Γεώργιου Τσιακκούρη ν. Κυπριακής Δημοκρατίας διά του Γενικού Εισαγγελέα, Αρ. Παραπομπής: 51/05, 03.08.2011 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDPAF:2011:A103 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΦΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Δ. Ι. ΚΙΤΣΙΟΥ, Ε.Δ. Αρ. Παραπομπής: 51/05 Μεταξύ: Γεώργιου Τσιακκούρη Απαιτητή - και - Κυπριακής Δημοκρατίας διά του Γενικού Εισαγγελέα ως Εκπροσώπου αυτής Αποζημιούσας Αρχής ------------------------ Ημερομηνία : 03.08.2011 Εμφανίσεις: Για Απαιτητή: κος Γ. Χ"Νεοφύτου Για Εναγόμενους: κα Ε. Κόκκινου (κ. Στ. Ερωτοκρίτου κατά την απόφαση) ΑΠΟΦΑΣΗ Με την παρούσα ειδοποίηση παραπομπής ο Αιτητής ζητά τον καθορισμό αποζημίωσης λόγω απαλλοτρίωσης και επίταξης, δυνάμει των Νόμων 15/62 και 21/62 όπως αυτοί τροποποιήθηκαν μέχρι σήμερα. Η φύση της αποζημίωσης προκύπτει από την αξία φυτικού κεφαλαίου, δηλαδή φυτείας 200 δέντρων μαντόρας, 100 δέντρων αβοκάντο και 100 δέντρων καβάφας, συνολικής έκτασης 14,40 δεκαρίων πλέον 9% τόκο από 05.10.2001 πλέον εκτιμητικά και δικηγορικά έξοδα. Σύμφωνα με την Έκθεση Απαίτησης ο Απαιτητής κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν νόμιμος κάτοχος και/ή διαχειριστής των τεμαχίων αρ. 280 (μέρος), αρ. 281 (μέρος), αρ. 282 (μέρος), αρ. 283 (μέρος) και 284/2 (μέρος) του Φ.Σχ. 51/22 όλα αντικείμενο τουρκοκυπριακού κλήρου με αρ. 23 ο οποίος παραχωρήθηκε στον Απαιτητή το 1982, έκτασης 22-76 δεκαρίων ευρισκόμενα στην Αγία Βαρβάρα της επαρχίας Πάφου. Ο εν λόγω κλήρος είχε φυτευθεί από τον Απαιτητή με φυτείες μαντόρας, αβοκάντο και καβάφας. Η Απαλλοτριούσα Αρχή η οποία είναι η Κυπριακή Δημοκρατία διά της υπ΄ αριθμό 711 Διοικητικής Πράξης, ημερομηνίας 06.20.2000 γνωστοποίησε την πρόθεση της όπως απαλλοτριώσει τα πιο πάνω ακίνητα για την κατασκευή, ευθυγράμμιση, βελτίωση και ασφαλτόστρωση του νέου αυτοκινητόδρομου Λεμεσού - Πάφου (Τμήμα Αυδήμου - Πάφου) και με διάταγμα αριθμό 952 ημερομηνίας 05.10.2001 απαλλοτρίωσε τούτο. Περαιτέρω η Απαλλοτριούσα Αρχή με διάταγμα επίταξης αρ. 276/97 ημερομηνίας 21.03.1997 και 725/00 ημερομηνίας 06.10.2000 και διάταγμα αρ. 933 ημερομηνίας 28.09.2001 επίταξε την πιο πάνω περιουσία την οποία κατείχε και καρπούταν νόμιμα ο απαιτητής και/ή έλαβε κατοχή αυτής. Κατά την κατάληψη του επίδικου ακινήτου δυνάμει των πιο πάνω διαταγμάτων ως ισχυρίζεται ο Απαιτητής, η Απαλλοτριούσα Αρχή κατέστρεψε ολοσχερώς 200 δέντρα μαντόρας σε έκταση 7-20 δεκαρίων, 100 δέντρα αβοκάντο σε έκταση 3-60 δεκαρίων και 100 δέντρα καβάφας σε έκταση 3-60 δεκαρίων, συνολικής αξίας Λ.Κ.17.770,
- Συνακόλουθα ο Απαιτητής ισχυρίζεται ότι εξαιτίας των πράξεων της Απαλλοτριούσας Αρχής, και ειδικότερα της κατάληψης της περιουσίας που διαχειριζόταν, αυτός υπέστηκε ζημιά η οποία εκτιμήθηκε από ειδικό εμπειρογνώμονα, γεωπόνο. Στην Υπεράσπιση της η Αποζημιούσα Αρχή εγείρει κατ΄ αρχήν προδικαστική ένσταση ζητώντας την απόρριψη της παραπομπής καθ΄ ότι: (α) Ο Απαιτητής κατά τον ουσιώδη χρόνο δεν ήταν νόμιμος κάτοχος ή ενοικιαστής ή διαχειριστής του επίδικου ακινήτου και δεν νομιμοποιείται να εγείρει την παρούσα παραπομπή. (β) Ο Απαιτητής κωλύεται διά διαγωγής και/ή εγγράφου και/ή συμπεριφοράς στην προώθηση της παρούσας παραπομπής. Περαιτέρω προς ουσιαστική υπεράσπιση η Αποζημιούσα Αρχή ισχυρίζεται ότι, κατά ή περί την 01.12.1982 η Υπηρεσία Διαχείρισης των Τουρκοκυπριακών Περιουσιών παραχώρησε στον Απαιτητή τον Τουρκοκυπριακό κλήρο με αρ. 23, του Φ./Σχ. 51/22 στην Αγία Βαρβάρα της Πάφου, συνολικής έκτασης 17 σκαλών αρδευόμενης γης, κατηγορίας "A", με ισχύ από 01.12.1982 μέχρι 31.10.
- Στη συνέχεια, ως είναι ο ισχυρισμός, για τη χρονική περίοδο από 1.11.1983 μέχρι 31.10.1996, η Υπηρεσία Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών και/ή ο Κηδεμόνας Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, παραχωρούσε ανανέωση στον Απαιτητή της άδειας χρήσης του εν λόγω Τουρκοκυπριακού κλήρου. Με βάση τους ρητούς όρους της άδειας χρήσης, τους οποίους ο Απαιτητής υιοθέτησε και/ή αποδέχτηκε και/ή συμφώνησε και/ή υπέγραψε, η άδεια χρήσης του Τουρκοκυπριακού κλήρου ίσχυε για ένα χρόνο αρχικά (από χρόνο σε χρόνο) και ανανεωνόταν με ετήσια συμβόλαια. Κατά ή περί την 14.10.1996, ο Κηδεμόνας Τουρκοκυπριακών περιουσιών με έγγραφη επιστολή του, προέβηκε σε τερματισμό της σύμβασης για την άδεια χρήσης του Τουρκοκυπριακού κλήρου του Απαιτητή και ειδικότερα της σύμβασης που έληγε στις 31.10.
