναι ότι η κατάσταση του θα χειροτερέψει σταθερά και θα χρειαστεί στο μέλλον να υποστεί εγχείρηση αλλαγής γονάτου, η οποία θα στοιχίσει αρκετά και θα τον ταλαιπωρήσει σε μεγάλο βαθμό. Παρά τις προσπάθειες του να εξεύρει άλλη εργασία, αυτό κατέστη αδύνατο λόγω της ελάχιστης μόρφωσης που έχει και επειδή η μόνη εργασία που γνωρίζει είναι αυτή του γεωργού. Λόγω του γεγονότος αυτού, περιόρισε την έκταση που καλλιεργούσε και αναγκάστηκε να εργοδοτεί εργάτες, γεγονός που μειώνει αισθητά το εισόδημα του. Του στοιχίζει όπως είπε, ετησίως η αγορά εργασιών γύρω στα €5.800,
- Στην συνέχεια, ο ενάγοντας αναφέρθηκε στις ειδικές ζημιές που έχει υποστεί από το ατύχημα, καταθέτοντας προς τούτο σχετικά τεκμήρια. Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι συνεχίζει να εργάζεται ως γεωργός καθ' όλη την διάρκεια του χρόνου. Σε σχέση με τον φόρο εισοδήματος που δήλωνε μετά το ατύχημα, ισχυρίστηκε ότι κατά το 2000 δήλωσε το ποσό των £5.000,00 σε αντίθεση με το 1993 που δήλωσε £2.000,
- Του υπεβλήθη ως εκ τούτου από τον συνήγορο υπεράσπισης ότι δεν έχει υποστεί ζημιά από το ατύχημα αφού φαίνεται ότι τα έσοδα του έχουν αυξηθεί. Απάντησε ότι μετά το ατύχημα, εργοδοτούσε εργάτες και τα χρήματα τα οποία τους έδινε θα μπορούσε να τα επωφεληθεί ο ίδιος αν δεν είχε τραυματιστεί. Στη συνέχεια, ανέφερε ότι επισκέφθηκε τον Δρ Σιμιλλίδη μετά που διαπίστωσε ότι η φυσιοθεραπεία που συνέστησαν οι γιατροί του Νοσοκομείου δεν τον βοήθησε ουσιαστικά. Αυτό αποδείχθηκε στην συνέχεια αφού μετά την μαγνητική τομογραφία που συνέστησε ο Δρ Σιμιλλίδης, διαφάνηκε ότι χρειαζόταν εγχείρηση. Ως Μ.Ε.2 κατέθεσε ο Δρ Φίλιππος Σιμιλλίδης. Αναγνώρισε και υιοθέτησε τα ιατρικά πιστοποιητικά που εξέδωσε για τον ενάγοντα (τεκμ. 3, 4 και 5). Ήταν η θέση του ότι σήμερα 10 χρόνια μετά το ατύχημα, ο ενάγων παρουσιάζει μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα στο χειρουργημένο γόνατο. Σε κάποια χρόνια όπως είπε, ο ενάγοντας θα νιώθει πόνο και ενοχλήματα στο γόνατο και θα έχει δυσκολία στο βάδισμα. Θα χρειαστεί δε ολική αρθροπλαστική του αριστερού γόνατος. Μία τέτοια ολική αρθροπλαστική στοιχίζει σήμερα, με τρεις μέρες νοσηλεία χωρίς επιπλοκές, γύρω στις €10.000,
- Οι οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις στο γόνατο, προκύπτουν κατά τον μάρτυρα από μαγνητική τομογραφία, στην οποία ο ίδιος παρέπεμψε τον ενάγοντα (τεκμ. 6). Είδε το ιατρικό πιστοποιητικό που εξέδωσε ο Δρ. Ηλίας Γεωργίου εκ μέρους της υπεράσπισης και δεν συμφωνεί με αυτό. Ο ενάγοντας κατά τον μάρτυρα, σήμερα έχει δυσκαμψία στην άρθρωση, δεν μπορεί να προβεί σε βαθύ κάθισμα και αδυνατεί να ανεβοκατεβαίνει σε σκάλες και δέντρα. Ως εκ τούτου, είναι επικίνδυνο για την υγεία του να ασκεί το επάγγελμα του γεωργού. Ανέφερε τέλος ότι ο Δρ Ηλίας Γεωργίου δεν χειρουργεί σε αντίθεση με τον ίδιο που χειρουργεί παρόμοια τραύματα πολύ τακτικά. Στο ιατρικό του πιστοποιητικό (τεκμ. 3), αναφέρεται σε αφαίρεση μηνίσκου. Εξήγησε ότι δεν εννοεί ολική αφαίρεση αλλά μερική μηνισκεκτομή. Ο υπόλοιπος μηνίσκος αν είναι υγιής δεν αφαιρείται. Αν αφαιρούσε ολόκληρο τον μηνίσκο θα αναφερόταν σε ολική μηνισκεκτομή, κάτι που δεν προκύπτει από τα υπόλοιπα ιατρικά του πιστοποιητικά. Όσον αφορά την εγχείρηση στους χιαστούς, ισχυρίσθηκε ότι δεν υπήρξε καθυστέρηση και ότι η επιδείνωση του τραύματος σχετίζεται με το οδικό ατύχημα. Σε πλείστες περιπτώσεις όπως είπε, οι χιαστοί χειρουργούνται αρκετό χρονικό διάστημα μετά τον τραυματισμό, πιθανόν μετά και από χρόνια. Στην αντεξέταση, του υποβλήθηκε ότι όφειλε να γράψει στο πιστοποιητικό του την φράση «μερική μηνισκεκτομή» και ότι η αναφορά του σε αφαίρεση μηνίσκου είναι ψευδής. Ο μάρτυρας απάντησε ότι για τον ίδιο είναι αυτονόητο ότι πρόκειται για μερική αφαίρεση μηνίσκου αφού αν αφαιρείτο ολόκληρος ο μηνίσκος θα έπρεπε να γράψει την φράση «ολική μηνισκεκτομή». Όσον αφορά τα τραύματα στην οσφυϊκή μοίρα, ο ίδιος δεν προέβη σε θεραπεία αλλά σύστησε στον ενάγοντα να δει ειδικό νευροχειρούργο. Σε σχέση με το ζήτημα αυτό, ο Δρ Χρονίδης του Νοσοκομείου Λεμεσού αναφέρεται κατά τον μάρτυρα σε κάκωση νεφρικής χώρας, πράγμα που σημαίνει ότι όντως υπήρχε τραυματισμός στην περιοχή. Παρόλα αυτά, δήλωσε στην συνέχεια ότι όσον αφορά το πρόβλημα στην οσφυϊκή μοίρα πέραν της συμβουλής για νευροχειρούργο, ο μάρτυρας έδωσε στον ενάγοντα αντιφλεγμονώδη θεραπεία. Ο ίδιος δεν γνώριζε κατά πόσο προϋπήρχε πρόβλημα δισκοπάθειας, ανέφερε όμως ότι αυτή μπορεί να προέλθει και από τραυματισμό στην περιοχή. Του υπεβλήθη ότι η οστεοαρθρίτιδα του ενάγοντα δεν είναι μετατραυματική, αλλά αποτέλεσμα της εργασίας και της ηλικίας του. Του υπεβλήθη επίσης ότι όφειλε να εξετάσει και τα δυο γόνατα του ενάγοντα για να πιστοποιήσει ότι δεν πρόκειται για μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα αφού και το άλλο μην τραυματισθέν γόνατο θα είχε περίπου τα ίδια προβλήματα. Απάντησε ότι δεν υπήρχε λόγος να εξετάσει και τα δυο γόνατα αφού ο ενάγοντας προσήλθε στο ιατρείο του μετά από τραυματισμό σε ένα συγκεκριμένο γόνατο. Επίσης, ο ενάγοντας δεν του παραπονέθηκε για πόνο και στα δυο γόνατα. Τέλος, ο μάρτυρας επανέλαβε ότι το πιο πιθανόν είναι ο ενάγοντας να χρειαστεί πλήρη αρθροπλαστική, η οποία θα βελτιώσει σοβαρά το πρόβλημα στο γόνατο. Αυτό γιατί ο ίδιος επιθυμεί να κινείται και να εργάζεται. Στη συνέχεια, έγινε αποδεκτό και από τις δυο πλευρές ως παραδεκτό γεγονός, το ιατρικό πιστοποιητικό του Δρ Χρονίδη, του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού (τεκμ. 2). Έγινε επίσης παραδεκτό γεγονός για την αλήθεια του περιεχομένου του, το τεκμήριο 43 που αφορά επίσης Ιατρικό Πιστοποιητικό του Νοσοκομείου Λεμεσού. Τέλος, έγιναν αποδεκτές και από τις δυο πλευρές, οι ειδικές ζημιές που έχει υποστεί ο ενάγοντας, οι οποίες καθορίσθηκαν εκ συμφώνου στο ποσό των €13.754,
- Οι πιο πάνω ειδικές ζημιές, αφορούν απώλειες του ενάγοντα ως προς την εργασία και τα ιατρικά του έξοδα. Μετά την εξέλιξη αυτή, παρέμεινε προς εκδίκαση μόνο το ζήτημα των Γενικών Αποζημιώσεων. Ως Μ.Υ. 1 κατέθεσε ο Δρ. Ηλίας Γεωργίου. Είναι γιατρός ορθοπεδικός από το
- Εργάστηκε στο Manchester Αγγλίας όπου έκαμε όπως είπε, χιλιάδες εγχειρήσεις. Όσον αφορά την επέμβαση αφαίρεσης μηνίσκου, την χαρακτήρισε ως εγχείρηση ρουτίνας. Ο ίδιος έκαμε γύρω στις 1500 εγχειρήσεις αφαίρεσης μηνίσκου στην Αγγλία και άλλες 500 όταν επέστρεψε στην Κύπρο. Η επέμβαση χιαστού όμως, είναι όπως είπε διαφορετικής φύσης. Η εγχείρηση αυτή γίνεται κατά κύριο λόγο στην Αγγλία όπου υπάρχουν και τα κατάλληλα μέσα. Από το 2005 λόγω φυσικής κόπωσης, άλλαξε όπως είπε τον τρόπο εργασίας του. Σταμάτησε τις εγχειρήσεις και αφοσιώθηκε σε συγγραφικό έργο καθώς και σε λειτουργία τουριστικής επιχείρησης που διατηρεί στην Πάφο. Ο μάρτυρας αναγνώρισε και υιοθέτησε το τεκμήριο 39 που είναι η έκθεση που συνέταξε μετά που εξέτασε τον ενάγοντα. Στην πιο πάνω ιατρική έκθεση, ο μάρτυρας απαντά στην ουσία στις ιατρικές γνωματεύσεις του Δρ Σιμιλλίδη (Μ.Ε.2) όπως κατατέθηκαν στο Δικαστήριο με την μορφή ιατρικών εκθέσεων (τεκμ. 3, 4 & 5). Σε γενικές γραμμές, η θέση του είναι ότι κάποια ιατρικά ευρήματα όπως η προβολή στον μεσοσπονδύλιο δίσκο και η οστεοαρθρίτιδα δεν είναι τραυματικής φύσης και από πρακτικής πλευράς δεν απουσιάζουν από άτομα πέραν των 30 ετών στον φυσιολογικό πληθυσμό. Ιδιαίτερα στην περίπτωση του ενάγοντα, ο οποίος ασχολείται με γεωργικές εργασίες για πάρα πολλά χρόνια, τα πιο πάνω ευρήματα τα χαρακτήρισε ως φυσιολογικά. Ειδικότερα για τους ισχυρισμούς του Μ.Ε.2 περί τραυματικής δισκοπάθειας, ισχυρίστηκε ότι η τραυματική δισκοπάθεια δεν είναι καν αποδεκτή στην ιατρική επιστήμη από πλείστους ερευνητές. Ορισμένοι ερευνητές της Γερμανικής σχολής την αποδέχονται αλλά και αυτοί μόνο ως εξαιρετικής σπανιότητας. Όσον αφορά την εγχείρηση στον μηνίσκο, ο μάρτυρας ανέφερε ότι ο Μ.Ε.2 εφόσον προέβη σε μερική μηνισκεκτομή θα έπρεπε να το αναφέρει ρητά στην έκθεση του. Ιατρικώς ο όρος μηνισκεκτομή που ο Μ.Κ.2 έγραψε στην έκθεση του, σημαίνει ολική αφαίρεση μηνίσκου. Επιπλέον, αν αφαιρείτο έστω μερικώς ο μηνίσκος, τότε λογικά το γεγονός αυτό θα έπρεπε να φαίνεται στην δεύτερη μαγνητική τομογραφία που έγινε στις 31.7.02 (τεκμ. 42) και είναι μεταγενέστερη της ισχυριζόμενης εγχείρησης. Όμως, όπως προκύπτει από το τεκμήριο 42, δεν αποτελεί εύρημα του ακτινολόγου ότι απουσιάζει μέρος του μηνίσκου. Όσον αφορά την κατ' ισχυρισμό οστεοαρθρίτιδα, επανέλαβε ότι αυτή δεν είναι τραυματικής μορφής και ότι ο ενάγοντας δεν έχει παραπάνω πιθανότητες από οποιονδήποτε άλλο φυσιολογικό άνθρωπο να υποστεί αρθροπλαστική εγχείρηση. Σε σχέση με τους ισχυρισμούς για αναπηρία 50%, ήταν η θέση του ότι σύμφωνα με τα δικά του κλινικά ευρήματα δεν μπορεί να στηριχθεί η άποψη για λειτουργική αναπηρία του ενάγοντα. Αντεξεταζόμενος, ανέφερε ότι ήρθε από την Αγγλία το 1976 και εργάστηκε στην Κύπρο ως Χειρούργος Ορθοπεδικός. Του υποβλήθηκε ότι τα τελευταία χρόνια δεν ασκεί ιατρική και ότι οι μοναδικοί πελάτες του, είναι οι ασφαλιστικές εταιρείες. Διαφώνησε, αναφέροντας ότι βλέπει ασθενείς ανεξαρτήτως τροχαίων ατυχημάτων, παρότι το μεγαλύτερο μέρος των ασθενών του, προέρχονται από δικηγόρους των οποίων οι πελάτες τραυματίσθηκαν σε τροχαία. Επίσης, δικηγόροι ασφαλιστικών εταιρειών του ζητούν να εξετάσει τραυματίες από οδικά ατυχήματα εκ μέρους των πελατών τους. Αρνήθηκε ότι η μαρτυρία του δόθηκε αποκλειστικά για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της ασφαλιστικής εταιρείας. Ισχυρίσθηκε δε ότι είναι στην ίδια θέση με τον θεράποντα ιατρό να γνωματεύσει επί της κατάστασης του ασθενούς αφού και οι δυο στηρίζονται στα ίδια στοιχεία, όπως ακτινογραφίες, τομογραφίες και κλινική εξέταση. Βρίσκεται μάλιστα σε καλύτερη θέση όπως είπε από τον θεράποντα ιατρό να γνωρίζει την κατάσταση του ασθενούς εφόσον η δική του εξέταση είναι πιο πρόσφατη. Μόνο στις περιπτώσεις της πλήρους αποκατάστασης των τραυμάτων, ο θεράπων ιατρός είναι σε καλύτερη θέση να γνωματεύσει από τον ίδιο. Στη συνέχεια, ο μάρτυρας αναφέρθηκε στις κατ' ισχυρισμόν οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις που παρουσιάζει το γόνατο του ενάγοντα. Ισχυρίσθηκε ότι αυτές δεν είναι τραυματικής φύσης. Για να αξιολογήσει όπως είπε κάποιος με ασφάλεια το στοιχείο αυτό θα έπρεπε να υπήρχε ανάλογη εξέταση του μη τραυματισθέντος γονάτου. Αυτό δεδομένης της ηλικίας του ενάγοντα που είναι 55 ετών όπου η οστεοαρθρίτιδα είναι συχνή. Κυρίως δε, σε άτομα όπως ο ενάγων που ασχολούνται με γεωργικές εργασίες. Ο ίδιος δεν είναι σε θέση να πει ότι πρόκειται για μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα εκτός εάν εξετασθεί και το άλλο γόνατο και αυτό κριθεί ως φυσιολογικό. Σε ερώτηση κατά πόσο έπρεπε ο Μ.Ε.2 να εγχειρήσει τους μηνίσκους του ενάγοντα, απάντησε ότι όταν υπάρχει ρήξη μηνίσκου είναι αναγκαία η επέμβαση. Παραμένει όμως κατά τον ίδιο, ανεξήγητο το πώς εξακολουθούν να φαίνονται οι ρήξεις σε μετεγχειρητική μαγνητική τομογραφία, εκτός και εάν υπήρχε νέος τραυματισμός και με τον όρο ότι δεν έγιναν εκτομές στον μηνίσκο αλλά μερική αφαίρεση. Όμως, περισσότερη σύγχυση δημιουργείται διότι δεν φαίνεται όπως είπε από την μεταγενέστερη μαγνητική τομογραφία (τεκμ. 42), να έγινε μερική αφαίρεση μηνίσκου. Αγορεύσεις: Ο δικηγόρος του ενάγοντα στην αγόρευση του, αναφέρθηκε εκτεταμένα στην δοθείσα ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία. Ήταν η θέση του ότι το Δικαστήριο θα πρέπει να αποδεχθεί την μαρτυρία του Μ.Ε.2 Δρ Σιμιλλίδη και να απορρίψει την μαρτυρία του Μ.Υ.1 Δρ Γεωργίου. Ο Δρ Σιμιλλίδης, είναι ο θεράπων ιατρός του ενάγοντα και όπως ανέφερε στο Δικαστήριο, έχει προβεί σε χιλιάδες εγχειρήσεις για παρόμοια τραύματα στα γόνατα. Αντιθέτως, ο Δρ. Γεωργίου, εξέτασε τον ενάγοντα μόνο για σκοπούς έκδοσης ιατρικού πιστοποιητικού, εννέα και πλέον χρόνια μετά το ατύχημα. Η μαγνητική τομογραφία (τεκμ. 46), αναφέρεται σαφώς κατά τον συνήγορο σε οστεοαρθρίτιδα τραυματικής φύσης, σε αντίθεση με την πρόγνωση του Δρ Γεωργίου, ο οποίος παραγνώρισε πλήρως τα ευρήματα του τεκμηρίου
- Θέση του συνηγόρου για τον ενάγοντα, είναι ότι ο Δρ Γεωργίου δεν είναι αντικειμενικός και η μαρτυρία του θα πρέπει να απορριφθεί. Θα πρέπει δε να γίνει αποδεκτή στο σύνολο της, η ιατρική γνωμάτευση του Δρ Σιμιλλίδη και ειδικότερα η πρόγνωση του ότι είναι πολύ πιθανόν στο μέλλον, ο ενάγοντας να χρειαστεί ολική αλλαγή γονάτου. Το ίδιο ισχύει και για τα προβλήματα στο μεσοσπονδύλιο δίσκο. Είναι η θέση του συνηγόρου ότι αυτά οφείλονται στον τραυματισμό λόγω του ατυχήματος με δεδομένη την αναντίλεκτη μαρτυρία του ενάγοντα ότι πριν το ατύχημα δεν αντιμετώπιζε κανένα πρόβλημα υγείας. Όσον αφορά την ρήξη συνδέσμου θα πρέπει να προτιμηθεί η μαρτυρία του Δρ Σιμιλλίδη που είναι εξαιρετικά έμπειρος, σε αντίθεση με τον Δρ Γεωργίου που παραδέχθηκε ότι δεν έκαμε εγχειρήσεις συνδέσμων και ως εκ τούτου μόνο θεωρητικά μπορούσε να καταθέσει για τα ζητήματα αυτά. Ενόψει των τραυματισμών του ενάγοντα, την ηλικία του αλλά και την εξαιρετικά πιθανή ανάγκη να χρειαστεί εγχείρηση ολικής αρθροπλαστικής, ο συνήγορος εισηγήθηκε ότι θα πρέπει να του επιδικασθεί υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων το ποσό των €70.000,
- Επιπλέον, ο ενάγων θα υφίσταται εφ' όρου ζωής απώλεια εισοδήματος, η οποία ισούται με τα χρήματα που πληρώνει για την εργοδότηση ξένου εργάτη. Σε περίπτωση δε που κριθεί ότι δεν υπάρχουν όλα τα στοιχεία ενώπιον του Δικαστηρίου για να υπολογισθεί η απώλεια εισοδήματος του ενάγοντος, ο συνήγορος εισηγήθηκε ότι το Δικαστήριο θα μπορούσε κατ' αποκοπή να επιδικάσει στον ενάγοντα ένα ποσό για απώλεια μελλοντικών απολαβών. Στο ποσό δε των γενικών αποζημιώσεων θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και να αποτελέσει ξεχωριστό κεφάλαιο, το ποσό που θα απαιτηθεί μελλοντικά για την αλλαγή γονάτου, σύμφωνα με την μαρτυρία του Δρ Σιμιλλίδη, που δεν αμφισβητήθηκε. Ο συνήγορος του εναγομένου στη δική του αγόρευση, επίσης αναφέρθηκε εκτεταμένα στην δοθείσα μαρτυρία και ιδιαίτερα στην μαρτυρία των δυο ιατρών. Προβαίνοντας σε εκτενή παράθεση των εκ διαμέτρων αντίθετων γνωματεύσεων των δυο ιατρών, εισηγήθηκε ότι θα πρέπει να γίνει αποδεκτή η θέση του Δρ Γεωργίου, η οποία είναι πιο αιτιολογημένη και στηρίζεται επιπλέον στα ευρήματα των μαγνητικών τομογραφιών. Σε σχέση με τα κατ' ισχυρισμό τραύματα στην σπονδυλική στήλη, αναφέρθηκε στο ιατρικό πιστοποιητικό του Νοσοκομείου, στο οποίο δεν γίνεται καμία αναφορά για τέτοιο τραυματισμό. Ο Δρ Σιμιλλίδης παραδέχθηκε ότι δεν προέβη σε οποιαδήποτε θεραπεία για την σπονδυλική στήλη αλλά έδωσε μόνο αναλγητικά χάπια. Επί του θέματος, ο Δρ Γεωργίου επεξήγησε ότι όσα αναφέρονται στο τεκμήριο 43 για την σπονδυλική στήλη δεν είναι τραυματικά αλλά αφορούν προϋπάρχουσες αλλοιώσεις. Ο συνήγορος του εναγομένου έκαμε επίσης ιδιαίτερη μνεία στην μαγνητική τομογραφία (τεκμ. 40), στην οποία καμία αναφορά δεν γίνεται για πλήρη ρήξη πρόσθιου χιαστού σε αντίθεση με τα όσα αναφέρει ο Δρ Σιμιλλίδης στην έκθεση του (τεκμ. 3). Ο συνήγορος αναφέρθηκε τέλος, στη θέση του Δρ Γεωργίου ότι ο ενάγοντας έχει πλήρη λειτουργία του αριστερού γόνατος που επανήλθε σε φυσιολογικά επίπεδα και την απόρριψη εκ μέρους του ως εκτός πραγματικότητας, των ισχυρισμών του Δρ Σιμιλλίδη για ανάγκη μελλοντικής αρθροπλαστικής. Ακολούθως, ο συνήγορος με παραπομπή σε νομολογία, εισηγήθηκε ότι υπό τας περιστάσεις, το ποσό των €20.000,00 αποτελεί εύλογη αποζημίωση για τα τραύματα του ενάγοντα. Αξιολόγηση μαρτυρίας Είχα την ευκαιρία στην ζωντανή ατμόσφαιρα της Δίκης να παρακολουθήσω με προσοχή όλους τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον μου και είμαι σε θέση να αξιολογήσω την μαρτυρία τους. Ο ενάγοντας δεν μου έκανε καθόλου καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Ήταν εμφανής η προσπάθεια του να ενισχύσει την δική του εκδοχή για τα γεγονότα παρά το να πει την αλήθεια στο Δικαστήριο. Στα πλαίσια αυτά υπέπεσε σε σημαντικές αντιφάσεις, καθοριστικές στην κρίση της αξιοπιστίας του. Αναφέρω ενδεικτικά ότι στην κυρίως εξέταση, προσπάθησε να πείσει ότι υπέστη σημαντική μείωση των εισοδημάτων του λόγω των τραυμάτων που υπέστη από το ατύχημα. Στην αντεξέταση όμως, δέχθηκε ότι ενώ πριν το ατύχημα δήλωνε εισόδημα στο φόρο εισοδήματος το ποσό των £2000,00 ετησίως, στα χρόνια μετά το ατύχημα δήλωνε ετήσιο εισόδημα μέχρι και £5000,
- Ο ενάγοντας δεν μπόρεσε να δώσει καμία ικανοποιητική εξήγηση για την πιο πάνω αντίφαση. Περιορίστηκε μόνο να αναφέρει ότι εργοδότησε εργάτριες, με αποτέλεσμα να μειωθούν ακόμη περισσότερο τα εισοδήματα του, τα οποία θα ήταν πολύ περισσότερα των £5000,00 αν δεν πλήρωνε μισθούς. Με τον τρόπο αυτό όμως, ο ενάγοντας παραδέχθηκε στην ουσία ότι όχι μόνο δεν μειώθηκαν τα εισοδήματα του όπως ισχυρίστηκε στην κυρίως εξέταση αλλά στην ουσία αυτά υπερδιπλασιάστηκαν μετά το ατύχημα. Επίσης ήταν εμφανές ότι η μαρτυρία του ενάγοντα διακατεχόταν από έντονα στοιχεία υπερβολής αναφορικά με τις επιπτώσεις των τραυμάτων του. Ακόμα, η μαρτυρία του δεν ήταν αυθόρμητη με την έννοια ότι δεν απαντούσε άμεσα ή απέφευγε να απαντήσει σε ερωτήσεις που θεωρούσε ότι έβλαπταν την εκδοχή του. Ανεξαρτήτως των πιο πάνω, η γενικότερη εντύπωση που μου έκαμε ο ενάγοντας, είναι ότι δεν είπε την αλήθεια στο Δικαστήριο και ως εκ τούτου η μαρτυρία του απορρίπτεται από το Δικαστήριο ως αναξιόπιστη. Οι γιατροί Σιμιλλίδης και Γεωργίου κατέθεσαν ενώπιον μου ως εμπειρογνώμονες. Η εκτίμηση της μαρτυρίας εμπειρογνώμονα δεν διαφέρει από την αντιμετώπιση άλλων μαρτύρων. Μόνο που η συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα δεν έχει τόση σπουδαιότητα για την διαπίστωση της αξιοπιστίας της παρόλο που παραμένει ένα από τα στοιχεία για να κριθεί η αξία της γνώμης της (Star Fiberglass Ltd v. Elena Trading Ltd
(1992)1 Α.Α.Δ. 875). Ο πραγματογνώμονας, εφοδιάζει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του. Με τον τρόπο αυτό, το Δικαστήριο διαμορφώνει την δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή των κριτηρίων αυτών πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία (βλ. μεταξύ άλλων Νεάρχου ν. Στεφανίδη κ.α.
(2003)1 Α.Α.Δ. 351). Κατά κανόνα η ιατρική μαρτυρία όπως και κάθε άλλη μαρτυρία εμπειρογνώμονα, θεωρείται ότι είναι μαρτυρία ανεξάρτητου μάρτυρα (Σπύρου ν. Χαραλάμπους
(1989)1 Α.Α.Δ. 298). Μετά από προσεκτική μελέτη της μαρτυρίας που παρουσίασαν οι δύο γιατροί στο Δικαστήριο, καταλήγω να επιλέξω ως αξιόπιστη την εκδοχή του Δρ. Γεωργίου (Μ.Υ.1) για τους λόγους που θα παραθέσω πιο κάτω: Ο Μ.Ε.2 Δρ. Σιμμιλίδης δεν μου έκανε καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Στο πιστοποιητικό που εξέδωσε (τεκμ.4), αναφέρεται σε επέμβαση μηνισκεκτομής στο αριστερό γόνατο του ενάγοντα. Κατά την αντεξέταση, του υποδείχθηκε ότι ο πιο πάνω όρος σημαίνει ολική αφαίρεση μηνίσκου κάτι που δεν συνέβη στην περίπτωση του ενάγοντα. Αυτό γιατί προκύπτει από μεταγενέστερες εξετάσεις ότι δεν έγινε αφαίρεση του μηνίσκου από το αριστερό γόνατο του ενάγοντα. Ο Δρ. Σιμιλλίδης ισχυρίστηκε ότι με τον όρο αυτό δεν εννοεί ολική αφαίρεση μηνίσκου αλλά μερική μηνισκεκτομή. Ωστόσο δεν κατάφερε να εξηγήσει με λογικά επιχειρήματα γιατί δεν χρησιμοποίησε τον όρο «μερική μηνισκεκτομή» δίδοντας έτσι την εντύπωση ότι προέβη στην ολική αφαίρεση μηνίσκου. Του υποδείχθηκε επίσης ότι κατά την μαγνητική τομογραφία που έγινε σε πολύ μεταγενέστερο χρόνο (τεκμ. 42) δεν γίνεται αναφορά σε εγχειρήσεις μηνίσκων αλλά μόνο σε εγχειρήσεις πρόσθιων χιαστών χωρίς να μπορέσει να δώσει μια λογική εξήγηση για το γεγονός αυτό. Όσον αφορά τα τραύματα στην οσφυϊκή χώρα, αρχικά κατέθεσε ότι ο ίδιος δεν προέβη σε θεραπεία αλλά σύστησε στον ενάγοντα να δει ειδικό νευροχειρούργο. Δήλωσε όμως στην συνέχεια ότι για το πρόβλημα αυτό, έδωσε ο ίδιος στον ενάγοντα αντιφλεγμονώδη θεραπεία. Και ενώ δέχθηκε ότι δεν ήταν ειδικός επί του θέματος επέμενε ότι τα προβλήματα του ενάγοντα στον μεσοσπονδύλιο δίσκο, οφείλονται αποκλειστικά στο ατύχημα. Επιπλέον ο Δρ. Σιμιλλίδης δεν έδωσε καμία λογική εξήγηση γιατί δεν εξέτασε και τα δύο γόνατα του ενάγοντα, προκειμένου να αποκλείσει την πιθανότητα, η οστεοαρθρίτιδα στο αριστερό γόνατο να μην είναι μετατραυματικής φύσης αλλά να οφείλεται στην ηλικία του ενάγοντα όπως εισηγήθηκε η υπεράσπιση. Τέλος, ο Δρ. Γεωργίου παρά το γεγονός ότι αναφέρεται σε επιτυχείς χειρουργικές επεμβάσεις στις οποίες υπέβαλε τον ενάγοντα, ακολούθως καταγράφει στα ιατρικά του πιστοποιητικά, λειτουργική αναπηρία του ενάγοντα ποσοστού 50%. Δεν ήταν όμως πειστικός ως προς την πιο πάνω θέση του με δεδομένο και τις επιτυχείς κατά των ίδιο επεμβάσεις, στις οποίες υπέβαλε το αριστερό γόνατο του ενάγοντα. Αντιθέτως, η μαρτυρία που έδωσε ο Μ.Υ.1 Δρ. Γεωργίου ήταν απολύτως πειστική ως προς τα τραύματα του ενάγοντα. Ο Δρ. Γεωργίου ήταν αρκετά κατατοπιστικός για την κλινική εικόνα του ενάγοντα όταν εξετάστηκε από τον ίδιο. Αρκετά κατατοπιστικός ήταν και ως προς την πορεία της θεραπείας του ενάγοντα όπως προέκυπτε από τις ακτινολογικές εξετάσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο, τα αποτελέσματα των οποίων ο Δρ. Γεωργίου ανέλυσε με λεπτομέρεια κατά την μαρτυρία του ενώπιον μου. Ο Δρ Γεωργίου υπήρξε επίσης αρκετά σαφής και πειστικός στην άποψη του ότι τα ευρήματα στον μεσοσπονδύλιο δίσκο του ενάγοντα δεν είναι μετατραυματικά και ότι αυτά από πρακτικής πλευράς δεν απουσιάζουν από άτομα πέραν των 30 ετών στον φυσιολογικό πληθυσμό. Αρκετά πειστικός υπήρξε και ως προς την θέση του ότι η τραυματική δισκοπάθεια δεν είναι καν αποδεκτή στην ιατρική επιστήμη πλην της Γερμανικής Σχολής που την αποδέχεται όμως σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις. Το γεγονός δε ότι ο ενάγοντας παρουσίασε σύμφωνα με το ιατρικό πιστοποιητικό του Νοσοκομείου (τεκμ. 2) κάκωση στην αριστερή νεφρική χώρα δεν καταδεικνύει από μόνο του τραυματική δισκοπάθεια όπως εισηγήθηκε ο Δρ. Σιμιλλίδης. Ανεξαρτήτως όλων των πιο πάνω, η εντύπωση που μου έκανε ο Δρ. Γεωργίου από το εδώλιο του μάρτυρα, ήταν εξαιρετική. Απαντούσε σε όλες τις ερωτήσεις που του τέθηκαν τεκμηριωμένα και με αναφορά τόσο στην κλινική εικόνα του ενάγοντα όσον και στις ακτινολογικές εξετάσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του Μ.Υ.1 Δρ. Γεωργίου γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της ως αξιόπιστη. Ευρήματα Ενόψει της πιο πάνω αξιολόγησης αλλά και των παραδεκτών γεγονότων, τα ευρήματα μου σε σχέση με τα γεγονότα της υπόθεσης είναι ως εξής: Κατά τους επίδικους χρόνους, ο ενάγων ήταν 43 ετών και ασχολείτο με γεωργικές εργασίες, καλλιεργώντας αγροτικά τεμάχια στην ορεινή Πιτσιλιά. Στις 23.9.2000, αυτοκίνητο που οδηγούσε ο εναγόμενος, προσέκρουσε σε ακινητοποιημένο αυτοκίνητο στον δρόμο Λεμεσού - Πλατρών. Το ακινητοποιημένο αυτοκίνητο, μετακινήθηκε βίαια από την πρόσκρουση με αποτέλεσμα να κτυπήσει τον ενάγοντα καθώς και άλλα πρόσωπα που βρίσκονταν στην σκηνή. Ο ενάγοντας μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού όπου εξετάστηκε από τους επί καθήκοντι ιατρούς. Κατά την κλινική εξέταση διαπιστώθηκε εγκεφαλική διάσειση και θλαστικό τραύμα τριχωτού κεφαλής, το οποίο συρράφτηκε. Έφερε επίσης μικροεκδορές στα άνω και κάτω άκρα και παρεπονείτο για ζάλη, κεφαλαλγία και άλγος στο αριστερό γόνατο και αριστερή νεφρική χώρα. Έγινε ακτινογραφικός έλεγχος κρανίου, θώρακα, δεξιών πλευρών και αριστερού γονάτου, χωρίς να διαπιστωθούν σημεία κάκωσης. Ο ενάγοντας εισήχθη στο χειρουργικό θάλαμο για παρακολούθηση όπου του χορηγήθηκαν υγρά ενδοφλεβίως και αναλγητικά. Λόγω αιμάρθρου, έγινε παρακέντηση στο αριστερό γόνατο και επίδεση του. Ο ενάγοντας απελύθη από το Νοσοκομείο Λεμεσού στις 27.9.2000 και παραπέμφθηκε για παρακολούθηση στα χειρουργικά και ορθοπεδικά εξωτερικά ιατρεία. Ακολούθως, ο ενάγοντας επισκέφθηκε τον Δρ. Σιμιλλίδη ο οποίος τον υπέβαλε σε σειρά ακτινολογικών και μαγνητικών εξετάσεων και σε χειρουργικές επεμβάσεις στο αριστερό γόνατο. Τα τραύματα του ενάγοντα από το επίδικο ατύχημα όπως προκύπτουν από την ιατρική γνωμάτευση του Δρ. Γεωργίου που έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο και από το ιατρικό πιστοποιητικό του Νοσοκομείου Λεμεσού που κατατέθηκε ως παραδεκτό γεγονός για την αλήθεια του περιεχομένου του 9τεκμ.2), έχουν ως ακολούθως: · Εγκεφαλική διάσειση. · Κάκωση αριστερής νεφρικής χώρας. · Θλαστικό τραύμα τριχωτού κεφαλής που συρράφτηκε. · Αίμαρθρον αριστερού γονάτου για το οποίο έγινε παρακέντηση. · Ενδοϊστική ρήξη πρόσθιου χιαστού συνδέσμου στην οποία υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση που έκρινε αναγκαία ο θεράπων ιατρός Δρ. Σιμιλλίδης. · Ρήξη έσω και έξω μηνίσκου. · Μικρού βαθμού οίδημα - μωλωπισμός της κνημιαίας αρθρικής επιφάνειας του αριστερού γόνατος. Ο ενάγοντας εξετάστηκε από τον ιατρό του εναγομένου Δρ. Γεωργίου στις 27.1.10. Από την κλινική εξέταση, δέκα χρόνια μετά το ατύχημα ο Δρ. Γεωργίου κατέγραψε τα πιο κάτω σημερινά ευρήματα σε σχέση με τα τραύματα του ενάγοντα: · Ουλές στο τριχωτό της κεφαλής, στην αριστερή νεφρική περιοχή και στην πρόσθια επιφάνεια του αριστερού γόνατος. Οι πιο πάνω ουλές είναι δύσκολα ορατές μόνο από πολύ κοντινή απόσταση και μετά από προσεκτική παρατήρηση. · Φυσιολογικό βάδισμα χωρίς χωλότητα. · Φυσιολογικό εύρος στην έκταση και κάμψη του αριστερού γόνατος. · Φυσιολογική συνδεσμική σταθερότητα του γόνατος και απουσία ενδοαρθρικού υγρού. · Ικανότητα για πλήρες βαθύ κάθισμα και τοποθέτηση του βάρους του σώματος στο πρόσθιο μέρος των ποδιών και τις φτέρνες. · Στιγμιαία ενόχληση πόνου κατά την επιτέλεση πλήρους βαθέως καθίσματος που υποχωρεί κατά τον ευθειασμό του κάτω άκρου. · Φυσιολογική λειτουργικότητα του νευροαγγειακού και μυοσκελετικού συστήματος του αριστερού κάτω άκρου και απουσία μυϊκής ατροφίας. · Φυσιολογική κινητικότητα του οσφύος σε κάμψη, έκταση, πλάγιες και στροφικές κινήσεις . · Ανώδυνη ψηλάφηση των παρασπονδύλιων οσφυϊκών μυών. Επιπλέον, ο Δρ. Γεωργίου διαπίστωσε απουσία λειτουργικής αναπηρίας ή μετατραυματικής δισκοπάθειας. Τέλος, σε σχέση με τις ειδικές ζημιές που υπέστη ο ενάγων από το ατύχημα, ενόψει των παραδεκτών γεγονότων βρίσκω και αποδέχομαι ότι ο ενάγων υπέστη ειδικές ζημιές ύψους €13.754,00, αναφορικά με τα ιατρικά του έξοδα αλλά και απώλειες ως προς την εργασία του. Νομική πτυχή - Συμπεράσματα Οι γενικές αποζημιώσεις επιδικάζονται στον ενάγοντα για τα τραύματα, τον πόνο και την ταλαιπωρία που έχει υποστεί και την απώλεια της προσωπικής του άνεσης. Στις γενικές αποζημιώσεις συμπεριλαμβάνονται επίσης και η απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων και της εισοδηματικής ικανότητας του ενάγοντα στην περίπτωση που τα τραύματα του είναι τέτοιας έκτασης που να του προκαλούν μόνιμη ή μερική ανικανότητα. Ο ενάγων δεν αποζημιώνεται για τον τραυματισμό του αυτό καθεαυτό, αλλά για την αδυναμία του να απολαμβάνει λόγω του τραυματισμού του τις ανέσεις της ζωής καθώς και για την ανικανότητα του να κερδίζει όσα κέρδιζε ή μπορούσε να κερδίζει αν δεν συνέβαινε το αδίκημα. ( Βλ. Φρίξου Νικολαΐδη 'Αποζημιώσεις για Σωματικές Βλάβες' σελ. 16). Η επανόρθωση (restitution in integrum) αποτελεί την θεμελιώδη αρχή παροχής αποζημιώσεων που ενσωματώνει το Κυπριακό δίκαιο, υπό την αίρεση πάντα ότι αυτή πρέπει να είναι δίκαιη μεταξύ των διαδίκων. (Τάκη Γιάλλουρου ν. Ευγένιου Νικολάου,
(2001)1Α Α.Α.Δ 558). Η Νομολογία αποκαλύπτει σταθερή τάση αύξησης των γενικών αποζημιώσεων που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο. Σταθερή όμως επίσης αρχή του δικαίου είναι ότι οι αποζημιώσεις θα πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτές. Η αποζημίωση επί αδικοπραξιών σκοπό έχει την αποκατάσταση του ζημιωθέντος και όχι την τιμωρία του αδικοπραγούντος. Με αυτή την έννοια δεν πρέπει η ατέλεια του χρήματος να επενεργεί ως μέσο για την αύξηση των αποζημιώσεων (Μαυροπετρή ν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ 66). Η υποτίμηση του χρήματος στην περίοδο που διέρρευσε από τον χρόνο προηγουμένων επιδικασθέντων ποσών, είναι παράγοντας που κατά τον υπολογισμό των αποζημιώσεων θα πρέπει να λαμβάνεται υπ' όψιν (Φρίξου Νικολαΐδη 'Αποζημιώσεις για Σωματικές Βλάβες' παρ. 1-21, σελ. 25). Για τον λόγο αυτό, προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο με την έννοια του δεδικασμένου αλλά παρέχουν απλή καθοδήγηση στο Δικαστήριο. (Κώστα Ιακώβου ν Αλέξανδρου Παπαδάκη κ.α
(2000)1Γ Α.Α.Δ 2079). Σχετική με το θέμα είναι και η υπόθεση Fysco ν Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ 1014, στην οποία λέχθηκαν μεταξύ άλλων και τα πιο κάτω: « ... Σε κάθε περίπτωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικότητες όπως μπορούν να εξακριβωθούν με γνώμονα και την αγοραστική αξία του χρήματος κατά τον χρόνο εκδίκασης των αποζημιώσεων, ως αυτοτελή παράγοντα αλλά και ως συγκριτικό όπου ανατρέχουμε σε υποθέσεις του παρελθόντος στον βαθμό που αυτές σε περιπτώσεις αυτής της φύσης, θα μπορούσε να είναι βοηθητικές. » Υποκείμενο της αποζημίωσης αποτελεί το συγκεκριμένο θύμα του αστικού αδικήματος και όχι ο μέσος νοητός άνθρωπος. Κατά συνέπεια, προσμετρούν οι ιδιαιτερότητες του θύματος στον καθορισμό των επιπτώσεων του τραυματισμού και κατ' επέκταση στις αποζημιώσεις που δικαιούται. (Κωμιάτη ν. Πολίτσου
(2001)1Α Α.Α.Δ 226). Μελλοντικά ιατρικά έξοδα, συμπεριλαμβάνονται επίσης στις γενικές αποζημιώσεις χωρίς όμως να επιδικάζεται τόκος γι' αυτά. Στο σύγγραμμα McGregor on Damages 16η έκδοση, παρ.1653, στην σελ. 1077 υπό τον τίτλο Medical Expenses, αναφέρονται τα εξής: « Both expenses already incurred at the time of the trial and prospective expenses are recoverable, and while the rules of procedure require that the expenses already incurred and paid be pleaded as special damage and the prospective expenses as general damage, the division, which depends purely on the accident of the time that the case comes on for hearing, implies no substantive differences. Interest, however, is awarded on the special but not on the general damage. » Σχετική είναι επίσης η απόφαση Βέρα Φαραζή v. Αντώνη Τζιάρα,
(1999)1Α Α.Α.Δ 269, στην οποία έξοδα £6000,00 για μελλοντική αρθροπλαστική επέμβαση, εντάχθηκαν στις γενικές αποζημιώσεις. Επίσης στην υπόθεση Σολομωνίδη ν. Ζεβλού και άλλου
(2000)1Α Α.Α.Δ 228, ποσόν £1000,00 που αφορούσε έξοδα μελλοντικής εγχείρησης, επιδικάσθηκε στις γενικές αποζημιώσεις. Στην υπόθεση Στέφανος Σολέα ν Χρυστάλλας Σολέα,
(1999)1Β Α.Α.Δ 904, έξοδα για μελλοντικές υπηρεσίες οικιακής βοηθού καθώς και απώλεια μελλοντικής ικανότητας για εργασία, εντάχθηκαν στις γενικές αποζημιώσεις. Λέχθηκε όμως από το Εφετείο ότι τα ποσά αυτά δεν είναι τοκοφόρα. Παρά το γεγονός ότι προηγούμενη Νομολογία δεν αποτελεί δεσμευτικό προηγούμενο, θεωρώ σκόπιμο να αναφερθώ σε προηγούμενες αποφάσεις που ασχολήθηκαν με τραύματα παρόμοια με αυτά του ενάγοντα αφού είναι καθοδηγητικές σε σχέση με το ύψος των γενικών αποζημιώσεων. Στην υπόθεση Γεωργίου Τιτώνη ν. Χαρ. Πηλακούτας Λτδ
(2001)1Α Α.Α.Δ 479, το Εφετείο επικύρωσε το ποσό των £10.000,00 που επιδικάσθηκε ως γενικές αποζημιώσεις από το πρωτόδικο Δικαστήριο. Ο ενάγοντας ηλικίας 34 ετών κατά το ατύχημα, είχε υποστεί τραυματισμό στο γόνατο, πολύ σοβαρότερο από αυτόν του ενάγοντα στην παρούσα υπόθεση. Υποβλήθηκε σε εγχείριση για αφαίρεση του μηνίσκου και συρραφής των χιαστών συνδέσμων. Παρουσίαζε επίσης μόνιμα κατάλοιπα, κάτι που δεν έχει αποδειχθεί στην παρούσα υπόθεση, όπως αδυναμία στο βαθύ κάθισμα, στο τρέξιμο, πόνο κατά το γονάτισμα και το ανεβοκατέβασμα σκαλών, αστάθεια στο δεξιό γόνατο και αρχόμενες αλλοιώσεις αρθρίτιδας. Καθοδηγητική επί του θέματος είναι η απόφαση Constantin v. Αντωνιάδη
(2004)1Γ Α.Α.Δ. 1701 παρότι τα τραύματα του ενάγοντα επίσης ήταν πολύ σοβαρότερα από την παρούσα υπόθεση. Ο ενάγοντας είχε υποστεί κατά το ατύχημα σοβαρή κάκωση στο γόνατο, με έντονη αιμάρθρωση και επώδυνα περιορισμένη κινητικότητα, με αποτέλεσμα να υποβληθεί σε εκκενωτική παρακέντηση. Διαπιστώθηκε επίσης οπίσθια αστάθεια και ρήξη οπίσθιου χιαστού συνδέσμου. Υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση και αφαιρέθηκε ο έσω μηνίσκος. Ο ενάγοντας συνέχισε να παρουσιάζει οπίσθια αστάθεια στο δεξιό γόνατο και υπήρχε μεγάλος κίνδυνος να αναπτύξει στο μέλλον οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις. Η κατάσταση του τον δυσκόλευε σε δραστηριότητες όπως το τρέξιμο, η παρατεταμένη βάδιση και ορθοστασία, το ανεβοκατέβασμα της σκάλας και το περπάτημα σε ανώμαλο έδαφος. Το πρωτόδικο Δικαστήριο επιδίκασε γενικές αποζημιώσεις ύψους £40.000,00, ποσό που επικυρώθηκε από το Εφετείο. Το επιδικασθέν ποσό ήταν, σύμφωνα με την απόφαση του Εφετείου, «κάπως υψηλό», δεν ήταν όμως έκδηλα υπερβολικό που να επιτρέπει επέμβαση για μείωση του. Έγινε διαφοροποίηση της υπόθεσης αυτής με την απόφαση Τιτώνη (ανωτέρω). Οι τραυματισμοί στις δύο υποθέσεις ήταν παρόμοιοι, εκείνο όμως που διέκρινε έντονα τις δύο υποθέσεις ήταν η μεγάλη διαφορά στην ηλικία των δύο εναγόντων. Ο ενάγοντας στην υπόθεση Constantin ήταν 16 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος, ενώ ο ενάγοντας στην υπόθεση Τιτώνη, ήταν 34 ετών. Καθοδηγούμενος από την πιο πάνω Νομολογία και αφού λαμβάνω υπ' όψιν τον τραυματισμό του ενάγοντα, την ταλαιπωρία που έχει υποστεί, και αφού σταθμίζω κάθε σχετικό υπό τα περιστάσεις παράγοντα, κρίνω ως δίκαιη και εύλογη αποζημίωση για τα τραύματα και την ταλαιπωρία που υπέστη από το ατύχημα, το ποσόν των €35.000,00. Ο ενάγοντας απαιτεί επιπλέον ως μέρος των γενικών αποζημιώσεων, αποζημιώσεις για απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων όπως επίσης και έξοδα μελλοντικών εγχειρίσεων και δαπανών για ολική αρθροπλαστική. Σε σχέση με την αναγκαιότητα υποβολής μελλοντικών εγχειρίσεων και λαμβάνοντας υπόψη ότι το Δικαστήριο έχει αποδεχτεί τη μαρτυρία του Δρ. Γεωργίου, ο οποίος αναφέρει ότι ουδεμία ένδειξη υφίσταται για οποιαδήποτε μελλοντική χειρουργική επέμβαση, κρίνω ότι ο ενάγων δεν έχει αποδείξει την ανάγκη υποβολής του σε τέτοια επέμβαση. Κατά συνέπεια δεν δικαιούται οιονδήποτε ποσό απαιτεί υπό την μορφή γενικών αποζημιώσεων ως έξοδα μελλοντικής χειρουργικής επέμβασης. Για τους ιδίους λόγους ο ενάγων απέτυχε να αποδείξει απώλεια μελλοντικών απολαβών αφού σύμφωνα με την μαρτυρία που έγινε αποδεκτή δεν έχει υποστεί οιανδήποτε λειτουργική αναπηρία. Ως εκ τούτου, ο ενάγων δεν δικαιούται οιονδήποτε ποσόν απαιτεί υπό την μορφή γενικών αποζημιώσεων για απώλεια μελλοντικών απολαβών. Σε περιπτώσεις αστικών αδικημάτων σύμφωνα με τις πρόνοιες του άρθρου 58Α του Κεφ. 148 (όπως έχει τροποποιηθεί με το άρθρο 5 του Νόμου 156/85), σε αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες ή θάνατο, το Δικαστήριο έχει τη διακριτική ευχέρεια να επιδικάζει, εκτός αν συντρέχουν ικανοποιητικοί λόγοι περί του αντιθέτου, τόκο προς 6% επί ολοκλήρου ή μέρους του ποσού των επιδικαζόμενων αποζημιώσεων για ολόκληρη ή μέρος της περιόδου μεταξύ της ημερομηνίας που γεννήθηκε το αγώγιμο δικαίωμα και της ημερομηνίας έκδοσης της απόφασης. Σύμφωνα με τις πρόνοιες του Νόμου 101
(1)/96 ο τόκος του 6% αυξήθηκε σε 8% από τις 22/11/
- Η διαφοροποίηση αυτή επιτρέπει στο Δικαστήριο σε περιπτώσεις αστικών αδικημάτων να επιδικάζει τόκο όχι μόνο από την ημερομηνία της απόφασης αλλά από την ημερομηνία της δημιουργίας του αγώγιμου δικαιώματος μέχρι την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης. Μετά την έκδοση της απόφασης, εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 33 του Νόμου 14/
- Με το άρθρο 4 του Νόμου 102
(1)/96, τροποποιήθηκε το άρθρο 33 του Νόμου 14/60 και δόθηκε η ευχέρεια επιδίκασης τόκου 8% από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής πάνω σε ολόκληρο ή μέρος του επιδικαζόμενου ποσού. (Λουκάς Στυλιανού ν. Παναγιώτας Αργυρού Μάτση ν. Κυριάκου Ιταλού,
(2000)1Β Α.Α.Δ
- Συνοψίζοντας τα πιο πάνω εκδίδω απόφαση υπέρ του ενάγοντα και εναντίον του εναγομένου ως ακολούθως:
- €35.000,00 - γενικές αποζημιώσεις για πόνο και ταλαιπωρία του ενάγοντος λόγω των πιο πάνω τραυμάτων του με τόκον προς 8% ετησίως από 23.9.2000, ημερομηνία του ατυχήματος.
- £13.754,00- συμφωνηθείσες ειδικές αποζημιώσεις για ιατρικά έξοδα και απώλεια ως προς την εργασία του ενάγοντα, με τόκον προς 8% ετησίως από 4.7.2001, ημερομηνία καταχώρησης της παρούσας αγωγής. Ο εναγόμενος να πληρώσει επίσης τα έξοδα της παρούσας αγωγής ως θα υπολογιστούν από τον πρωτοκολλητή στην κλίμακα €10.000,00 - €50.000,
- ............. Αλέξανδρος Α. Παναγιώτου Ανώτερος Επαρχιακός Δικαστής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο