← Κύπρος

Στέλιος Σάββα Υιοί Λτδ ν. Δήμου Αγίου Αθανασίου κ.α., Αρ. Αγωγής 4584/06, 30/11/2012

Στέλιος Σάββα Υιοί Λτδ ν. Δήμου Αγίου Αθανασίου κ.α., Αρ. Αγωγής 4584/06, 30/11/2012 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2012:A135 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Δ. Μιχαηλίδου, Π.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής 4584/06 Μεταξύ: Στέλιος Σάββα & Υιοί Λτδ, εκ Λεμεσού Εναγόντων και

  1. Δήμου Αγίου Αθανασίου, εκ Λεμεσού
  2. Medcon Constructions Limited, εκ Λευκωσίας
  3. Γενικού Εισαγγελέως της Δημοκρατίας, εκ Λευκωσίας Εναγομένων ------------------------------------- (Μετά από διάταγμα του Δικαστηρίου ημερομηνίας 1.3.2007) Μεταξύ: Στέλιος Σάββα & Υιοί Λτδ, εκ Λεμεσού Εναγόντων και
  4. Δήμου Αγίου Αθανασίου, εκ Λεμεσού
  5. Medcon Constructions Limited, εκ Λευκωσίας
  6. Γενικού Εισαγγελέως της Δημοκρατίας, εκ Λευκωσίας
  7. Iacovou Brothers (Constructions) Ltd Εναγομένων --------------------------------------- 30 Νοεμβρίου 2012 Για τους ενάγοντες: κ. Ν. Πιριλίδης, κ. Κ. Χ"Πιέρας και κα Τ. Πιριλίδη Για τους εναγόμενους 2 & 4: κ. Α. Ανδρέου με κα Λ. Αστραίου Α Π Ο Φ Α Σ Η Οι καταρρακτώδεις βροχές που έπεσαν στις 18 και 20.11.2005 στη Βιομηχανική Περιοχή Αγίου Αθανασίου προκάλεσαν σε μεγάλη έκταση, από τον κυκλικό κόμβο Πολεμιδιών μέχρι τον κυκλικό κόμβο της Γερμασόγειας και τον κυκλικό κόμβο του Αγίου Αθανασίου, ακριβώς βόρεια του αυτοκινητόδρομου Λεμεσού - Πάφου, μεγάλης έκτασης πλημμύρα στις εγκαταστάσεις διαφόρων υποστατικών που βρίσκονταν εντός της βιομηχανικής περιοχής Αγίου Αθανασίου, ανάμεσα στα οποία και το εργοστάσιο των εναγόντων στην οδό Ιαπετού
  8. Οι ενάγοντες κατά πάντα ουσιώδη χρόνο ασχολούνταν με μεταλλικές κατασκευές διατηρώντας εργοστάσιο συνολικού εμβαδού 2500 τ.μ. με όλο τον αναγκαίο εξοπλισμό και μηχανήματα για τη διεξαγωγή των εργασιών τους. μερ Αποτελεί κοινό έδαφος μεταξύ των διαδίκων μερών ότι η Medcon Constructions Ltd, εναγόμενοι 2 και Iacovou Brothers (Constructions) Ltd, εναγόμενοι 4, εκτελούσαν εργασίες αναβάθμισης του κυκλικού κόμβου Αγίου Αθανασίου συμπεριλαμβανομένου του συστήματος αποχέτευσης όμβριων υδάτων δυνάμει συμβολαίου που καταρτίστηκε στις 28.7.2005 μεταξύ των πιο πάνω εναγομένων ως εργολάβων και του Διευθυντή Τμήματος Δημοσίων Έργων για την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ως εργοδότη, (Τεκμ.13-16). Αποτελεί κοινό έδαφος μεταξύ των μερών ότι τα όμβρια ύδατα βορείως του υπεραστικού δρόμου που γειτνιάζει με την βιομηχανική περιοχή, διοχετεύονταν μέσω υπόγειου ορθογωνικού οχετού που διασταύρωνε τον υπεραστικό δρόμο και εξερχόταν νοτίως του. Ενώνετο στη συνέχεια με χωμάτινο αυλάκι στα δυτικά εντός της βιομηχανικής περιοχής. Στην εξαγωγή ο οχετός διοχέτευε τα όμβρια ύδατα σε αυλάκι ανοικτού τύπου, το δάπεδο του οποίου ήταν επικαλυμμένο με οπλισμένο σκυρόδεμα: Είχε κατασκευασθεί το 2002 ως μέρος των αντιπλημμυρικών έργων που είχαν τότε εκτελεστεί. Αποτελεί επίσης κοινό έδαφος μεταξύ των μερών ότι οι όροι του συμβολαίου προνοούσαν την κατασκευή νέου κλειστού οχετού από οπλισμένο σκυρόδεμα, όπως τον αποκαλούν οι Μ.Ε.1 και Μ.Ε.2 στην κοινή τους έκθεση ή «κλειστό ορθογωνικό οχετό από μπετόν» όπως τον αποκαλεί ο εμπειρογνώμονας των εναγομένων Χρίστος Ιωάννου, Μ.Υ.1, όπου σε μερικά σημεία του θα ήταν παράλληλος με το υφιστάμενο αυλάκι. Αποτελεί επίσης κοινό έδαφος και όπως προκύπτει με σαφήνεια από το Τεκμ.13, Όροι Συμβολαίου, Μέρος 1, Γενικοί Όροι, για την αντικατάσταση του αυλακιού, ο εργολάβος ήταν υπόχρεος να λάβει τα απαραίτητα προσωρινά μέτρα προστασίας των εργασιών του ώστε να διασφαλίσει την λειτουργία του αυλακιού εντός του εργοταξίου. Με την τροποποιημένη Έκθεση Απαιτήσεως οι ενάγοντες προώθησαν, όπως έπραξαν μέχρι ενός σημείου και κατά την ακρόαση, τις αξιώσεις τους εναντίον όλων των εναγομένων. O εναγόμενος 3 στις 13.11.2007 καταχώρησε ειδοποίηση συνεναγομένου προς τους εναγόμενους 2 και 4 σύμφωνα με τις πρόνοιες της Δ.10 θ.12 των θεσμών Πολιτικής Δικονομίας και του άρθρου 64 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148 για συνεισφορά, προβάλλοντας τη θέση ότι αν οι απαιτήσεις των εναγόντων εναντίον του αποδειχθούν βάσιμες, τότε στη βάση του συμβολαίου, Τεκμ.13 οι εναγόμενοι 2 και 4 έχουν υποχρέωση αποζημίωσης του εναγομένου
  9. Σχετικό διάταγμα εκδόθηκε στις 23.1.2008 και η πιο πάνω διάδικοι αντάλλαξαν τα αντίστοιχα δικόγραφα. Καθορίστηκε όπως το ζήτημα της ευθύνης των εναγομένων 2 και 4, σε περίπτωση επιτυχίας των εναγόντων εναντίον του εναγομένου 3, για κάλυψη ή αποζημίωση του τελευταίου, εκδικαστεί κατά την ακρόαση της αγωγής. Οι ενάγοντες επέλεξαν όμως σε κατοπινό στάδιο, 8.3.2012, να διακόψουν τη διαδικασία εναντίον του Δήμου Αγίου Αθανασίου, εναγομένων 1 και του Γενικού Εισαγγελέα, εναγομένου
  10. Έτσι η διαδικασία προχώρησε και ολοκληρώθηκε στη βάση των δικογραφημένων ισχυρισμών και αξιώσεων τους μόνο εναντίον των εναγομένων 2 και 4: των εργολάβων του έργου. Οι αξιώσεις των εναγόντων εναντίον των εναγομένων 2 και 4, θεμελιώνονται στο αστικό αδίκημα της αμέλειας και της οχληρίας. Καταλογίζεται στους εναγόμενους 2 και 4 ότι αποδιοργάνωσαν το ήδη υφιστάμενο κανάλι από οπλισμένο σκυρόδεμα: σπάζοντας το,. αφαίρεσαν το ανάχωμα και κατασκεύασαν χωμάτινο αυλάκι παρεκτρέποντας έτσι την αρχική ροή τον όμβριων υδάτων, χωρίς να μεριμνήσουν να λάβουν μέτρα ή και αποτελεσματικά μέτρα προφύλαξης έναντι κινδύνου διαρροής από την δημιουργηθείσα τρύπα, με αποτέλεσμα τα νερά της βροχής να καταλήξουν στο γειτονικό εργοστάσιο των εναγόντων και να προκαλέσουν εκτεταμένες ζημιές, ενώ γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν, ότι η πιθανότητα δημιουργίας του εν λόγω κινδύνου ήταν εύλογα εμφανής. Είναι η θέση των εναγόντων πως οι πιο πάνω αμελείς ενέργειες ή παραλείψεις των εναγόντων σε συνδυασμό με την «επήρεια της περιοχής σε πλημμύρες», θα έπρεπε να οδηγήσει τους ενάγοντες στη λήψη αποτελεσματικών μέτρων έναντι του πιο πάνω κινδύνου. Διαζευκτικά προβάλλουν ότι οι εναγόμενοι 2 και 4, στα πλαίσια διεκπεραίωσης των συμβατικών τους υποχρεώσεων έναντι του εναγόμενου 3, εφάρμοσαν εσφαλμένη μεθοδολογία εκτέλεσης των εργασιών τους: έσπασαν το κανάλι ενώ γνώριζαν και/ή όφειλαν να γνωρίζουν και/ή ήταν εύλογα προβλεπτή η διαφυγή μεγάλων όγκων όμβριων υδάτων και η πρόκληση ζημιάς στα γειτονικά ακίνητα, συμπεριλαμβανομένου του εργοστασίου των εναγόντων. Οι εναγόμενοι 2 και 4 αρνούνται την ευθύνη που τους αποδίδεται για αμέλεια ή για ιδιωτική οχληρία και προβάλλουν ότι προχώρησαν στις εν λόγω εργασίες συμπεριλαμβανομένης της εργασίας αποδιοργάνωσης του καναλιού στη βάση των οδηγιών των Δημοσιών Έργων του εργοδότη, §13 της Έκθεσης Απαιτήσεως, αρνούμενοι ταυτοχρόνως ότι οι εν λόγω εργασίες προκάλεσαν ή συνέτειναν στην ανεπάρκεια του συστήματος παροχέτευσης των όμβριων υδάτων. Σύστημα, που όπως είναι η θέση τους, ήταν ακατάλληλο και ανεπαρκές και πριν την έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών. Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της περιοχής είχαν μεριμνήσει δεόντως ώστε να υπάρχει εκτροπή των όμβριων υδάτων, σύμφωνα με τις δυνατότητες του συστήματος εκτροπής και της ποσότητας νερού που αναμενόταν να κατέλθει από την βόρεια πλευρά προς την νότια πλευρά του αυτοκινητόδρομου, σε περίπτωση βροχόπτωσης. Προβάλλουν ακόμη με την υπεράσπιση τους, ότι η ζημιά προκλήθηκε λόγω φυσικών φαινομένων και/ή εξ αιτίας του ότι η βροχόπτωση ήταν ασυνήθιστα και/ή απρόβλεπτα μεγάλη και έντονη με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί επιπλέον φόρτος του συστήματος. §§ 21 και 31 της Υπεράσπισης. Τέλος προβάλλουν τον ισχυρισμό ότι οι ζημιές των εναγόντων προκλήθηκαν πρωτίστως λόγω της ακατάλληλης τοποθεσίας των εγκαταστάσεων τους που βρίσκονται στο χαμηλότερο σημείο της βιομηχανικής περιοχής και ήσαν πάντοτε ευάλωτες σε τέτοιου είδους φυσικά φαινόμενα. Οι ενάγοντες κάλεσαν για να αποδείξουν την ευθύνη των εναγομένων τον Μ.Ε.1, Κώστα Παπαλεοντίου και τον Μ.Ε.2, Ιωάννη Θεοδοσίου, Πολιτικοί Μηχανικοί με πολυετή πείρα και εξεταστές - εκτιμητές ζημιών (surveyors-lost adjusters), oι οποίοι και ετοίμασαν από κοινού σχετική έκθεση, Τεκμ.1, για τις αιτίες που προκάλεσαν την πλημμύρα στις 18 και 20.11.2005 κατόπιν οδηγιών που πήραν από τους δικηγόρους των εναγόντων στις 15.11.
  11. Προηγουμένως είχαν προχωρήσει σε ανάλογη διερεύνηση μετά από οδηγίες της ασφαλιστικής εταιρείας, ασφαλιστών των εγκαταστάσεων των εναγόντων στις 19.11.2005, Τεκμ.
  12. Ακριβώς λόγω των έντονων βροχοπτώσεων κατά τις δυο ημερομηνίες και συγκεκριμένες ώρες, μεγάλες, όπως τις χαρακτηρίζουν ποσότητες νερού, ακαθαρσιών περιβάλλοντος και εδαφικού υλικού κατευθύνθηκαν από τα βόρεια και εισήλθαν στα υποστατικά των εναγόντων που πλημμύρισαν, όπως και άλλα εργοστάσια που βρίσκονταν στην οδό Ιαπετού αλλά και εκτός της Βιομηχανικής Περιοχής. Η ροή που ακολούθησαν τα ύδατα συμπαρασύροντας λάσπες ξεκινούσαν από την συμβολή των οδών Αλκιδάμου και Φαλέας, όπου εκεί κοντά εκτελούνταν οι εργασίες των εναγομένων 2 και
  13. Τα ύδατα, είναι η θέση τους, λόγω της ιδιομορφίας των φυσικών κλήσεων της περιοχής ακολούθησαν την οδό Αλκιδάμου και κατέληξαν στη συμβολή της οδού Ιαπετού, προκαλώντας πλημμύρες. Οι ενάγοντες μέσω των εμπειρογνωμόνων τους ισχυρίζονται ότι διαπιστώθηκε επιτόπου από παρατηρήσεις και ελέγχους, ότι οι εναγόμενοι, στα πλαίσια των εργασιών κατασκευής του νέου οχετού, εκτέλεσαν εκτροπή της προηγούμενης ροής του αυλακιού νοτίως του υπεραστικού δρόμου, με αφαίρεση μέρους του υφιστάμενου ανοικτού αυλακιού επικαλυμμένου με σκυρόδεμα και την κατασκευή χωμάτινου αυλακιού, παρεκτρέποντας έτσι την αρχική ροή του. Σημειώνεται ότι στα πλαίσια των εργασιών εκτελείτο η κατασκευή νέου κλειστού οχετού διοχέτευσης όμβριων υδάτων νοτίως του υφιστάμενου. Μέσα στα ίδια πλαίσια είναι η θέση των εμπειρογνωμόνων των εναγόντων, ο εργολάβος προχώρησε στην αφαίρεση του αναχώματος στο νότιο τμήμα του υφιστάμενου αυλακιού από οπλισμένο σκυρόδεμα αλλά και των δέντρων που υπήρχαν κατά μήκος της νότιας πλευράς του, κατά τρόπο που στέρησε τη στήριξη του ίδιου του αυλακιού. Με αυτά τα δεδομένα κατέληξαν ότι αιτία της διαρροής των όμβριων υδάτων από το αυλάκι ήταν η επέμβαση, αφαίρεση ή «σπάσιμο» ή «τρύπα» όπως αποκαλείτο κατά την ακροαματική διαδικασία, μέρους του οπλισμένου με σκυρόδεμα αυλακιού. Επέμβαση που έγινε σε τμήμα του αυλακιού που προηγείται, ως προς την ροή των νερών του σημείου που οι εναγόμενοι 2 και 4 προέβησαν στις πιο πάνω εργασίες εκτροπής της προηγούμενης ροής του αυλακιού. Για να προχωρήσουν να τονίσουν πως ο συνδυασμός της αφαίρεσης του αναχώματος/πρανούς αλλά κυρίως του σπασίματος του αυλακιού, παραπέμποντας στις φωτογραφίες 1-14 του Τεκμ.1, είχε ως αποτέλεσμα μεγάλο μέρος των όμβριων υδάτων, αντί πλέον να ακολουθούν την αρχική ροή τους εντός του αυλακιού παράλληλα του υπεραστικού δρόμου με δυτική κατεύθυνση, διέφυγαν της προβλεπόμενης ροής ακολουθώντας την πρόσφορη διαδρομή που υπήρχε από το μέρος της επέμβασης/σπασίματος. Ακολουθώντας, τα νερά, κατηφορική διαδρομή νοτίως προς την οδό Αλκιδάμου εισήλθαν στα γειτονικά ακίνητα, όπως στο ακίνητο των εναγόντων στην οδό Ιαπετού. Στο χαμηλότερο δηλαδή σημείο της περιοχής. Οι υφιστάμενες φέρουσες αποστραγγιστικές ικανότητες των οδών της περιοχής δεν είχαν, ήταν η θέση τους, τη δυνατότητα διαχείρισης και απορροής της επιπρόσθετης ροής. Μετά την πλημμύρα της 18.11.2005 οι εναγόμενοι 2 και 4 προχώρησαν σε ενίσχυση των πρανών με τοποθέτηση χωμάτων, ενέργεια που οι εμπειρογνώμονες βρίσκουν ανεπαρκή για την αντιμετώπιση της επανάληψης του συμβάντος: απλή τοποθέτηση χώματος δεν ήταν σε θέση να συγκρατήσει τη ροή των όμβριων υδάτων. Θέση που επιβεβαιώθηκε κατά τους ίδιους στις 20.11.2005, οπότε υπήρξε νέα βροχόπτωση, με αποτέλεσμα να υποχωρήσει η επιχωμάτωση και να πλημμυρίσει για δεύτερη φορά το εργοστάσιο των εναγόντων. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις τους, τις μέρες που ακολούθησαν την 20η Νοεμβρίου, οι εναγόμενοι 3 και 4 προχώρησαν στην ενίσχυση του αυλακιού, με την κατασκευή τοίχου αντιστήριξης από οπλισμένο σκυρόδεμα αλλά και την ενίσχυση του σημείου το οποίο είχε υποστεί επέμβαση πριν το συμβάν και υποχώρησε κατά τη διάρκεια του. Επίσης είχαν διανοίξει μεγαλύτερο αυλάκι εκτροπής της αρχικής ροής του αυλακιού το οποίο προστάτεψαν με τις κατασκευές μεγαλύτερων αναχωμάτων. Παρόμοια μέτρα δεν είχαν ληφθεί πριν το συμβάν. Το ζήτημα της βροχόπτωσης και των ιστορικών στοιχείων της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας μεταξύ των ωρών 17.15 - 17.40 της 18.11.2005 και 3.30 με 9.30 π.μ. της 20.11.2005 αποτέλεσαν και ήταν απολύτως φυσικό, αντικείμενο της μελέτης των εμπειρογνωμόνων και των δυο πλευρών. Οι εμπειρογνώμονες των εναγόντων, καταλήγουν πως με τα υφιστάμενα στατιστικά δεδομένα, η ροή βροχόπτωσης, τόσο της 18ης όσο και της 20ης Νοεμβρίου 2005, ήταν εντός των στατιστικών δεδομένων της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας. Οι μελετητές του έργου αλλά και οι εναγόμενοι 2 και 4 κατά τον αρχικό, αλλά και οποιοδήποτε μεταγενέστερο σχεδιασμό αντιπλημμυρικών έργων, θα έπρεπε να τα αξιολογήσουν και να τα λάβουν υπόψη τους. Ιδιαιτέρως δε ο εργολάβος, ώστε να προχωρήσει στην εκτέλεση οποιασδήποτε εκτροπής ή επέμβασης σε υφιστάμενα αντιπλημμυρικά έργα κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να λάβει όλα ή οποιαδήποτε αναγκαία προστατευτικά μέτρα προς αποτροπή ζημιάς σε περιουσία τρίτων. Προχώρησαν όμως ακόμα περισσότερο τον συλλογισμό τους οι Μ.Ε.1 και Μ.Ε.2 για να καταγράψουν στην κοινή εκτίμηση τους, Τεκμ.1 πως, και μικρότερη να ήταν η ροή των όμβριων υδάτων, λόγω της αδυναμίας που προκάλεσε η επέμβαση των εναγομένων 2 και 4 στο αυλάκι από οπλισμένο σκυρόδεμα και πάλι θα υπήρχε η διαρροή από τη φυσική ροή του αυλακιού. και κάνοντας ένα βήμα ακόμα πιο κάτω, εκφράζουν τη γνώμη ότι η υφιστάμενη αντιπλημμυρική δομή της βιομηχανικής περιοχής Αγίου Αθανασίου δεν ήταν σε θέση να διαχειριστεί και να διοχετεύσει την ροή των υδάτων όπως προέκυψε μετά τη διαρροή που έγινε από το αυλάκι. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να παρατηρηθεί ότι η γραμμή που ακολούθησαν οι εναγόμενοι 2 και 4 κατά την αντεξέταση των Μ.Ε.1 και Μ.Ε.2 δεν ήταν ξεκάθαρη όσον αφορά το σπάσιμο ή την τρύπα ή την κατ' ισχυρισμό επέμβαση στο υφιστάμενο κανάλι. Αρχικώς υπεβλήθη στους εμπειρογνώμονες των εναγόντων από τους ευπαίδευτους συνηγόρους των εναγομένων ότι καμιά επέμβαση δεν υπήρχε στο υφιστάμενο κανάλι και ότι αυτό υποχώρησε από την ορμή των νερών που διάβρωσε το υπέδαφος. Στη συνέχεια και ενώ το ζήτημα της επέμβασης «τρύπας» δεν γινόταν αποδεκτό ως γεγονός, υπέβαλαν τη θέση ότι το «σπάσιμο» βρισκόταν στην «στροφή του καναλιού», όπου αναπτύσσονται μεγαλύτερες πιέσεις/στροβιλισμός από την ροή του νερού. Πιο κάτω υπεβλήθη η θέση ότι οι εργασίες του εργολάβου, συμπεριλαμβανομένου και του ανοίγματος της «τρύπας», έγινε κατόπιν οδηγιών του εργοδότη και δεν είχαν σχέση με τη ζημιά και την πλημμύρα. Άλλωστε συνέχισαν την υπερασπιστική τους γραμμή, κάθε ενέργεια των εναγομένων 2 και 4 τύγχανε πάντοτε της έγκρισης του αρμοδίου τμήματος ή του εργοδότη. Και ενώ οι θέσεις αυτές προωθήθηκαν κατά την αντεξέταση των Μ.Ε.1 και Μ.Ε.2, ακολούθησε η μαρτυρία των Μ.Υ.4 και Μ.Υ.5 όπου όπως θα δούμε πιο κάτω παραδέχθηκαν επέμβαση στο υφιστάμενο αυλάκι από οπλισμένο σκυρόδεμα από τους εναγόμενους, δίνοντας τις δικές τους θέσεις και εξηγήσεις ως προς τα μέτρα που έλαβαν και τις ενέργειες των εναγομένων. Ο εμπειρογνώμονας των εναγομένων Χρίστος Ιωάννου, Μ.Υ.4 καταθέτοντας την έκθεση του, Τεκμ.59, διερεύνησε την υδρολογική συμπεριφορά στην περιοχή του εργοταξίου κατόπιν οδηγιών της ασφαλιστικής εταιρείας των εναγομένων. Ο μάρτυρας προχώρησε σε μεγάλης έκτασης μελέτη της γεωγραφικής θέσης της βιομηχανικής περιοχής Λινόπετρας, η οποία και αποτελεί μέρος μικρής λεκάνης απορροής της δυτικής λεκάνης η οποία είναι κατά το πλείστο αστική. Τα βρόχινα νερά ρέουν κυρίως στους δρόμους ως επιφανειακή, αβαθής συγκεντρωτική ροή. Στόχος της υδρολογικής του μελέτης ήταν ο υπολογισμός της αιχμής των απορροών από κάθε υπολεκάνη στην περιοχή για βροχοπτώσεις διαφορετικής εντάσεως και περιόδων επαναφοράς 2, 5, 10, 25 και 50 ετών. Η στατιστική ανάλυση των μέγιστων τιμών βροχόπτωσης για καθορισμένη διάρκεια αποδίδει τον καθορισμό του μεγίστου της αναμενόμενης βροχόπτωσης για τον αντίστοιχο χρόνο επαναφοράς, έτσι ώστε να γίνει ορθός υπολογισμός της αιχμής των απορροών. Η στατιστική ανάλυση των στοιχείων που έλαβε από την Μετεωρολογική Υπηρεσία, Παράρτημα 1 του Τεκμ.59, έδωσαν για την 18.11.2005, τρεις ξεχωριστές καταιγίδες και για την καταιγίδα της 20.11.2005 τις τιμές που φαίνονται στο σχεδιάγραμμα 6 του Τεκμ.
  14. Με βάση τη στατιστική ανάλυση η περίοδος επαναφοράς για κάθε καταιγίδα είναι 1:7 έτη. Ήταν η κατάληξη του μάρτυρα ότι μ' αυτά τα δεδομένα οι υπό αναφορά καταιγίδες δεν ήσαν χωρίς προηγούμενο. Αναλύοντας το σκεπτικό του για τον υπολογισμό αιχμής ροής και τη μέθοδο που ακολούθησε κατέληξε ότι οι απορροές από τη δυτική υπολεκάνη θα προκαλούσαν υπερχείλιση του αποχετευτικού δικτύου όμβριων υδάτων. Ακολουθώντας στη συνέχεια τη φυσική κλίση του εδάφους, θα έφταναν νότια της περιοχής του εργοστασίου των εναγόντων, με αποτέλεσμα αυτό να πλημμυρίσει. Πλημμύρα που δεν θα αποφεύγετο τις δυο αυτές μέρες διότι η παροχευτικότητα του δικτύου αποχέτευσης όμβριων δεν ήταν ικανοποιητική: Οι ζημιές θα συνέβαιναν ακόμα και αν δεν εκτελούνταν εργασίες από τον εργολάβο. Αναπτύσσοντας τις θέσεις του περαιτέρω κατά την αντεξέταση επανέλαβε το συμπέρασμα του: το δίκτυο συλλογής και μεταφοράς όμβριων υδάτων της δυτικής λεκάνης απορροής Λινόπετρας που προϋπήρχε των εργασιών του εργολάβου ήταν ανεπαρκές για να διοδεύει στατιστικά αναμενόμενες ροές με χρόνο επαναφοράς 1:5 έτη. Η περιοχή είχε εκ φύσεως κινδύνους σε σχέση με ζημιές σε τρίτους από ροές με χρόνο επαναφοράς μεγαλύτερο του 1:
  15. Στην έξοδο του ορθογωνικού οχετού στο δυτικό αυλάκι τα προστατευτικά έργα του εργολάβου, αναχώματα δεν άντεξαν την διαβρωτική τάση των πλημμυρικών ροών με αποτέλεσμα να καταστραφεί τμήμα των αναχωμάτων. Εξέφρασε όμως τη γνώμη ότι τα προσωρινά μέτρα που πήρε ο εργολάβος ήταν επαρκή για να ανταπεξέλθουν σε απορροές με συχνότητα επαναφοράς 1:20 έτη και δεν εμπόδισαν με κανένα τρόπο την ροή σε αυτό το τμήμα του αυλακιού (50 μέτρα) απέναντι από τη συμβολή των οδών Ιαπετού και λεωφόρο Αγίου Αθανασίου, ούτε προκάλεσαν αύξηση της ροής με μεταφορά όμβριων νερών από άλλες περιοχές. Για να καταλήξει ότι οι εργασίες του εργολάβου δεν συνέβαλαν, ούτε προκάλεσαν ζημιές σε τρίτους. O M.Y.5, Πολιτικός Μηχανικός με πείρα είκοσι χρόνων στην εναγομένη 2 και Υπεύθυνος εργοταξίου μέχρι σήμερα στην εναγομένη 2, υποστήριξε ότι οι εναγόμενοι εκτέλεσαν τις εργασίες τους μέσα στα πλαίσια των συμβατικών τους υποχρεώσεων και σύμφωνα με τα κατασκευαστικά σχέδια του τμήματος Δημοσίων Έργων. Τεχνικός των τελευταίων επιθεωρούσε και επιστάτευε όλες τις φάσεις κατασκευής του έργου. Στα πλαίσια των εργασιών τους προχώρησαν σε σταδιακή κατασκευή του νέου συστήματος αποχέτευσης όμβριων υδάτων, σύμφωνα πάντοτε με τα κατασκευαστικά σχέδια του Τμήματος Δημοσίων Έργων, του οποίου η θέση συνέπιπτε με το υφιστάμενο σύστημα. Προχώρησαν στην σταδιακή κατασκευή του νέου συστήματος κατασκευάζοντας ένα μικρό κομμάτι, 40-50 μέτρων νέου συστήματος, αντικαθιστώντας έτσι το υφιστάμενο σύστημα με ένα πιο αναβαθμισμένου τύπου κανάλι. Οι εργασίες έγιναν έτσι ώστε να διασφαλιστεί η διοχέτευση των όμβριων υδάτων στο νέο υπό κατασκευή κανάλι για να μην υπάρξει κίνδυνος πλημμύρας σε περίπτωση βροχόπτωσης. Για το σκοπό αυτό και με την έγκριση του Τεχνικού των Δημοσίων έργων κατασκευάστηκε και ανάχωμα για καλύτερη προστασία της περιοχής. Το σπάσιμο του αυλακιού ή η επέμβαση στο τσιμεντένιο αυλάκι ή όπως το ορίζει ο μάρτυρας «αφαίρεση μέρους τμήματος του καλυμμένου με σκυρόδεμα καναλιού» έγινε τελικώς αποδεκτό γεγονός από τον Μ.Υ.5, ο οποίος ανέφερε πως έγινε ως μια εκ των πραγμάτων αναγκαία και επιβεβλημένη εργασία για την εξέλιξη του έργου. Οι εναγόμενοι ήσαν υποχρεωμένοι να ενεργήσουν αναλόγως εκτελώντας την εργασία που τους είχε υποδειχθεί. Πριν την 18.11.2005 είχαν αφαιρέσει μέρος του καλυμμένου με σκυρόδεμα καναλιού, ώστε να εκτελεστούν εργασίες του Τμήματος Υδάτων για σκοπούς υπηρεσιών άλλων κυβερνητικών τμημάτων. Αφαίρεση που έγινε κατόπιν υποδείξεων των τεχνικών των Δημοσίων Έργων. Στη συνέχεια οι εναγόμενοι 2 και 4 προχώρησαν και έκλεισαν την τρύπα με χώμα, το οποίο συμπίεσαν πριν την βροχόπτωση. Σύμφωνα πάντοτε με τις οδηγίες των Δημοσίων Έργων ένωσαν με χωμάτινο αυλάκι το υφιστάμενο αυλάκι με το νέο, ώστε να μην επηρεαστεί η ροή των όμβριων υδάτων σε περίπτωση βροχόπτωσης. Υποστήριξε ο μάρτυρας ότι από την νέα κατάσταση πραγμάτων υπήρξε βελτίωση στη χωρητικότητα του καναλιού και κατ' ακολουθία στη ροή των όμβριων υδάτων. Από την πλημμύρα το προστατευτικό ανάχωμα που ήταν απέναντι από τον οχετό παρασύρθηκε, δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τα ορμητικά νερά του. Ο όγκος των νερών, υποστήριξε ο μάρτυρας, που εκτοξεύονταν από τον οχετό ήταν τόσο μεγάλος ώστε και τα δυο συστήματα μαζί, το προσωρινό και το υφιστάμενο κανάλι, δεν ήταν σε θέση να τα συγκρατήσουν. Για να απαντηθούν τα επίδικα ζητήματα καθίσταται απαραίτητο να αξιολογηθεί σε πρώτο στάδιο η μαρτυρία. Η πλευρά των εναγόντων βασίστηκε σε μαρτυρία ειδικών, πολιτικών μηχανικών Μ.Ε.1 και Μ.Ε.2, οι οποίοι ετοίμασαν από κοινού την έκθεση, Τεκμ.
  16. Είναι παραδεκτό και από τους δυο μάρτυρες ότι οι ίδιοι δεν προχώρησαν σε υδρολογική μελέτη και ούτε είχαν τα απαραίτητα προσόντα για μια τέτοια μελέτη, με τη διευκρίνιση ότι θα μπορούσαν να αξιολογήσουν οποιαδήποτε υδρολογική μελέτη αν τους είχε τεθεί για σκοπούς διερεύνησης της αιτίας της πλημμύρας. Εξετάζοντας τη μαρτυρία και των δυο αυτών μαρτύρων και την κατάρτιση της κοινής τους Έκθεσης, παρατηρώ ότι με κανένα τρόπο περιέχει όλα εκείνα τα απαραίτητα στοιχεία που να την καθιστούν πλήρως τεκμηριωμένη και λεπτομερέστατη. Από τη έκθεση απουσιάζουν όλα εκείνα τα επιστημονικά κριτήρια για σκοπούς ελέγχου της ακρίβειας των συμπερασμάτων τους. Και οι δυο αυτοί μάρτυρες, ιδιαιτέρως Μ.Ε.1 έδωσαν έντονα την εικόνα προσώπων που ήρθαν στο Δικαστήριο για να υποστηρίξουν τη θέση που θα βοηθούσε την υπόθεση των εναγόντων. Και οι δυο μάρτυρες εξέλαβαν «κατά τεκμήριο» θα έλεγα την ύπαρξη «της τρύπας» ως την αιτία της ζημιάς, χωρίς ιδιαίτερη βάσανο και χωρίς να εξετάσουν άλλα στοιχεία, κατά κύριο λόγο υδρολογικά άκρως απαραίτητα στην περίπτωση μας και καθοριστικά για την εξαγωγή τελικής γνώμης: Αποτελεί άλλωστε κοινό έδαφος ότι επρόκειτο για μια βεβαρημένη με προηγούμενα περιστατικά πλημμύρας περιοχή που η προβληματική της θα έπρεπε να τους καταστήσει ιδιαίτερα προσεκτικούς. Με ένα απλουστευμένο θα έλεγα τρόπο, που βασίσθηκε στο μεγαλύτερο μέρος σε παρατήρηση και αξιολόγηση των στατιστικών στοιχείων της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, κατέληξαν στο τελικό τους συμπέρασμα. Παίρνουν λοιπόν ως δεδομένο το σπάσιμο του υφισταμένου καναλιού από τους εναγόμενους και χωρίς να λάβουν υπόψη τους σοβαρά και/ή καθόλου τους άλλους παράγοντες καταλήγουν χωρίς άλλη ανάλυση και υπό μορφή καταληκτικού συμπεράσματος ότι τα όμβρια ύδατα που εισήλθαν, ακολουθώντας τη φυσική κλήση του εδάφους στο εργοστάσιο των εναγόντων, προήλθαν από το σπάσιμο στο αυλάκι απ' όπου διέφυγαν. Τοποθετούν το σημείο θραύσης του καναλιού ακριβώς μετά την στροφή χωρίς να προχωρούν σε οποιαδήποτε άλλη έρευνα χρησιμοποιώντας για το σκοπό αυτό μόνο τις φωτογραφίες που έχουν ληφθεί πριν και μετά το συμβάν, μειώνοντας ή αγνοώντας τους άλλους συναφείς επιβαρυντικούς για την περιοχή παράγοντες και τη συνδρομή τους. Εισηγείται ο Μ.Ε.1, βλέποντας τη φωτογραφία αρ.11 του Τεκμ.1, ότι τα ύδατα δεν θα μπορούσαν να ακολουθήσουν πλέον την κανονική ροή εντός του καναλιού επειδή στο σημείο που έγινε η επέμβαση το έδαφος διαβρώθηκε και υποχώρησε προς τα κάτω. Εξήγησε ο Μ.Ε.1 ως Πολιτικός Μηχανικός ότι η εκκοπή, η επέμβαση δηλαδή που δημιούργησε την τρύπα, έγινε πολύ μετά τη στροφή, στο σημείο απ' όπου ξεκινά το αυλάκι, γεγονός σημαντικό, εφόσον εκεί εξασκείται μεγαλύτερη πίεση στα συγκεκριμένου τύπου αυλάκια. Δεν μπορούσε όμως να εκφέρει άποψη αν το αυλάκι ήταν σε θέση να αντεπεξέλθει σε μεγάλη, ή πόση ακριβώς βροχόπτωση: δεν ήταν μέρος της εργασίας του, ούτε της εντολής που του δόθηκε. ΄Ετσι δεν εκπόνησαν υδρολογική μελέτη ούτε και υψομετρική. Παρέμεινε πάντοτε η θέση του καθ' όλη τη διάρκεια της αντεξέτασης υπό μορφή κατάληξης: «ο μεγάλος όγκος των υδάτων προήλθε από την εκτροπή που δημιουργήθηκε στο σημείο της επέμβασης με αποτέλεσμα τα ύδατα ή να μη κατευθύνονται πλέον εντός του αυλακιού, αλλά να παρεκτραπούν και να καταλήξουν στο εργοστάσιο του Στέλιου Σάββα». Ενώ προηγουμένως υπερασπίστηκε την ικανότητα του ως ειδικού και γνώστη υδρολογίας, μέρος της μελέτης τους είναι οι υδρολογικές μελέτες για κατασκευές διαφόρων έργων, αγωγών όμβριων υδάτων και διαχωρισμό οικοπέδων, έρχεται να υποστηρίξει, ουσιαστικά υπεκφεύγοντας, πως στην παρούσα εξέταση αυτό δεν ήταν απαραίτητο. Είχε όλα τα απαραίτητα σημαντικά στοιχεία από τη μετεωρολογική υπηρεσία, την ιδιομορφία του εδάφους και το εμβαδόν που συλλέγει το νερό που διοχετεύεται, είτε σε αγωγούς είτε σε αυλάκι, για να καταλήξουν σε τελική γνώμη. Περιορίστηκε όμως ουσιαστικά ο Μ.Ε.1 σ' ένα και μόνο στοιχείο: τη βροχόπτωση και τα στατιστικά στοιχεία της Μετεωρολογικής Υπηρεσία που δείχνουν τις μέγιστες βροχοπτώσεις και την περίοδο επαναφοράς τους, αγνοώντας όπως φαίνεται στην έκθεση παντελώς τα υπόλοιπα. Ο Μ.Ε.1 συνέχιζε καθ' όλη τη διάρκεια τους αντεξέτασης να παραμένει σε υπεραπλουστευτικές τοποθετήσεις. Επαναλαμβάνει στερεότυπα με αναφορά μόνο στις φωτογραφίες, όταν του ζητείται να τεκμηριώσει πως κατέληξαν στο εργοστάσιο των εναγόντων: «τα «νερά» ήταν λόγω της επέμβασης που υπήρχε πάνω στο κανάλι το οποίο άλλαξε κατά μεγάλο ποσοστό τη ροή των υδάτων, τα οποία πλέον δεν ακολούθησαν την αρχική τους πορεία εντός του καναλιού, αλλά διέφυγαν». Στην ίδια παράμετρο με τον Μ.Ε.1 κινήθηκε και ο Μ.Ε.
  17. Υποστηρίζοντας τα ευρήματα της κοινής τους έκθεσης δέχθηκε ότι περπατώντας με τον συνάδελφο του στην περιοχή για να αποκομίσουν εικόνα της όλης κατάστασης διαπίστωσαν, ήταν εμφανές είπε, ότι το νερό διοχετεύθηκε από την βόρεια πλευρά του υπεραστικού, δρόμου, μέσω του υπόγειου αγωγού, στην νότια πλευρά του υπεραστικού. «Ότι τούτο το νερό διέφευγε σε κάποιο σημείο συγκεκριμένα από την πορεία την προδιαγραφόμενη, παρέσυρε χώματα που ήταν φρεσκοσκαμμένα στην περιοχή και τα κουβάλησε ακολουθώντας τη φυσική πλέον κλήση του εδάφους ... όπου βρίσκεται το εργοστάσιο». Για να υποστηρίξει και αυτός ότι δεν εξέτασαν, ούτε μελέτησαν πώς λειτουργεί το όλο σύστημα διοχέτευσης όμβριων υδάτων στην περιοχή ή πώς θα έπρεπε να λειτουργούσε. Όμως υποστήριξε, πως τα στοιχεία τα οποία είχαν συλλέξει ήταν αρκετά ώστε να διαμορφώσουν άποψη για την αιτία που προκάλεσε τη ζημιά. Όντως είναι ορθή η παρατήρηση του ευπαιδεύτου συνηγόρου των εναγομένων ότι δικαιολογείται η απλούστευση των πραγμάτων εκ μέρους των εμπειρογνωμόνων των εναγόντων γιατί ούτε υδρολογική μελέτη έκαμαν, την έκριναν αχρείαστη, ούτε καν υψομετρική μελέτη για να διαπιστώσουν την κατεύθυνση των υδάτων σε ολόκληρη την περιοχή νότια του αυτοκινητόδρομου. Από την άλλη η μαρτυρία του ειδικού εμπειρογνώμονα των εναγομένων, Μ.Υ.4, Χρίστου Ιωάννου, που υποστήριξε τα ευρήματα του και τη γνώμη του, βρίσκω ότι ήταν πλήρως τεκμηριωμένη και λεπτομερέστατη. Περιέχει δε όλα τα απαραίτητα επιστημονικά κριτήρια για σκοπούς ελέγχου της ακρίβειας των συμπερασμάτων του. Η αντικειμενικότητα του μάρτυρα και η στήριξη των ευρημάτων του σε επιστημονικά κριτήρια, δεδομένα και εξηγήσεις ήταν διάχυτη σε όλο το στάδιο της μαρτυρίας του. Όπως δέχονται και οι ίδιοι οι δικηγόροι των εναγόντων ο μάρτυρας δέχθηκε χωρίς περιστροφές την ανάγκη λήψης προστατευτικών μέτρων έναντι τρίτων και την ευθύνη των εναγομένων να αποκαταστήσουν το σύστημα της απορροής υδάτων, έστω και προσωρινά, κατά τη διεξαγωγή των εργασιών τους. Όπως και ειλικρινά αποδέχθηκε τις όποιες δικές του παραλείψεις: υπολογισμό της ποσότητας νερού που διέφυγε από το σπάσιμο, αν διέφυγε, δίνοντας όμως τεκμηριωμένες απαντήσεις στη βάση επιστημονικών δεδομένων. Σε μεγάλο αριθμό αποφάσεων το Ανώτατο Δικαστήριο εξέτασε το ζήτημα μαρτυρίας από εμπειρογνώμονα. Είναι πάγια θέση πως η ιδιότητα του επιτρέπει την παρέκκλιση από τους κανόνες της απόδειξης, εφόσον παρέχεται στον εμπειρογνώμονα η δυνατότητα έκφρασης γνώμης που αφορούν ζητήματα που εμπίπτουν στην σφαίρα της ειδικότητας του. Σε κάθε περίπτωση ο εμπειρογνώμονας θα πρέπει να εφοδιάσει το Δικαστήριο με όλα τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια, ώστε να ελεγχθεί η ακρίβεια των συμπερασμάτων του και το Δικαστήριο να διαμορφώσει έτσι τη δική του ανεξάρτητη κρίση με εφαρμογή των κριτηρίων στα γεγονότα που γίνονται αποδεκτά από τη μαρτυρία. Philippou v. Odysseos

(1989)1 C.L.R. 1, Σπύρου ν. Χατζηχαραλάμπους
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ.
  1. Η ικανότητα και δεξιοτεχνία του εμπειρογνώμονα είναι άμεσα σχετική ως προς την αξιολόγηση και τη βαρύτητα που θα της αποδοθεί. "Though the expert must be "skilled" by special study or experience, the fact that he has not acquired his knowledge professionally goes merely to weight and not to admissibility". Phipson on Evidence, 13η Έκδ., §§ 27-
  2. Όσον αφορά το ζήτημα της αξιοπιστίας εμπειρογνωμόνων ένας μάρτυρας μπορεί να γίνει πιστευτός μερικώς ή ολικώς. Αγαπίου ν. Παναγιώτου
(1980)1 Α.Α.Δ. 257. Δεν δέχομαι τις εισηγήσεις των ευπαιδεύτων συνηγόρων των εναγόντων ότι ο μάρτυρας Μ.Υ.4 περιέπεσε σε αντιφάσεις όσον αφορά την ικανότητα αποχέτευσης του υφισταμένου καναλιού από οπλισμένο σκυρόδεμα. Σε κάθε περίπτωση ο μάρτυρας έδινε σαφείς επιστημονικές εξηγήσεις για τις θέσεις του που είχε εκφράσει και τοποθετείτο επακριβώς στηριζόμενος στα επιστημονικά δεδομένα και στοιχεία που απέφερε η όλη μελέτη. Το γεγονός ότι δεν αναφέρθηκε και δεν συμπεριλήφθηκε στην έκθεση του η βροχόπτωση της 11.1.2004, οπότε το ίδιο κανάλι είχε διαχειριστεί ποσότητα νερού 55,2 μ.μ., υπερδιπλάσιας εκείνης που διαχειρίστηκε στις 18 και 20.11.2005 δεν βρίσκω ότι επηρεάζει τη μαρτυρία του, ούτε μπορεί να είναι καταλυτικό για την ανατροπή των συμπερασμάτων του μάρτυρα. Άλλωστε και ο ίδιος δεν υποστήριξε το αντίθετο, δέχθηκε ότι η βροχόπτωση δεν ήταν ασυνήθης. Το ποιές συνθήκες επικρατούσαν στην περιοχή τη μέρα της βροχόπτωσης, η διαμόρφωση του εδάφους και οι τυχόν αλλαγές που μπορεί να επήλθαν μέσα σε ένα χρόνο από φυσικά φαινόμενα, όπως διάβρωση του εδάφους, νέα κτίρια αστικοποίησης της περιοχής κ.λ.π. όπως τα αναφέρει και ο Μ.Υ.4 στην Έκθεση του, δεν συζητήθηκαν κατά την ακρόαση. Παραμένει η βροχόπτωση της 11.1.2004 να αντικριστεί μέσα στο συνολικό πλαίσιο των στατιστικών της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας αλλά σίγουρα δεν μπορεί να απομονωθεί. Διερωτώνται οι ευπαίδευτοι συνήγοροι ανάμεσα στα άλλα γιατί στην έκθεση του ο εμπειρογνώμονας δεν έκαμε τον υπολογισμό του νερού που έφυγε από το σπάσιμο. Το ερώτημα όμως αυτό θα έπρεπε να απαντηθεί κατά κύριο λόγο από τους εμπειρογνώμονες των ιδίων των εναγόντων. Είναι εκείνοι που υποστήριξαν ότι αυτό αποτέλεσε την αιτία της πλημμύρας και/ή συνέβαλε ουσιωδώς και είναι δικό τους το αποδεικτικό βάρος. Ο Μ.Υ.4 δεν αποδέχθηκε ως αιτία της πλημμύρας τη διαφυγή των όμβριων υδάτων από την τρύπα, ώστε να υπολογίσει τον όγκο του νερού που διέφυγε από την κατ' ισχυρισμό της άλλης πλευράς επέμβαση του εργολάβου στο αυλάκι. Η μαρτυρία του Μ.Υ.4 ήταν πλέον πειστική και τεκμηριωμένη σε αντίθεση με τους Μ.Ε.1 και Μ.Ε.2 που επιπρόσθετα με τους λόγους που έχω δώσει πιο πάνω δεν έχουν εξειδικευμένες γνώσεις υδρολογίας. Η ίδια η μαρτυρία όλων των εμπειρογνωμόνων εγείρει σοβαρά ερωτήματα όσον αφορά την ικανότητα του όλου αποχετευτικού και αποστραγγιστικού συστήματος της επίδικης περιοχής, το οποίο και πριν την έναρξη των εργασιών των εναγομένων και την ανάληψη του χώρου από τους εναγόμενους ήταν ήδη προβληματικό. Η μελέτη και η επιστημονική τοποθέτηση του Μ.Υ.4 επεκτάθηκε σε όλο το εύρος του προβλήματος και κρίνεται ως μαρτυρία ειδικού με τις απαραίτητες γνώσεις για το υπό κρίση ζήτημα πάνω στην οποία το Δικαστήριο μπορεί να στηριχθεί με ασφάλεια για να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα. Εξέτασα με ιδιαίτερη προσοχή τη μαρτυρία του Μ.Υ.5 ως προσώπου που βρίσκεται ακόμη στην υπηρεσία των εναγομένων και θα είχε κάθε συμφέρον να καταθέσει ευνοϊκά για τους εργοδότες του. Βρίσκω ότι ο μάρτυρας ήταν απολύτως ειλικρινής και διαφωτιστικός για τον τρόπο διεξαγωγής των εργασιών πριν και μετά την πλημμύρα, της υπερχείλισης του νερού, όπως άλλωστε πιστοποιείται και από την εμπράγματη μαρτυρία, φωτογραφίες, και δέχομαι τη μαρτυρία του ως αξιόπιστη της. Στη βάση της πιο πάνω αξιόπιστης μαρτυρίας βρίσκω ότι οι εργασίες των εναγομένων 2 και 4 δεν επηρέασαν καθόλου την τοπογραφία της περιοχής και ειδικότερα του υδροκρίτη, ο οποίος αποτελεί τον κύριο παράγοντα κατεύθυνσης των ροών. Δέχομαι ακόμη ότι τα νερά έφευγαν, υπερχείλιζαν πριν φθάσουν στο σημείο της τρύπας ακριβώς πάνω από τους πτερυγότοιχους του υπόγειου οχετού και ότι από την ορμητικότητα των νερών, βρίσκω ότι μέρος των προστατευτικών αναχωμάτων που κατασκεύασαν οι εναγόμενοι δεν άντεξαν την διαβρωτική δράση των όμβριων υδάτων που εκχύνονταν από τον ορθογωνικό οχετό, βρήκαν διέξοδο και πλημμύρισαν τις εκσκαφές για τον νέο οχετό προκαλώντας ζημιές και στον ίδιο. Η ροή του νερού όπως υποστήριξε και ο Μ.Υ.4 παραπέμποντας στις φωτογραφίες του Τεκμ.1, αλλά και της δικής του Έκθεσης Τεκμ.59, παρουσιάζονται δυο έξοδοι του ορθογωνικού οχετού όπου δείχνουν την κατασκευή και την καταστροφή των προστατευτικών αναχωμάτων. Φαίνεται σαφώς ότι η ροή του νερού, όπως το επεξήγησε ο Μ.Υ.4 κατά την αντεξέταση του, μέσω του ορθογωνικού οχετού ήταν τόσο μεγάλη, το ύψος του νερού μέσα στον οχετό ήταν περίπου 1μ. - 1.20 μ. όπως δείχνουν τα σημάδια της πλημμύρας (float marks), ώστε όταν μεγάλος όγκος νερού κινήθηκε μέσα στο αυλάκι λόγω της στροφής/καμπύλης των 900 στο τσιμεντένιο αυλάκι, το νερό υπερυψώθηκε και εκτινάχθηκε εκτός του αυλακιού και διάβρωσε ό,τι προστατευτικό ανάχωμα υπήρχε και τις δυο ημέρες. Ο όγκος του νερού διέφυγε από το αυλάκι πριν φτάσει στο σημείο της «επέμβασης» των εναγομένων και ακολουθώντας την κλίση του εδάφους με νότια κατεύθυνση παρέσυρε χώματα στο εργοστάσιο των εναγόντων. Το ύψος των αναχωμάτων των προστατευτικών μέτρων ήταν μεγαλύτερο του ενός μέτρου και το πλάτος της κοίτης που δημιουργήθηκε ήταν μεγαλύτερο του ενός μέτρου και ως εκ τούτου βρίσκω, στηριζόμενη στη μαρτυρία του Μ.Υ.4, ήταν αρκετό να μεταφέρει ροές πέραν των 6 κ.μ. ανά δευτερόλεπτο, δηλαδή πλημμύρες με συχνότητα εμφάνισης 1:15 χρόνια. Οι ίδιοι οι ενάγοντες άλλωστε δικογραφούν στην §8 της Έκθεσης Απαιτήσεως ότι κατ' ακολουθία της αυξήσεως των οικοδομών και ή της οδοποιίας στην περιοχή, ο όγκος των όμβριων υδάτων αυξήθηκε σημαντικά και διοχετεύθηκε στις οδούς Φαλαία, Αλκιδάμου και Ιαπετού μέσω του οδικού δικτύου, με αποτέλεσμα το εργοστάσιο των εναγόντων να υπόκειται σε κίνδυνο ζημιάς από πλημμύρες. Οι ίδιοι πάντοτε οι ενάγοντες δέχονται ότι και πριν από το επίδικο συμβάν το εργοστάσιο πλημμύρισε σε δυο περιπτώσεις και έχουν υποστεί ζημιά από την ροή όμβριων υδάτων και λάσπης που διοχετεύθηκαν στο εργοστάσιο μέσω των οδών Ιαπετού, Αλκιδάμου και Φαλαία και/ή του οδικού δικτύου της περιοχής. Δεν παραγνωρίζω ότι οι εν λόγω αιτιάσεις και/ή αναφορές γίνονται και συσχετίζονται με την αμέλεια που αποδίδεται στους εναγόμενους 1 εναντίον των οποίων όπως είπα η αγωγή έχει αποσυρθεί, όμως παραμένει ως θέση περιγράφουσα την όλη κατάσταση που επικρατούσε στην περιοχή την οποία είχαν την ευκαιρία οι εναγόμενοι 1 και 3 να διερευνήσουν και αμφισβητήσουν όταν έδιναν μαρτυρία οι Μ.Ε.1 και 2 και πριν την απόσυρση της αγωγής εναντίον των εναγομένων 1 και 3, αποτελεί δε μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου η οποία και μπορεί να ληφθεί υπόψη. Νομική Πτυχή Από την Έκθεση Απαίτησης όπως την έχω συνοψίσει πιο πάνω διακρίνονται δυο αιτίες αγωγής: Αμέλεια και οχληρία. Χρυσάνθου ν. Παγκρατίου
(1998)1(Β)
  1. Για τη νομική πτυχή της οχληρίας παραπέμπω στον Clerk and Lindsell on Torts, 15η Έκδ., § 10-
  2. Είναι η θέση των εναγόντων ότι οι εναγόμενοι 2 και 4 έχοντας αποκλειστικά τον έλεγχο των εργασιών στην περιοχή, όφειλαν να ενεργήσουν κατά τέτοιο τρόπο ούτως ώστε να αποκαταστήσουν την εκσκαφή και/ή να κλείσουν την τρύπα ούτως ώστε να αποτρέψουν οποιοδήποτε πιθανόν κίνδυνο πρόκλησης ζημιάς σε τρίτους. Παίρνοντας ως δεδομένο ότι η ζημιά προκλήθηκε από τα όμβρια ύδατα που διέφυγαν από την εκσκαφή που άνοιξαν οι εναγόμενοι, διαφυγή προβλεπτή που δημιουργούσε ένα δυνητικό κίνδυνο, ο οποίος κατά τον κρίσιμο χρόνο έγινε πραγματικότητα, καθιστά εισηγούνται ους εναγόμενους, ένοχους για το αστικό αδίκημα της ιδιωτικής οχληρίας. Clerk and Lindsell on Torts, 15η Έκδ. §23-01 και 23-
  3. Στην Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου κ.α. ν. Rawnsello Trad. Co. Ltd
(2003)1 A.A.Δ. 1570, όπου οι ενάγοντες κίνησαν αγωγή για αμέλεια και/ή παράβαση νόμιμου καθήκοντος και/ή οχληρία κατά την εκσκαφή αυλακιού από την εργοληπτική εταιρεία, εναγόμενη 2, με αποτέλεσμα λόγω ξαφνικής νεροποντής να πλημμυρίσει το υπόγειο του καταστήματος των εναγόντων και να προκληθούν ζημιές, το πρωτόδικο Δικαστήριο επιδίκασε αποζημιώσεις για αμέλεια εναντίον των εναγομένων 2, 3 και 4. Εκεί αποφασίστηκε ανάμεσα στα άλλα ότι η εναγόμενη 2, εργολάβος του έργου ήταν ένοχη για αμέλεια επειδή εκτέλεσε τις εργασίες που της είχαν ανατεθεί σε δημόσιο χώρο χωρίς τη δέουσα προσοχή και φροντίδα: δημιούργησε κίνδυνο παραλείποντας να λάβει οποιαδήποτε προφυλακτικά ή προστατευτικά μέτρα για το ενδεχόμενο συλλογής όμβριων υδάτων ή και διαρροής τους στα υποστατικά προς τα οποία απευθυνόταν η εκσκαφή που είχαν διενεργήσει. Το Εφετείο επικύρωσε ως ορθή τη διαπίστωση του Πρωτόδικου Δικαστηρίου, ανέτρεψε όμως ως εσφαλμένη τη διαπίστωση του ότι η εργοληπτική εταιρεία και ο εργοδότης υπήρξαν ταυτοχρόνως ένοχοι και του αστικού αδικήματος της οχληρίας ενόψει απουσίας συστατικού του στοιχείου: της «κατά συνήθεια» (habitually) παρέμβασης. Τονίστηκε δε στην απόφαση ότι: «Το στοιχείο της «κατά συνήθεια (habitually) παρέμβασης αποτελεί την ειδοποιό διαφορά μεταξύ της ιδιωτικής οχληρίας του άρθρου 46 και του αστικού αδικήματος Rylands v. Fletcher
(1868)LR 3HL 330 η οποία, αποτέλεσε έρεισμα του σκεπτικού της εκκαλούμενης απόφασης επί του συγκεκριμένου θέματος. Η «κατά συνήθεια» (habitually) παρέμβαση είναι ένα από τα συστατικά στοιχεία του άρθρου 46 όπως και του αστικού αδικήματος της ιδιωτικής οχληρίας κατά το αγγλικό κοινοδίκαιο. Cunard v. Antifyre Ltd
(1933)1 KB 551. Στην υπό κρίση υπόθεση αυτό το στοιχείο της κατά συνήθεια παρέμβασης νομίζουμε ότι ελλείπει παντελώς και συνεπώς δεν υπήρχαν υπό τις περιστάσεις περιθώρια διασταλτικής ερμηνείας προς θεμελίωση ιδιωτικής οχληρίας.» Στην Γενικός Εισαγγελίας της Δημοκρατίας ν. Ελευθερίας Ζιπίτη κ.α.
(2003)1 Α.Α.Δ. 758, όπου το αγώγιμο δικαίωμα των εφεσειβλήτων εδρεώνετο στο αστικό αδίκημα της δημόσιας οχληρίας, το Ανώτατο Δικαστήριο παρατήρησε και το εξής: «Δεν χρειάζεται να λεχθούν περισσότερα επί του θέματος. Εκτός του ότι η Δημοκρατία έχει παραδεχθεί την υποχρέωσή της να διατηρεί τους δρόμους της αρμοδιότητας της σε καλή κατάσταση, είναι ουσιαστικά αδιάφορο αν η ευθύνη της βασίζεται σε δημόσια οχληρία ή αμέλεια, γιατί τα δύο αυτά αστικά αδικήματα αλληλοκαλύπτονται. Όπως έχει λεχθεί στην υπόθεση Goldman v. Hargrave
(1966)2 All E.R. 989, το αστικό αδίκημα της οχληρίας, με αβέβαια τα όρια του, μπορεί να συνίσταται σε μια μεγάλη ποικιλία περιπτώσεων, σε μερικές των οποίων η αμέλεια είναι αποφασιστικής σημασίας, ενώ σε άλλες δεν παίζει κανένα απολύτως ρόλο. Σε περιπτώσεις όπου η ευθύνη του εναγόμενου προκύπτει όχι γιατί δημιούργησε την οχληρία, αλλά επειδή επέτρεψε να συνεχίζεται, απόδειξη της αμέλειας του είναι τουλάχιστον ουσιώδης. Όπως έχει λεχθεί στην υπόθεση Sedleigh-Denfield v. O'Callaghan
(1940)3 All E.R. 349, αν ο εναγόμενος δεν δημιούργησε την οχληρία, για να θεωρηθεί υπεύθυνος θα πρέπει να την είχε συνεχίσει, δηλαδή θα πρέπει να αποδειχθεί ότι αμέλησε να την άρει όταν πληροφορήθηκε την ύπαρξη της ή όταν θα έπρεπε να είχε πληροφορηθεί την ύπαρξη της.» Μεμονωμένη όμως διαφυγή, στη περίπτωση μας νερού, μπορεί να προκαλέσει ζημιά και να δικαιολογεί την αξίωση αποζημιώσεων για οχληρία. Θα πρέπει όμως να αποδειχθεί ότι η οχληρία έχει προέλθει από την κατάσταση της γης ή των υποστατικών ή παρακείμενης περιουσίας ή με δραστηριότητες στην περιουσία, οι οποίες συνιστούν οχληρία. Παραθέτω στο σημείο αυτό τις πρόνοιες του άρθρου 46 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148 ως προς την έννοια της ιδιωτικής οχληρίας. «Ιδιωτική οχληρία συνίσταται εις το ότι πρόσωπον επιδεικνύει συμπεριφοράν ή διεξάγει τας εργασίας του ή χρησιμοποιεί ακίνητον ιδιοκτησίαν ανήκουσαν αυτώ κατά κυριότητα ή υπ' αυτού κατεχομένην, κατά τρόπον ώστε καθ' έξιν να παρεμβαίνη εις την εύλογον χρήσιν και απόλαυσιν λαμβανομένων υπ' όψιν της θέσεως και της φύσεως αυτής, της ακινήτου ιδιοκτησίας οιουδήποτε ετέρου προσώπου: Νοείται ότι ο ενάγων δεν τυγχάνει αποζημιώσεως εν σχέσει προς ιδιωτικήν οχληρίαν εκτός εάν ένεκεν ταύτης υπέστη ζημίαν: ..............................» Το καθήκον επιμέλειας και η ίδια η αμέλεια αυτή καθ' εαυτή ως αστικό αδίκημα, εξετάζονται πάντοτε σε συνάρτηση με το συγκεκριμένο πρόσωπο που την επικαλείται και σε αναφορά στην πράξη ή παράλειψη που προκάλεσε τη ζημιά και όχι αφηρημένα. Λάππας ν. Παφίτη κ.α.
(1995)1 Α.Α.Δ. 832. Το είδος της ζημιάς που προκαλείται από τις παραλείψεις των εναγόντων και την άσκηση επιμέλειας θα πρέπει να είναι εύλογα προβλεπτές. Σειρά αποφάσεων τόσο Αγγλικών όσο και Κυπριακών αναλύουν το ζήτημα. Το άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148 δίνει τον ορισμό της αμέλειας που συνίσταται σε τέλεση πράξης που κάτω από τις περιστάσεις δεν θα τελούσε ένας λογικός, συνετός άνθρωπος ή στην παράλειψη τέλεσης πράξης την οποία κάτω από τις ανάλογες περιστάσεις θα τελούσε, με αποτέλεσμα την πρόκληση ζημιάς. Οι κάτοχοι ακίνητης περιουσίας οφείλουν να παίρνουν λογικές προφυλάξεις ώστε να αποφύγουν με τις ενέργειες τους να θέτουν σε κίνδυνο τους γείτονες ή να επεμβαίνουν στα δικαιώματα τους και να προκαλούν ζημιά που οφείλεται στη χρήση της ακίνητης περιουσίας τους. Αδιαμφισβήτητα η γειτνίαση του εργοστασίου των εναγομένων από το εργοτάξιο των εναγόντων, εναποθέτει στους εναγόμενους καθήκον επιμέλειας έναντι του ενάγοντα. Η ζημιά θα πρέπει να είναι προβλεπτή αλλά και προβλεπτό και το είδος της. Για να πετύχει ο ενάγοντας την αγωγή του χρειάζεται να την αποδείξει πάνω στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων, θα πρέπει όμως σε κάθε περίπτωση να υπάρχει αιτιώδης συνάφεια, (causation). Θα πρέπει δηλαδή η αποδεκτή μαρτυρία να συσχετίσει την πλημμύρα στο εργοστάσιο των εναγόντων και τη ζημιά που έχουν υποστεί με την αμέλεια των εναγομένων ή τουλάχιστον να δημιουργήσει εκ πρώτης όψεως τεκμήριο ότι έτσι έχουν τα πράγματα. Bonnington Castings Ltd v. Wardlaw
(1956)1 All E.R. 615. Σε κάθε περίπτωση ο ενάγων θα πρέπει να αποδείξει αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της αμέλειας του αντιδίκου του και των ζημιών που έχει υποστεί. Ακόμα και στις περιπτώσεις όπου ο εναγόμενος παραδέχεται αμέλεια, ο ενάγων δεν δικαιούται χωρίς οτιδήποτε άλλο αποζημίωσης, εκτός αν μπορέσει να συνδέσει τη ζημιά του με την αμέλεια που αποδίδει στον αντίδικο του. Rankine v. Garton Sons & Co Ltd
(1979)2 All E.R. 1185. Όπως παρατήρησε το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Χρυσάνθη Χρυσάνθου ν. Ανδρέα Φραντζή, Π.Ε. 27/07, ημερομηνίας 16.7.2010: «Το βάρος του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, όπως έχει διαχρονικά αποφασιστεί, το φέρει στην πολιτική δίκη κατά κανόνα ο ενάγων και αποσείεται όταν ικανοποιήσει το Δικαστήριο με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η θέση του είναι πιο πιθανή παρά όχι. (δέστε Μπούλος Μαρσέλ κ.ά. ν. Λαϊκής Κυπριακής Τράπεζας Λτδ
(2001)1 Α.Α.Δ. 1858, Αθανασίου ν. Κουνούνη
(1997)1 Α.Α.Δ. 614, Baloise Insurance Co. Ltd v. Κατωμονιάτη
(2008)1 Α.Α.Δ. 1275 και Κυριάκος Σοφοκλέους ν. Γιώτας Κυριάκου, Έφεση αρ. 7/08, ημερ. 18.5.2010). Ο ενάγων πρέπει βέβαια να δείξει στοιχεία αμέλειας εκ μέρους του αντιδίκου του, καθώς επίσης οφείλει να αποδείξει και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της αμέλειας αυτής και των ζημιών που έχει υποστεί. Δεν εναπόκειται, όπως έχει λεχθεί στη Ράλλης Μακρίδης & Υιοι Λτδ ν. Λουκά
(2003)1 Α.Α.Δ. 447, στον εναγόμενο «.. να απαλλάξει τον εαυτό του αποδεικνύοντας ότι το δυστύχημα ήταν είτε αναπόφευκτο ή ότι δεν ήταν αποτέλεσμα της δικής του αμέλειας.». Όπως ταυτόχρονα λέχθηκε στην ίδια υπόθεση, δεν είναι όμως από την άλλη «... αναγκαίο για τον ενάγοντα να αποκλείσει κάθε πιθανή δυνατότητα ότι το δυστύχημα δυνατό να προκλήθηκε χωρίς αμέλεια από την πλευρά του εναγόμενου ....». Το γεγονός ότι οι εναγόμενοι έλαβαν μετά τις πλημμύρες επιπρόσθετα προστατευτικά μέτρα, δεν μπορεί να λειτουργήσει υπέρ των εναγόντων στην έκταση που επιθυμούν οι ίδιοι. Είναι οι ενάγοντες που είχαν το βάρος να αποδείξουν ότι οι εναγόμενοι δεν έλαβαν προστατευτικά μέτρα και/ή ότι τα προστατευτικά μέτρα που έλαβαν ήσαν ανεπαρκή. Οι Μ.Υ.1 και Μ.Υ.2 δεν εισηγήθηκαν ποια θα ήσαν τα κατάλληλα προστατευτικά μέτρα τα οποία θα ήταν ικανά να αποτρέψουν την πλημμύρα και να αφήσουν στους εναγόμενους να απαντήσουν για το πρόσφορο της λήψης. Στηριζόμενη στη μαρτυρία του Μ.Υ.4 δέχομαι ότι οι εναγόμενοι πήραν προστατευτικά μέτρα, λογικά για τα δεδομένα της περιοχής και σε συνάρτηση με κινδύνους σε σχέση με ζημιές σε τρίτους από ροές με συχνότητα επαναφοράς μεγαλύτερο του 1:20 έτη. Οι επίδικες καταιγίδες δεν ήταν χωρίς προηγούμενο. Με βάση τη στατική ανάλυση η περίοδος επαναφοράς για κάθε καταιγίδα της 18ης και 20ης Νοεμβρίου ήταν 1:7 έτη. Οι αναφορές των Μ.Ε.1 και Μ.Ε.2 στα μέτρα που έπρεπε να ληφθούν από τους εναγόμενους και που γίνεται παραδεχτό ότι λήφθηκαν μετά την 18η και 20η, κατόπιν υποδείξεως των δημοσίων έργων, σύμφωνα με την αποδεκτή μαρτυρία του Μ.Υ.5, κρίνονται ως πρόσφορα να αποτρέψουν την έξοδο των όμβριων υδάτων και την πλημμύρα στο υποστατικό των εναγόντων ως εκ του αποτελέσματος: από την απλή και μόνο αναφορά στην εκ των υστέρων λήψη τους π.χ. κατασκευή τοίχου αντιστήριξης. Οι ίδιοι οι Μ.Ε.1 και Μ.Ε.2 δεν υποστήριξαν επιστημονικά ή με επιχειρηματολογία που να είναι πειστική, ότι η κατασκευή του τοίχου αντιστήριξης επί της εξόδου του υφισταμένου οχετού ή η τοποθέτηση αναχώματος ήσαν λογικό μέτρο υπό τας περιστάσεις προς αποφυγή της ζημιάς. Ορθώς υποβάλλει ο ευπαίδευτος συνήγορος του εναγομένου 3 κατά την αντεξέταση του Μ.Ε.1 ότι οποιαδήποτε έργα έκαναν οι εναγόμενοι εκ των υστέρων ήταν διότι πλέον ο κίνδυνος δεν ήταν ενδεχόμενος αλλά έγινε πραγματικός λόγω του φαινομένου που παρατηρήθηκε την 18η. Ο Μ.Ε.1 αρκέστηκε και πάλι να απαντήσει πως αν ο εργολάβος μελετούσε όλα τα διαθέσιμα στοιχεία που είχε στη διάθεση του από την Μετεωρολογική Υπηρεσία θα έπρεπε να είχε λάβει αυτά τα μέτρα πριν από το συμβάν. Η μαρτυρία του Μ.Υ.4 καταρρίπτει το επιχείρημα. Τα προσωρινά μέτρα που πήρε ο εργολάβος ήταν προσφορά και επαρκή για να ανταπεξέλθουν απορροές 1:20 έτη. H μαρτυρία που προώθησαν οι ενάγοντες μέσω των εμπειρογνωμόνων τους έθετε ουσιαστικά υπό μορφή κατάληξης το ζήτημα: το άνοιγμα της τρύπας και η εκσκαφή που έγινε από τους εναγόμενους 2 και 4 ήταν η αιτία της πλημμύρας και άρα απέδειξαν την ευθύνη των εναγομένων. Οι εναγόμενοι σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι είχαν γενική και αφηρημένη υποχρέωση να λάβουν όλα τα δυνατά μέτρα, ώστε να συγκρατήσουν τα όμβρια ύδατα που εξέρχονταν από τον οχετό κατά τη διάρκεια τέτοιας έκτασης βροχόπτωση, αλλά μόνο να λάβουν εκείνα τα λογικά μέτρα που ένας συνετός άνθρωπος που ασκούσε την ίδια δραστηριότητα και/ή έργο θα λάμβανε υπό τας περιστάσεις. Το Δικαστήριο δεν μπορεί από μόνο του να ενεργήσει ως εμπειρογνώμονας ή μάρτυρας και να αποφασίσει στην απουσία άλλης μαρτυρίας ότι οι εναγόμενοι θα έπρεπε να λάβουν προστατευτικά μέτρα ή οποιαδήποτε άλλη αποτρεπτική ενέργεια χωρίς να γνωρίζει από τη μαρτυρία κατά πόσο οι ενέργειες αυτές ή τα μέτρα ήταν εφικτά, ούτε η δαπάνη που απαιτείτο για τη διενέργεια τους είναι η κατάληξη μου ότι η γενικότροπη και αόριστη τοποθέτηση των Μ.Ε.1 και Μ.Ε.2 δεν παρέχει κανένα έρεισμα στο Δικαστήριο ως προς την υποχρέωση των εναγομένων να λάβουν άλλα λογικά μέτρα από αυτά που βρίσκω ότι είχαν λάβει για αποτροπή της διαφυγής των όμβριων υδάτων και όπως περιγράφονται από τους Μ.Υ.5 και Μ.Υ.4. Η θέση των εναγομένων ήταν μεταξύ άλλων ότι η ζημιά του ενάγοντα προκλήθηκε, παρά το ότι είχαν λάβει όλα τα απαραίτητα προστατευτικά μέτρα εξ αιτίας της βαριάς βροχόπτωσης και της προϋφιστάμενης κατάστασης του αυλακιού το οποίο ήταν ανεπαρκές. Σαφώς η εν λόγω υπεράσπιση εισάγει ζήτημα θεομηνίας ή ασυνήθους φυσικού συμβάντος που σύμφωνα με το άρθρο 58(β) του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου συνιστά υπεράσπιση ανεξαρτήτως της αμέλειας του εναγόμενου: η ζημιά οφειλόταν σε επέλευση ασυνήθους φυσικού συμβάντος απρόβλεπτου για το λογικό άνθρωπο του οποίου οι συνέπειες δεν μπορούσαν να αποτραπούν με την επίδειξη εύλογης επιμέλειας. Σε κάθε περίπτωση αποτελεί υπεράσπιση ότι ήταν αδύνατο να υπάρξουν προφυλάξεις έναντι του συμβάντος και δεν είναι αρκετό να αποδειχθεί ότι ήταν εύλογο δυνατό να αντιμετωπιστεί. Σε κάθε περίπτωση αποτελεί πραγματικό θέμα κατά πόσο μια εξαιρετικά βίαιη βροχόπτωση ή ένας κατ' εξαίρεση δυνατός άνεμος είναι συμβάντα που θα μπορούσαν να προβλεφθούν. Μαρκίτσης ν. Thanos Hotels Ltd
(2005)1 A.A.Δ.
  1. Με την αγόρευση του ο ευπαίδευτος συνήγορος των εναγομένων παρά το ότι η θέση του δεν συνάδει, έρχεται σε αντίθεση θα έλεγα με τη μαρτυρία του Μ.Υ.4, εισηγείται ότι η ζημιά που υπέστησαν οι ενάγοντες ήταν act of god. Η βαριά βροχόπτωση δυο συνεχόμενων ημερών δικαιολογεί, είναι η θέση του, την πιο πάνω επίκληση και οι εναγόμενοι δεν μπορούσαν ούτε να προβλέψουν μια τέτοια θεομηνία, ούτε και να ευθύνονται από αυτή. Παρά την μεγάλη έκταση που πήρε η εξέταση του ζητήματος της βροχόπτωσης και τα στατιστικά δεδομένα της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας με τις εκατέρωθεν αμφισβητήσεις εκ μέρους των ευπαιδεύτων συνηγόρων των διαδίκων κατά την αντεξέταση των εμπειρογνωμόνων, το ζήτημα δεν μπορεί να απασχολήσει ιδιαίτερα το Δικαστήριο, εν όψει του ότι αποτελεί γεγονός στο οποίο συμφωνούν και οι δυο πλευρές: οι βροχές που έπεσαν στις 18 και 20 Νοεμβρίου κατά τον επίδικο χρόνο δεν ήταν χωρίς προηγούμενο. H βροχόπτωση στην περιοχή δεν αποτελούσε ασύνηθες φαινόμενο: οι συγκεκριμένες βροχοπτώσεις της 18ης και 20ης δεν ήταν τέτοιας έντασης/έκτασης που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως εκτός της συνήθους προνοητικότητας. Η επικρατούσα κατάσταση κατά τον ουσιώδη χρόνο δεν μπορεί να θεωρηθεί τόσο απρόβλεπτη. Στην Μαρκίτσης όπου εξετάστηκε η εν λόγω υπεράσπιση λέχθηκαν τα πιο κάτω: «Η υπεράσπιση του ασυνήθους φυσικού συμβάντος είναι προϊόν της απόλυτης ευθύνης, ειδικά κάτω από την Rylands v. Fletcher 37 L.J. Ex 161 και περιορίζεται σε συμβάντα εκτός της ανθρώπινης συμπεριφοράς, τα οποία δεν μπορούσαν εύλογα να αναμένονται. Έτσι κρίθηκε (Greenock Corp. v. Caledonian Ry. [1917] A.C. 556) ότι μια υπερβολική βροχή στη Σκωτία εύλογα μπορεί να αναμένεται, άνκαι αν εξεταζόταν θέμα αμέλειας ίσως να μην ήταν εύλογο να αναμένεται η λήψη προφυλάξεων κατά των συνεπειών μιας τέτοιας βροχής. Στην πραγματικότητα το ασύνηθες φυσικό συμβάν αποτελεί την επενέργεια φυσικών δυνάμεων τόσο απρόβλεπτων, που οποιαδήποτε συνέπεια προέρχεται από αυτές να πρέπει να θεωρείται πολύ απομακρυσμένη για να συνιστά τη βάση για νομική ευθύνη. Η ουσία της υπεράσπισης του ασυνήθους φυσικού συμβάντος είναι ότι πρόκειται για έλευση φυσικών δυνάμεων των οποίων καμιά ανθρώπινη προβλεπτικότητα δεν θα μπορούσε να αντιμετωπίσει, τη δυνατότητα έλευσης της οποίας η ανθρώπινη σωφροσύνη δεν θα μπορούσε να αναμένει (κατά τον Lord Westbury στην Tennent v. Earl of Glascow [1864] 2 Macq. (H.L.) 22). Αποτελεί υπεράσπιση αν ήταν αδύνατον να υπάρξουν προφυλάξεις έναντι του συμβάντος και δεν είναι αρκετό να αποδειχτεί ότι δεν ήταν εύλογα δυνατόν να αντιμετωπιστεί. Αποτελεί θέμα πραγματικό κατά πόσο μια εξαιρετικά βίαιη βροχόπτωση (Greenock Corp. v. Caledonian Ry. [1917] A.C. 556) ή μια ασυνήθιστη ψηλή παλίρροια ή ένας κατ' εξαίρεση δυνατός άνεμος (Cushing v. Walker & Son [1941] 2 All E.R. 693, 695) είναι συμβάντα που θα μπορούσαν να προβλεφθούν.» Περιττεύει λοιπόν οποιαδήποτε άλλη διερεύνηση της εν λόγω υπεράσπισης ή των όποιων διισταμένων θέσεων ως προς τις επί μέρους μετρήσεις ή στατιστικές. Στη βάση των ευρημάτων μου ότι οι ενάγοντες απέτυχαν να αποδείξουν αιτιώδη συνάφεια, ζήτημα πραγματικό όπως κρίθηκε κατά τη δίκη, ότι δηλαδή η διάνοιξη της τρύπας ήταν η αιτία που διέφυγαν τα όμβρια ύδατα και κατευθύνθηκαν στο εργοστάσιο των εναγόντων και του ευρήματος μου ότι οι ενάγοντες εκτέλεσαν την εν λόγω εργασία σύμφωνα με τις οδηγίες του υπεύθυνου του εργοταξίου και/ή του εργοδότη του Τμήματος Δημοσίων Έργων την οποία στη συνέχεια επικάλυψαν με χώμα, καταλήγω ότι απέτυχαν να αποδείξουν ότι οι ενάγοντες ευθύνονται στη βάση του αστικού αδικήματος της ιδιωτικής οχληρίας. Απουσιάζει το συστατικό στοιχείο του «καθ' έξιν», «habitually», οι ενάγοντες απέτυχαν να αποδείξουν ότι οι εναγόμενοι δημιούργησαν την οχληρία ή αν όχι την συνέχισαν. Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Ελευθερίας Ζιπίτη κ.α., ανωτέρω. Όπως απέτυχαν βρίσκω και να αποδείξουν ότι οι αποδιδόμενες στους εναγόμενους ενέργειες ή παραλείψεις συνιστούσαν αμέλεια ή ότι η τρύπα που διανοίχθηκε και σε συνδυασμό ή όχι με τη λήψη προστατευτικών μέτρων απετέλεσε την αιτία της πλημμύρας ή συνέβαλαν ουσιωδώς σ' αυτήν. Ως εκ τούτου η αξίωση των εναγόντων θα πρέπει να απορριφθεί. Αποζημιώσεις Επειδή ενδέχεται τα συμπεράσματα του Δικαστηρίου να ανατραπούν κατ' έφεση θα προχωρήσω να εξετάσω το κεφάλαιο των αποζημιώσεων τις οποίες το Δικαστήριο θα απέδιδε στους ενάγοντες σε περίπτωση επιτυχίας των αξιώσεων τους. Κατά την ακροαματική διαδικασία μέρος των ζημιών των εναγόντων: των § I - XV της Έκθεσης Απαιτήσεως συμφωνήθηκαν και δηλώθηκαν στο Δικαστήριο στο ποσό των €512.580,00 πλέον νόμιμος τόκος επί του πιο πάνω ποσού από 18.11.2005 μέχρι εξοφλήσεως. Το ίδιο και η ζημιές στις κτιριακές εγκαταστάσεις και η αμοιβή των εμπειρογνωμόνων των εναγόντων που περιγράφονται στην § xvi και xix και δηλώθηκαν επίσης στο Δικαστήριο στην 19.1.2012 στα ποσά των €124.727,00, και €17.016,00 αντιστοίχως πλέον νόμιμος τόκος επί ενός εκάστου ποσού από 18.11.2005 μέχρι εξοφλήσεως. Παρουσιάστηκε μαρτυρία και απομένει η απόφανση για τη ζημιά που προκλήθηκε στους ενάγοντες λόγω απώλειας εργασιών και η ζημιά που περιγράφεται στην §19 (xvii και xviii) της Έκθεσης Απαιτήσεως. Ζημιά λόγω απώλειας εργασιών Για τη ζημιά λόγω απώλειας εργασιών κατέθεσε εκ μέρους των εναγόντων ο λογιστής Χαράλαμπος Αλεξάνδρου, Μ.Ε.3 και εκ μέρους των εναγομένων 2 και 4 ο λογιστής, Λοίζος Τίμινης, Μ.Υ.
  2. Ο Μ.Ε.3 προχώρησε σε εκτίμηση της αξίας των λειτουργιών της εταιρείας που χάθηκαν λόγω της ολικής καταστροφής που έχει υ8ποστεί το εργοστάσιο των εναγόντων, καθώς και εκτίμηση της αξίας του ακινήτου με εναλλακτική χρήση ως επενδυτικό ακίνητο: επιδιόρθωση της υποδομής και ενοικίαση. Ο μάρτυρας χρησιμοποίησε ως μέθοδο εκτίμησης την προεξόφληση των μελλοντικών ταμιακών ροών. Τη μέθοδο αυτή αποδέχεται σαν την πλέον συνήθη μέθοδο για σκοπούς της πιο πάνω εκτίμησης και ο Μ.Υ.
  3. Έχοντας παρακολουθήσει τους δυο εμπειρογνώμονες καταλήγω να δεχτώ τη μαρτυρία του Μ.Ε.3 ως μια επιστημονική και ξεκάθαρη μαρτυρία τεκμηριωμένη με κάθε λεπτομέρεια και αμερόληπτη. Συμφωνώ με τους ευπαίδευτους συνηγόρους των εναγόντων ότι η μελέτη του ήταν καθόλα ορθολογιστική και η αποτίμηση του συντηρητική όπως επιβεβαίωσε και ο λογιστής Γιώργος Ελισσαίου, Μ.Ε.5, ο οποίος αξιολόγησε την εταιρεία των εναγόντων χαρακτηρίζοντας την ως κερδοφόρα και με προοπτική εξέλιξης, εφόσον ενεργούσε σε ένα ολιγοπωλιακό καθεστώς. Η μεθοδολογία των δυο εμπειρογνωμόνων δεν παρουσιάζει ιδιαίτερες διαφορές. Η μεγαλύτερη διαφορά εστιάζεται στο ότι ο Μ.Ε.3 δεν εξέτασε τη συμπεριφορά του κόστους πωλήσεων συνολικά, όπως έπραξε ο Μ.Υ.3, αλλά το διαίρεσε σε κατηγορίες εξετάζοντας τη συμπεριφορά της κάθε κατηγορίας, ώστε να έχει πιο ακριβή και αντιπροσωπευτική εικόνα. Επικεντρώθηκε ο Μ.Υ.2 στο να καταδείξει το λανθασμένο της μελέτης του Μ.Ε.3 και την ορθότητα του ύψους της ζημιάς, όπως αντικατοπτρίζεται στα Τεκμ.26-
  4. Για τον ίδιο η πιο σημαντική διαπίστωση, όπως καταγράφηκε στην Έκθεση του, Τεκμ.54;, είναι ότι για κάποια έτη η εταιρεία είχε αρνητική καθαρή ετήσια ροή από εργασίες. Αναφέρθηκε με λεπτομέρειες σε διάφορες χρονιές εισηγούμενος και ειρωνικά τοποθετούμενος, ότι η επιχείρηση από σύγκριση των δυο περιόδων, σελ.3 και 4 του Τεκμ.54, η επιχείρηση δεν θα έχει καθόλου έξοδα και κάποιος θα της δώσει και μετρητά από πάνω!! Αντεξεταζόμενος όμως δεν ήταν σε θέση να υποστηρίξει τις πιο πάνω τοποθετήσεις του. Κατά την αντεξέταση σε άλλο σημείο και άλλο κεφάλαιο όταν του τέθηκαν εμπεριστατωμένα από τον ευπαίδευτο συνήγορο των εναγόντων οι πηγές από τις οποίες προέρχονταν κατά προσέγγιση οι διαφορές στην ταμιακή ροή π.χ. κεφαλαιουχικές δαπάνες, φόροι, μισθοί προσωπικού κ.λ.π. και με βάση τα πιο πάνω βελτίωση της ταμιακής ροής λόγω των εργασιών για την περίοδο 2005- 2010 κατά Λ.Κ.227.000,00 και όταν του υποβλήθηκε ότι τα συμπεράσματα του στη σελ.4 του Τεκμ.54 είναι αυθαίρετα και ότι δεν ανέλυσε, ως όφειλε, την ταμιακή ροή από εργασίες ύψους Λ.Κ.703.017,00 απάντησε ότι η ανάλυση του δεν βρισκόταν στην έκθεση του, αλλά σε άλλους φακέλους του γραφείου του. Παρόλο που προσπάθησε ο Μ.Υ.3 να αμφισβητήσει το ποσοστό μικτού κέρδους στο οποίο κατέληξε ο Μ.Ε.3, βασική διαφορά μεταξύ των δυο εκτιμήσεων, δεν ήταν πειστικός. Άλλωστε ο Μ.Ε.3 κατά την αντεξέταση του δέχθηκε ότι οι συνολικές πωλήσεις όπως αντανακλούνται στα Τεκμ.43-51 ανταποκρίνονταν στις πωλήσεις που κατέγραψε ο Μ.Ε.
  5. Από τα πιο πάνω λίγα που προσπάθησα να σταχυολογήσω μεταξύ των δυο εκτιμήσεων προτιμώ τις θέσεις και τα συμπεράσματα του Μ.Ε.3 ως πλέον λογικές και αιτιολογημένες. Ως εκ τούτου σε περίπτωση επιτυχίας των εναγόντων θα απέδιδα στους ενάγοντες και το κονδύλι αυτό. Ζημιά λόγω απώλειας μηχανολογικών σχεδίων και κατόψεων Γι' αυτό το κεφάλαιο κατέθεσε εκ μέρους των εναγόντων ο μηχανολόγος Στέλιος Κωμοδρόμος, Μ.Ε.4, εκ μέρους των εναγόντων και ο Χρίστος Σιακαλλής, επίσης μηχανολόγος, Μ.Υ.
  6. Το ζητούμενο, η εκτίμηση της αξίας και/ή του κόστους δημιουργίας 120 κατόψεων υπεραγορών και 214 σχεδίων προϊόντων και μηχανολογικών σχεδίων που είχαν κατασκευαστεί για πελάτες τους και τα οποία αποτελούσαν πρότυπα ή το «πορτοφόλιο» τους. Σχέδια τα οποία σύμφωνα με τη μαρτυρία του Μ.Ε.6, Τάσου Σάββα, φυλάγονταν στον κεντρικό υπολογιστή (server) του εργοστασίου με την καταστροφή του οποίου ήταν αδύνατη η παραγωγή ή αναδημιουργία τους. Ο Μ.Ε.4 περιέγραψε το κάθε στάδιο διαδικασίας σχεδιασμού και τις αναγκαίες εργατοώρες του κάθε σταδίου κατατάσσοντας τα σε εννέα κατηγορίες. Οι ενάγοντες θεωρούν, και έτσι προώθησαν τις θέσεις τους, ότι οι κατόψεις των υπεραγορών στα οποία τοποθετούνται τα προϊόντα αλλά και τα σχέδια προϊόντων συμπεριλαμβανομένων των μηχανολογικών είχαν αξία για τους ενάγοντες: θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε περιπτώσεις ανακαίνισης, επέκτασης ή επιδιόρθωσης ή ως πρότυπο για τη δημιουργία νέων κατόψεων σχεδίων. Τα σχέδια που συγκεντρώθηκαν εκ των υστέρων από αντίγραφα που δόθηκαν από τους πελάτες των εναγόντων διευκολύνουν τον σχεδιασμό, στην απουσία όμως των μηχανολογικών σχεδίων είναι αδύνατο να κατασκευασθούν αφού ελλείπουν παντελώς βασικά τεχνικά στοιχεία. Καθόρισε δε το κόστος δημιουργίας των κατόψεων σε Λ.Κ.36.000,00 = €61.500,00 και το κόστος δημιουργίας των σχεδίων προϊόντων και μηχανολογικών σχεδίων σε Λ.Κ.128.400 = €219.435,
  7. Από την άλλη ο Μ.Υ.3 υποστήριξε εμφαντικά ότι απλή θέαση των διαφόρων σχεδίων προϊόντων είναι δυνατό να επιτρέψει τη χρησιμοποίηση τους για αναπαραγωγή, συμπεριλαμβανομένων ακόμη και των μηχανολογικών σχεδίων και κατ' επέκταση του ίδιου του τελικού προϊόντος. Εκτίμησε το κόστος αντικατάστασης 67 σχεδίων προϊόντων, όπως με λεπτομέρεια φαίνεται στην έκθεση του, Τεκμ.58, σε €43.500,00 υποστηρίζοντας ότι τα σχέδια θα μπορούσαν να αναπαραχθούν από δυο άτομα τα οποία μέσα σε δυο μήνες και 320 εργατοώρες με αμοιβή €2.500,00 με €3.000,00 το μήνα ο καθένας θα μπορούσαν να τα αναπαράγουν και να τα αντικαταστήσουν. Για να υποστηρίξει ακόμα ότι και με την απουσία μηχανολογικών σχεδίων αυτό μπορεί εύκολα να γίνει στη βάση των δικών τους γνώσεων. Από τη στιγμή που η κατασκευή θα υπάρξει είναι πολύ απλό να γίνει η αλλαγή. Μεταξύ των δυο προτιμώ την μαρτυρία του Μ.Υ.1, Χρίστου Σιακαλλή, ως πλέον ανταποκρινόμενη στη φύση του έργου για αντικατάσταση των σχεδίων προϊόντων και πιο κοντά στη λογική του πράγματος. Ορθά παρατηρεί ο μάρτυρας ότι ένας ειδικός ή πρόσωπα με εξειδικευμένες γνώσεις, τεχνικές, γεωμετρίας και φυσικής είναι σε θέση να αναπαράγουν τα εν λόγω σχέδια σε πολύ λιγότερο χρόνο και να απαιτηθούν έτσι λιγότερες εργατοώρες. Έτσι σε τέτοια περίπτωση θα απέδιδα στους ενάγοντες κάτω από αυτό το κονδύλι αντικατάστασης των σχεδίων προϊόντων σε €43.500,00 και για κατόψεις για ανάδειξη των χώρων €22.500,
  8. Στην κατάληξη μου αυτή έλαβα σοβαρά υπόψη τη γνώμη του Μ.Υ.1 ότι στο κονδύλι αυτό οι κατόψεις/τομές δεν έχουν καμιά αξία, δεδομένου ότι εκπροσωπούν μόνο την τοποθέτηση λύσης και δεν έχουν καμία τεχνική πληροφορία. Η αγωγή απορρίπτεται με έξοδα σε βάρος των εναγόντων, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο για ένα σετ εξόδων για τους εναγόμενους 2 και 4, εφόσον αυτοί εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο δικηγόρο και προώθησαν κοινή γραμμή υπεράσπισης. (Υπ.) .............. Δ. Μιχαηλίδου, Π.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο, Πρωτοκολλητής /ΞΠ Subject: Civil / Other Actions / Final Αναφορά: Αστικά αδικήματα / Αμέλεια cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.