- Ως εκ τούτου η Αποζημιούσα Αρχή ισχυρίζεται ότι, εφόσον η Σύμβαση για άδεια χρήσης του επίδικου Τουρκοκυπριακού κλήρου από τον Απαιτητή ανανεωνόταν από χρόνο σε χρόνο, ήταν αυτονόητο και/ή πασίδηλο, ότι η χρήση της Τουρκοκυπριακής γης ήταν προσωρινή και/ή πρόσκαιρη για σκοπούς εποχιακών φυτειών και όχι μόνιμη για σκοπούς εγκατάστασης μόνιμων φυτειών. Είναι επίσης ισχυρισμός της Αποζημιούσας Αρχής ότι, ενόψει των ανωτέρω ο Απαιτητής δεν δικαιούται σε οποιοδήποτε ποσό αποζημίωσης για την επίταξη της Τουρκοκυπριακής γης και/ή για την ισχυριζόμενη αξία του φυτικού κεφαλαίου, που σε κάθε περίπτωση δεν είναι εποχιακή φυτεία, αλλά μόνιμη φυτεία. Είναι ακόμη ισχυρισμός της Αποζημιούσας Αρχής ότι σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία, δικαιούχος του οποιουδήποτε ποσού αποζημίωσης, για σκοπούς επίταξης της επίδικης Τουρκοκυπριακής περιουσίας είναι ο Κηδεμόνας Τουρκοκυπριακών Περιουσιών προς όφελος του Τουρκοκύπριου ιδιοκτήτη. Επιπρόσθετα η Αποζημιούσα Αρχή ισχυρίζεται ότι, παρά τον τερματισμό της άδειας χρήσης της επίδικης Τουρκοκυπριακής περιουσίας η οποία έληξε στις 31.10.1996, ο Απαιτητής εξακολουθεί μέχρι σήμερα να κατέχει παράνομα την εν λόγω περιουσία, και ως εκ τούτου με Ανταπαίτηση ζητείται η έκδοση διατάγματος με το οποίο να διατάσσεται ο Απαιτητής, να παραδώσει την κατοχή της Τουρκοκυπριακής περιουσίας στην αρμόδια αρχή, που είναι ο Κηδεμόνας Τουρκοκυπριακών Περιουσιών. Στην Απάντηση και Υπεράσπιση στην Ανταπαίτηση που καταχωρήθηκε εκ μέρους του Απαιτητή, αυτός αρνείται την προβαλλόμενη Υπεράσπιση και ισχυρίζεται ότι, κατά τον ουσιώδη χρόνο της επίταξης, επί του επίδικου κλήρου υπήρχε μόνιμη φυτεία 5 ετών η οποία αποτελούσε περιουσία του Απαιτητή, και η Απαλλοτριούσα Αρχή θα πρέπει να τον αποζημιώσει, διότι ο Απαιτητής τη διαχειριζόταν και καρπούταν νόμιμα μέχρι την εκρίζωση της. Ακόμη ο Απαιτητής ενώ αποδέχεται ότι του παραχωρήθηκε ο επίδικος κλήρος με άδεια χρήσης, αυτή ανανεωνόταν από χρόνο σε χρόνο, κάποτε με έγγραφο άδειας χρήσης και κάποτε σιωπηρά χωρίς έγγραφο. Ισχυρίζεται δε ότι αυτός, όπως και αρκετοί άλλοι πρόσφυγες, για να εξασφαλίσουν τα προς το ζειν με την άδεια και/ή με την ανοχή και/ή με τη σιωπηρή έγκριση του Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, αλλά και του εκάστοτε Υπουργού Εσωτερικών, φύτεψε στον επίδικο κλήρο μόνιμη φυτεία. Η δε Κυπριακή Δημοκρατία αποζημίωσε αρκετούς πρόσφυγες μέχρι σήμερα, μετά από επίταξη και απαλλοτρίωση Τουρκοκυπριακών Περιουσιών για μόνιμες φυτείες που είχαν εγκαταστήσει σ΄ αυτές. Τέλος ο Απαιτητής ισχυρίζεται ότι ο Κηδεμόνας Τουρκοκυπριακών Περιουσιών ουδέποτε τερμάτισε νόμιμα την άδεια χρήσης που του παραχώρησε αφού ουδέποτε έλαβε την ισχυριζόμενη επιστολή ο Απαιτητής. Προσαχθείσα μαρτυρία: Για την απόδειξη της απαίτησης του Απαιτητή κατέθεσαν τέσσερεις
(4)μάρτυρες και για την Υπεράσπιση ένας μάρτυρας. Κατά την ακροαματική διαδικασία κατατέθηκαν παραδεκτά γεγονότα και Τεκμήρια ως ακολούθως: Τεκμήριο 1 Έγγραφο παραδεκτών γεγονότων Τεκμήριο 2 Έγγραφο με τίτλο ΑΔΕΙΑ (LICENCE) ημερομηνίας 30.12.1982 Τεκμήριο 3 Έγγραφο με τίτλο "Παραχώρηση γεωργικού κλήρου" ημερομηνίας 15.04.1998 Τεκμήριο 4 Εκτίμηση ημερομηνίας 03.10.2003 Τεκμήριο 5 Δέσμη από 13 έγγραφα με τίτλο ΑΔΕΙΑ (LICENCE) Τεκμήριο 6 Φωτοαντίγραφο απόφασης στην υπ΄ αριθμό 44/05 παραπομπής του Επαρχιακού Δικαστηρίου Πάφου ημερομηνίας 19.05.2009 Τεκμήριο Α για Αναγνώριση Επιστολή ημερομηνίας 14.10.1996 Μάρτυρας αρ. 1 για τον Απαιτητή (στο εξής Μ.Α.1) κατέθεσε ο Γεώργιος Παρούτης. Ως ανέφερε είναι γεωπόνος, πτυχιούχος του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.) και με ειδίκευση στην αγροτική οικονομία στο New Castle of University. Σήμερα ασκεί το επάγγελμα του εκτιμητή, από το 1980, ωστόσο ο ίδιος ασχολείται και με τη γεωργία, είναι πρόσφυγας και του παραχωρήθηκε Τουρκοκυπριακός κλήρος για τον οποίο είναι δικαιούχος δυνάμει άδειας χρήσης για γεωργικούς σκοπούς. Ο κλήρος τον οποίο αυτός έχει, ανανεώνεται κάθε χρόνο, υπάρχει ένα τυπικό ενοίκιο το οποίο πρέπει να πληρώνεται κάθε χρόνο, στην πράξη όμως στέλλεται υπενθύμιση οπότε πηγαίνει και πληρώνει. Στον κλήρο που έχει αυτός εγκατέστησε ετήσιες καλλιέργειες, όπως ελαιόδεντρα, τα οποία σήμερα είναι ηλικίας 18 ετών. Για την εν λόγω φυτεία το Γεωργικό Τμήμα της Δημοκρατίας αλλά και η Υπηρεσία Τουρκοκυπριακών Περιουσιών γνώριζε, καθ΄ ότι μετά την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφηκαν τα δέντρα και του δίδεται επιδότηση από τον Κυπριακό Οργανισμό Αγροτικών Πληρωμών (ΚΟΑΠ). Έκανε δε αναφορά σε ονόματα άλλων προσφύγων τα οποία έχουν αποζημιωθεί από το κράτος για το λόγο ότι δυνάμει απαλλοτρίωσης Τουρκοκυπριακής γης στερήθηκαν των δέντρων που αυτοί φύτεψαν. Ως γεωπόνος-εκτιμητής κατόπιν οδηγιών του απαιτητή ετοίμασε σχετική έκθεση (Τεκμήριο 4) της οποίας εξήγησε το περιεχόμενο της. Σύμφωνα με την εκτίμηση του αυτός χρησιμοποίησε τη μέθοδο κόστους η οποία, ως εξήγησε, χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της αξίας μόνιμων φυτειών νεαρής ηλικίας, δηλαδή δέντρα τα οποία βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης. Η αξία των δέντρων υπολογίζεται από το κόστος εγκατάστασης και το κόστος περιποίησης μέχρι την ηλικία εκρίζωσης και ολοσχερούς καταστροφής. Λαμβάνοντας υπόψη του την πληροφόρηση του Απαιτητή, ως προς τον αριθμό των δέντρων τα οποία φύτεψε σε συνδυασμό με την έκταση του ακινήτου στο οποίο ήταν φυτεμένα, ο μάρτυρας υπολόγισε την αξία ενός δεκαρίου και στη συνέχεια αφού έλαβε υπόψη και αναλύοντας τις δαπάνες εγκατάστασης, τις δαπάνες καλλιέργειας ενός έτους, ως επίσης στοιχεία απόσβεσης και τόκων κατέληξε στο συμπέρασμα του αρχικά κατά έτος, πολλαπλασιάζοντας επί πέντε που ήταν η ηλικία των δέντρων του Απαιτητή κατά την καταστροφή τους. Μάρτυρας αρ. 2 για τον Απαιτητή (στο εξής Μ.Α.2), κατέθεσε ο Γεώργιος Τσιακκούρης, Απαιτητής. Αναφέρθηκε στο ιστορικό και την εξέλιξη μέχρι να του δοθεί, ως γεωργού και πρόσφυγα, μεταξύ άλλων ο Τουρκοκυπριακός κλήρος 23 περί το έτος 1982, αποτελούμενος από 17 σκάλες αρδεύσιμο χωράφι κατηγορίας Α. Υπέγραψε την αρχική άδεια χρήσης η οποία ήταν για ένα χρόνο, όμως γινόταν ανανέωση από χρόνο σε χρόνο και θα ίσχυε μέχρι της επιστροφής του Τουρκοκύπριου ιδιοκτήτη. Το ενοίκιο το πλήρωνε κάθε χρόνο. Τα πρώτα χρόνια φύτευε εποχιακές καλλιέργειες, στη συνέχεια όμως αυτός, όπως και άλλοι πρόσφυγες, εφόσον δεν διαφαινόταν να λύνεται το πρόβλημα της κατοχής, και η επιστροφή δεν ερχόταν, αποφάσισε να φυτέψει μόνιμη φυτεία εντός του εν λόγω κλήρου. Στις αρχές του 1992 αγόρασε από κυβερνητικό φυτώριο 200 μαντόρες, 100 φυτά αβοκάντο και 100 φυτά καβάφας τα οποία και φύτεψε την ίδια χρονιά στον πιο πάνω Τουρκοκυπριακό κλήρο σε έκσταση 15 περίπου δεκαρίων. Υποβλήθηκε σε έξοδα για τη διατήρηση και συντήρηση της εν λόγω φυτείας, ωστόσο το 1997 η Κυπριακή Δημοκρατία αφού επίταξε τη γη όπου ήταν φυτεμένα τα δέντρα, και για σκοπούς απαλλοτρίωσης με την οποία κατασκευάστηκε ο αυτοκινητόδρομος Λεμεσού-Πάφου, μέσω εργολάβου και άλλων εκπροσώπων της εισήλθε στο κτήμα και εκρίζωσε τα δέντρα του καταστρέφοντας επίσης το σύστημα άρδευσης. Ανέφερε ακόμη ότι ουδέποτε έλαβε επιστολή από τον Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών περί τερματισμού της άδειας χρήσης του κλήρου αρ.
- Ήταν δε η θέση του πως αν ειδοποιούνταν πριν την εκρίζωση, τότε με ειδικό μηχάνημα θα μετακινούσε τα δέντρα σε άλλο κτήμα ούτως ώστε να μην πάθει τη ζημιά από την πλήρη καταστροφή τους. Τέλος ο Απαιτητής ανέφερε ότι περί το έτος 2003 με 2004 το Κτηματολόγιο Πάφου του πρόσφερε μέσω της κόρης του το ποσό των Λ.Κ.4.000,00 ως αποζημίωση, όμως αυτός το θεώρησε χαμηλό και δεν το αποδέκτηκε. Αποδέκτηκε όμως ότι επειδή ο κλήρος αρ. 23 που κατείχε απαλλοτριώθηκε, του παραχωρήθηκε το 1998 άλλος κλήρος σε αντικατάσταση, τα δε συμβόλαια και άδειες χρήσης ήταν διαφορετικά από πριν. Μάρτυρας αρ. 3 για τον απαιτητή (στο εξής Μ.Α.3), κατέθεσε ο Ανδρέας Προδρόμου, η μαρτυρία του συνίσταται στο ότι ως πρόσφυγας που είναι, μετά την τουρκική εισβολή του είχε παραχωρηθεί Τουρκοκυπριακός κλήρος για καλλιέργειες όντας γεωργός στο επάγγελμα. Η άδεια χρήσης του κλήρου που του παραχωρήθηκε ανανεωνόταν κάθε χρόνο και παρόλο που δεν πλήρωνε κάθε τέλος του χρόνου το τίμημα της άδειας, ουδέποτε τερματίστηκε η άδεια χρήσης εξαιτίας καθυστέρησης στην πληρωμή. Στον κλήρο που του δόθηκε φύτεψε μόνιμες καλλιέργειες και αυτό έγινε κατόπιν παροτρύνσεων των αρμοδίων, περιλαμβανομένων και ρητών αναφορών του τότε Υπουργού Εσωτερικών προκειμένου να δοθεί αναζωογόνηση και παραγωγή στον τόπο μετά την τουρκική εισβολή. Όσον αφορά στην κατάσταση σήμερα του κλήρου που του παραχωρήθηκε, μέρος αυτού, 20 στρεμμάτων περίπου έγιναν επίταξη και κατασκευάστηκε το αεροδρόμιο Πάφου σε α΄ φάση, οπότε αυτός αποζημιώθηκε από το κράτος λόγω του ότι καταστράφηκαν τα δέντρα που φύτεψε. Σε β΄ φάση έγινε επίταξη ακόμη 2 στρεμμάτων όμως δεν τον αποζημίωναν διότι ως του ανέφεραν είχαν αλλάξει οι όροι του συμβολαίου, στο τέλος όμως πληρώθηκε κατόπιν δικαστικού συμβιβασμού (Τεκμήριο 6 η σχετική απόφαση). Τέλος ο εν λόγω μάρτυρας ανέφερε ότι το Τμήμα Γεωργίας αλλά και ο Κηδεμόνας Τουρκοκυπριακών Περιουσιών γνώριζε ότι είχε φυτέψει μόνιμες φυτείες άλλωστε έπαιρνε και επιδοτήσεις από τον ΟΓΑ (Οργανισμό Αγροτικών Πληρωμών). Μάρτυρας αρ. 4 για τον απαιτητή (στο εξής Μ.Α.4), κατέθεσε ο Λοίζος Καραγιάννης, επίσης η μαρτυρία του κινήθηκε στα ίδια πλαίσια με τον προηγούμενο μάρτυρα, αφού και αυτός ως πρόσφυγας και γεωργός που είναι του παραχωρήθηκε από το 1975 Τουρκοκυπριακός κλήρος για καλλιέργεια, οπότε φύτεψε ελιές και πόμελα. Το γεγονός αυτό ήταν γνωστό στις κρατικές υπηρεσίες σύμφωνα με το μάρτυρα, αφού σε κάποια στιγμή στο παρελθόν κατόπιν αίτησης του παραχωρήθηκε άδεια για διάνοιξη διάτρησης για να ποτίζει τις ελιές του. Όταν όμως δεν βρήκε νερό του παραχωρήθηκε νερό από το Αρδευτικό Τμήμα Πάφου. Μάρτυρας Υπεράσπισης (στο εξής Μ.Υ.) κατέθεσε η Άννα Παπαδοπούλου, εργάζεται ως Λειτουργός στην Υπηρεσία Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών. Στα καθήκοντα της ανήκει και η εξέταση αιτημάτων για παραχώρηση Τουρκοκυπριακών κλήρων. Γνωρίζει τον Απαιτητή αφού είναι κάτοχος μεταξύ άλλων και του κλήρου αρ. 23 ο οποίος του παραχωρήθηκε με το Τεκμήριο 2 το έτος
- Επρόκειτο για άδεια χρήσης η οποία ίσχυε για ένα έτος και ανανεωνόταν, ο σκοπός που η άδεια ήταν ετήσια οφειλόταν στο γεγονός ότι επικρατούσε η έκρυθμη κατάσταση. Σύμφωνα με τα στοιχεία του φακέλου της η άδεια χρήσης για τον κλήρο αρ. 23 ανανεωνόταν μέχρι 31.10.1996 καθότι είχε ενημερωθεί η Υπηρεσία της ότι θα επηρεαζόταν από την κατασκευή του αυτοκινητόδρομου Λεμεσού-Πάφου και έπρεπε οι κάτοχοι του Τουρκοκυπριακού κλήρου που επηρεάζονταν να ενημερωθούν, γι΄ αυτό στάληκε στον Απαιτητή σχετική επιστολή (Τεκμήριο Α προς Αναγνώριση) στην Αγία Βαρβάρα όπου ήταν η μόνιμη διαμονή του, αυτή τη διεύθυνση άλλωστε είχε δηλώσει ο Απαιτητής σύμφωνα με τα αρχεία της Υπηρεσίας. Αποδέκτηκε δε η εν λόγω μάρτυρας ότι, εξαιτίας των γεωργικών τους ασχολιών πολλοί πρόσφυγες κάτοχοι αδειών χρήσης τουρκοκυπριακών περιουσιών, δεν πήγαιναν κάθε χρόνο για ανανέωση της άδειας, αλλά πήγαιναν καθυστερημένα ή και τον επόμενο χρόνο όμως αυτό ήταν κάτι για το οποίο η Υπηρεσία της έδειχνε ανοχή, και αποδεχόταν σιωπηρά την ανανέωση και κάποιες φορές χωρίς την υπογραφή και των δύο πλευρών. Όσον αφορά στη φύτευση εποχιακών ή μόνιμων καλλιεργειών, ήταν η θέση της ότι οι όροι της άδειας χρήσης έδειχναν την προσωρινότητα αυτής αλλά και την ανάγκη για εποχιακές καλλιέργειες. Ωστόσο εξήγησε ότι μετά το 2001 οι άδειες χρήσης που παραχωρούνται από την Υπηρεσία έχουν ως όρο να μην εγκαθίστανται μόνιμες καλλιέργειες, χωρίς την άδεια του Κηδεμόνα Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών. Ως επίσης αποδέκτηκε ότι η ίδια αντιλήφθηκε πως σε αρκετούς κλήρους είχαν ήδη φυτευθεί μόνιμες καλλιέργειες γι' αυτό τίθεται μετά το 2001 ο σχετικός όρος. Τέλος δεν απέκλεισε ο απαιτητής να υπέβαλε παράπονο στην υπηρεσία της περί το καλοκαίρι του 1997 για το γεγονός ότι του κατέστρεψαν τα δέντρα και γι' αυτό του παραχωρήθηκε το 1998 άλλος κλήρος σε αντικατάσταση. Αξιολόγηση μαρτυρίας: Κατά την ακροαματική διαδικασία το Δικαστήριο είχε την ευχέρεια και παρακολούθησε με κάθε δυνατή προσοχή όλους τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον του. Με γνώμονα την όλη συμπεριφορά και στάση τους στο εδώλιο του μάρτυρα, κατά τη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης, καθώς επίσης το περιεχόμενο της μαρτυρίας τους, σε συνυφασμό με το περιεχόμενο των τεκμηρίων, το Δικαστήριο προβαίνει στην αξιολόγηση της αξιοπιστίας των μαρτύρων. Τόσο ο Μ.Α.2, Απαιτητής αλλά και οι Μ.Α.3 και 4 άφησαν πολύ καλή εντύπωση στο Δικαστήριο, ήσαν πολύ απλοί και αφηγηματικοί στη μαρτυρία τους, ήταν σταθεροί και χωρίς περιστροφές ή υπερβολές έδωσαν τις απαντήσεις τους με τρόπο που έπεισε το Δικαστήριο ότι μετέφεραν τα γεγονότα ως είχαν περιέλθει στην προσωπική τους αντίληψη. Δεν διαπιστώνονται οποιεσδήποτε αντιφάσεις μέσα από τη μαρτυρία τους αλλά ούτε και οποιοδήποτε άλλο κλονιστικό στοιχείο. Συνακόλουθα η μαρτυρία τους κρίνεται αξιόπιστη και αποδεκτή στο σύνολο της. Όσον αφορά στο Μ.Α.1, πέραν των γεγονότων για τα οποία κατέθεσε, υπενθυμίζεται ότι κλήθηκε και ως εμπειρογνώμονας για την αξία που θα πρέπει να δοθεί ως αποζημίωση για τα δέντρα που υπήρχαν στον τουρκοκυπριακό κλήρο αρ. 23, ο οποίος παραχωρήθηκε στον Απαιτητή και εντός του οποίου ο τελευταίος φύτεψε δέντρα για σκοπούς καλλιέργειας. Μέσα από τη μαρτυρία του και το περιεχόμενο της εκτίμησης του, λαμβανομένου υπόψη των προσόντων του, τα οποία δεν έχουν αμφισβητηθεί αλλά και τις επεξηγηματικές τοποθετήσεις του τόσο την κύρια εξέταση όσο και στην αντεξέταση, σε συνδυασμό με την εμπειρία που ο ίδιος έχει επί γεωργικών θεμάτων, το Δικαστήριο αποδέχεται το μάρτυρα ως εμπειρογνώμονα ο οποίος με την πειστικότητα του αλλά και τα αναγκαία στοιχεία, έθεσε τα κριτήρια αποδοχής της μαρτυρίας του. Δεν παρατηρήθηκε οποιαδήποτε τάση υπερβολής στις απαντήσεις του αλλά ούτε και τάση υπεκφυγής στο να δώσει απαντήσεις. Συνακόλουθα των πιο πάνω η μαρτυρία του γίνεται αποδεκτή από το Δικαστήριο. Ως αξιόπιστη μάρτυρας κρίνεται και η Μ.Υ. η οποία άφησε επίσης πολύ καλή εντύπωση, ήταν πλήρως επεξηγηματική ως προς τον τρόπο και τη διαδικασία παραχώρησης των αδειών χρήσης για τουρκοκυπριακούς κλήρους. Χωρίς επηρεασμό, εξαιτίας των καθηκόντων της, έδωσε την εικόνα του αντικειμενικού και αμερόληπτου μάρτυρα. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι από την πλευρά του Απαιτητή πολύ λίγα σημεία αμφισβήτησης της μαρτυρίας της υπήρξαν, η αντεξέταση της ήταν περισσότερο επεξηγηματικού χαρακτήρα παρά αντίκρουσης. Δεν έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου οποιοδήποτε κλονιστικό στοιχείο της αξιοπιστίας της και ως εκ τούτου το Δικαστήριο αποδέχεται τη μαρτυρία της ως προς τα γεγονότα που παρέθεσε, παραμένει όμως σε κατοπινό στάδιο να αποφασιστεί η γνώμη ή τοποθέτηση της ως προς το κατά πόσο απαγορευόταν ή όχι η φύτευση μόνιμης φυτείας εκ μέρους του Απαιτητή. Ευρήματα Δικαστηρίου: Λαμβάνοντας υπόψη την πιο πάνω αξιολόγηση και τα παραδεκτά γεγονότα της υπόθεσης, διαπιστώνεται ότι τα ουσιώδη γεγονότα που διέπουν την παρούσα υπόθεση και τα οποία αποτελούν ευρήματα του Δικαστηρίου, έχουν ως ακολούθως: Ο Απαιτητής κατέστηκε πρόσφυγας μετά το 1974 όπου κατέληξε στην επαρχία Πάφου. Όντας γεωργός στο επάγγελμα υπέβαλε αίτηση και του δόθηκε άδεια χρήσης το 1982 (τεκμήριο 2) για γεωργικό κλήρο από την Επιτροπή Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, και του παραχωρήθηκε κλήρος με αρ. 23 στην Αγία Βαρβάρα έκτασης 17 σκαλών. Η άδεια παραχωρήθηκε για κατοχή, χρήση και κάρπωση του πιο πάνω κλήρου. Ουδεμία άλλη πρόνοια ή εξειδίκευση προβλέπεται στο τεκμήριο 2 ως προς την κατοχή ή χρήση ή κάρπωση αυτού. Ωστόσο σύμφωνα με την αποδεκτή μαρτυρία επρόκειτο για αρδεύσιμη γη επί της οποίας ο Απαιτητής μεταξύ άλλων καλλιεργειών το 1992 εγκατέστησε μόνιμες καλλιέργειες δηλαδή 200 φυτά μαντόρας, 100 φυτά αβοκάντο και 100 φυτά καβάφας τα οποία είχε αγοράσει προηγουμένως από κυβερνητικό φυτώριο. Η φύτευση των εν λόγω δέντρων έγινε από τον απαιτητή σε έκταση 14,40 δεκαρίων από τη συνολική έκταση του κλήρου που ήταν 22,76 δεκάρια. Σύμφωνα επίσης με την αποδεκτή μαρτυρία η άδεια χρήσης (τεκμήριο 2) ίσχυε για ένα έτος, σύμφωνα όμως με την πρακτική που δημιουργήθηκε η άδεια ανανεωνόταν κάθε τέλος του χρόνου, ανεξαρτήτως της έγκαιρης ή μη πληρωμής του τιμήματος κατά τη διάρκεια που προέβλεπε η άδεια χρήσης. Το τεκμήριο 5 αποτελεί δέσμη αδειών χρήσης για τον κλήρο αρ. 23 μέχρι τις 31.10.
- Η ίδια πρακτική συνέβαινε με όλες τις άδειες χρήσης τουρκοκυπριακών κλήρων και για άλλους πρόσφυγες οι οποίοι καθυστερούσαν την καταβολή του τιμήματος άδειας χρήσεως. Ουσιαστικά δημιουργήθηκε πρακτική τέτοια με την οποία δόθηκε η εντύπωση στους αδειούχους ότι, εκτός ρητής άρνησης ανανέωσης της άδειας δια τερματισμού, αυτή θα ανανεωνόταν κάθε χρόνο μέχρι τη λήξη της έκρυθμης κατάστασης και επιστροφή του τουρκοκύπριου ιδιοκτήτη. Αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι, μετά την έκδοση διαταγμάτων απαλλοτρίωσης και Επίταξης της τουρκοκυπριακής ακίνητης ιδιοκτησίας, αντικείμενο της οποίας ήταν ο κλήρος αρ. 23 ο οποίος παραχωρήθηκε στον Απαιτητή, το 1997 εκπρόσωποι και/ή αντιπρόσωποι και/ή πρόσωπα κατ' εντολή της Αποζημιούσας Αρχής και/ή πρόσωπα που ενεργούσαν για λογαριασμό της, προκειμένου για την επίτευξη του σκοπού της απαλλοτρίωσης, που ήταν η διάνοιξη και κατασκευή του αυτοκινητόδρομου Λεμεσού - Πάφου, εκρίζωσαν με τρακτέρ και απέκοψαν τα δέντρα που είχε φυτέψει ο Απαιτητής. (Το γεγονός αυτό δεν αμφισβητείται.) Αποτελεί επίσης εύρημα ότι ο Απαιτητής ουδέποτε έλαβε γνώση πριν το 1997 για τον τερματισμό της άδειας χρήσης του κλήρου αρ. 23 αφού δεν αποδείχθηκε η παραλαβή της από τον Απαιτητή. Σημειώνεται δε ότι η σχετική επιστολή δεν κατέστηκε τεκμήριο στην υπόθεση αλλά παρέμεινε ως τεκμήριο προς αναγνώριση και ως εκ τούτου ούτως ή άλλως δεν λαμβάνεται υπόψη ως μαρτυρία. Περαιτέρω στη βάση της πρακτικής που είχε δημιουργηθεί διαπιστώνεται ότι τα γεγονότα και η συμπεριφορά της Υπηρεσίας Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών ήταν τέτοια που υπήρξε σιωπηρή έκδοση ή ανανέωση της άδειας χρήσης του Απαιτητή και για την περίοδο 31.10.1996 μέχρι 30.10.1997 συνεπώς ο Απαιτητής συνέχιζε να κατέχει τον κλήρο νόμιμα μέχρι που η κατοχή του περιήλθε στην Αποζημιούσα Αρχή στη βάση του διατάγματος Επίταξης. Περαιτέρω αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι επειδή δεν απαγορευόταν ρητά η εγκατάσταση μόνιμης φυτείας στον κλήρο αρ. 23 από τον Απαιτητή, αυτός νόμιμα προχώρησε στη φυτεία των δέντρων μαντόρας, αβοκάντο και καβάφας (σύνολο 400 δέντρα) τα οποία καταστράφηκαν με την παρέμβαση της Αποζημιούσας Αρχής. Το εν λόγω εύρημα ενισχύεται και από το γεγονός ότι ενώ είχε φυτευθεί μόνιμη φυτεία και ενώ δίδονταν και επιδοτήσεις στον Απαιτητή, η Υπηρεσία Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών ή ο Κηδεμόνας, παρόλο που γνώριζαν την ύπαρξη της ουδέποτε τερμάτισαν οποιαδήποτε ετήσια άδεια χρήσης, αντίθετα προχωρούσαν σε ανανεώσεις ή έκδοση νέας κάθε χρόνο και σε κάποιες περιπτώσεις με αναδρομική ισχύ όπως συνάγεται από το περιεχόμενο του τεκμηρίου
- Σύμφωνα με την αποδεκτή μαρτυρία του Μ.Α. 2 η αξία της ζημιάς των εν λόγω δέντρων τα οποία φύτεψε ο Απαιτητής και λαμβανομένου υπόψη ότι ήταν ηλικίας πέντε ετών, είναι Λ.Κ.17.700,00 ήτοι €30.242,
- Νομική πτυχή: Έχοντας υπόψη τις δικογραφημένες θέσεις των διαδίκων καθώς και τα επιχειρήματα που έχουν διατυπωθεί κατά τις αγορεύσεις, κρίνεται ορθό όπως παρατεθούν στη συνέχεια σχετικές διατάξεις από το Ν.15/62και Ν.21/62(Περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης και Επίταξης, αντίστοιχα) και το Κεφ.224 όπως αυτοί τροποποιήθηκαν και ισχύουν μέχρι σήμερα. Άρθρο 11 του Ν.15/62 11
(1)Το εις αποζημιώσιν δι΄ απαλλοτρίωσιν ιδιοκτησίας δυνάμει των διατάξεων του παρόντος Νόμου δικαιούμενον πρόσωπον είναι ο ιδιοκτήτης της τοιαύτης ιδιοκτησίας (ο τοιούτος όρος αναφορικώς προς ακίνητον ιδιοκτησίαν περιλαμβάνει και το πρόσωπον όπερ δικαιούται να εγγραφή ως ιδιοκτήτης της ιδιοκτησίας ταύτης). Νοείται ότι- (α) οσάκις η ιδιοκτησία δι΄ την καταβάλληται αποζημίωσις δυνάμει του παρόντος Νόμου υπόκειται εις ενέχυρον ή βαρύνεται διά της πληρωμής οιουδήποτε ποσού ησφαλμένου δι΄ υποθήκης εγγραφής δικαστικής αποφάσεως ή οιουδήποτε ετέρου εμπραγμάτου βάρους ή εμπραγμάτου ασφαλείας, δυνάμει των διατάξεων του εκάστοτε εν ισχύϊ νόμου, εις τον ενεχυρούχον, ενυπόθηκον ή εκ δικαστικής αποφάσεως δανειστήν ή, αναλόγως της περιπτώσεως, εις οιονδήποτε έτερον πρόσωπον προς όφελος ούτινος υφίσταται αποζημιώσις ή μέρος επαρκές διά την ολικήν ή μερικήν απόσβεσιν του οφειλομένου χρέους, συμφώνως προς την υφιστάμενην προτεραιότητα του τοιούτου ενεχύρου, υποθήκης, εγγραφής δικαστικής αποφάσεως ή ετέρου εμπραγμάτου βάρους ή ασφαλείας∙ (β) οσάκις η ιδιοκτησία δι΄ ην καταβάλλεται αποζημίωσις δυνάμει του παρόντος Νόμου υπόκειται εις σύμβασιν μισθώσεως ενοικιαγοράς, εις τον μισθωτήν καταβάλλεται μέρος της αποζημιώσεως επαρκές, διά να αποζημιώση αυτόν διά πάσαν, εκ του τερματισμού της μισθώσεως ή, αναλόγως της περιπτώσεως, ενοικιαγοράς προκύψασαν, ζημίαν:
(2)Ανεξαρτήτως παντός εν εδαφίω
(1)διαλαμβανομένου, αποζημίωσις καταβάλλεται ωσαύτως εις παν πρόσωπον όπερ ήθελεν αποδείξει, διά διατάγματος αρμοδίου δικαστηρίου, δικαίωμα ή συμφέρον επί της ιδιοκτησίας αναφορικώς προς την καταβάλλεται αποζημίωσις.
(3)Εις περίπτωσιν διαφωνίας ως προς το πρόσωπον όπερ δικαιούται εις την αποζημίωσιν ή μέρος αυτής αναφορικώς προς ιδιοκτησίαν απαλλοτριωθείσαν δυνάμει των διατάξεων του παρόντος Νόμου, ή ως προς το ποσόν εις ο το τοιούτον πρόσωπον δικαιούται, το Δικαστήριον αποφαίνεται επί της τοιαύτης διαφωνίας τη αιτήσει της απαλλοτριούσης αρχής ή παντός ενδιαφερομένου διά την ιδιοκτησίαν προσώπου." Άρθρο 2 του Ν.15/62 "2
(1)Εν των παρόντι Νόμω, εκτός εάν άλλως προκύπτη εκ του κειμένου- "ακίνητος ιδιοκτησία" κέκτηται την έννοιαν την απέδωκεν εις τον όρον τούτον το άρθρον 2 του περί Ακινήτου Ιδιοκτησίας (Διακατοχή, Εγγραφή και Εκτίμησις) Νόμου, και περιλαμβάνει τας επί ακινήτου ιδιοκτησίας πραγματικάς δουλείας, προνόμια και έτερα δικαιώματα ως και άπαντα τα περιορίζοντα την χρήσιν ακινήτου ιδιοκτησίας δικαιώματα άτινα είτε υφίστανται νομίμως κατά τον χρόνον της απαλλοτριώσεως είτε, καίτοι δεν υφίστανται κατά τον τοιούτον χρόνον, αναγκαίως συνιστώνται διά τους σκοπούς της απαλλοτριώσεως∙" Άρθρο 2 του Κεφ. 224 "2. Στο Νόμο αυτό - "ακίνητη ιδιοκτησία" περιλαμβάνει - (α) γη, (β) οικοδομές και άλλα κατασκευάσματα, οικοδομήματα ή προσαρτήματα που είναι στερεά συνδεδεμένα με οποιαδήπτοε γη ή με οποιαδήποτε οικοδομή ή άλλο κατασκεύασμα ή οικοδόμημα∙ (γ) δέντρα, αμπέλια και κάθε άλλο πράγμα που φυτεύθηκε ή που φύεται σε οποιαδήποτε γη καθώς και οποιουσδήποτε καρπούς αυτών πριν από τον αποχωρισμό∙ (δ) πηγές, φρέατα, ύδωρ και δικαιώματα σε ύδατα είτε αυτά κατέχονται μαζί με οποιαδήποτε γη είτε ανεξάρτητα από αυτή∙ (ε) προνόμια, ελευθερίες, δουλείες και οποιαδήποτε άλλα δικαιώματα και πλεονεκτήματα που ανήκουν ή θεωρούνται ότι ανήκουν, σε οποιαδήποτε γη ή οποιαδήποτε οικοδομή ή άλλο κατασκεύασμα ή οικοδόμημα∙ (στ) εξ αδιαιρέτου ιδανική μερίδα ιδιοκτησίας η οποία εκτίθεται πιο πάνω." Άρθρο 10 του Ν.15/62 "(ιβ) οσάκις κατά την ημερομηνίαν καθ΄ ην εδημοσιεύθη η γνωστοποίησις απαλλοτριώσεως, η ιδιοκτησία εις ην αύτη αφορά εχρησιμοποιήτο και εάν η απαλλοτρίωσις δεν ελάμβανεν χώραν θα εσυνέχιζε να χρησιμοποιήται δια την ενάσκησιν επιχειρήσεως, εμπορίου, ελευθερίου ή άλλου τινός επαγγέλματος λαμβάνεται υπ΄ όψιν η ζημία ην ευθέως υπέστη το ενδιαφερόμενον πρόσωπον, ως εκ του ότι απώλεσεν δυνάμει του παρόντος Νόμου την κατοχή της ως είρηται ιδιοκτησίας˙" Άρθρο 8 του Ν.21/62 "8.-
(1)H καταβλητέα αποζημίωσις αναφορικώς προς επίταξιν ακινήτου ιδιοκτησίας δυνάμει των διατάξεων του παρόντος Νόμου σύγκειται εκ των ακολούθων ποσών, ήτοι- (α) .............. (β) οσάκις κατά την ημερομηνίαν καθ΄ ην εδημοσιεύθη το διάταγμα επιτάξεως, η τοιαύτη ιδιοκτησία εχρησιμοποιήτο και εάν η επίταξις δεν ελάμβανε χώραν θα εξηκολούθει να χρησιμοποιήται διά την ενάσκησιν επιχειρήσεως, εμπορίου, ελευθερίου ή άλλου τινός επαγγέλματος, εκ ποσού ίσου προς την ζημίαν ην τυχόν ούτος ευθέως υπέστη ως εκ της επιτάξεως˙ και (γ) .............. (δ) οσάκις η τοιαύτη ιδιοκτησία είναι γεωργική γαία, εκ ποσού ίσου προς το ποσόν όπερ ευλόγως δύναται να αναμένηται ότι θα κατεβάλλετο υπό τινος επερχομένου μισθωτού επί πλέον του μισθώματος, αναφορικώς προς τυχόν προηγουμένας πράξεις, αίτινες εγένοντο επί τω τέλει καλλιεργείας της ιδιοκτησίας, και αναφορικώς προς τυχόν σπόρους, όργωμα, ηρτημένους καρπούς και λοιπά παρόμοια ζητήματα, δυνάμει συμβάσεως μισθώσεως της ιδιοκτησίας συναφθείσης αμέσως προς της ενάρξεως της ισχύος του διατάγματος επιτάξεως· και (ε) ..............
(2)................
(3)Αποζημίωσις οφειλόμενη δυνάμει της παραγράφου (β) του εδαφίου
(1), καθίσταται απαιτητή κατά τον χρόνον καθ΄ ον επηνέχθη η ζημία αναφορικώς προς ην οφείλεται η τοιαύτη αποζημίωσης, και καταβάλλεται εις το υποστάν την τοιαύτην ζημίαν πρόσωπον.
(4)................
(5)Αποζημίωσις οφειλόμενη δυνάμει της παραγράφου (δ) του εδαφίου
(1), καθίσταται απαιτητή άμα ως κτηθή κατοχή δυνάμει του διατάγματος επιτάξεως και καταβάλλεται εις το πρόσωπον όπερ αμέσως προ του ως είρηται χρόνου, ήτο κάτοχος της ιδιοκτησίας.
(6)................" Άρθρο 12 του Ν. 21/62 "12.-
(1)Οσάκις οφείλεται ποσόν τι υπό μορφήν αποζημιώσεως δυνάμει των διατάξεων του εδαφίου
(4)του άρθρου 8 ή του εδαφίου
(4)του άρθρου 9, εις τον ιδιοκτήτην οιασδήποτε ιδιοκτησίας επιταχθείσης δυνάμει του παρόντος Νόμου, θα εφαρμόζωνται αι ακόλουθοι διατάξεις, ήτοι- (α) .............. (β) ..............
(2)Ανεξαρτήτως παντός εν τω παρόντι Νόμω διαλαμβανομένου, αποζημίωσις καταβάλλεται ωσαύτως εις παν πρόσωπον όπερ ήθελεν αποδείξει, διά διατάγματος αρμοδίου δικαστηρίου, δικαίωμα ή συμφέρον επί της ιδιοκτησίας αναφορικώς προς ην καταβάλλεται αποζημίωσης.
(3)Εις περίπτωσιν διαφωνίας ως προς το πρόσωπον όπερ δικαιούται εις την αποζημίωσιν ή μέρος αυτής, αναφορικώς προς ιδιοκτησίαν επιταχθείσαν δυνάμει των διατάξεων του παρόντος Νόμου, ή ως προς το ποσόν εις ο το τοιούτον πρόσωπον δικαιούται, το δικαστήριον αποφαίνεται επί της τοιαύτης διαφωνίας τη αιτήσει της επιτασσούσης αρχής, ή παντός ενδιαφερομένου εις την ιδιοκτησίαν προσώπου." (Οι υπογραμμίσεις σε όλα τα κείμενα έγιναν από το Δικαστήριο.) Συμπεράσματα Δικαστηρίου: Από το κείμενο των διατάξεων του άρθρου 10(1β) του Ν.15/62, και άρθρου 12
(2)του Ν.21/62 συνάγεται ξεκάθαρα ότι πέραν του ιδιοκτήτη γης, η οποία απαλλοτριώνεται ή επιτάσσεται, δικαίωμα αποζημίωσης έχουν και άλλα πρόσωπα τα οποία βεβαίως αποδεικνύουν ότι έχει επηρεασθεί κάποιο δικαίωμα τους επί της ακίνητης ιδιοκτησίας. Τέτοια περίπτωση κρίνεται ότι συνιστά ο Απαιτητής ο οποίος νόμιμα εγκατέστησε φυτείες επί του κλήρου αρ. 23 και νόμιμα κατείχε αυτόν μέχρι που αποκόπησαν ή καταστράφηκαν τα δέντρα του για σκοπούς επίτευξης και εφαρμογής των διαταγμάτων απαλλοτριώσεως και επίταξης. Προχωρώντας δε η ίδια νομοθεσία στα άρθρα 10(1β) του Ν.15/62 και 8
(1)(β) του Ν.21/62 καθορίζει και τα κριτήρια ή γενικότερα τη βάση καθορισμού τέτοιας αποζημίωσης. Συνακόλουθα η θέση της Αποζημιούσας Αρχής ότι ο δικαιούχος οποιασδήποτε αποζημίωσης σχετικά με την ακίνητη ιδιοκτησία του κλήρου αρ. 23 είναι ο Κηδεμόνας Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών απορρίπτεται, καθότι εκ του Νόμου είναι δυνατό να υπάρχει ξεχωριστό δικαίωμα αποζημίωσης για ιδιοκτήτη της γης, αλλά και άλλων προσώπων ενδιαφερόμενων στη βάση δικαιωμάτων επί της γης. Επιπλέον λαμβανομένων υπόψη όλων των πιο πάνω ειδικότερα, ευρημάτων και νομικής πτυχής που διέπει την παρούσα υπόθεση, κρίνεται ότι ο Απαιτητής έχει αποδείξει ενώπιον του Δικαστηρίου ότι δικαιούται αποζημίωση από την Αποζημιούσα Αρχή για τους πιο κάτω λόγους: (α) Η άδεια χρήσης του Απαιτητή (τεκμήριο 2) δεν τερματίστηκε κατά το έτος 1996 αφού αυτός δεν έλαβε γνώση της επιστολής τερματισμού, αντίθετα κρίνεται ότι υπήρξε συγκατάθεση και/ή παραίτηση του δικαιώματος τερματισμού της άδειας χρήσης λόγω της συμπεριφοράς που προηγήθηκε τα τελευταία 15 χρόνια (σχετική η απόφαση Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας v. Φεραίου Χριστοδούλου
(1994)1 Α.Α.Δ. 479) συνακόλουθα κατά το έτος 1997 όταν άρχισαν οι εργασίες για την κατασκευή του δρόμου, κατ΄ επέκταση και επί του κλήρου αρ. 23, ο Απαιτητής κατείχε τον εν λόγω κλήρο νόμιμα, αφού η άδεια χρήσης δεν τερματίστηκε στη βάση οποιασδήποτε παράβασης όρου αυτής και δη ότι φυτεύθηκαν μόνιμες φυτείες αντί εποχιακές. Είναι προφανές ότι εφόσον δεν είχε επιστρέψει ο Τουρκοκύπριος ιδιοκτήτης, και εφόσον δεν επήλθε τερματισμός της άδειας χρήσης η άδεια ανανεώθηκε σιωπηρά ή ίσχυε νέα άδεια για το νέο έτος, αφού κάτι τέτοιο συνέβαινε τα τελευταία 15 χρόνια υπό συνθήκες που δεν αφήνουν περιθώριο για άλλο συμπέρασμα. (β) Σύμφωνα με τα ευρήματα και τις πιο πάνω πρόνοιες του Ν.15/62 και του Κεφ. 224 αποδείχθηκε ότι ο Απαιτητής είχε συμφέρον επί του ακινήτου - τουρκοκυπριακός κλήρος αρ. 23 - υπό την έννοια ότι εντός αυτού είχε φυτέψει νόμιμα για σκοπούς χρήσης και κάρπωσης δέντρα τα οποία του ανήκαν. Το ίδιο συμπέρασμα αποδεικνύεται και με βάση τις διατάξεις των άρθρων 2 και 8 του Ν.21/
- Κρίνεται πως ο Απαιτητής εφόσον είχε συμφέρον στην εν λόγω περιουσία θα έπρεπε να τύχει γνωστοποίησης του διατάγματος απαλλοτρίωσης και επιτάξεως είτε από την Αποζημιούσα Αρχή είτε από τον Κηδεμόνα Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, ούτως ώστε να λάβει γνώση και να μετακινήσει το αρδευτικό σύστημα, είτε να μεταφυτεύσει τα δέντρα που είχε φυτέψει και βρίσκονταν σε μικρή ηλικία (5 ετών) οπότε σε τέτοια περίπτωση θα ήταν λιγότερη η ζημιά του. Σημειώνεται πως δεν αμφισβητήθηκε από την Αποζημιούσα Αρχή η δυνατότητα μεταφύτευσης των δέντρων. (γ) Το γεγονός ότι ο Κηδεμόνας Τουρκοκυπριακών Περιουσιών δεν ενημέρωσε κατάλληλα τον Απαιτητή, αυτό δεν σημαίνει ότι ο τελευταίος χάνει το δικαίωμα αποζημίωσης για τα δέντρα του που έχει εκ του Νόμου όπως προβλέπεται στα πιο πάνω άρθρα των Νόμων 15/62 και 21/
- (δ) Τα όσα αναφέρονται στα τεκμήρια 2 και 5 (άδειες χρήσης) περί ουδεμίας υποχρέωσης καταβολής αποζημίωσης, αφορούν στη σχέση του Απαιτητή και της τότε Επιτροπής Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών ή του Κηδεμόνα Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών σήμερα, και βεβαίως δεν αφορούν την Αποζημιούσα Αρχή με την οποία δεν συμβλήθηκε ο Απαιτητής, αλλά αυτή έχει ξεχωριστή, εκ του Νόμου, υποχρέωση για αποζημίωση προσώπου το οποίο έπαθε ζημιά εξαιτίας απαλλοτρίωσης ή επίταξης. Συνακόλουθα με όλα τα πιο πάνω κρίνεται ότι ο Απαιτητής δικαιούται σε αποζημίωση, αφού εξαιτίας της απαλλοτρίωσης και της επίταξης έχει ευθέως ζημιωθεί στερούμενος τα δέντρα του τα οποία θα καρπούταν αν αφηνόταν να συνεχίσει την κατοχή και χρήση της περιουσίας η οποία απαλλοτριώθηκε και επιτάχθηκε. Με βάση δε την αποδεκτή μαρτυρία του εμπειρογνώμονα του Απαιτητή (Μ.Α.1) καθώς και την έλλειψη περί του αντιθέτου μαρτυρίας (βλέπε Πολιτική Έφεση 111/2007, ημερομηνίας 01.02.2010, Αδελφοί Ιακώβου Κατασκευαί Λτδ v. Πελαγίας Θ. Παρασκευά κ.α.) το ποσό της αποζημίωσης είναι το ποσό των Λ.Κ.17.700,00 πλέον Λ.Κ.600,00 εκτιμητικά έξοδα τα οποία επίσης δεν αμφισβητήθηκαν. Όσον αφορά τους τόκους το Δικαστήριο κρίνει ότι θα πρέπει να επιδικαστεί τόκος με βάση το άρθρο 13 του Ν.21/62 αφού είναι με την επίταξη που στερήθηκε της κατοχής των δέντρων του. Ενόψει όλων των πιο πάνω εκδίδεται απόφαση προς όφελος του Απαιτητή και εναντίον της Αποζημιούσας Αρχής για το ποσό των €30.242,25 (Λ.Κ.17.700,00) ως αποζημίωση πλέον τόκο 4% ετησίως από 01.04.1997 (εφόσον περί τον Μάρτιο του 1997 έγινε η καταστροφή των δέντρων δια της εισόδου στο κτήμα) μέχρι εξοφλήσεως (άρθρο 8
(3)του Ν.21/62) πλέον €1025,16 (Λ.Κ.600,00) ως εκτιμητικά έξοδα, πλέον Φ.Π.Α., πλέον έξοδα όπως αυτά ψηφιστούν από τον Πρωτοκολλητή (σύμφωνα με τον Κανονισμό 30
(2)των Περί Καθορισμού Αποζημιώσεων του 1956). Αναφορικά δε με την Ανταπαίτηση, αυτή έχει ήδη αποσυρθεί στο μέσο της ακρόασης, και ως εκ τούτου απορρίπτεται με έξοδα προς όφελος του Απαιτητή και εναντίον της Αποζημιούσας Αρχής όπως θα ψηφιστούν από τον Πρωτοκολλητή. (Υπ.) ................. Δ. Ι. Κίτσιος, Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο, Πρωτοκολλητής. Subject: Civil/Reference/Final Αναφορά: Παραπομπή - Απαλλοτρίωση και Επίταξη Τουρκοκυπριακής Γης - Καθορισμός αποζημίωσης δέντρων που φυτεύθηκαν από πρόσφυγα νόμιμο κάτοχο της γης. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο