ΧΡΥΣΤΑΛΛΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ν. ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ, Αρ. Αγωγή:1072/07, 16 Δεκεμβρίου, 2011

ΧΡΥΣΤΑΛΛΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ν. ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ, Αρ. Αγωγή:1072/07, 16 Δεκεμβρίου, 2011 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2011:A353 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Δ. Σωκράτους, Π.Ε.Δ. Αρ. Αγωγή:1072/07 Μεταξύ: ΧΡΥΣΤΑΛΛΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Ενάγουσα -και- ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ Εναγόμενου -------------------------- Ημερομηνία: 16 Δεκεμβρίου, 2011 Για Eνάγoυσα: κ. Α. Μελάς (κα Ασσιώτη για να ακούσει απόφαση) Για Eναγόμενο: κ. Κυριακίδης (κα Κουρουσίδου για να ακούσει απόφαση) Α Π Ο Φ Α Σ Η Στις 28.1.2004 η ενάγουσα, ηλικίας τότε 71 ετών, εισήχθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού όπου, την επομένη, στις 29.1.2004 υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση καταρράκτη στο αριστερό μάτι. Αποτελεί τη θέση της ενάγουσας ότι μετεγχειρητικά ο εγχειρισμένος οφθαλμός της χειροτέρευσε, προκλήθηκε βλάβη στον κερατοειδή χιτώνα με συνέπεια να δημιουργούνται συχνές επώδυνες μολύνσεις και φλεγμονές και να υφίσταται ταλαιπωρία, πόνο και δυσχέρεια. Σύμφωνα με την έκθεση απαιτήσεως η ενάγουσα παραπονείτο στους εναγόμενους αλλά οι τελευταίοι αδιαφορούσαν και δεν λάμβαναν υπόψη την κατάσταση της. Συνέχισε όμως να επισκέπτεται το θεράποντα ιατρό του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού, κ. Μαυρομμάτη, ο οποίος της χορηγούσε κάποιες σταγόνες και ενέσεις παρόλο που ο οφθαλμός της δεν βελτιωνόταν και η ίδια παραπονείτο για πόνους και για μη βελτίωση της κατάστασης της. Ο ανωτέρω ιατρός την παρέπεμψε σε ιατρό του Μακάρειου Νοσοκομείου Λευκωσίας ο οποίος επίσης της χορήγησε σταγόνες χωρίς περαιτέρω γνωμάτευση και θεραπεία. Οι επισκέψεις της ενάγουσας συνεχίστηκαν για αρκετό χρονικό διάστημα, ο ένας κρατικός ιατρός την παρέπεμπε σε άλλο ενώ η κατάσταση μέρα με τη μέρα γινόταν ολοένα πιο επώδυνη και ανυπόφορη. Συνεπεία των πιο πάνω αναγκάστηκε να επισκεφθεί άλλους ιδιώτες ιατρούς τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Εγκρίθηκε επίσης σχετικό αίτημα της προς τον Υπουργό Υγείας για αποστολή της σε νοσηλευτικό ίδρυμα για περίθαλψη και μεταμόσχευση κερατοειδούς. Τον Σεπτέμβριο του 2006 η ενάγουσα με τον υιό της κατόπιν παραπομπής τους από το Υπουργείο Υγείας της Κύπρου μετέβησαν με δικά τους έξοδα στην Αθήνα όπου επισκέφθηκαν ιατρό του Περιφερειακού Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών. Οι ιατροί που την εξέτασαν διέγνωσαν πρόπτωση ίριδος από τη χειρουργική τομή και μη ρυθμιζόμενο γλαύκωμα. Της ανέφεραν ότι η βλάβη είναι σοβαρή και την απέστειλαν πίσω στην Κύπρο διότι δεν αναλάμβαναν το συγκεκριμένο περιστατικό. Λόγω του γεγονότος ότι η κατάσταση της επιδεινωνόταν ραγδαία, το Νοέμβριο του 2006 μετέβηκε με τη θυγατέρα της στην Αγγλία στο ιατρικό κέντρο Moorfields eye hospital το οποίο περιέθαλπε ασθενείς με προβλήματα στους οφθαλμούς. Και εκεί ο γιατρός που την εξέτασε διέγνωσε την πρόπτωση της ίριδος και μειωμένη έως και καθόλου όραση από τον αριστερό οφθαλμό. Στις 27.6.2006 ιατρός από το εν λόγω κέντρο συνέστησε στην ενάγουσα αφαίρεση του αριστερού οφθαλμού και αντικατάσταση του με ξένο, δεδομένου ότι η όραση δεν υπήρχε περίπτωση να θεραπευθεί και ή επαναφερθεί. Η ενάγουσα θεωρεί υπαίτιο για την κατάσταση στην οποία περιέπεσε τον εναγόμενο και παραθέτει σχετικές λεπτομέρειες αμέλειας. Ισχυρίζεται περαιτέρω ότι διακατέχετο από συνεχές άγχος, στρες, φόβο και πόνο και ότι η ψυχική της υγεία και ηρεμία έχει κλονιστεί και επηρεαστεί σημαντικά συνεπεία των πιο πάνω περιστατικών. Είναι η θέση της ενάγουσας ότι συνεπεία της εν λόγω αμέλειας και παράλειψης του εναγόμενου υπέφερε και θα υποφέρει και στο μέλλον, η ζωή της έχει αλλάξει σημαντικά αφού α) δεν μπορεί πλέον να έχει φυσιολογική ζωή, β) ο τρόπος ζωής της έχει ουσιαστικά αλλάξει και η απώλεια της όρασης από τον εγχειρισμένο οφθαλμό, της δημιούργησε μεταξύ άλλων, αισθήματα άγχους, φόβου, στρες και αδυναμίας και γ) θα υφίσταται καθόλην τη διάρκεια της ζωής της ζημιές και έξοδα διότι θα χρειάζεται μακροχρόνια παρακολούθηση από ιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων (ψυχολόγων, οφθαλμίατρων, μικροβιολόγων κλπ). Ισχυρίζεται περαιτέρω, ότι έχει υποστεί αρκετές ζημιές και έξοδα ύψους £29.747 τα οποία και αξιώνει όπως και γενικές αποζημιώσεις για τις σωματικές βλάβες και ταλαιπωρίες που υπέστη. Η θέση του εναγόμενου όπως προβάλλεται μέσα από την έκθεση υπεράσπισης του είναι η ακόλουθη: Η ενάγουσα προσήλθε στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού για εξετάσεις κατά της 14.1.2004 και υποβλήθηκε σε εγχείρηση καταρράκτη αριστερού οφθαλμού στις 29.1.

1. Προεγχειριτικά παρουσίαζε υψηλό ζάχαρο αίματος. Κατά την επέμβαση έγινε εξωπεριφακική εξαίρεση του φακού και τοποθετήθηκε ψευδοφακός εντός της οπίσθιας κάψας, χωρίς οποιεσδήποτε επιπλοκές. Μετεγχειρητικά η ενάγουσα παρουσίασε ομοιόμορφο διάχυτο οίδημα του στρώματος του κερατοειδούς (Comeal Decompensation) και ελάμβανε φαρμακευτική αγωγή. Εξήλθε δε του Νοσοκομείου στις 3.2.2004 με θεραπευτική αγωγή (coll). Στις 5.2.2004 η ενάγουσα κατά την επίσκεψή της στα εξωτερικά οφθαλμολογικά ιατρεία παρουσίαζε την πιο πάνω κατάσταση χωρίς αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση και η μετεγχειριτική κατάσταση του τραύματος ήταν ομαλή χωρίς πρόπτωση της ίριδας. Κατά ή περί της 6.2.2004 η ενάγουσα εισήχθη στην παθολογική κλινική του νοσοκομείου με κρίση υπογλυκαιμίας. Μετά πάροδο δύο-τριών μηνών προσήλθε στο εξωτερικό ιατρείο του νοσοκομείου με έλκος κερατοειδούς, πρόσθια ενδοφθαλμίτιδα και πρόπτωση ίριδας μεταξύ των ραφών του τραύματος. Η ενδοφθαλμίτιδα υποχώρησε αφού δόθηκε η κατάλληλη θεραπεία. Στη συνέχεια παρουσίασε ενδοφθάλμια υπέρταση για την οποία ελάμβανε θεραπεία και παρακολουθείτο από ιδιώτες οφθαλμίατρους ενώ επισκεπτόταν σε τακτικά χρονικά διαστήματα το νοσοκομείο για συνταγογραφία και προμήθεια των φαρμάκων. Η Ενάγουσα καθ΄ όλο τον ουσιώδη χρόνο επισκεπτόταν ιδιώτη/τες οφθαλμιάτρους που της χορηγούσαν διάφορες θεραπείες, και σε διάφορες περιπτώσεις, όταν επαρουσιάζετο πρόβλημα ή δεν ήταν δυνατόν να επικοινωνήσει με τον ιδιώτη οφθαλμίατρο εζητούσε τον Δρα Μαυρομάτη, ο οποίος, χωρίς να είναι καθήκον τις περισσότερες φορές ερχόταν πρόθυμα και την εξέταζε (μέσω των Πρώτων Βοηθειών) και προκειμένου της χορηγούσε την ανάλογη θεραπεία. Μάλιστα σε μια από τις πιο πάνω περιπτώσεις, στις 24.9.2004, η ενάγουσα παρουσιάστηκε μαζί με τον υιό της με έλκος του κερατοειδούς με υπόπυο και παρόλο τούτων έπαιρνε κολλύριο κορτιζόνης το οποίο όπως ισχυρίστηκε της το χορήγησε ιδιώτης ιατρός. Ο ιατρός Μαυρομμάτης της εξήγησε ότι οι σταγόνες κορτιζόνης έχουν πλήρη αντένδειξη στη προκείμενη επιπλοκή και της έδωσε οδηγίες όπως τις διακόψει αμέσως. Ταυτόχρονα έκανε εισαγωγή της εναγόμενης και της χορηγήθηκε τοπική και ενδοφλέβια αντιβίωση. Η ενάγουσα εξήλθε του Νοσοκομείου στις 2.10.2004 με πλήρη υποχώρησε των συμπτωμάτων της νέας επίπλοκής. Αποτελεί τη θέση του εναγόμενου ότι η ενάγουσα είχε παραπεμφθεί μετά από παράκληση και της ίδιας στο διευθυντή της οφθαλμολογικής κλινικής του Μακάρειου Νοσοκομείου Λευκωσίας ο οποίος κατά την πρώτη εξέταση η οποία έγινε στις 16.9.2004 διαπίστωσε ότι η ενάγουσα παρουσίαζε δυστροφία κερατοειδούς αριστερού οφθαλμού (ΑΟ) και η κόρη ήταν σε πλήρη μυδρίαση (λόγω Atropin). Ο κερατοειδής ήταν οιδηματώδης και είχε έλκος. Η ενδοφθαλμική πίεση ήτο πολύ ψηλή και ο ΑΟ ήταν σκληρός και υπεραιμικός. Για αντιμετώπιση των ανωτέρω δόθηκε συντηρητική θεραπεία και T-Plano CL στον ΑΟ. Η ενάγουσα παρακολουθείτο στο Νοσοκομείο Λεμεσού, σε ιδιώτη οφθαλμίατρο και στο Μακάρειο Νοσοκομείο. Σε μια από τις επισκέψεις της στο Μακάρειο διαπιστώθηκε ότι είχε και πρόπτωση της ίριδος στην κερατική τομή ενώ η ενδοφθάλμια πίεση είχε καλυτερέψει. Παρουσίαζε επίσης κατά διαστήματα εσωτερικές και εξωτερικές φλεγμονές στον αριστερό οφθαλμό. Όταν ηρέμισε ο οφθαλμός απεστάλη μέσω σχεδίου αποστολής ασθενών στην Ελλάδα για αποκατάσταση του πρόσθιου θαλάμου, γλαυκώματος και πιθανής κερατοπλαστικής. Η απόφαση για την αποστολή αυτή ελήφθη στις 4.5.2006 και αρχικά προοριζόταν για την Αγγλία αλλά η ενάγουσα ζήτησε επικαλούμενη προσωπικούς λόγους να πάει στην Ελλάδα. Το Νοέμβριο του 2006 η ενάγουσα μέσω ιατροσυμβουλίου στάληκε στο Λονδίνο αφού στην Ελλάδα λόγω της κατάστασης του οφθαλμού της δεν κατέστη δυνατόν να βοηθηθεί. Αποτελεί τη θέση του εναγομένου ότι για να έχει επιτυχία μια κερατοπλαστική θα πρέπει ο οφθαλμός να είναι ήρεμος, χωρίς φλεγμονές και πάνω από όλα να μην έχει ψηλή ενδοφθάλμια πίεση. Στοιχεία που δυστυχώς για την ενάγουσα υπήρχαν καθόλον τον ουσιώδη χρόνο. Ο εναγόμενος αρνείται ότι υπήρξε καθ΄ οιονδήποτε τρόπο αμελής ή ότι δεν επέδειξε την απαιτούμενη επιμέλεια και επίσης αρνείται τις ισχυριζόμενες ζημιές και έξοδα της ενάγουσας. ΥΠΟΘΕΣΗ ΕΝΑΓΟΥΣΑΣ Η μαρτυρία της ενάγουσας (ΜΕ5) ήταν απλή, λιτή και σύντομη. Αναφέρθηκε στην εγχείρηση του καταρράκτη στο αριστερό μάτι που έκανε στο νοσοκομείο και την οποία διενήργησε ο ιατρός Μαυρομμάτης. Αναφέρθηκε στις επισκέψεις της στο νοσοκομείο γιατί είχε φρικτούς πόνους και τη δεύτερη φορά είχε λιποθυμήσει. Οι επισκέψεις ήταν εβδομαδιαίες, κάθε Δευτέρα ή Τρίτη και τη συνόδευε ο γιος της. Ο ιατρός της έβαζε σταγόνες και κάποτε και ένεση. Θυμόταν ότι την τελευταία φορά που τη είδε ο Μαυρομμάτης της αφαίρεσε τη γάζα από το μάτι και της είπε ότι πρέπει να βάλει φακό στο μάτι αλλά επειδή δεν είχε το νοσοκομείο της συνέστησε να πάει στον ιατρό Ραζή. Επισκέφθηκε τον εν λόγω ιατρό τον οποίο εξακολουθεί να επισκέπτεται κάθε δύο μήνες για να αλλάζει το φακό. Στο νοσοκομείο πηγαίνει παίρνει συνταγή από τον ιατρό Μαυρομάτη και λαμβάνει τα φάρμακα. Δέχθηκε αντεξεταζόμενη ότι είχε υποβληθεί σε ιατρικές εξετάσεις πριν εγχειριστεί αλλά επέμενε ότι πάντα είχε πόνους στο μάτι από την ημέρα της εγχείρησης μέχρι και σήμερα. Επέμενε ότι δεν έβλεπε καλά μετά την εγχείρηση διότι όταν πήγαινε να την εξετάσει ο Μαυρομμάτης και της άλλαζε τη γάζα το μάτι της ήταν το ίδιο, δεν έβλεπε. Δέχθηκε ότι επισκέφθηκε τις πρώτες βοήθειες του Νοσοκομείου Λεμεσού στις 6.2.2004 διότι είχε υπογλυκαιμία και λιποθύμησε. Αρνήθηκε την υποβολή ότι επισκέφθηκε το νοσοκομείο τρεις μήνες μετά την εγχείρηση και επέμενε ότι πήγαινε συχνά. Ανέφερε επίσης ότι και σε άλλες περιπτώσεις που πήγαινε νοσοκομείο γιατί πονούσε, τηλεφωνούσαν του ιατρού Μαυρομάτη ερχόταν και την έβλεπε ακόμα και αν δεν ήταν υπηρεσία. Ανέφερε επίσης ότι εμπιστεύεται τον εν λόγω ιατρό και στην ερώτηση εάν οποιοσδήποτε ιατρός της είπε ότι έκανε λάθος ο Μαυρομμάτης απάντησε αρνητικά λέγοντας ότι «δεν μου είπε κάτι τέτοιο κανείς». Δέχθηκε επίσης ότι το Υπουργείο Υγείας την έστειλε στο εξωτερικό για θεραπεία αλλά ανέφερε ότι τα προσωπικά τους έξοδα τα πλήρωσαν τα παιδιά της και προτίθεται να τους τα επιστρέψει. Η θυγατέρα της (ΜΕ1) Ελένη Τimms, αναφέρθηκε με μεγαλύτερη λεπτομέρεια για την επέμβαση, τη μετεγχειρητική πορεία και τα ταξίδια της ενάγουσας στο εξωτερικό. Η εν λόγω μάρτυρας με τη γραπτή της κατάθεση η οποία αποτέλεσε μέρος της κυρίως εξέτασης της, επανέλαβε την έκθεση απαίτησης και παρέθεσε περισσότερα γεγονότα για την απόφαση για αποστολή της ενάγουσας στο εξωτερικό, και κατάθεσε σχετικά τεκμήρια. Ουσιαστικά η απόφαση τούτη, λήφθηκε, σύμφωνα με την ΜΕ1 και τη χρονική σειρά των γεγονότων, όταν τον Ιούλιου του 2005 η ενάγουσα έπαθε μόλυνση στο μάτι και επισκεπτόντουσαν είτε τον Δρ. Μαυρομάτη στο Νοσοκομείο Λεμεσού, είτε τον Δρ. Κωνσταντινίδη στο Μακάρειο Νοσοκομείο Λευκωσίας. Η ίδια μάρτυς, είχε προβεί σε έρευνα και βρήκε το ιατρικό κέντρο Moorfields eyes hospital, στο οποίο και απεστάλει η ενάγουσα από το Υπουργείο Υγείας. Συνόδευσε τη μητέρα της και στην παρουσία της ο Δρ. Larkin συνέστησε στην ενάγουσα αφαίρεση του αριστερού οφθαλμού και αντικατάσταση του με ξένο. Όταν το άκουσε αυτό, η ενάγουσα, λιποθύμησε. Τώρα η ενάγουσα, βρίσκεται σε κατάσταση κατάθλιψης, δεν βγαίνει έξω από το σπίτι διότι δεν βλέπει και νιώθει ανασφάλεια. Αντεξεταζόμενη η ΜΕ1 δέχθηκε πως προφορικά της ανέφερε ο Δρ. Larkin για την ανάγκη αφαίρεσης του αριστερού οφθαλμού και δεν γνωρίζει το λόγο που δεν το συμπερίλαβε στο πιστοποιητικό του, Τεκμήριο
2. Δέχθηκε επίσης πως το πρόβλημα του γλαυκώματος της το ανέφερε ο αδελφός της και πως ορισμένα συμπεράσματα όπως για μόλυνση κλπ τα εξήξε η ίδια βλέποντας τη μητέρα της να πονεί και να κλαίει. Ο ιατρός Χρ. Γαλατόπουλος (ΜΕ2) είναι ψυχίατρος και εξέτασε την ενάγουσα για πρώτη φορά τον Σεπτέμβρη του
3. Σύμφωνα με το ιατρικό πιστοποιητικό που εξέδωσε: «ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ στις 10/09/07: Όταν την είδα για πρώτη φορά η κα Χρυστάλλα ήταν 73 ετών είχε όμως πλήρη διαύγεια, ήταν καλά προσανατολισμένη στο χρόνο, στο πρόσωπο και στον τόπο και είχε πλήρη επίγνωση για το σκοπό της επίσκεψης της στο ιατρείο μου. Αντιλαμβανόταν πλήρως τι την ρωτούσα και ήταν συνεργάσιμη. Τα κύρια συμπτώματα που την διακατείχαν ήταν καταθλιπτική διάθεση που πολλές φορές έφτανε στα όρια της απελπισίας λόγω της μονιμότητας της βλάβης που υπέστη η όραση της. Ο ύπνος της ήταν διαταραγμένος και η όρεξη της μειωμένη. Διακατεχόταν επίσης από έντονο άγχος και ανασφάλεια για το μέλλον διότι σκεφτόταν ότι μπορεί και το δεξί της μάτι που δεν είχε πρόβλημα στο μέλλον να πάθαινε κάτι με αποτέλεσμα να χάσει εντελώς την όρασή της. Της χορήγησα το αντικαταθλιτπικό Seroxat 20 mgr ημερησίως. Την κα Κωνσταντίνου Χρυστάλλα ξαναείδα στις 08/04/09 και στις 19/05/09 για την επανεκτίμηση της κατάστασης της. Διαπίστωσα ότι τα κύρια συμπτώματα τα οποία παρουσίαζε προς διετίας ήταν ουσιαστικά αμετάβλητα. Είχε δηλαδή έντονο άγχος και κατάθλιψη και ανασφάλεια για το μέλλον. Τα ψυχολογικά συμπτώματα που αντιμετώπιζε η κα Χρυστάλλα Κωνσταντίνου επιδεινώνονταν από το γεγονός ότι υπέφερε από έντονους πόνους στο μάτι στο οποίο είχε πρόβλημα Στις 08/04/09 της χορήγησα το νέο αντικαταθλιπτικό Wellbutrin XR 150mgr: 1x1 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Συνεπεία της απώλειας της όρασης του αριστερού ματιού της κας Χρυστάλλας Κωνσταντίνου αυτή ανέπτυξε έντονα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Δεδομένου ότι η βλάβη στην όραση της είναι μόνιμη και τα συμπτώματα αυτά αναμένεται να ακολουθήσουν χρόνια πορεία, ταλαιπωρώντας την ιδιαίτερα στην καθημερινή της ζωή και μειώνοντας την ποιότητα της ζωής της. Η κα Χρυστάλλα Κωνσταντίνου θα χρειαστεί μακροχρόνια ψυχολογική στήριξη.» Συμπεραίνει πως η ενάγουσα, ως ηλικιωμένο άτομο, πιο δύσκολα γίνεται δεκτικό στα προβλήματα υγείας, και είναι επιρρεπές στην κατάθλιψη, Εάν βελτιωθεί η όραση στο δεξί μάτι, τότε αυτό το γεγονός θα έχει επίπτωση στην ψυχολογία της. Εξήγησε ότι τα άτομα τα οποία έχουν κατάθλιψη ενισχύουν τον πόνο. Ένα υγιές άτομο δεν δίνει σημασία στον πόνο ενώ αντίθετα ένα καταθλιπτικό τον βιώνει πιο έντονα γι΄ αυτό και γιατροί άλλων ειδικοτήτων δίδουν στους ασθενείς τους και αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Ο καταθλιπτικός βλέπει πάντοτε τη χειρότερη περίπτωση και μεγαλοποιεί τα προβλήματα του. Εξήγησε ότι το καταθλιπτικό άτομο κοιμάται νωρίς και ξυπνά πολύ πρωί εν αντιθέσει με το αγχωμένο άτομο το οποίο δεν κοιμάται εύκολα. Υπέδειξε όμως ότι στην ψυχιατρική τίποτα δεν είναι απόλυτο. Ανέφερε ότι είδε για τελευταία φορά την ενάγουσα λίγες μέρες πριν την ακρόαση και διαπίστωσε ότι η κατάσταση της παρά το ότι δεν χειροτέρεψε παρέμεινε περίπου η ίδια. Δεδομένου ότι η γενεσιουργός αιτία υφίσταται η οποία είναι το πρόβλημα με το μάτι και η κατάσταση στην οποία περιήλθε, θα υπάρχουν διακυμάνσεις στη ψυχολογία της. Για την υπόθεση της ενάγουσας κατέθεσε και ο Γιαννάκης Ιωάννου (ΜΕ4), ιατρός με ειδικότητα για τον σακχαρώδη διαβήτη. Εξασκεί την εν λόγω ειδικότητα της παθολογίας - διαβητολογίας αφότου ήρθε στην Κύπρο το
4. Ήταν η θέση του ότι κάποιος που έχει σακχαρώδη διαβήτη θα πρέπει να οδηγηθεί στο χειρουργείο υπό τις κατάλληλες συνθήκες δηλαδή με ρυθμισμένο το διαβήτη. Οι επιπτώσεις που θα υπάρξουν εάν δεν γίνει αυτό είναι μολύνσεις, καθυστέρηση στην επούλωση και αιμορραγία. Όταν κάποιος χειρουργηθεί με υψηλό σάκχαρο θα πρέπει μετά το χειρουργείο το οποίο θα του δημιουργήσει επιπρόσθετο στρες να τυγχάνει μιας πιο εντατικοποιημένης παρακολούθησης του σακχάρου. Αναφερόμενος για τη συγκεκριμένη περίπτωση της ενάγουσας και για το γεγονός ότι μετά το χειρουργείο εισήχθη στο νοσοκομείο στις 6.2.2004 με υπογλυκαιμία ανέφερε ότι το μόνο που μπορεί να εξάξει είναι ότι δεν υπήρχε συχνή παρακολούθηση ή δόθηκε υπερβολικά μεγάλη αγωγή, δηλαδή μεγαλύτερη δόση φαρμάκου για το διαβήτη. Εξήγησε ότι για να υπάρξει ρύθμιση σακχάρου θα πρέπει να προηγηθούν μέρες ρύθμισης και όχι απλά να δοθεί μια συγκεκριμένη ημέρα αρκετή δόση για να μειωθεί η τιμή του σακχάρου. Ο λόγος που χρειάζεται ρύθμιση είναι διότι το ψηλό σάκχαρο επηρεάζει τους μηχανισμούς του οργανισμού όπως της άμυνας, της πήξεως και της επούλωσης. Αν παρά ταύτα κάποιο άτομο χειρουργηθεί με ψηλό σάκχαρο σίγουρα θα χρειάζεται καλή παρακολούθηση και ρύθμιση του σακχάρεως. Έχει σημασία υπέδειξε τόσο η προεγχειριτική όσο και η μετεγχειρητική ρύθμιση. Τόνισε όμως, πως δεν σημαίνει πάντοτε, ότι ένας που θα χειρουργηθεί με ψηλό σάκχαρο θα πάθει επιπλοκή. Δήλωσε δε αντεξεταζόμενος ότι δεν έχει σημασία αν ο ασθενής υποβάλλεται σε γενική ή τοπική νάρκωση. Αυτό δεν αλλάζει τα επίπεδα του σακχάρου. Περαιτέρω κατά την αντεξέταση και σε ερωτήσεις εάν έχει ελέγξει τις συγκεκριμένες αναλύσεις που έγιναν για την ενάγουσα ανέφερε ότι είδε κάποιο έγγραφο για ένα λεπτό αλλά δεν το έχει μελετήσει και ερωτηθείς επίσης αν οι επιπλοκές που επήλθαν στο μάτι της ενάγουσας οφείλονται στο σάκχαρο απάντησε ότι η συγκεκριμένη επιπλοκή μπορεί να οφείλεται σ΄ αυτό τον παράγοντα, αλλά τόνισε, δεν είναι ειδικός για το μάτι. Ο Ν. Ραζής (ΜΕ3) είναι χειρούργος οφθαλμίατρος και ο ιδιώτης ιατρός, στον οποίο προσέφυγε η ενάγουσα για εξετάσεις. Θεωρώ σημαντικό να αναφερθεί η μαρτυρία του, όπως δόθηκε με τη μορφή γραπτής κατάθεσης, στην οποία εξηγεί το είδος της πάθησης και την επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε η ενάγουσα. Αναφέρει ο ΜΕ3: «Ο γεροντικός καταρράκτης αποτελεί τη συχνότερη μορφή καταρράκτη. Συνήθως εμφανίζεται μετά την ηλικία των 65 ετών ως φυσιολογική εξέλιξη της γήρανσης του ατόμου. Διακρίνεται σε 3 μορφές, ανάλογα με τον εντοπισμό των θολώσεων, το φλοιώδη, τον πυρηνικό και τον οπίσθιο υποκαψικό ή κυπελλοειδή. Χαρακτηριστικό σύμπτωμα του γεροντικού καταρράκτη είναι η προοδευτική μείωση της όρασης χωρίς πόνο. Ανάλογα με τη μορφή του καταρράκτη μπορεί να εμφανιστεί όψιμη μυωπία ή θάμβος της όρασης στο έντονο φως ή δυσκολία της όρασης στο σκοτάδι. Η θεραπεία του καταρράκτη είναι χειρουργική και συνίσταται στην αφαίρεση του καταρρακτικού φακού και στην τοποθέτηση ενδοφακού. Η εγχείριση καταρράκτη είναι μια γρήγορη και ασφαλής εγχείρηση με συνήθως άριστα αποτελέσματα. Τα είδη των εγχειρήσεων είναι: α. Ενδοπεριφακική εξαίρεση (αφαιρείται ο φακός με το πρόσθιο και το οπίσθιο περιφάκιο και τοποθετείται ενδοφακός προσθίου θαλάμου). β. Εξωπεριφακική αφαίρεση του καταρράκτη κατά την οποία διατηρείται το οπίσθιο περιφάκιο και τοποθετείται ενδοφακός οπισθίου θαλάμου (υπάρχουν διάφορα υλικά κατασκευής ενδοφακών π.χ. σιλικόνης, ακρυλικοί) ώστε να μη χρειαστεί μετεγχειρητικά μεγάλη διαθλαστική διόρθωση. γ. Φακοθρυψία κατά την οποία γίνεται θρυμματισμός και αφαίρεση του πυρήνα και του φλοιού του καταρρακτικού φακού με συσκευή υπερήχων διατηρώντας άθικτο το οπίσθιο περιφάκιο και τοποθέτηση ενδοφακού. Στην εγχείρηση καταρράκτη η χορήγηση αναισθησίας γίνεται είτε τοπικά, με τη χρήση οφθαλμικού αναισθητικού κολλυρίου, είτε με παραβόλβια αναισθητική ένεση ή σπάνια με γενική αναισθησία αν και εφόσον ο ασθενής δεν έχει το επίπεδο συνεργασίας που χρειάζεται. Μεταγχειρητικά μπαίνουν κολύρια στο μάτι (αντιβιοτικό, κορτιζονούχο, αντιφλεγμονώδες, τεχνητά δάκρυα) για ένα μήνα περίπου. Η αποκατάσταση της οπτικής οξύτητας είναι άμεση. Ειδικά στις περιπτώσεις που ο καταρράκτης ήταν πολύ ώριμος η διαφορά είναι θεαματική! Τις πρώτες ημέρες μπορεί να υπάρχει αίσθηση ξένου σώματος, το μάτι «κόβει» και δακρύζει λίγο. Τα συμπτώματα υποχωρούν σύντομα με την πλήρη επούλωση της τομής. Υπάρχουν αρκετές διεγχειρητικές επιπλοκές όπως η ρήξη του οπισθίου περιφακίου (αντιμετωπίζεται κατά τη διάρκεια της εγχείρησης), η μαζική χοριοειδική αιμορραγία, η οποία είναι πολύ σοβαρή επιπλοκή και άλλες. Τις πρώτες μετεγχειρητικές μέρες μπορεί να εμφανιστεί αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση, οίδημα κερατοειδούς, πρόπτωση ίριδας που είναι σπάνια, διαφυγή από το τραύμα και οξεία βακτηριακή ενδοφθαλμίτιδα. Η οξεία βακτηριακή ενδοφθαλμίτιδα είναι πολύ σοβαρή επιπλοκή, εμφανίζεται και για τη θεραπεία απαιτείται έντονη αντιβιοτική αγωγή τοπικά και συστηματικά, όπως και χειρουργική αντιμετώπιση.» Η ενάγουσα τον επισκέφθηκε για πρώτη φορά στις 10.5.
5. Οι εξετάσεις αλλά και η κατάσταση της περιγράφονται στην ιατρική γνωμάτευση που εξέδωσε (Τεκμήριο 10): «Η ασθενής ήρθε στο ιατρείο μου για πρώτη εξέταση μετά από εγχείρηση καταρράκτη που έλαβε χώρα προς 3μήνου στο Νοσοκομείο Λεμεσού παραπονούμενη για φρικτούς πόνους. Κατά την εξέταση ευρέθη πρόπτωση ίριδος στο χειρουργικό τραύμα, προφανώς από μέρες. Από την κλινική εικόνα παρουσιάζει αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση και υαλοειδικό πρόσθιο θάλαμο με έντονο οίδημα κερατοειδούς. Η όραση του Αριστερού Οφθαλμού ήταν αντίληψη κινουμένης χειρός (ΑΚΧ). Συνεστήθη η παραπομπή της σε οργανωμένο ιατρικό κέντρο στο εξωτερικό λόγω της σοβαρότητας της κατάστασης της το οποίο όπως μου εξήγησε ήταν αδύνατο για οικονομικούς λόγους και μου δήλωσε ότι θα το φρόντιζε η ίδια μέσω του νοσοκομείου. Για το έντονο άλγος που παρουσίαζε όλο το χρονικό διάστημα βρισκόταν κάτω από αγωγή με τοπική εφαρμογή φακών επαφής ανά 2μηνο και Coll αντιβίωσης και κορτιζόνης ανάλογα της κλινικής εικόνας όπως και αντιγλαυκωματικές σταγόνες. Η ασθενής τελικά με καθυστέρηση πήγε 2 φορές στο εξωτερικό χωρίς πλέον όμως κανένας να αναλαμβάνει την ευθύνη επέμβασης στο μάτι αφού ήταν ήδη τυφλό και με αρκετά προβλήματα. Μέχρι και σήμερα βρίσκεται κάτω από συνεχή αγωγή με Coll και Φακούς Επαφής με αυξημένη επικινδυνότητα για διάτρηση και αφαίρεση του βολβού στο μέλλον.» Εξήγησε ότι θεωρεί σπάνια την πρόπτωση της ίριδος γιατί αυτή σχετίζεται με την καλή σύγκλιση, συνυπούλωση ενός χειρουργικού τραύματος και χρειάζεται κάποια επιπλοκή για να υπάρξει διάσταση του τραύματος και παρεκτόπιση της ίριδας προς τα έξω. Είναι η θέση του ότι η πρόπτωση που διαπίστωσε ήταν ενδιάμεσα των ραμμάτων και ενδεχομένως να προήλθε από την ψηλή ενδοφθάλμια πίεση στο εσωτερικό του βολβού. Αντεξεταζόμενος για το ίδιο θέμα και στην υποβολή ότι η πρόπτωση της ίριδας έχει γίνει λόγω εξωγενών παραγόντων, είτε από δυνατό τρίψιμο του ματιού είτε από κάποιο κτύπημα στο μάτι το οποίο έχει γίνει από την ίδια την ενάγουσα, δέχθηκε ότι «Είναι ένας παράγοντας που θα μπορούσε να κάνει πρόπτωση ίριδος αυτό που λέτε.» Κατέληξε ότι ο λόγος που οδήγησε το μάτι στην τύφλωση ήταν η αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση η οποία κατάστρεψε το οπτικό νεύρο και η ενδοθηλιακή ανεπάρκεια του κερατοειδούς που παρουσιάστηκε μετεγχειρητικά. Δεν μπορούσε όμως να καθορίσει πότε αυτό το γεγονός επεσυνέβη, ούτε αν ήταν άμεση απόρροια της χειρουργικής επέμβασης. Ρωτήθηκε για τις τιμές σακχάρου, και ποιες θεωρεί ασφαλείς και απάντησε ότι ο ίδιος είναι συντηρητικός και αποφεύγει να χειρουργεί όταν η τιμή σακχάρου είναι πάνω από
6. Άλλοι συνάδελφοι του όμως ακολουθούν διαφορετική πρακτική. Αν κάποιος χειρουργηθεί με ψηλό σάκχαρο, θα έχει ως επακόλουθο καθυστερημένη επούλωση, καθυστερημένη ανάρρωση και ενδεχόμενα κάποια αιμορραγία. Και πάλιν όμως αδυνατούσε να προσδιορίσει αν η ενάγουσα είχε παρατεταμένη επούλωση και αν έχει σχέση με ό,τι έπαθε. Δέχθηκε όμως ότι η ενάγουσα μετά την έξοδο της από το Νοσοκομείο, ήταν κάτω από σωστή αγωγή με αντιφλεγμονώδη και κορτιζονούχα σκευάσματα. ΥΠΟΘΕΣΗ ΕΝΑΓΟΜΕΝΟΥ Την εκδοχή και υπεράσπιση του εναγόμενου πρόσφερε ο ιατρός Χρ. Μαυρομμάτης (ΜΥ1) ο οποίος ήταν και ο οφθαλμίατρος που διενήργησε την εγχείρηση καταρράκτη στον αριστερό οφθαλμό της ενάγουσας. Η κυρίως εξέταση του, περιέλαβε τη μορφή γραπτής δήλωσης (ένδειξη Γ) και ουσιαστικά επανέλαβε την έκθεση υπεράσπισης , οι ισχυρισμοί της οποίας καταγράφηκαν ανωτέρω. Πρόσθεσε και δήλωσε πως «ως γιατρός ο οποίος χειρούργησε την ενάγουσα, τόσο εγώ όσο και το νοσηλευτικό ιατρικό προσωπικό του νοσοκομείου, πριν, κατά και μετά την χειρουργική επέμβαση ημερομηνίας 29.1.2004 επεδείξαμε έναντι της ενάγουσας την απαιτούμενη ιατρική δεξιοτεχνία και χρησιμοποιήσαμε μεθόδους οι οποίες είναι αποδεκτές, παραδεδειγμένες και οι οποίες ακολουθούνται στην ιατρική επιστήμη.» Εξήγησε πως η ενάγουσα στις 28.1.2004 όταν προέβη σε εξετάσεις και αναλύσεις διαπιστώθηκε ότι έφερε τιμή σακχάρου στο 410, όπως εμφαίνεται και από το τεκμήριο
7. Οι αναλύσεις όμως έγιναν, αφού η ενάγουσα είχε φάει, γεγονός που αυξάνει τα επίπεδα του. Στις 29.1.2004, όταν χειρουργήθηκε, η ώρα 10:00 π.μ., η τιμή σακχάρου ήταν στο
8. Εξήγησε ότι στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού πριν υποβληθεί ένα άτομο σε οφθαλμολογική εγχείρηση ακολουθείται μια διαδικασία, κατά την οποία γίνεται έλεγχος γενικής φύσεως, όπως και έγινε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Ανέφερε πως ο μέσος όρος επούλωσης καταρράκτη, κατά τον οποίο χρόνο το μάτι αποκτά τη μέγιστη σταθερότητα είναι γύρω στις 20 ημέρες. Ως αιτία πρόπτωσης ίριδας θεωρεί την άσκηση εξωτερική πίεσης στο μάτι μετά από ακούσιο κτύπημα, συνήθως κατά τη διάρκεια του ύπνου, είτε μετά από τρίψιμο του ματιού. Ο μάρτυς απέκλεισε ως αιτία πρόπτωσης της ίριδος την υψηλή ενδοφθάλμια πίεση. Καθόρισε ως κανονικές και φυσιολογικές τιμές ενδοφθάλμιας πίεσης, οι οποίες συμβατικά εθεωρούντο ως τέτοιες στο παρελθόν, από 12-21 mm υδραργύρου. Με τις νεότερες αντιλήψεις, πχ στην Αγγλία, με τιμή πίεσης 28 mm υδραργύρου, δεν χορηγείται καμία απολύτως θεραπεία και, απλά, παρακολουθείται ο ασθενής. Χαρακτήρισε την τιμή 23 της εσωτερικής πίεσης ως φυσιολογική. Επανέλαβε ότι η πίεση δεν μπορεί να ενεργοποιήσει μηχανισμό, σύμφωνα και με τους κανόνες φυσικής, ικανή να προκαλέσει πρόπτωση. Η ενδοφθάλμια πίεση ασκείται ομοιόμορφα στην εσωτερική παρυφή του τραύματος. Η ίριδα βρίσκεται πιο πίσω από το τραύμα. Αναφέρθηκε σε περίπτωση που η μεγάλη πίεση πέραν των 60 μπορεί να προκαλέσει διάσταση των ραφών και να υπάρξει διαρροή υγρού από τις ραφές. Η κατάσταση όμως είναι αυτοεπουλώμενη διότι με τη διαρροή του υγρού επέρχεται και πτώση της πίεσης η οποία αν δεν συντρέχουν λόγοι να είναι αυξημένη, το τραύμα θα κλείσει από μόνο του. Ερωτηθείς ποια είναι τα συμπτώματα της πρόπτωσης της ίριδος απάντησε πως επειδή υπάρχει χειρουργική τομή το τραύμα καλύπτεται με ιστό επιπεφυκώτος οπότε η ίριδα σε περίπτωση πρόπτωσης δεν είναι άμεσα εκτεθειμένη στο περιβάλλον, ο πόνος συνήθως δεν υπάρχει και ο ασθενής πιθανόν να θεωρεί φυσιολογική κάποια μικρή ενόχληση, ως απόρροια του τραύματος. Μετά από σχετική ερώτηση εάν το κολλύριο κορτιζόνης έχει παρενέργειες εξήγησε ότι αυτό δίδεται πάντα μετά από εγχείρηση καταρράκτη σε συνδυασμό με αντιβιοτικό. Ενδεχομένως να υπάρξουν σοβαρές παρενέργειες, όπως αύξηση ενδοφθάλμιας πίεσης, δημιουργία έλκους του κερατοειδούς, με συνέπεια σε πιο προχωρημένο στάδιο δημιουργία υποπύου δηλαδή εσωτερικής φλεγμονής του ματιού. Στη συνέχεια επέκταση της φλεγμονής στα εσωτερικά διαμερίσματα του ματιού με δημιουργία ενδοφθαλμίτιδας που μπορεί να οδηγήσει και σε ρήξη, αν μείνει αθεράπευτη, του κερατοειδούς. Εν αντιθέσει με το κολλύριο κορτιζόνης η ένεση κορτιζόνης δεν παρουσιάζει τις αναφερθείσες παρενέργειες ούτε προκαλεί αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης. Η άμεση αντιμετώπιση της είναι να σταματήσει η παροχή κορτιζόνης και να χορηγηθούν άλλα φάρμακα. Επανερχόμενος στην περίπτωση της ενάγουσας ανέφερε ότι πριν την περίοδο των τριών μηνών που διαπιστώθηκε η πρόπτωση η ασθενής ερχόταν και έπαιρνε φάρμακα μέσω του γιου της, δηλαδή πήγαινε ο γιος της στο νοσοκομείου και του έγραφε φάρμακα που της είχε υποδείξει ο ιδιώτης ιατρός. Εξ όσων θυμόταν δεν του είχε αναφερθεί ότι το μάτι της ενάγουσας δεν βρισκόταν σε καλή κατάσταση ή ότι είχε φρικτούς πόνους. Η ενάγουσα είχε έρθει όντως και ανέφερε για φριχτούς πόνους δύο φορές με έλκος κερατοειδούς. Η μια περίπτωση ήταν 2-3 μήνες μετά την εγχείρηση και η άλλη, η οποία ήταν πιο σοβαρή περίπτωση, στις 24.9.2004 οπόταν έγινε και εισαγωγή. Θυμόταν επίσης ότι η ενάγουσα είχε παρουσιαστεί με λιγότερο πρόβλημα στις πρώτες βοήθειες αλλά δεν θυμόταν συγκεκριμένα πότε έγινε αυτό. Αντεξεταζόμενος ο ΜΥ1 επέμενε στις θέσεις τις οποίες είχε εκφράσει κατά την κυρίως εξέταση, δέχθηκε όμως ότι είχε δει την ενάγουσα στις 5.2.2004 όταν προσήλθε στα εξωτερικά ιατρεία και η ενδοφθάλμια πίεση της ήταν 16 ή 18 δηλαδή εντός των φυσιολογικών επιπέδων. Σε σχέση με την εισαγωγή της ενάγουσας στο νοσοκομείο στις 6.2.2004 με υπογλυκαιμία ανέφερε ότι αυτό σήμαινε ότι η ενάγουσα δεν ακολούθησε τις οδηγίες που της εδόθησαν από την διαβητική κλινική του νοσοκομείου στις 3.2.2004 όταν πήρε εξιτήριο, για τη διατροφή της και τα φάρμακα τα οποία θα λάμβανε. Αν η ενάγουσα δεν τα τήρησε αυτά, αυτός είναι ο λόγος που ανέβηκε το σάκχαρο της. Επέμενε ότι μετά τις 5.2.2004, εξ όσων θυμάται, δεν ξαναείδε την ενάγουσα διότι ακόμα και να έγινε εισαγωγή στο νοσοκομείο φαίνεται ότι δεν παραπονέθηκε για το μάτι της διότι δεν τον κάλεσαν για να την επισκεφθεί. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Οι ιατροί ΜΕ2, ΜΕ3, ΜΕ4 και ΜΥ1 κλήθηκαν και κατέθεσαν ως εμπειρογνώμονες. Η μαρτυρία τους ελέγχεται όπως και όλων των άλλων μαρτύρων, υπό το φως του καθήκοντος που υπέχουν να εφοδιάσουν το Δικαστήριο με την επιστημονική τους άποψη και γνώση. (Φιλίππου ν. Οδυσσέως,