Κayat Trading Limited ν. Genzyme Corporation, Αρ. Αγωγής: 7462/02, 17/12/2012 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2012:A354 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Α. Ρ. Λιάτσου, Π.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 7462/02 Μεταξύ: Κayat Trading Limited Εναγόντων και Genzyme Corporation Εναγομένων ------------------ 17 Δεκεμβρίου,
- Για ενάγοντες: κ. Γ. Γεωργιάδης μαζί με κα Ντ. Βαρωσιώτου Για εναγόμενους: κ. Π. Πολυβίου μαζί με κ. Γ. Μίτλεττον ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΑΠΟΦΑΣΗ Δεν συντρέχει λόγος επανάληψης του ιστορικού της υπό κρίση υπόθεσης. Αυτό αποτυπώνεται σε σειρά προηγούμενων ενδιάμεσων αποφάσεων του Δικαστηρίου. Θα περιοριστώ σε τηλεγραφική και μόνο παράθεση των γεγονότων που οδήγησαν στην ανάγκη έκδοσης της παρούσας Ενδιάμεσης Απόφασης: Η βάση αγωγής της υπό κρίση περίπτωσης ανάγεται σε γεγονότα τα οποία εκτυλίχθηκαν πριν από δεκαπέντε περίπου χρόνια και περιστρέφονται γύρω από ισχυριζόμενες παραβάσεις συμφωνίας με την οποία οι εναγόμενοι, εταιρεία από τη Μασαχουσέτη των Ηνωμένων Πολιτειών, διόρισαν τους ενάγοντες, Κυπριακή εμπορική εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, ως διανομείς προϊόντων τους σε διάφορες χώρες του εξωτερικού. Συνεπεία των εν λόγω παραβάσεων, οι ενάγοντες αξιώνουν ανάλογες αποζημιώσεις για διάρρηξη συμφωνίας, καθώς και για δόλο και/ή απάτη και/ή ψευδείς παραστάσεις. Η ακροαματική διαδικασία άρχισε πριν από τρία χρόνια και είναι χρονοβόρα. Σε αυτό συνέτειναν διάφοροι παράγοντες, μεταξύ των οποίων η ανάγκη παρουσίασης του συνόλου της μαρτυρίας μέσω μαρτύρων οι οποίοι διαμένουν στο εξωτερικό, η εκτεταμένη παράθεση σχετικών γεγονότων και επανειλημμένα δικονομικά διαβήματα. Η πλευρά των εναγόντων δεν έχει ολοκληρώσει ακόμη την υπόθεσή της. Βρίσκεται στο στάδιο παροχής μαρτυρίας από το ΜΕ14 Jerry Cohen, δικηγόρο, με έδρα εργασιών την πολιτεία Μασαχουσέτης των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Του είχε ανατεθεί από τους δικηγόρους των εναγόντων να ετοιμάσει, ως εμπειρογνώμονας επί του αλλοδαπού, της Μασαχουσέτης, δικαίου, γραπτή δήλωση. Στην προσπάθεια του μάρτυρα να καταθέσει, δυνάμει του άρθρου 25 του περί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ. 9, ως τροποποιήθηκε, τη γραπτή του δήλωση στο Δικαστήριο, ηγέρθη ένσταση εκ μέρους των συνηγόρων των εναγομένων. Υπό τις συνθήκες αυτές, η υπό αναφορά γραπτή δήλωση σημειώθηκε ως Τεκμ. «ΩΩ4», για σκοπούς και μόνο εξέτασης της ένστασης και προκειμένου να αποφασιστεί κατά πόσο θα επιτραπεί να κατατεθεί στο σύνολό της ή εν μέρει, ως μαρτυρία που καλύπτει την κυρίως εξέταση του ΜΕ
- Οι αγορεύσεις των συνηγόρων επί του εγερθέντος ζητήματος ήταν εκτεταμένες. Για σκοπούς της ενδιάμεσης απόφασης είναι αρκετή παράθεση σύνοψής τους: Ο ευπαίδευτος συνήγορος για τους εναγόμενους, επεξηγώντας τους λόγους ένστασης, εισηγήθηκε ότι ο ΜΕ14 δεν συνιστά «ανεξάρτητο» μάρτυρα, λόγω της επαγγελματικής του σχέσης με ένα εκ των δικηγορικών γραφείων που αντιπροσώπευσε και συμβουλεύει τους ενάγοντες και, συνεπώς, κατά τη θέση του συνήγορου, η προσκόμιση ή κατάθεση του εγγράφου ΩΩ4 δεν πρέπει να γίνει αποδεκτή. Πρόσθεσε περαιτέρω - και αυτός ο λόγος συνιστά την προμετωπίδα της ένστασης της πλευράς που εκπροσωπεί - ότι ο συγκεκριμένος μάρτυρας, όπως προκύπτει από σειρά παραγράφων του πιο πάνω εγγράφου, συμπεριφέρεται όχι ως εμπειρογνώμονας αλλά ως συνήγορος των εναγόντων, εκφράζοντας τη γνώμη του επί διαφόρων ζητημάτων και παραθέτοντας ουσιαστικές θέσεις για την υπόθεση αντί να αναφέρεται στο αλλοδαπό δίκαιο και μόνο, επεμβαίνοντας έτσι στο έργο που το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να εκπληρώσει. Τελικός πυλώνας της ένστασης είναι η θέση ότι οι αναφορές του ΜΕ14 στις παραγράφους 68-74 του εγγράφου «ΩΩ4», σε κατ΄ ισχυρισμό ζημιές των εναγόντων, είναι ανεπίτρεπτες, αφού το Δικαστήριο, με προηγούμενη ενδιάμεση απόφασή του, κατέληξε ότι οι προβαλλόμενες ως ζημιές δεν δικογραφούνται ειδικά, με αποτέλεσμα να μην είναι και επιτρεπτή η προσαγωγή οποιασδήποτε σχετικής με αυτές μαρτυρία. Αντίθετες βεβαίως ήταν οι προσεγγίσεις του ευπαίδευτου συνήγορου για τους ενάγοντες. Ως προς το ζήτημα της ανεξαρτησίας του ΜΕ14 ήταν η θέση του ότι, έστω κι αν υπήρχε τέτοιο ενδεχόμενο, αυτό δεν θα δικαιολογούσε τον αποκλεισμό της μαρτυρίας του, αλλά θα ήταν ζήτημα που θα ενέπιπτε στην αξιολόγηση και τελική κρίση του Δικαστηρίου. Σε σχέση με το θέμα της έκφρασης γνώμης και άποψης εκ μέρους του νομικού εμπειρογνώμονα, ήταν η εισήγηση του συνήγορου ότι είναι απόλυτα επιτρεπτό και εμπίπτει μέσα στα αποδεκτά όρια στα οποία κινείται ένας εμπειρογνώμονας μάρτυρας. Στα πλαίσια αυτά, ο μάρτυρας έχει κάθε δικαίωμα να προβαίνει σε σχολιασμό των θέσεων που δικογραφούνται στην υπεράσπιση, αφού αυτό αφορά την ερμηνεία της νομοθεσίας και της νομολογίας του αλλοδαπού δικαίου για το οποίο καταθέτει. Τέλος, και σε αναφορά με το θέμα της μη δικογράφησης ζημιών που ήγειρε η πλευρά των εναγομένων, η προσέγγιση του συνήγορου των εναγόντων ήταν ότι δεν εξετάζεται τέτοιο ζήτημα στη μαρτυρία του ΜΕ14, ο οποίος θέτει υπόψη του Δικαστηρίου τις εναλλακτικές μεθόδους επιμέτρησης των αποζημιώσεων, με βάση τα όσα έγιναν αποδεκτά από το Δικαστήριο, και όχι κατ΄ εφαρμογή μαρτυρίας που έχει ήδη αποκλειστεί. Το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να εξετάσει με πολύ προσοχή τις εκατέρωθεν θέσεις και να ενδιατρίψει στα όσα στο έγγραφο «ΩΩ4» παρατίθενται. Η καταγραφή των βασικών αρχών που διέπουν το ζήτημα απόδειξης αλλοδαπού δικαίου και παροχής μαρτυρίας από εμπειρογνώμονα μάρτυρα, θα συντείνει στην ευκολότερη κατάληξη. Ο ξένος νόμος εκλαμβάνεται από τα Δικαστήριά μας ως απλό πραγματικό γεγονός και, συνεπώς, επιβάλλεται η δικογράφησή του στις έγγραφες προτάσεις. Αποδεικνύεται δε, όπως κάθε άλλο πραγματικό γεγονός της υπόθεσης. Λόγω της φύσης του, με την παροχή μαρτυρίας και γνώμης νομομαθών. Ο εμπειρογνώμονας αλλοδαπού δικαίου θα πρέπει να εκφράσει τη γνώμη του, η οποία βασίζεται επί των γνώσεων ή πρακτικών εμπειριών του σε αυτό το δίκαιο και στα πλαίσια αυτά είναι ελεύθερος να αναφερθεί σε νόμους, κώδικες, αποφάσεις δικαστηρίων και αυθεντίες. Το βάρος απόδειξης εμπίπτει στους ώμους του διάδικου, ο οποίος βασίζει την απαίτηση ή την υπεράσπισή του σε αλλοδαπό νόμο. Το Δικαστήριο δεν είναι επιτρεπτό να προβεί στις δικές του έρευνες ως προς το αλλοδαπό δίκαιο, έχει όμως κάθε δικαίωμα - και υποχρέωση - να μελετήσει, ως μέρος της μαρτυρίας, τα όσα συγγράμματα και παραπομπές θέτει ένας εμπειρογνώμονας (Royal Bank of Scotland P.L.C. v. Geodrill Co. Ltd. κ.ά.
(1993)1 AAΔ 753, Cheshire Private International Law, 1957, 5th Edition, p.132, Dicey & Morris, The Conflict of Laws, 10th Edition, p.1211). Είναι καλά νομολογημένο ότι η κατηγορία αυτή των μαρτύρων, οι εμπειρογνώμονες δηλαδή, εφοδιάζουν το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια, τα οποία και θα του επιτρέψουν να ελέγξει την ακρίβεια των συμπερασμάτων τους, έτσι που να μπορέσει να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση κατ' εφαρμογή αυτών των κριτηρίων στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία (Ανδρέας Καουρής v. Δημήτρη Δημητρίου κ.ά.
(2008)1 AAΔ 967, 971). Όπως εντοπίζεται στην απόφαση Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας και Αλέξανδρου Κωστάκη
(2008)1 ΑΑΔ 432, 451-2 «η μαρτυρία όμως που δίνεται από ένα εμπειρογνώμονα πρέπει να εξετάζεται πρωτόδικα με ιδιαίτερη προσοχή. Οφείλει ένα πρωτόδικο Δικαστήριο να προχωρεί σε ανάλυση και αντιπαραβολή της συγκρουόμενης επιστημονικής μαρτυρίας και να καταγράφει με επιμέλεια και με πειστικό τρόπο τη δική του ανεξάρτητη κρίση, η οποία όμως να αναδύεται και να παραπέμπει στα επιστημονικά δεδομένα και παρατηρήσεις, όπως εξηγήθηκαν από τους ειδικούς». Ένας εμπειρογνώμονας θα πρέπει να προσφέρει στο Δικαστήριο ανεξάρτητη βοήθεια, υπό τη μορφή αντικειμενικής και χωρίς προκατάληψη γνώμης, σχετικά με τα θέματα τα οποία καλύπτει η εμπειρογνωμοσύνη του. Εισηγήθηκε η πλευρά των εναγομένων ότι ο ΜΕ14 δεν είναι ανεξάρτητος μάρτυρας και, προεκτείνοντας, έθεσε ότι η μαρτυρία του θα πρέπει εκ προοιμίου να αποκλειστεί. Η προσέγγιση αυτή είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Καθότι η οποιαδήποτε τυχόν σύνδεση του εν λόγω μάρτυρα με δικηγορικό οίκο που εκπροσωπεί την πλευρά των εναγόντων, δεν μπορεί να οδηγήσει, από μόνη της, σε εύρημα ακαταλληλότητας και/ή μεροληπτικής κρίσης του, τέτοιας που να επιτρέπει τον αποκλεισμό του. Ό,τι έχει σημασία είναι η κατάδειξη της απαραίτητης γνώσης και εμπειρίας ούτως ώστε ο μάρτυρας να καθίσταται ειδικός επί του θέματος και η αντίληψη εκ μέρους του, του καθήκοντος που τον βαραίνει να προσφέρει ανεξάρτητη και αντικειμενική μαρτυρία σε σχέση με τα ζητήματα που καλύπτει η εμπειρογνωμοσύνη του. Το κυρίαρχο εν τέλει στοιχείο δεν είναι η πιθανή σύνδεσή του με τους παράγοντες της δίκης και το τυχόν συμφέρον που μπορεί να έχει από την έκβασή της, αλλά το κατά πόσο η ίδια η μαρτυρία του είναι ανεξάρτητη. Συνεπώς, η απόρριψη της εξεταζόμενης μαρτυρίας στο πρόωρο αυτό στάδιο, στη βάση και μόνο σύνδεσης του μάρτυρα με εμπλεκόμενο στη διαδικασία διάδικο και αδικαιολόγητη και νομικά τρωτή θα ήταν. Όπως ήδη λέχθηκε, προβλήθηκε ως κυρίαρχος λόγος ένστασης η εισήγηση περί απαράδεκτης επέκτασης της προτιθέμενης να κατατεθεί ως μαρτυρίας σε θέματα πέραν της καταγραφής γεγονότων, ήτοι στην έκφραση γνώμης και σχολίων. Είναι γεγονός ότι εύκολα εντοπίζεται στο έγγραφο «ΩΩ4» εκτεταμένη καταγραφή σχολίων επί της προσφερθείσας ήδη μαρτυρίας, επίκληση του αλλοδαπού δικαίου και έκφραση γνώμης περί της ορθής εφαρμογής του στα όσα έχουν τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου, είτε υπό τύπο εγγράφων προτάσεων, είτε προσφερθείσας ήδη μαρτυρίας. Παρά όμως την - ικανή ομολογουμένως - προσπάθεια των ευπαίδευτων συνήγορων των εναγομένων να πείσουν περί του αντιθέτου, δεν εντοπίζεται οτιδήποτε το μεμπτό στα όσα ο ΜΕ14, ως εμπειρογνώμονας περί του Αλλοδαπού Δικαίου επιχειρεί να καταθέσει. Αντίθετα, το Δικαστήριο εντοπίζει μια υποδειγματική παράθεση μαρτυρίας εμπειρογνώμονα, η οποία δεν αντιβαίνει των αρχών που καλύπτουν την παροχή μαρτυρίας ειδικού επί του συγκεκριμένου θέματος. Καθότι παρατίθενται εκτεταμένα αποσπάσματα της νομικής διάστασης των επίδικων θεμάτων, όπως αυτή καθορίζεται, πάντα κατά τη θέση του μάρτυρα, από το δίκαιο της Μασαχουσέτης, τα οποία επιχειρείται να επεξηγηθούν από αυθεντίες με βάση τις οποίες ο μάρτυρας προσπαθεί να τεκμηριώσει την ορθότητα της δικής του γνώμης και άποψης. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια, και πάντα με αναφορά στη νομική προσέγγιση που διέπει το κάθε ζήτημα, ο μάρτυρας επιχειρεί να δώσει τη δική του γνώμη ως ειδικός στις θέσεις που προβάλλονται στα δικόγραφα. Παραπέμπει δε σε κάθε περίπτωση το Δικαστήριο στις πηγές στήριξης των συμπερασμάτων του. Αυτό είναι απόλυτα θεμιτό και επιτρεπτό. Σε τελική δε ανάλυση στο Δικαστήριο εναπόκειται να καταλήξει, αξιολογώντας όλα τα σχετικά δεδομένα, στο δικό του συμπέρασμα. Τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια με τα οποία θα εφοδιαστεί το Δικαστήριο, θα οδηγήσουν στην κατάληξή του στα δικά του συμπεράσματα και διατυπώσεις, αφού εκτιμηθούν ανάλογα. Το Δικαστήριο δεν είναι βεβαίως υποχρεωμένο να υιοθετήσει την άποψη του οποιουδήποτε εμπειρογνώμονα, η δε αξιολόγηση μαρτυρίας αυτής της μορφής δεν διαφέρει από την αξιολόγηση της συνήθους μαρτυρίας. Επίρρωση στην πιο πάνω κατάληξη του Δικαστηρίου δίνουν οι δύο αποφάσεις των τότε Προέδρων Επαρχιακού Δικαστηρίου Κ. Κληρίδη και Κ. Παμπαλλή, στις οποίες αναφέρθηκε και ο ευπαίδευτος συνήγορος για τους εναγόμενους. Είναι, αντίστοιχα, οι υποθέσεις Federal Bank of Lebanon (S.A.L.) και Νίκου Κ. Σιακόλα, Αρ. Αγωγής 747/86, ημερ. 15.9.2005 και Κυριάκου Ζ. Χριστοδουλίδη και ΟTEROM LTD. κ.ά. Αρ. Αγωγής 2192/00, ημερ. 29.7.2008. Ξεκάθαρα προκύπτει από το περιεχόμενό τους ότι οι εμπειρογνώμονες περί του δικαίου μάρτυρες παρέθεσαν και στις περιπτώσεις εκείνες τη γνώμη τους. Είναι αρκετή προς επιβεβαίωση η καταγραφή του πιο κάτω αποσπάσματος από τη σελ. 50 της Αγωγής 2192/00: «Πρέπει από την αρχή να σημειώσω ότι ο κ. Απόστολος Γεωργιάδης μου έκανε εξαιρετική εντύπωση γιατί με απλότητα, σαφήνεια και ταυτοχρόνως με κατανοητό τρόπο έδωσε στο Δικαστήριο τη νομική ερμηνεία που ο ίδιος ήθελε να προσδώσει στα δύο αυτά έγγραφα». Ως τελευταίος λόγος ένστασης τέθηκε η θέση ότι ο μάρτυρας, στις παραγρ. 68-74 του εγγράφου «ΩΩ4», επιχειρεί να δώσει μαρτυρία η οποία καλύπτει ζήτημα ζημιών οι οποίες δεν δικογραφούνται και κατά παρέκκλιση προηγούμενης ενδιάμεσης απόφασης του Δικαστηρίου. Ούτε αυτή η προσέγγιση έχει περιθώρια επιτυχίας. Εύκολα εντοπίζεται από τις υπό αναφορά παραγράφους του εγγράφου «ΩΩ4» ότι ο ΜΕ14 προσεγγίζει το όλο ζήτημα επικαλούμενος μαρτυρία που ήδη τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου και δικογραφημένες θέσεις των δύο πλευρών. Ούτως ή άλλως όμως, κι αν διαφανεί σε οποιοδήποτε στάδιο ότι ο μάρτυρας εκφέρει γνώμη και καταλήγει σε συμπεράσματα, στηριζόμενος σε γεγονότα τα οποία δεν έχουν αποδειχθεί, τότε, κατ΄ ακολουθία πάγιας νομολογίας, η μαρτυρία του θα είναι άνευ σημασίας. Καταληκτικά, η εγερθείσα ένσταση απορρίπτεται. Η γραπτή δήλωση του ΜΕ14, δεδομένου ότι θα υιοθετηθεί από το μάρτυρα, θα κατατεθεί, δυνάμει του άρθρου 25 του Κεφ. 9 ως Τεκμήριο «Κ». [Yπ.] Α. Ρ. Λιάτσος, Π.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /Χ.Θ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο