Μάριου Χριστοφή ν. Αντώνη Τσιαμπάρτα κ.α., Αρ. Αγωγής 448/06, 21 Μαρτίου, 2012

(1)μέχρι

(15), της τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης ημερ. 9.2.

1. Το συνολικό ποσό των ιατρικών εξόδων που αφορούσαν αυτή την απαίτηση συμφωνήθηκε ότι ανέρχεται σε €30.460,
2. Περαιτέρω συμφωνήθηκε ότι όσον αφορά τις ειδικές ζημιές της παραγράφου 17(θ)

(1)μέχρι

(15)σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι δεν ήταν αναγκαία η μετάβαση του Ενάγοντα στο εξωτερικό, τότε οι ειδικές ζημιές περιορίζονται στο ποσό των €15.000. Όλα τα πιο πάνω ποσά που συμφωνήθηκαν για τις ειδικές ζημιές είναι στη βάση της πλήρους ευθύνης. ΜΑΡΤΥΡΙΑ Η πλευρά του Ενάγοντα παρουσίασε συνολικά πέντε μάρτυρες ως ακολούθως: Δρ. Χρίστος Σαμαράς (ΜΕ1) Δρ. Κώστας Καλογήρου (ΜΕ2) Χρυστάλλα Χριστοφή (ΜΕ3) Μάριος Χριστοφή/Ενάγοντας (ΜΕ4) Βανθούλλα Klumbies (ΜΕ5) Από πλευράς Εναγομένων κατέθεσαν τρεις

(3)συνολικά μάρτυρες ως εξής: Δρ. Νίκος Μαντάς (ΜΥ1) Δρ. Σταύρος Καλλής (ΜΥ2) Σοφία Κώστα (ΜΥ3) Προχωρούμε στη συνέχεια να συνοψίσουμε την προσαχθείσα μαρτυρία. Μαρτυρία στοματογναθοπροσωποχειρουργού Δρα Σαμάρα (ΜΕ1) Ο ΜΕ1 είναι στοματογναθοπροσωπικός χειρουργός. Ασκεί το επάγγελμα αυτό 20 χρόνια. Τον Μάιο του 2004 ήρθε ο Ενάγων στο ιατρείο του μετά από σοβαρό τροχαίο ψάχνοντας λύσεις για το πρόβλημα του. Είχε επισκεφτεί αρκετούς ιατρούς και αποφάσισε να επισκεφθεί και τον ΜΕ1 μετά που είχε ακούσει από άλλη ασθενή γι' αυτό. Κατά τη συνάντηση του με τον ΜΕ1 ο Ενάγων του είχε πει τις διάφορες τεχνικές που του είχαν προτείνει για την περίπτωση του οι διάφοροι χειρουργοί. Ο ΜΕ1 τον παρέπεμψε στον Καθηγητή Dr. Michael Rasse στην Αυστρία όπου υπάρχει εξειδικευμένη κλινική για κρανιοπροσωπικά προβλήματα και συγγενείς ανωμαλίες και δυσμορφίες. Η εν λόγω κλινική διενεργεί 30 επεμβάσεις το μήνα και έχει την εμπειρία διαφόρων εξειδικευμένων τεχνικών. Ο Ενάγων πήγε στην Αυστρία και είδε το Καθηγητή στον οποίο ο ΜΕ1 τον είχε παραπέμψει. Ο Καθηγητής αυτός του εξήγησε και τις δύο τεχνικές που υπήρχαν και εν συνεχεία ο Καθηγητής απέστειλε στον ΜΕ1 σχετικό πιστοποιητικό με το τι είχε συστήσει τον Ενάγοντα. Εναπόκειτο στον Ενάγοντα να αποφασίσει τι θα έκαμνε. Είχε δει πέρα των 10 ιατρών στην Κύπρο και στην Ελλάδα. Αποφάσισε τελικώς να κάνει δεύτερη επέμβαση. Ο ΜΕ1 κατέθεσε τα ακόλουθα Τεκμήρια αφού εξήγησε ότι στα πλαίσια της επικοινωνίας του με τον Καθηγητή είχε λάβει σχετικά πιστοποιητικά στα οποία ο Καθηγητής αφού είδε τον Ενάγοντα εξηγούσε στον ΜΕ1 και στον Ενάγοντα για τις δυο μεθόδους που υπήρχαν. Τα Τεκμήρια αυτά είναι τα ακόλουθα: Έκθεση του Καθηγητή Dr. Rasse ημερ. 30.6.04 στην Αγγλική. (Τεκμήριο 1) Έκθεση του Καθηγητή Dr. Rasse ημερ. 28.10.04 μετά την πρώτη χειρουργική επέμβαση. (Τεκμήριο 2) Επιστολή του Καθηγητή Dr. Rasse ημερ. 28.10.04 μετά τη δεύτερη επέμβαση. (Τεκμήριο 3) Αναφορά του Καθηγητή Dr. Rasse προς ΜΕ1 ημερ. 21.4.

1. (Τεκμήριο 4) Επιστολή ημερ. 5.7.07 του Καθηγητή Dr. Rasse σε σχέση με το τι θα μπορούσε να γίνει μελλοντικά. (Τεκμήριο 5) Επιστολή του Καθηγητή Dr. Rasse ημερ. 24.7.07 σχετικά με την τρίτη επέμβαση που έγινε 18.7.07 για διόρθωση ρινικού διαφράγματος και μεταμόσχευση τριχών. (Τεκμήριο 6) Αναφορά του Καθηγητή Dr. Rasse ημερ. 16.6.08 σχετικά με την τέταρτη επέμβαση. (Τεκμήριο 7) Ιατρική έκθεση ΜΕ1 ημερ. 14.2.
2. (Τεκμήριο 8) Αναφερόμενος ο ΜΕ1 στην πρώτη εγχείριση του Ενάγοντα που έκανε στην Αυστρία ανέφερε ότι στις 20.10.04 είχε υποβληθεί στην κυρίως επέμβαση όπου χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος τύπου Island-Flap. Σ' αυτή χρησιμοποιήθηκε επιδερμίδα και μυς από τη ρινοχειλική πτυχή για επιδιόρθωση της επιδερμίδας και του μυ του χείλους προς αποκατάσταση του ελλείμματος στην μεσότητα του άνω χείλους. Η δεύτερη επέμβαση έγινε στις 14.4.05 όπου έγινε μεταμόσχευση επιδερμίδας και τριχώματος από τη μετωπιαία χώρα και παράλληλα λήψη λαγονίου μοσχεύματος για αποκατάσταση του ελλείμματος της φατνιακής ακρολοφίας της κάτω γνάθου. Η τρίτη επέμβαση έγινε στις 18.7.07 για αποκατάσταση του ρινικού διαφράγματος που είχε υποστεί κατάγματα και έγινε δεύτερη μεταμόσχευση τριχών από την περιοχή του γενίου. Η τέταρτη επέμβαση έγινε στις 10.6.08 και αφορούσε τρίτη μεταμόσχευση τριχών από το γένι. Ο ρόλος του ΜΕ1 ήταν να παρακολουθεί τον ασθενή μετά τις επεμβάσεις μέχρι την επόμενη που θα γινόταν. Όλες αυτές οι εγχειρίσεις έγιναν στην Αυστρία υπό γενική αναισθησία. Ερωτηθείς κατά πόσο υπήρξαν επιπλοκές απάντησε ότι το λαγώνιο μόσχευμα στην κάτω γνάθο είχε επιπλοκή και χρειάστηκε να τον χειρουργήσει για σκοπούς αποκατάστασης. Όσον αφορά τις μόνιμες βλάβες που παρέμειναν στον Ενάγοντα ανέφερε ότι υπάρχει κάποια δυσλειτουργία στην κίνηση του άνω χείλους και φαίνεται στο χαμόγελο ή όταν κάνει πλάγιες κινήσεις. Υπάρχει, επίσης, μια απώλεια αισθητικότητας. Ο ασθενή δεν μπορεί να αποκατασταθεί 100% λόγω της διαφορετικότητας του μυϊκού υποστρώματος. Εξήγησε ότι τα μειονεκτήματα της δεύτερης τεχνικής είναι πολύ λιγότερα από αυτά της πρώτης τεχνικής όπου αποκαθίσταται με παρόμοιας υφής μυϊκό υπόστρωμα αλλά αφήνει ουλές στο κέντρο του κάτω χείλους και στο άνω χείλος. Περαιτέρω η αποκατάσταση της κάτω γνάθου με τα δόντια δεν μπόρεσε να αποκαταστήσει πλήρως την απώλεια της φατνιακής απόφυσης και των δοντιών. Υπάρχουν επίσης μετεγχειρητικές ουλές στο δεξί φρύδι, στη ράχη της ρινός, στο κάτω χείλος προς το γένι αριστερά και στη ρινοχειλική περιοχή δεξιά. Ο Ενάγων μετά το ατύχημα έχει τόσο αισθητικά όσο και λειτουργικά προβλήματα. Το άνω χείλος δεν λειτουργεί ως κανονικό χείλος στο χαμόγελο και στις πλάγιες κινήσεις. Λόγω των επεμβάσεων δεν μπορεί να δουλέψει σε μη καθαρό περιβάλλον. Ο ΜΕ1 ανέφερε ότι δεν γνωρίζει να υπάρχει εξειδικευμένο κέντρο στην Κύπρου που να διενεργεί τη δεύτερη τεχνική και έχει τη γνώμη ότι δεν μπορεί να γίνει. Μελλοντικά μπορεί να κάνει προσπάθεια για μεταμόσχευση τριχών και στην κάτω γνάθο μπορεί να χρειαστεί να τοποθετηθεί οστικό μόσχευμα. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι δεν είδε το φάκελο του Νοσοκομείου για την περίπτωση του Ενάγοντα και ότι, αφού ο Ενάγων έκανε μια θεραπεία στην Κύπρο, ήλθε στον ΜΕ1 ο οποίος εκτίμησε τη μετατραυματική του κατάσταση. Στην περίπτωση του Ενάγοντα υπήρχε έλλειμμα του άνω χείλους και έλλειμμα οστού άνω χείλους και απώλεια φατνιακού οστού της κάτω γνάθου. Αρνήθηκε ότι το έλλειμμα χείλους εμπίπτει στην ειδικότητα της πλαστικής χειρουργικής και πρόσθεσε ότι εμπίπτει και στο δικό του αντικείμενο και στο αντικείμενο της πλαστικής χειρουργικής. Σε άλλη ερώτηση ανέφερε ότι πολύ καλά έκανε που έστειλε τον Ενάγοντα σε εξειδικευμένο κέντρο και ότι είχε και τις γνώσεις και την ικανότητα για κάτι τέτοιο. Είχε δε τις πληροφορίες του για το κέντρο αυτό από συνάδελφο συμφοιτητή του. Σε άλλη ερώτηση ανέφερε ότι η επέμβαση του Καθηγητή Rasse ήταν επιτυχείς για την τριχοφυΐα διευκρινίζοντας ότι όλες αυτές οι επεμβάσεις δεν οδηγούν σε 100% αποκατάσταση αλλά είχε τα λιγότερα μειονεκτήματα. Επεσήμανε σε άλλο σημείο ότι οι επεμβάσεις αυτές θέλουν συχνές επαναλήψεις και επιδιορθώσεις. Αρνήθηκε την υποβολή ότι δεν ήταν αναγκαίο να τον στείλει στην Αυστρία όπου στοίχησε του Ενάγοντα λεφτά και ταλαιπωρήθηκε. Πρόσθεσε ότι ήταν αναγκαίο και ότι στην Κύπρο δεν υπάρχει τέτοιο κέντρο που να ασχολείται με τέτοια προβλήματα. Σε άλλο σημείο ανέφερε ότι ο ίδιος δεν είχε κανένα κέρδος και ότι τον έστειλε σε εξειδικευμένο κέντρο από φιλάνθρωπα αισθήματα για αποκατάσταση των προβλημάτων του Ενάγοντα. Μαρτυρία χειρούργου οδοντίατρου-εμφυτευματολόγου Δρα Καλογήρου (ΜΕ2) Ο ΜΕ2 ο οποίος είναι οδοντίατρος με ειδικότητα στην ορθοπεδική ορθοδοντική και εμφυτευματολογία. Αφού αναφέρθηκε στα προσόντα του ανέφερε ότι ο Ενάγων τον είχε επισκεφτεί το Μάρτη του 2004 ως τραυματίας μετά από νοσηλεία του στις πρώτες βοήθειες Γ.Ν Λάρνακας. Κατέθεσε δε ως Τεκμήριο 10 πιστοποιητικό που εξέδωσε ημερ. 14.3.
3. Όταν πρωτοήρθε ο Ενάγων είχε φοβερές ουλές στο πρόσωπο, μια τρομώδη κατάσταση αγχωμένου με συμπτώματα κατάθλιψης, κοινωνικής φοβίας, γενικώς μια τρομαγμένη φιγούρα. Είχε απώλεια στο πάνω χείλος. Το στόμα ήταν ανοικτό, η γλώσσα κρεμόταν και εισροφούσε τα σάλια του με χαρακτηριστικό ήχο. Η απώλεια του άνω χείλους ήταν τεράστια, υπήρχε μια μεγάλη κενότητα στην κάτω γνάθο που επέτρεπε στη γλώσσα να βγαίνει και να κρέμεται έξω και τα σάλια να τρέχουν και να εισροφά με χαρακτηριστικό ήχο. Τα άνω δόντια ήταν σπασμένα και είχε ουλές στο πρόσωπο. Ο Ενάγων τον κοίταζε με μάτια τρομαγμένα που είχαν απόγνωση και ζητούσαν σωτηρία. Μετά από ενδοστοματική εξέταση ο ΜΕ2 παρατήρησε ότι έλειπαν έξι δόντια μαζί με φατνιακή απόφυση στην κάτω γνάθο. Εξήγησε ότι όταν απολεσθούν δόντια η φατνιακή απόφυση απορροφάται. Το πρώτο μέλημα του ΜΕ2 ήταν η αποκατάσταση της απώλειας των δοντιών. Γι' αυτό του έγινε χειρουργική αποκατάσταση των ούλων και της φατνιακής απόφυσης στην κάτω γνάθο καθώς και ανασύσταση στα πρόσθια δόντια της άνω γνάθου τα υπ' αριθμό 11 και
4. Έγινε συγκεκριμένα χειρουργικός καθαρισμός των υπολειμμάτων της φατνιακής απόφυσης και επανασυρραφή του τραύματος και τοποθέτηση κινητής προσθετικής οδοντοστοιχίας προς προσωρινή αποκατάσταση των ελλειπόντων δοντιών της κάτω γνάθου. Ο Ενάγων ήθελε αποκατάσταση της ολότητας των δοντιών κάτω γνάθου και διόρθωση των δοντιών της πάνω γνάθου ως επίσης και μόνιμη αποκατάσταση της κάτω γνάθου με οδοντικά εμφυτεύματα. Ο ΜΕ2 ανέφερε ότι ο δικός του ρόλος ήταν να ασχοληθεί για τα ενδοστοματικά προβλήματα του Ενάγοντα και στα οποία περιορίστηκε ενώ για τα εξωστοματικά προβλήματα είχε παραπεμφθεί από γναθοχειρούργο στη Λάρνακα στην Αυστρία όπου και του έγινε χειρουργική αποκατάσταση στο άνω χείλος της γνάθου καθώς προσθήκη οστικού μοσχεύματος στην κάτω γνάθο από το λαγώνιο οστού. Μετά τις επεμβάσεις αυτές παρακολουθείτο ο Ενάγων από τον επιβλέποντα ιατρό του στη Λάρνακα. Ο Ενάγων καθ' όλο το χρονικό διάστημα παρακολουθείτο στο ιατρείο του ΜΕ2 καθ' ότι έπρεπε να ρυθμίζεται η κινητή προσθετική αποκατάσταση αλλά και να ελέγχεται το μόσχευμα επί του οποίου τοποθετήθηκαν τέσσερα εμφυτεύματα. Η επανεφαρμογή της οδοντοστοιχίας πήρε δύο χρόνια. Ερωτηθείς ο ΜΕ2 κατά πόσο με τις θεραπείες που έκανε στον Ενάγοντα έχουν αποκατασταθεί πλήρως οι σωματικές βλάβες απάντησε ότι αυτό που μπορούσε να κάνει η ιατρική επιστήμη το έκανε. Πρόσθεσε ότι ποτέ δεν θα έχει τα δικά του δόντια. Με τεχνητά δόντια δεν μπορείς να έχεις το ίδιο αίσθημα μάσησης που έχεις με τα δικά σου και να νιώθεις τους κραδασμούς μάσησης. Όσον αφορά τις αναπηρίες που παρέμειναν στον Ενάγοντα υπάρχουν οφθαλμοφανείς αναπηρίες και αφορούν τις ουλές στο πρόσωπο, δυσλειτουργία προσώπου και συγκεκριμένα του στοματογναθικού συστήματος. Εξήγησε ο ΜΕ2 ότι το χείλος αποτελεί μέρους του προσώπου που βοηθά να κάνουμε πολλά πράγματα εκτός από την αισθητική εικόνα. Άρα υπάρχουν λειτουργικές ατασθαλίες λόγω μη πλήρους αποκατάστασης του χείλους. Αυτά είπε ο ΜΕ2 δημιουργούν στον Ενάγοντα δυσκολίες λειτουργικές, κοινωνικές και προσωπικές. Ο Ενάγων αισθάνεται κοινωνική φοβία, νιώθει ότι το πρόσωπο του παραμορφώθηκε και δεν είναι αποδεχτό και τρομάζει όταν κοιτάξει το πρόσωπο του. Ερωτηθείς να αναφέρει πως επηρεάζεται το επίπεδο ζωής του Ενάγοντα με βάση την παρούσα κατάσταση απάντησε ότι ο Ενάγων έχει μια μορφή αναπηρίας με αποτέλεσμα να επηρεάζεται το επίπεδο της ζωής του. Πρόσθεσε ότι είναι θέμα χαρακτήρα πως κάποιος που έχει ένα παραμορφωμένο πρόσωπο προσαρμόζεται και υπογράμμισε ότι χρειάζονται πολλές ψυχικές δυνάμεις. Τόνισε ότι το χείλος δεν αποτελεί μόνο μέρος της αισθητικής του προσώπου αλλά ότι αποτελεί και λειτουργικό όργανο μέσω του οποίου εξωτερικεύεται ο ψυχισμός του ανθρώπου δηλαδή η χαρά, λύπη, μειδίαμα, κλάμα. Κατά συνέπεια δεν είναι αναγκαίο μόνο για σκοπούς φώνησης, μάσησης, και σύλληψης της τροφής. Ερωτηθείς κατά πόσο ο Ενάγων μπορεί να βελτιώσει την κατάσταση του με οποιεσδήποτε μελλοντικές εγχειρήσεις απάντησε ότι η συμβουλή του είναι να σταματήσουν να ενθαρρύνουν τον Ενάγοντα να κάνει περισσότερα από αυτά που έκανε. Εκείνο που χρειάζεται περισσότερο ο Ενάγων, τόνισε, είναι ψυχολογική υποστήριξη. Ερωτηθείς κατά πόσο υπάρχει στην Κύπρο εξειδικευμένο κέντρο για αποκατάσταση ελλείμματος χείλους απάντησε αρνητικά. Ερωτηθείς να αναφερθεί στις συνέπειες τις ιατρικές μετά που τοποθετήθηκε στον Ενάγοντα προσθετική σιαγόνα απάντησε ότι άρχισε ο Ενάγων να μιλά, σταμάτησε η σιελόρροια, το κάτω χείλος βρήκε τη θέση του και βελτιώθηκε το προφίλ του Ενάγοντα. Υπενθύμισε ότι προηγουμένως η φώνηση υπολειτουργούσε όπως και η μάσηση ενώ η αισθητική ήταν τρομακτική. Παράλληλα ανέφερε ότι μια κινητή οδοντοστοιχία μπορεί να δυσκολέψει τη μάσηση και αναφέρθηκε στην περίπτωση όπου λόγω φταρνίσματος να υπάρχει το ενδεχόμενο να πεταχτεί έξω από το στόμα. Γι' αυτό επεσήμανε της απαίτηση συχνών ραντεβού για επανεφαρμογή της. Ο Ενάγων φορούσε την κινητή οδοντοστοιχία 2,5 χρόνια. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι μετά την τοποθέτηση κινητής οδοντοστοιχίας στον Ενάγοντα η γλώσσα μπήκε στο στόμα, η σιελλόροια αποκαταστάθηκε, το κάτω χείλος επανατοποθετήθηκε, το έλλειμμα του άνω χείλους αποκαταστάθηκε με όλη την αισθητική και λειτουργική απώλεια που ακόμη φέρει και η μάσηση και η φώνηση βελτιώθηκε, όχι όμως εξολοκλήρου. Τον Ενάγοντα τον είδε 8.3.04 και τελείωσε μαζί του τέλος του 2006 δηλαδή μετά από μια περίοδο περίπου 2 1/2 χρόνια. Ο ΜΕ2 παρακολουθούσε την κατάσταση του Ενάγοντα και την εξέλιξη του μετά από τις εγχειρίσεις που έτυχε. Σ' ό,τι αφορά τον ίδιο τον ΜΕ2 έχει προβεί στην αποκατάσταση δοντιών της κάτω γνάθου του Ενάγοντα με προσωρινή οδοντοστοιχία και σε διόρθωση των άνω δοντιών. Τον Ενάγοντα τον είδε πέρα των τριάντα φορών στο στάδιο της αποκατάστασης και επανεφαρμογής της κινητής οδοντοστοιχίας. Ερωτηθείς κατά πόσο έχει προσωπική γνώση για το κέντρο στην Αυστρία απάντησε αρνητικά. Σε άλλη ερώτηση ανέφερε ότι δεν γνωρίζει αν μπορούσε κάποιος εδώ στην Κύπρο να διενεργήσει τη θεραπεία που έκανε ο Ενάγων στο εξωτερικό. Πρόσθεσε ότι στην Κύπρο δεν υπάρχει εξειδικευμένος χώρος. Σε άλλη ερώτηση ανέφερε ότι όταν έχουμε ιδιαιτερότητα σε ένα ιστικό μόρφωμα παραδείγματος χάριν χείλος χρειάζεται απόλυτη εξειδίκευση. Μαρτυρία μητέρας Ενάγοντα (ΜΕ3) Η ΜΕ3 είναι η μητέρα του Ενάγοντα. Κατέθεσε ότι ο Ενάγοντας γεννήθηκε στις 22.10.
5. Ανέφερε ότι ο γιος της ήταν άτομο της ζωής είχε φίλους, πήγαινε στην θάλασσα, ασχολείτο με το ποδόσφαιρο και είχε και μια σχέση. Μετά το δυστύχημα όταν είδε το γιό της για πρώτη φορά διαπίστωσε ότι πρόκειτο για ένα διαφορετικό άτομο, τα χείλη του ήταν κομμένα, η γλώσσα επίσης το ίδιο, τα δόντια του έλειπαν, το μάγουλο του ήταν γεμάτο αίματα και γενικά ήταν δύσκολο αντικρίσεις. Αναφέρθηκε επίσης στην ψυχολογική του κατάσταση την οποία χαρακτήρισε χάλια. Ήταν η ίδια η οποία περιποιόταν τον Ενάγοντα μετά την έξοδο του από το νοσοκομείο. Μετά τις εγχειρίσεις ο Ενάγων κλείστηκε στον εαυτό του. Η σχέση του με μια κοπέλα διεκόπη. Σταμάτησε να πηγαίνει έξω και έμενε σπίτι. Η ΜΕ3 ανέφερε χαρακτηριστικά στο τέλος της κύριας της εξέτασης ότι ο γιος της «έχασε τη ζωή του». Αντεξεταζόμενη ανέφερε ότι έζησε η ίδια τον πόνο του γιού της. Αρνήθηκε την υποβολή ότι υπερβάλλει επειδή είναι μητέρα. Τόνισε ότι ο γιος της δεν έχει σχέση και της λέει ότι δεν θα κάνει οικογένεια. Ενώ η ίδια του λέει να προχωρήσει τη ζωή του εκείνος της λέει ότι δεν τον ενδιαφέρει. Μαρτυρία Ενάγοντα (ΜΕ4) Ο ΜΕ4/Ενάγων κατέθεσε γραπτή δήλωση (Έγγραφο 1) στην οποία αναφέρονται, όπως μπορώ να συνοψίσω, τα ακόλουθα: § Κατά τον επίδικο χρόνο πριν συμβεί το δυστύχημα ήταν ένας αρτιμελής νεαρός άντρας με όμορφα χαρακτηριστικά όπως του έλεγαν οι άνθρωποι τριγύρω του με αρκετά όνειρα για τη ζωή, ο οποίος είχε μόλις αποφοιτήσει από την Τεχνική Σχολή. § Κατά τον Ιούνιο του 2003 είχε αποφοιτήσει από το Σύστημα Μαθητείας της επαγγελματικής σχολής του Αγίου Λαζάρου στη Λάρνακα ως οικοδόμος. § Όταν άρχισε να εργάζεται ως οικοδόμος αρχικά κέρδιζε το ποσό των ΛΚ400 τον μήνα με προοπτική γρήγορης αύξησης του ποσού αυτού με την πείρα που αποκτούσε εξασκώντας το επάγγελμά του. § Το επίδικο δυστύχημα του στέρησε τη δυνατότητα να προχωρήσει επαγγελματικά εφόσον σχεδόν μέχρι τα μέσα του 2008 δεν μπορούσε να εργαστεί κανονικά ένεκα των εγχειρήσεων και των επεμβάσεων που έκανε στην Κύπρο και στο εξωτερικό. Τα πρώτα δύο χρόνια μετά το δυστύχημα δεν δούλεψε καθόλου λόγω της σωματικής κατάστασης του και των τραυματισμών του στο δυστύχημα. § Ένεκα του επίδικου δυστυχήματος έχει υποστεί σοβαρές σωματικές βλάβες και τραυματισμούς, όπως φαίνονται στα ιατρικά πιστοποιητικά που είναι κατατεθειμένα στο Δικαστήριο και συγκεκριμένα ως ακολούθως: ¾ Περιτραυματική αμνησία, κεφαλαλγία και ζάλη. ¾ Θλαστικά τραύματα άνω και κάτω χείλους συρραφέντα με έλλειμμα στη μεσότητα του άνω χείλους. ¾ Κατάγματα και απώλεια οδόντων προσθίως. ¾ Απώλεια της φατνιακής ακρολοφίας της κάτω γνάθου με απώλεια των οδόντων 44, 43, 42, 41, 31,
6. ¾ Μόνιμη απώλεια του φατνιακού οστού και δοντιών. ¾ Θλαστικό τραύμα παρειάς, οφρύος, άνω άκρων, ρινός και γλώσσας τα οποία συνερράφησαν. ¾ Διατομή τένοντος δεξιού άνω άκρου. ¾ Θλάση και άλγος δεξιού γόνατος. ¾ Κάταγμα ρινικών οστών. ¾ Θολερότητα αριστερού ιγμορείου και ηθμοειδών κυψελών. ¾ Εγκεφαλική διάσειση. ¾ Αδυναμία σύγκλισης των χειλιών. ¾ Δύσμορφες ουλές στο δεξιό φρύδι στην ράχη της ρινός στο κάτω χείλος προς το γένειον αριστερά, στην ρινοχειλική περιοχή δεξιά. ¾ Σιελόρροια ένεκα της απώλειας των δοντιών και της μεσότητας του άνω χείλους. ¾ Αδυναμία διατροφής με στερεή τροφή για μεγάλη περίοδο. § Παρέμεινε στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας μέχρι την 25.2.04 όπου του παρασχέθηκαν οι Α' Βοήθειες και του έγιναν οι ραφές των τραυμάτων και ακολούθως απελύθη. § Μετά την απόλυσή του από το Νοσοκομείο Λάρνακας επισκέφθηκε το γναθοχειρουργό Παντέλα στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας ο οποίος, αφού τον εξέτασε κλινικά, του εξήγησε ότι για το έλλειμμα του άνω χείλους του υπήρχε η μέθοδος Abbe-Flab η οποία, όπως του εξήγησε, σήμαινε ότι θα του έκοβε τα χείλη του τα κάτω και θα έραβε με το πάνω χείλος και μετά από ένα περίπου μήνα θα τα έκοβε για να σχηματίσει τα δύο χείλη. Όπως του εξήγησε ένα από τα μειονεκτήματα της τεχνικής αυτής ήταν ότι το στόμα του θα γινόταν μικρότερο και δεν μπορούσε να εγγυηθεί το αποτέλεσμα και θα υπήρχε και μεγάλη ουλή στο κάτω χείλος. Επίσης κατά τη διάρκεια που θα ήταν δεμένα τα δύο χείλη του θα τρεφόταν με υγρές τροφές με το καλαμάκι και δεν θα μπορούσε να μιλά. § Μετά την επίσκεψη του στον γιατρό Παντέλα, ο Ενάγων μαζί με τους γονείς του αποφάσισαν να ζητήσουν και άλλες γνώμες από ειδικούς γιατρούς για το θέμα της αποκατάστασης του ελλείμματος του άνω χείλους. Επισκέφθηκε αρκετούς γιατρούς ειδικοτήτων όπως πλαστικούς και γναθοχειρουργούς και όλοι του είπαν ότι γνώριζαν την ίδια μέθοδο που του είχε πει ο Δρ. Παντέλας και δεν γνώριζαν άλλη μέθοδο. § Στις 8.3.04 επισκέφθηκε στη Λευκωσία τον γιατρό Καλογήρου, ειδικό χειρούργο οδοντίατρο - εμφυτευματολόγο ο οποίος του σύστησε να βάλει κινητή προσθετική σιαγόνα ως προσωρινό μέτρο αντιμετώπισης των στοματικών προβλημάτων του επειδή υπήρχε απώλεια δοντιών καθώς και έλλειμμα του άνω χείλους με αποτέλεσμα να τρέχουν τα σάλια του και η γλώσσα του να βγαίνει έξω από το στόμα του. § Ένεκα των ανωτέρω δυσκολευόταν να μιλήσει, να φάει, να πιει και για πολλές ημέρες ήταν με το στόμα ανοιχτό ακόμα και όταν κοιμόταν επειδή δεν έκλεινε το στόμα του. Συνεχώς είχε το χέρι του πάνω από το στόμα του λόγω των κουνουπιών και των μυγών που προσπαθούσαν να μπουν μέσα στο στόμα του. § Ο Δρ. Καλογήρου όταν τον εξέτασε κλινικά διέγνωσε ότι δεν μπορούσε να βάλει αμέσως εμφυτεύματα επειδή υπήρχε απώλεια της φατνιακής απόφυσης λόγω της απώλειας των δοντιών και έτσι η κινητή σιαγόνα ήταν ένα προσωρινό μέτρο για να κάνει τη ζωή του στο μέτρο του δυνατού υποφερτή. § Ο Ενάγων είχε συχνές επισκέψεις στο ιατρείο του Δρα Καλογήρου όπου μετά από επεμβάσεις για καθαρισμό των ούλων του και μετά από άλλες θεραπείες του τοποθέτησε κινητή σιαγόνα, μια διαδικασία που του προκάλεσε πολύ πόνο και ταλαιπωρία επειδή ήταν νεαρός και στην ανάπτυξη του και θα έπαιρνε αρκετό χρόνο για να μπορέσει να του τη ρυθμίσει και να μπορεί ο Ενάγων να την ανεχτεί για να έχει μια υποφερτή ζωή. § Σχεδόν για 2½ χρόνια ζούσε με την κινητή σιαγόνα με αποτέλεσμα να έχει πολλές δυσκολίες και προβλήματα όπως δυσκολία στην κατανάλωση τροφών, δυσκολία στη μάσηση, αδυναμία συγκράτησης των κινητής σιαγόνας όταν μιλούσε και είχε το αποκρουστικό αίσθημα όλη την ώρα ότι ένα ξένο κινητό πράγμα βρισκόταν μέσα στο στόμα του. § Ανάμεσα στους γιατρούς που επισκέφθηκε για δεύτερη γνώμη αναφορικά με το έλλειμμα του άνω χείλους ήταν και οι πλαστικοί χειρουργοί Α. Σκαρπάρης και Δρ. Μαντάς. § Μια μέρα τυχαία οι γονείς του γνώρισαν κάποια κυρία της οποίας η μικρή κόρη είχε πρόβλημα με τα χείλη της εκ γενετής (λαγώχειλο) και η οποία είχε εγχειρηθεί στην Αυστρία σε εξειδικευμένο κέντρο και την οποία παρακολουθούσε μετά τις εγχειρήσεις της ο γναθοχειρουργός Δρ. Χρ. Σαμάρας από τη Λάρνακα οπόταν ζήτησαν οι γονείς του να τους φέρει σε επαφή με το γιατρό για να τους βοηθήσει να μεταβούν στην Αυστρία για κλινική εξέταση και γνωμάτευση. § Πράγματι αφού επισκέφθηκαν τον Δρα Σαμάρα αυτός τους διευθέτησε ραντεβού με την πανεπιστημιακή κλινική Ίννσπρουγκ της Αυστρίας όπου πήγαν τον Ιούνιο του 2004 και εκεί εξετάστηκε ο Ενάγων από τον γναθοπροσωποχειρουργό Δρ Rasse. § Όπως τους εξήγησε ο Δρ Rasse υπήρχαν δύο μέθοδοι για την αποκατάσταση του ελλείμματος του άνω χείλους, ήτοι η μία ήταν η ίδια που τους είχε λεχθεί στην Κύπρο και η δεύτερη ήταν η μέθοδος Island-Flab στην οποία εξειδικεύετο η πανεπιστημιακή κλινική τους. Μετά από συμβουλή των γιατρών του Ενάγοντα στην Κύπρο αλλά και του Δρα Rasse ο Ενάγων επέλεξε τη δεύτερη τεχνική καθώς αυτή είχε τα λιγότερα μειονεκτήματα και ταλαιπωρία. Το στόμα του δεν θα μίκραινε λόγω του στενώματος του κάτω χείλους, το κάτω χείλος του δεν θα είχε ουλή και θα μπορούσε να μιλά και να τρέφεται κανονικά μετά την εγχείρηση. § Στις 20.10.04 υποβλήθηκε στην πρώτη χειρουργική επέμβαση από τον Δρα Rasse για αποκατάσταση του ελλείμματος του άνω χείλους σύμφωνα με τη μέθοδο Island-Flab υπό γενική νάρκωση. § Στις 14.4.05 όταν ο Ενάγων πήγε στην κλινική για να ελέγξει ο Δρ. Rasse την μετεγχειρητική του κατάσταση μετά την επέμβαση που έγινε στις 20.10.04 και αφού έκανε άλλες διορθωτικές επεμβάσεις που αφορούσαν την πρώτη επέμβαση, ο Ενάγων υπεβλήθη και σε δεύτερη χειρουργική επέμβαση όπου για να επιτευχθεί μεγέθυνση της φατνιακής ακρολοφίας της κάτω γνάθου εκτελέστηκε οστεοτομία τύπου «sandwich» τοποθετώντας οστούν από την λαγώνια ακρολογία με δύο βίδες 1,5mm. § Επίσης στις 14.4.05 έγινε μεταμόσχευση επιδερμίδας από τη διανοητική περιοχή που περιείχε τρίχωμα πάνω από τη μεμβράνη που τοποθετήθηκε για να καλύψει το έλλειμμα του άνω χείλους στην πρώτη εγχείρηση. § Στις 5.12.05 επειδή ο Ενάγων είχε έντονους και φριχτούς πόνους για μέρες στο άνω μέρος του δεξιού θώρακά του ο γενικός χειρούργος και ογκολόγος Δρ Θεολογίδης τον εγχείρησε και αφαίρεσε δύο τεμάχια γυαλιού που ήταν κάτω από την ουλή στο θώρακα του και που προήλθε από το επίδικο δυστύχημα. § Από το Μάρτιο του 2007 παρακολουθείτο ο Ενάγων από τον ψυχίατρο Δρα Μικελλίδη ο οποίος διέγνωσε ότι παρουσίαζε σοβαρά συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και κοινωνικής φοβίας και διέγνωσε μετατραυματικό σύνδρομο ένεκα του επίδικου δυστυχήματος και των επιπτώσεων του όπως η παραμόρφωση του προσώπου του κτλ. Του χορήγησε φαρμακευτική αγωγή και η κατάστασή του βελτιώθηκε κάπως, χρειαζόταν όμως ακόμη πολύ χρόνο θεραπείας όπως του είπε ο γιατρός. § Στις 18.7.07 επισκέφθηκε εκ νέου ο Ενάγων τον Δρα Rasse για να εξετάσει την μετεγχειρητική του κατάσταση και υπό γενική νάρκωση υποβλήθηκε σε τρίτη χειρουργική επέμβαση όπου έγινε διόρθωση του ρινικού διαφράγματος και μεταμοσχεύθηκαν από το κάτω μέρος του πηγουνιού μοσχεύματα που περιείχαν δύο ή τρεις βολβούς τριχώματος στην επιφάνεια της μεμβράνης που τοποθετήθηκε για να καλύψει το έλλειμμα του άνω χείλους στην πρώτη εγχείρηση. § Κατά τα μέσα του 2007 και μετά την τρίτη επέμβαση που ο Ενάγων έκανε στην Αυστρία επισκέφθηκε τον Δρα Καλογήρου για να του βάλει τη γέφυρα και τα τέσσερα εμφυτεύματα. Πάνω στο μόσχευμα δηλαδή το λαγώνειο οστούν που μπήκε για να αποκατασταθεί η φατνιακή ακρολοφία της γνάθου του ο Δρ. Καλογήρου έβγαλε τέσσερις τρύπες όπου τοποθέτησε τέσσερα πάσα για να δεχτούν τις βίδες όπου θα έμπαιναν τα εμφυτεύματα. Τοποθετήθηκαν τα τέσσερα εμφυτεύματα καθώς και ακόμα δύο δόντια που ήταν ενσωματωμένα στη γέφυρα. Όλες οι επεμβάσεις έγιναν με τοπική αναισθησία και είχε πολύ πόνο και ταλαιπωρία. § Στις 22.1.08 έτυχε ενδοδοντικής θεραπείας από το γιατρό Καλογήρου στο δόντι 47 επειδή υπήρχε νέκρωση του δοντιού που προήλθε από το χτύπημα στο δυστύχημα. § Στις 10.6.08 μετέβηκε στην κλινική του Δρα Rasse για να εξετάσει τη μετεγχειρητική του κατάσταση και ο Δρ. Rasse, αφού τον εξέτασε, διόρθωσε ορισμένες ατέλειες του άνω χείλους που παρουσιάστηκαν και επίσης μεταμόσχευσε τρίχες από το πηγούνι στο άνω χείλος για να καλύψει ατέλεια ένεκα μερικής αποτυχίας στην προηγούμενη μεταμόσχευση. § H πανεπιστημιακή κλινική της Αυστρίας είναι εξειδικευμένη κλινική για την περίθαλψη και αποκατάσταση σωματικών βλαβών και ατελειών και είναι γνωστή στην Ευρώπη όπως είναι και ο καθηγητής Δρ. Rasse ο οποίος είναι ειδικός χειρούργος στόματος, γνάθου και προσώπου και είναι ο διευθυντής της εν λόγω κλινικής. § Στις 26.7.04 λόγω ψυχολογικών και σεξουαλικών προβλημάτων που είχε ο Ενάγων από το δυστύχημα επισκέφθηκε τον Δρα Γεωργίου ο οποίος είναι κλινικός ψυχολόγος και κλινικός σεξολόγος και ο οποίος τον εξέτασε και του έδωσε φαρμακευτική αγωγή. Τον εν λόγω γιατρό ο Ενάγων βλέπει ακόμη και μέχρι σήμερα ένεκα των ψυχολογικών και σεξουαλικών προβλημάτων του. § Ανάμεσα των πολλών εγχειρήσεων και επεμβάσεων που είχε δημιουργήθηκαν μεταξύ άλλων επιπλοκές και προβλήματα όπως φλεγμονή και μερική απώλεια του μοσχεύματος του λαγώνιου οστού, μετατραυματικό ελάττωμα στο άνω χείλος και στη φατνιακή ακρολοφία της κάτω γνάθου. § Συνεπεία του επίδικου δυστυχήματος ο Ενάγων έχει υποστεί μόνιμες σωματικές βλάβες ως ακολούθως: ¾ Παραμονή ουλής από την αριστερή γωνία του κάτω χείλους μέχρι το κέντρο του κάτω χείλους. ¾ Παραμονή ουλής στο δεξιό φρύδι. ¾ Παραμονή ουλής στη ράχη της ρινός. ¾ Παραμονή ουλής στη ρινοχειλική περιοχή δεξιά. ¾ Παραμονή ουλής στο θώρακα δεξιά. ¾ Μη αισθητική εμφάνιση του άνω χείλους. ¾ Δυσλειτουργία του άνω χείλους επειδή ο μεταμοσχευμένος μυς δεν λειτουργεί όπως ένας φυσιολογικός μυς. ¾ Απώλεια ευαισθησίας στο ενδιάμεσο του άνω χείλους. ¾ Μη πλήρης αποκατάσταση της απώλειας του φατνιακού οστού. ¾ Προβλήματα αισθητικά και λειτουργικά του άνω χείλους. ¾ Απώλεια της αίσθησης των φυσικών δοντιών. ¾ Δυσλειτουργία του προσώπου και του στοματογναθικού συστήματος. ¾ Λειτουργικές ανωμαλίες λόγω μη πλήρους αποκατάστασης του άνω χείλους. ¾ Παραμορφωμένο πρόσωπο. ¾ Ψυχιατρικά, ψυχολογικά και σεξουαλικά προβλήματα. § Ένεκα του επίδικου δυστυχήματος ο Ενάγων έχει χάσει το καλύτερο μέρος της ζωής του εφόσον όταν έγινε το δυστύχημα ήταν μόλις 17 ετών και δεν μπόρεσε να απολαύσει και να χαρεί τη ζωή του ως ένας κανονικός νέος. Μέχρι και τον Ιούνιο του 2008 έκανε επεμβάσεις για επιδιόρθωση των σωματικών βλαβών του και των ατελειών άλλων προηγούμενων επεμβάσεων που έκανε ένεκα του δυστυχήματος. § Όταν συνέβηκε το δυστύχημα ο Ενάγων είχε σοβαρό δεσμό με κοπέλα η οποία μετά το δυστύχημα τον εγκατέλειψε επειδή δεν μπορούσε να βλέπει, όπως του είπε, το παραμορφωμένο πρόσωπο του. Έμεινε μαζί του μέχρι την πρώτη εγχείρηση που έκανε ο Ενάγων στην Αυστρία και όταν είδε ότι το πρόσωπο του ήταν ακόμα παραμορφωμένο δεν άντεξε και έφυγε. Έκτοτε ο Ενάγων δεν έχει κάνει άλλη σχέση με άλλη γυναίκα. § Τις πρώτες μέρες του δυστυχήματος όποτε έβγαινε έξω για να πάει σε επίσκεψη γιατρού όσοι τον έβλεπαν τον κοιτούσαν έντονα στο πρόσωπο με αποστροφή και τα μικρά παιδιά τρόμαζαν από την εμφάνισή του. § Τώρα δεν βγαίνει καθόλου έξω και δεν έχει φίλους επειδή έχει χάσει την αυτοπεποίθηση του και την κοινωνικότητα του εφόσον ο ίδιος όταν βλέπει στον καθρέφτη την παραμόρφωση του προσώπου του φαντάζεται τι σκέφτονται οι άλλοι όταν τον βλέπουν και ειδικά οι κοπέλες και οι πιθανότητες να βρει κάποια κοπέλα που να τον αγαπήσει πραγματικά για αυτό που είναι, είναι λίγες εφόσον εδώ και επτά χρόνια δεν έχει γνωρίσει κάποια κοπέλα. § Πολλές φορές οι γονείς του τον πίεσαν να βγει έξω σε οικογενειακούς γάμους και συνεστιάσεις αλλά πάντα βλέπει την αντίδραση όσων τον κοιτάζουν ειδικά όταν γελά ή ανοίγει το στόμα του. § Μετά από τόσα χρόνια έχει έντονο το φόβο όταν μασά σκληρή τροφή και φαγητά λόγω των προσθετικών δοντιών του και ακόμα νοιώθει ότι έχει ένα ξένο αντικείμενο μέσα στο στόμα του εφόσον φαίνονται με γυμνό μάτι οι βίδες της γέφυρας και των εμφυτευμάτων. Μεταξύ των ουλών και των δοντιών υπάρχει κενό το οποίο νιώθει με την άκρη της γλώσσας του και συνεχώς μετά από κάθε γεύμα ή όταν φάει κάτι πρέπει να τα καθαρίζει από τα κατάλοιπα των φαγητών. § Το μεταμοσχευμένο χείλος του δεν λειτουργεί κανονικά εφόσον όταν χαμογελά, κλαίει ή λειτουργεί το στόμα του νιώθει τράβηγμα και στραβώνει το σχήμα του στόματος του. Κάθε πρωί όταν ξυπνά νιώθει έντονο μούδιασμα και φαγούρα και δεν έχει την ίδια ευαισθησία όπως το κανονικό κάτω χείλος του επειδή δεν νιώθει κανονικά τη θερμότητα ή την αίσθηση του παγωμένου. § Εξακολουθεί να έχει ψυχολογικά προβλήματα και επισκέπτεται ψυχολόγο για να μπορέσει να ξεπεράσει τα προβλήματά του για να μπορέσει να ζήσει μία όσο το δυνατό πιο υποφερτή ζωή. Μέχρι σήμερα αντιμετωπίζει σεξουαλικό πρόβλημα στύσης επειδή λόγω των τραυματισμών του και του παραμορφωμένου προσώπου του του έχει δημιουργηθεί ψυχολογικό πρόβλημα με το αντίθετο φύλο. Αντεξεταζόμενος κατά πόσο δικαιούται δωρεάν ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης απάντησε ότι δεν το γνωρίζει. Στην υποβολή ότι όταν επισκέφθηκε στις 30.3.04 τον γιατρό Μαντά ο γιατρός του είχε πει ότι θα μπορούσε να τον κάνει καλά με ΛΚ1.200 ο Ενάγων απάντησε ότι κανείς δεν εγγυάται την εγχείρηση του στην Κύπρο. Ανέφερε σε άλλο σημείο της αντεξέτασης του ότι πήρε και από το γιατρό Σαμάρα και το γιατρό Καλογήρου γνώμη και επίσης από την κοπέλα που γνώρισαν για το θέμα της θεραπείας στο εξωτερικό. Στην υποβολή ότι η επέμβαση που έγινε στην Αυστρία μπορούσε να γίνει την Κύπρο με καλύτερα αποτελέσματα και λιγότερα λεφτά ο Ενάγων απάντησε ότι η μόνη επέμβαση που μπορούσε να γίνει στην Κύπρο ήταν η επέμβαση με την τεχνική «Abbe-flap». Στην υποβολή ότι ο γιατρός Μαντάς θα μπορούσε να διενεργήσει την επέμβαση χρησιμοποιώντας οποιαδήποτε από τις δύο τεχνικές ο Ενάγων απάντησε ότι κανένας γιατρός δεν τους έδωσε εναλλακτική λύση. Πρόσθεσε ότι ο γιατρός Rasse βρίσκεται σε εξειδικευμένη κλινική και τους είχε διαβεβαιώσει για το Νοσοκομείο και τα μηχανήματα και ανέφερε επίσης ο Ενάγων ότι ο γιατρός Rasse συνεργάζεται μαζί με άλλα 10 άτομα διαφόρων ειδικοτήτων. Στην υποβολή ότι ο γιατρός Νικολάου του Νοσοκομείου του είχε συστήσει να δει πλαστικό χειρουργό ο Ενάγων απάντησε ότι είχε πάρει εξιτήριο και δεν του έκλεισε ραντεβού και του είχε πει να βρει ορθοπεδικό και πλαστικό. Δεν του όρισαν επίσκεψη με πλαστικό χειρουργό. Στην υποβολή ότι η επέμβαση που έγινε στην Αυστρία και αφορούσε την εγχείρηση για να τοποθετηθούν τρίχες στο πρόσωπο, λεπτομέρειες της οποίας αναφέρονται στο Τεκμήριο 5, δεν ήταν επιτυχής, ο Ενάγων ανέφερε ότι ήταν πολύ καλύτερη από αυτή που θα του έκαναν στην Κύπρο. Σε άλλο σημείο της αντεξέτασης του ο Ενάγων ανέφερε ότι στην Κύπρο οι γιατροί δεν του έδειξαν ότι είχαν ξανακάμει τέτοιου είδους εγχείρηση. Όσον αφορά τον γιατρό Rasse ανέφερε ότι σ' αυτόν είχε πάει η κοπέλα που ανέφερε στην κύρια εξέτασή του και ο γιατρός Σαμαράς τους είχε πει ότι από δικό του γνωστό γιατρό η κλινική του Δρα Rasse είναι πολύ καλή κλινική. Ερωτηθείς γιατί δεν ρώτησε τον γιατρό Μαντά σε ποιους είχε διενεργήσει τέτοιου είδους εγχειρήσεις ο Ενάγων απάντησε ότι θα έπρεπε ο ίδιος ο γιατρός να του αποδείξει ότι μπορούσε να το κάνει. Στην υποβολή ότι αν έκαμνε τη σωστή διαδικασία στο Νοσοκομείο Λάρνακας θα είχε την καλύτερη γνώμη, και ότι σε περιπτώσεις που χρειάζεται κάποιος να μεταβεί στο εξωτερικό συνέρχεται ειδική επιτροπή όλων των ειδικοτήτων, ο Ενάγων απάντησε ότι δεν ήλθε κάποιος γιατρός να τους πει για το εξωτερικό. Στην υποβολή ότι δεν είπε σε οποιοδήποτε γιατρό ότι θα πήγαινε στο εξωτερικό ο Ενάγων ανέφερε ότι είχε πει στο γιατρό Παντέλα για δεύτερη γνώμη που αφορούσε την τεχνική την οποία στην Κύπρο δεν την εκτελούσαν. Ερωτηθείς σχετικά με τα όσα ανέφερε για τα προβλήματα που είχε με την κινητή σιαγόνα αναφέρθηκε ξανά στα προβλήματα και δυσκολίες που αντιμετωπίζει όπως περιέγραψε στην κύρια εξέτασή του. Αρνήθηκε δε ότι υπερέβαλλε για τα όσα είχε καταθέσει. Ερωτηθείς για το παράπονό του ποιο ήταν ανέφερε ότι εκτός από τις ουλές που έχει είναι και το ότι τα χείλη του δεν έχουν το ίδιο σχήμα και όλα τα υπόλοιπα που κατέθεσε στην κύρια εξέτασή του. Στην υποβολή ότι ενώ τραυματίστηκε και υπέφερε σήμερα όμως υπερβάλλει πολύ απάντησε ότι ήταν 17 χρονών και έχει υποστεί τόσες πολλές εγχειρήσεις ενώ τα χείλη του είναι χωρίς σχήμα και το χαμόγελο του άσχημο. Μαρτυρία μεταφράστριας (ΜΕ5) Η ΜΕ5 είναι επαγγελματίας μεταφράστρια, μεταξύ άλλων γερμανικής. Κλήθηκε από το συνήγορο του Ενάγοντα να βοηθήσει στη μετάφραση κάποιων εγγράφων από το πανεπιστήμιο Ίννσπρουγκ Αυστρίας που ήταν στα γερμανικά. Η ΜΕ5 μετάφρασε βιογραφικό σημείωμα του ιατρού Rasse το οποίο βρήκε στο διαδίκτυο. Επίσης μίλησε με τον ιατρό Rasse στον οποίο αφού του ανέφερε την παρούσα υπόθεση του ζήτησε να επιβεβαιώσει αυτά που υπήρχαν στο διαδίκτυο για να παρουσιαστούν στο Δικαστήριο. Ο ιατρός Rasse προθυμοποιήθηκε να της στείλει το βιογραφικό του στην αγγλική με περισσότερες λεπτομέρειες. Η ΜΕ5 κατέθεσε ως Τεκμήριο 22 το βιογραφικό του ιατρού Rasse που της έστειλε μετά την επικοινωνία που είχε μαζί του στην αγγλική γλώσσα και ως Τεκμήριο 23 την μετάφραση που έκανε του βιογραφικού του ιατρού Rasse από το διαδίκτυο. Επίσης κατέθεσε ως Τεκμήριο 24 email που έστειλε στο δικηγόρο του Ενάγοντα και το οποίο έλαβε από τον ιατρό Rasse και το οποίο περιέχει ιδιαίτερες πληροφορίες για την κρανιογναθοπροσωπική χειρουργική και την πανεπιστημιακή κλινική. Αντεξεταζόμενη ανέφερε ότι όταν της ζητήθηκε να κάνει μεταφράσεις από το δικηγόρο του Ενάγοντα ήρθε σε επαφή με την πανεπιστημιακή σχολή Ίννσπρουγκ και μίλησε με το ιατρό Rasse. Του ζήτησε να της στείλει το πλήρες βιογραφικό του με τις εξειδικεύσεις και την εμπειρία του. Μαρτυρία πλαστικού χειρουργού Δρα Ν. Μαντά (ΜΥ1) Ο ΜΥ1 ο οποίος είναι πλαστικός χειρουργός είδε για πρώτη φορά τον Ενάγοντα στις 30.3.2004, λίγους μήνες μετά τον τραυματισμό του. Στην εξέταση εκείνη διαπιστώθηκε η ύπαρξη τραυματικού ατελούς λαγόχειλους άνω χείλους και ουλών προσώπου για τα οποία είχε συστηθεί από το γιατρό αποκατάσταση με κρημνό με τότε πιθανολογούμενο κόστος ΛΚ1.
7. Ο Ενάγων εξετάστηκε εκ νέου από τον ΜΥ1 στις 7.5.2010 και αφού είχε προηγηθεί μετάβαση του Ενάγοντα στο εξωτερικό και διενέργεια εκεί επεμβάσεων. Κατά τη γνώμη του ΜΥ1 η επιλογή του ρινοπαρειακού κρημνού ήταν κατώτερη λύση από τη μέθοδο τύπου «Abbe-flap» η οποία μέθοδος θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτική λύση σε περίπτωση αποτυχίας. Κατά την άποψη του γιατρού για το συγκεκριμένο πρόβλημα θα έπρεπε να εφαρμοστεί η μέθοδος «Abbe-flap» δηλαδή να ληφθεί κρημνός από το κάτω χείλος και να τοποθετηθεί στο άνω χείλος. Η μέθοδος αυτή δίνει καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα ιδίως σε σχέση με το ερυθρό των χειλέων. Περαιτέρω ο ΜΥ1 εξέφρασε τη γνώμη ότι δεν υπήρχε λόγος μετάβασης του Ενάγοντα στο εξωτερικό αφού το συγκεκριμένο έλλειμμα μπορούσε να αποκατασταθεί τόσο από πλαστικό χειρουργό όσο και γναθοχειρουργό στην Κύπρο. Υπάρχουν γιατροί και των δύο ειδικοτήτων που ασχολούνται με το αντικείμενο αυτό. Ο γναθοχειρουργός που παρέπεμψε το περιστατικό στο εξωτερικό όφειλε εφόσον δεν μπορούσε ο ίδιος να το αντιμετωπίσει, να το παραπέμψει σε πλαστικό χειρουργό ή γναθοχειρουργό στην Κύπρο. Περαιτέρω ο ΜΥ1 ανέφερε ότι το κόστος μιας τέτοιας επέμβασης στην Κύπρο θα ανέρχετο γύρω στις €4.000, ενώ αν ακολουθούσαν μια-δυο μικροεπεμβάσεις διόρθωσης του τόξου του ερυθρού ή του ερυθρού των χειλέων θα μπορούσε συνολικά να φτάσει στις €5.
8. Στο ποσό των €4.000 όπως διευκρίνισε κατά την αντεξέταση του περιλαμβάνεται η αμοιβή η δική του και του Νοσοκομείου και περαιτέρω ποσό €1.000 για μικροεπεμβάσεις διόρθωσης και τα ποσά αυτά είναι με βάση τα σημερινά δεδομένα. Κατά την αντεξέταση αναφερόμενος στα μειονεκτήματα της μεθόδου «Abbe-flap» ανέφερε ότι το πρώτο μειονέκτημα είναι ότι δημιουργείται ουλή στο κάτω χείλος εφόσον δανειζόμαστε ιστούς από αυτό και το δεύτερο μειονέκτημα είναι ότι η επέμβαση γίνεται σε δύο φάσεις. Πρόσθεσε ότι μέχρι το ένα τρίτο του κάτω χείλους μπορεί ένας να δανειστεί χωρίς να δημιουργηθεί αισθητικό πρόβλημα. Ερωτηθείς πόσα περιστατικά έχει αντιμετωπίσει με έλλειμμα χείλους κατόπιν τραυματισμού απάντησε ότι η πλειοψηφία των περιστατικών είναι μετά από χειρουργικά ελλείμματα από αφαίρεση καρκίνου ενώ τα περιστατικά από τραύμα είναι λιγότερα, υπογραμμίζοντας ότι σημασία έχει το έλλειμμα χείλους. Μαρτυρία στοματογναθοπροσωποχειρούργου Δρα Στ. Καλλή (ΜΥ2) Ο ΜΥ1 ο οποίος είναι στοματογναθοπροσωποχειρούργος αφού αναφέρθηκε στα προσόντα του (ΕΓΓΡΑΦΟ 3) κατέθεσε ότι εξέτασε τον Ενάγοντα μια φορά στις 5.5.
9. Αναφερόμενος στις δύο τεχνικές για αποκατάσταση ελλείμματος χείλους ήτοι τη μέθοδο «Abbe-flap» και τη μέθοδο «Island-flap» ανέφερε ότι αυτές είναι γνωστές παλιές μέθοδοι ρουτίνας που όλοι τις κάνουν χωρίς να είναι κάτι το ιδιαίτερο. Ο ίδιος θα επέλεγε τη μέθοδο «Abbe-flap» γιατί δίνει περισσότερο όγκο στο άνω χείλος και το ερυθρό μέρος του χείλους φαίνεται πιο όμορφο. Αυτή την επέμβαση το 2004 θα μπορούσε να τη διενεργήσει με ένα κόστος της τάξης των €7.
10. Ερωτηθείς κατά πόσο αυτή την εγχείρηση που διενήργησε ο Δρ. Rasse θα μπορούσε με την ίδια τεχνική να τη διενεργήσει ο Δρ. Παντέλας απάντησε καταφατικά προσθέτοντας ότι αυτές οι τεχνικές είναι μέρος της εκπαίδευσης του. Πρόσθεσε ότι αυτή η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε στην Αυστρία θα μπορούσε να γίνει από γιατρούς στην Κύπρο είτε της ειδικότητας του πλαστικού χειρουργού, είτε της ειδικότητας του στοματογναθοπροσωποχειρούργου είτε της ειδικότητας του ΩΡΛ αν ήταν εκπαιδευμένος. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι θα επέλεγε τη μέθοδο «Abbe-flap». Ερωτηθείς για τα μειονεκτήματα αυτής της μεθόδου απάντησε ότι παίρνεις ένα τρίγωνο από το κάτω χείλος και το βάζεις στο άνω χείλος, το δε μειονέκτημα είναι ότι θα έμενε μια ουλή και το άλλο μειονέκτημα είναι ότι εφόσον παίρνεις μέρος από το κάτω χείλος το στόμα θα μικράνει. Αναφερόμενος στην άλλη τεχνική, την «Island-flap» ανέφερε ότι αυτή έχει περισσότερα μειονεκτήματα και εξήγησε ότι παίρνεις μέρος του προσώπου και δημιουργείται ασυμμετρία. Ανέφερε ότι στον ασθενή ο γιατρός θα πει τόσο τα υπέρ όσο και τα κατά μιας μεθόδου και εναπόκειται στον ασθενή να επιλέξει τη μέθοδο που θα χειρουργηθεί. Στην επανεξέταση διευκρίνισε ότι τα δικά του έξοδα για τέτοιου είδους εγχείρηση θα ανέρχονταν στο ποσό των €7.000 που συμπεριλαμβάνουν τα έξοδα χειρουργείου, αναισθησίας, αναλύσεων, ακτινογραφιών, φαρμάκων και κλινικής. Μαρτυρία διοικητικής λειτουργού Σ. Κώστα (ΜΥ3) Η ΜΥ3 είναι διοικητική λειτουργός στο Υπουργείο Υγείας στον Τομέα Επιδοτούμενων Ασθενών. Ανέφερε ότι υπάρχει σχέδιο οικονομικής αρωγής για υπηρεσίες υγείας που δεν προσφέρονται στο Δημόσιο Τομέα. Εξήγησε ότι όλοι οι κύπριοι και ευρωπαίοι πολίτες όταν χρειαστούν υπηρεσίες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης που δεν μπορούν να προσφερθούν στα Νοσοκομεία ή σε γιατρούς στον ιδιωτικό τομέα μπορούν να αποσταλούν στο εξωτερικό και για να είναι κάποιος δικαιούχος υπάρχουν σχετικά κριτήρια. Για το σχέδιο αυτό είναι ενήμεροι οι γιατροί στα νοσηλευτήρια και μπορούν να ενημερώσουν για τη θεραπεία. Ένας ο οποίος είναι δικαιούχος με βάση το σχέδιο θα τύχει κάλυψης των εξόδων του από το κράτος. Κατέθεσε δε ως ΤΕΚΜΗΡΙΟ 27 έγγραφο που τιτλοφορείται «Σχέδιο Παροχής Οικονομικής Αρωγής για υπηρεσίες υγείας που δεν προσφέρονται στο Δημόσιο Τομέα». Στο εν λόγω Τεκμήριο καταγράφεται λεπτομερώς η διαδικασία που προβλέπεται για τις περιπτώσεις που καλύπτει. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΝΤΑ Σε σχέση με το θέμα αυτό σχετική είναι η μαρτυρία του Ενάγοντα (ΜΕ4), του Δρα Καλογήρου (ΜΕ2) και του Δρα Σαμάρα (ΜΕ1). Επιπλέον έχουν κατατεθεί από πλευράς Ενάγοντα διάφορα ιατρικά πιστοποιητικά σχετικά με τη νοσηλεία και θεραπεία του Ενάγοντα από την ημέρα του τραυματισμού του όταν διεκομίσθη στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας και αργότερα όταν μετέβη για σκοπούς χειρουργικής επέμβασης στο εξωτερικό. Πρόκειται για τα Τεκμήρια 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15 και
11. Σε αυτή την ενότητα θα αξιολογήσω, επίσης, και τη μαρτυρία της ΜΕ
12. Εξετάζοντας τη μαρτυρία των ΜΕ1 και ΜΕ2 λέγω από την αρχή ότι αφού εξέτασα το επάγγελμα τους, την εκπαίδευση που έτυχαν, την πείρα τους και τα προσόντα τους, έχοντας κατά νου τις αρχές που καθορίζουν το πότε ένας μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας[1],είναι η κατάληξη μου ότι οι μάρτυρες αυτοί είναι εμπειρογνώμονες. Κατά συνέπεια η μαρτυρία τους θα προσεγγιστεί με βάση τις αρχές προσέγγισης μαρτυρίας εμπειρογνώμονα. Όπως έχει συναφώς νομολογηθεί ο εμπειρογνώμονας, κατ΄ εξαίρεση προς τον γενικό κανόνα που απαγορεύει την έκφραση γνώμης από μάρτυρα, μπορεί να εκφράσει γνώμη αναφορικά με ζητήματα που εμπίπτουν στη σφαίρα της ειδικότητας του[2]. Σε τέτοια περίπτωση ο εμπειρογνώμονας εφοδιάζει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του έτσι που να μπορέσει το Δικαστήριο να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή αυτών των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία[3].Να προσθέσω, επίσης, ότι όσον αφορά τους μάρτυρες γιατρούς είναι γνωστή η αρχή ότι η συμπεριφορά ειδικών μαρτύρων όπως οι γιατροί στο εδώλιο του μάρτυρα δεν είναι τόσο σημαντική για τους σκοπούς εκτιμήσεως της αξιοπιστίας τους, όπως στη περίπτωση ενός μάρτυρα πάνω σε γεγονότα[4]. Αξιολόγηση μαρτυρίας Δρα Σαμάρα (ΜΕ1) Εξετάζοντας τη μαρτυρία του ΜΕ1 επισημαίνω ότι ένα μεγάλο μέρος αυτής αφορούσε τις διαπιστώσεις και την εκτίμηση της μετατραυματικής κατάστασης του Ενάγοντα όταν ο ΜΕ1 τον εξέτασε στις 27.5.04 στο ιατρείο του ως, επίσης, και την περιγραφή της κατάστασης του Ενάγοντα μετά τη διενέργεια των χειρουργικών επεμβάσεων προς αποκατάσταση του ελλείμματος στο άνω χείλος που διενεργήθηκαν στην Αυστρία από τον Δρα Rasse. Ο Δρ. Σαμάρας αναφέρθηκε με σαφήνεια και θετικότητα στις διαπιστώσεις του τόσο για την μετατραυματική κατάσταση του Ενάγοντα όσο και για τη μετεγχειρητική εικόνα του Ενάγοντα. Υπήρξε δε πλήρως κατατοπιστικός και διαφωτιστικός σε σχέση με τα πιο πάνω και έδιδε όπου χρειαζόταν κάθε δυνατή επεξήγηση ή διευκρίνιση. Περιέγραψε, επίσης, με σαφήνεια το είδος των χειρουργικών επεμβάσεων που είχαν διενεργηθεί στον Ενάγοντα στην Αυστρία από τον Δρα Rasse εξηγώντας με σαφήνεια την τεχνική που ακολουθήθηκε και το αποτέλεσμα αυτών. Ένεκα του ότι λειτουργούσε κατά τον ουσιώδη χρόνο που διενεργούνταν οι χειρουργικές αυτές επεμβάσεις στην Αυστρία ως «μεσάζων» έχοντας επικοινωνία με τον Δρα Rasse και εξασφαλίζοντας σχετικά πιστοποιητικά του Δρα Rasse και παρακολουθούσε τον Ενάγοντα μετά τις επεμβάσεις αυτές, ήταν σε θέση να περιγράψει τις εν λόγω επεμβάσεις και το αποτέλεσμά τους. Επισημαίνω δε ότι τα πιο πάνω δεν έτυχαν βασικά αμφισβήτησης από πλευράς Υπεράσπισης εφόσον η Υπεράσπιση επικεντρώθηκε σ' άλλο ζήτημα που κάλυψε η μαρτυρία του ΜΕ1 και αφορούσε την αναγκαιότητα αποστολής του Ενάγοντα στην Αυστρία για θεραπεία καθώς, επίσης, και το κατά πόσον οι εν λόγω επεμβάσεις που διενεργήθηκαν από τον Δρα Rasse ήταν επιτυχείς, ζήτημα που θα εξετάσουμε σε άλλο σημείο της Απόφασης. Με άλλα λόγια ούτε η περιγραφή της μετατραυματικής κατάστασης του Ενάγοντα αλλά ούτε και η περιγραφή της μετεγχειρητικής κατάστασης του αμφισβητήθηκε από πλευράς Υπεράσπισης. Επισημαίνω, περαιτέρω, ότι δεν έχει ακόμη αμφισβητηθεί από πλευράς Υπεράσπισης ούτε το γεγονός ότι διενεργήθηκαν στην Αυστρία οι χειρουργικές επεμβάσεις που περιέγραψε ο Δρ. Σαμάρας καταθέτοντας για το σκοπό αυτό και σχετικά πιστοποιητικά που εξασφάλισε από το Δρα Rasse, ούτε και το τι ακριβώς αφορούσαν αυτές οι επεμβάσεις. Κατ' ακολουθία της πιο πάνω αξιολόγησης η μαρτυρία του ΜΕ1 για τα πιο πάνω ζητήματα γίνεται αποδεκτή. Θα αξιολογήσω σε άλλο σημείο της Απόφασης τη μαρτυρία που προσέφερε σε σχέση με την αναγκαιότητα μετάβασης του Ενάγοντα στο εξωτερικό για σκοπούς θεραπείας. Αξιολόγηση μαρτυρίας Δρα Καλογήρου (ΜΕ2) Εξετάζοντας στη συνέχεια τη μαρτυρία του ΜΕ2 ο οποίος ήταν ο ιατρός που ασχολήθηκε με τα ενδοστοματικά προβλήματα που είχε ο Ενάγων λέω από την αρχή ότι υπήρξε μία σαφέστατη και θετικότατη περιγραφή της όλης πορείας της θεραπείας που ανέλαβε για τον Ενάγοντα από την αρχή μέχρι το τέλος. Εξήγησε με κάθε λεπτομέρεια και κάθε τεκμηρίωση σε ποια ακριβώς κατάσταση βρισκόταν ο Ενάγων όταν τον επισκέφθηκε για πρώτη φορά και ήταν πλήρως διαφωτιστικός και παραστατικός στην περιγραφή που έδωσε. Ανέλυσε όλα τα στάδια της θεραπείας που ακολούθησε ο Ενάγων, ως, επίσης, και την έκβαση της κατάστασης του μετά την ολοκλήρωση αυτής. Επισημαίνω ότι η μαρτυρία του δεν έχει ουδόλως αμφισβητηθεί από την Υπεράσπιση η οποία περιορίστηκε στην εξασφάλιση κάποιων περαιτέρω διευκρινίσεων και επεξηγήσεων τις οποίες ο ΜΕ2 έδωσε με την ίδια σαφήνεια και θετικότητα όπως και στο στάδιο της κύριας εξέτασης του. Πρέπει να σημειώσω ότι ο ΜΕ2 μου έκανε εξαιρετική εντύπωση τόσο για την επιστημονική προσέγγιση που είχε στη διατύπωση των θέσεων του όσο και για τον απλό τρόπο με τον οποίο τις μετέφερε στο Δικαστήριο. Κάθε άποψη που ο ΜΕ2 διατύπωνε την επεξηγούσε πλήρως δίδοντας την αναγκαία τεκμηρίωση και θεμελίωση. Ως αποτέλεσμα της πιο πάνω αξιολόγησης η μαρτυρία του ΜΕ2 γίνεται στο σύνολο της αποδεκτή. Αξιολόγηση μαρτυρίας Ενάγοντα (ΜΕ4) Εξετάζοντας τη μαρτυρία του Ενάγοντα διαπιστώνω ότι αναφέρθηκε με σαφήνεια στην κατάσταση της υγείας του και στους τραυματισμούς που υπέστη στο επίδικο δυστύχημα δίδοντας μία χρονολογική παράθεση των σχετικών γεγονότων που αφορούσαν την εξέλιξη αυτής της κατάστασης και τα διάφορα στάδια που μεσολάβησαν για σκοπούς αποθεραπείας του. Έδωσε κάθε λεπτομέρεια αναφορικά με τις χειρουργικές επεμβάσεις οι οποίες του διενεργήθηκαν κυρίως για αποκατάσταση του μεγάλου προβλήματος που προκλήθηκε με την απώλεια της μεσότητας του άνω χείλους αλλά και τα άλλα σοβαρά ενδοστοματικά προβλήματα που είχε ως αποτέλεσμα του τραυματισμού του και περιέγραψε με ξεκάθαρο τρόπο τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη καθόλη τη διάρκεια της νοσηλείας του και της αποθεραπείας του ως, επίσης, και για τη σημερινή του κατάσταση με όλα τα κατάλοιπα που του παρέμειναν τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά. Επισημαίνω από την αρχή ότι οι σωματικές βλάβες που υπέστη ένεκα του τραυματισμού του στο επίδικο δυστύχημα δεν έχουν αμφισβητηθεί από την Υπεράσπιση κατά το στάδιο της αντεξέτασης, ούτε και η θεραπευτική αγωγή της οποία έτυχε για όλα τα προβλήματα που αντιμετώπιζε. Η Υπεράσπιση κατά την αντεξέταση επικεντρώθηκε κυρίως στο θέμα της αναγκαιότητας ή μη μετάβασης του Ενάγοντα στο εξωτερικό για σκοπούς διενέργειας χειρουργικής επέμβασης για αποκατάσταση του ελλείμματος του άνω χείλους. Σε πολύ μικρότερο βαθμό η Υπεράσπιση άγγιξε το ζήτημα των κατάλοιπων που παρέμειναν στον Ενάγοντα ένεκα των σωματικών του βλαβών με βασική θέση ότι ο Ενάγοντας υπερέβαλλε σήμερα σε σχέση με αυτά. Ο Ενάγων σε τέτοιου είδους τοποθετήσεις και υποβολές της Υπεράσπισης ήταν πλήρως αποστομωτικός και επαναλάμβανε τη βασική θέση που είχε προβάλει κατά το στάδιο της κύριας εξέτασής του σε σχέση βασικά με την παραμόρφωση του προσώπου του και το πώς αισθάνεται ο ίδιος όταν τον αντικρίζουν οι άλλοι τριγύρω του όπως, επίσης, και τα λειτουργικά προβλήματα που αντιμετωπίζει στην καθημερινότητά του. Θεωρώ ότι ο Ενάγοντας μετέφερε όσο καλύτερα μπορούσε την όλη εικόνα της κατάστασης της υγείας του μετά τον τραυματισμό του στο επίδικο δυστύχημα και τα σοβαρά κατάλοιπα που του προκλήθηκαν. Ήταν συνεπής και σταθερός στη μαρτυρία του καθόλη τη διάρκεια της εξέτασής του ενώπιον του Δικαστηρίου και δεν έχω καμία αμφιβολία περί της αξιοπιστίας του. Εν πάση δε περιπτώσει όλα όσα έχει αναφέρει σε σχέση με τις σωματικές του βλάβες και τα κατάλοιπα υποστηρίζονται και συνάδουν απόλυτα με την ιατρική μαρτυρία που προσκομίστηκε τόσο μέσω των γιατρών μαρτύρων ΜΕ1 και ΜΕ2 όσο και μέσω των ιατρικών πιστοποιητικών που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Δεν έχω διαπιστώσει σε κανένα στάδιο να υπερβάλλει ο Ενάγων και, επομένως, σε σχέση με τις σωματικές του βλάβες αποδέχομαι πλήρως τη μαρτυρία που έχει προσκομίσει. Θα αξιολογήσω σε άλλο σημείο της απόφασης τη μαρτυρία που προσέφερε αναφορικά με την αναγκαιότητα μετάβασής του στο εξωτερικό για σκοπούς θεραπείας. Κατ΄ακολουθίαν την πιο πάνω αξιολόγησης αποδέχομαι τη μαρτυρία του στο σύνολό της. Αξιολόγηση μαρτυρίας μητέρας Ενάγοντα (ΜΕ3) Για την κατάσταση της υγείας του Ενάγοντα και τα κατάλοιπά του έχει καταθέσει και η μητέρα του η οποία με απλό αλλά φυσικό και αβίαστο τρόπο περιέγραψε όσο καλύτερα μπορούσε την όλη εικόνα που παρουσιάσε ο Ενάγων μετά τον τραυματισμό του στο επίδικο δυστύχημα. Ήταν πλήρως παραστατική στην περιγραφή της τόσο σε σχέση με την σωματική κατάσταση του Ενάγοντα όσο και σε σχέση με τη ψυχολογική του κατάσταση. Ήταν έντονος ο συγκλονισμός της και η συγκίνησή της κατά τη διάρκεια που κατέθετε ενώπιον του Δικαστηρίου. Παρέμεινε η μαρτυρία της αταλάντευτα σταθερή και στο στάδιο της αντεξέτασης όπου απέρριψε κατηγορηματικά την υποβολή ότι ως μητέρα υπερέβαλλε και ότι σήμερα ο γιος της είναι καλά επαναλαμβάνοντας και τονίζοντας αυτό που είχε ήδη καταθέσει στην κύρια εξέταση με νόημα ότι μετά το δυστύχημα «έσβησε η ζωή» του γιου της. Εξετάζοντας τη μαρτυρία της ΜΕ3 θεωρώ ότι ήταν απόλυτα ειλικρινής και την αποδέχομαι εξ ολοκλήρου. Αξιολόγηση μαρτυρίας μεταφράστριας (ΜΕ5) Η μαρτυρία της ΜΕ5 η οποία συνίστατο στη μετάφραση διαφόρων εγγράφων από το Πανεπιστήμιο Ίννσπρουγκ Αυστρίας που ήταν στη γερμανική γλώσσα υπό την ιδιότητα της ως επαγγελματίας μεταφράστρια γίνεται πλήρως αποδεχτή. Επισημαίνω ότι δεν αμφισβητήθηκε ποσώς κατά την αντεξέταση η δυνατότητα και ικανότητα της να μεταφράζει από τη γερμανική στην ελληνική και αγγλική τα έγγραφα στα οποία αναφέρθηκε. Απλώς κατά το στάδιο αυτό της ζητήθηκαν κάποιες περαιτέρω διευκρινίσεις σε σχέση με τον τρόπο που εργάστηκε για να μεταφράσει τα σχετικά έγγραφα. Διευκρίνισε, επίσης, ότι με τον Ενάγοντα ουδεμία επαφή είχε και ότι η ίδια δεν είχε οποιαδήποτε γνώση για την επέμβαση που είχε διενεργηθεί στον Ενάγοντα. Κατ' ακολουθίαν της πιο πάνω αξιολόγησης προχωρώ να διατυπώσω τα ευρήματα του Δικαστηρίου σε σχέση με τις σωματικές βλάβες του Ενάγοντα. ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΝΤΑ ® Ο Ενάγων τραυματίστηκε σοβαρά στο επίδικο δυστύχημα που επεσυνέβη στις 18.2.04., ® Ένεκα του επίδικου δυστυχήματος ο Ενάγων έχει υποστεί σοβαρές σωματικές βλάβες και τραυματισμούς, ως ακολούθως: ¾ Περιτραυματική αμνησία, κεφαλαλγία και ζάλη. ¾ Θλαστικά τραύματα άνω και κάτω χείλους συρραφέντα με έλλειμμα στη μεσότητα του άνω χείλους. ¾ Κατάγματα και απώλεια οδόντων προσθίως. ¾ Απώλεια της φατνιακής ακρολοφίας της κάτω γνάθου με απώλεια των οδόντων 44, 43, 42, 41, 31,
13. ¾ Μόνιμη / πλήρης απώλεια του φατνιακού οστού και δοντιών. ¾ Θλαστικό τραύμα παρειάς, οφρύος, άνω άκρων, ρινός και γλώσσας τα οποία συνερράφησαν. ¾ Διατομή τένοντος δεξιού άνω άκρου ο οποίος συνερράφη. ¾ Θλάση και άλγος δεξιού γόνατος. ¾ Κάταγμα ρινικών οστών. ¾ Θολερότητα αριστερού ιγμορείου και ηθμοειδών κυψελών. ¾ Εγκεφαλική διάσειση. ¾ Αδυναμία σύγκλισης των χειλιών. ¾ Δύσμορφες ουλές στο δεξιό φρύδι στην ράχη της ρινός στο κάτω χείλος προς το γένειον αριστερά, στην ρινοχειλική περιοχή δεξιά. ¾ Σιελόρροια ένεκα της απώλειας των δοντιών και της μεσότητας του άνω χείλους. Το στόμα ήταν ανοιχτό, η γλώσσα κρέμετο και εισροφούσε τα σάλια του. ¾ Αδυναμία διατροφής με στερεή τροφή για μεγάλη περίοδο. Υπήρχε επίσης υπολειτουργία στη φώνηση και στη μάσηση. ® Παρέμεινε στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας μέχρι τις 25.2.04 όπου του παρασχέθηκαν οι Α' Βοήθειες και του έγιναν οι ραφές των τραυμάτων και ακολούθως απελύθη. ® Μετά την απόλυσή του από το Νοσοκομείο Λάρνακας ο Ενάγων επισκέφθηκε το γναθοχειρουργό Δρα Παντέλα στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας ο οποίος τον εξέτασε κλινικά και αναφέρθηκε στον τρόπο αποκατάστασης του ελλείμματος του άνω χείλους του Ενάγοντα. Για το θέμα της αποκατάστασης του ελλείμματος του άνω χείλους ο Ενάγων επισκέφθηκε διάφορους γιατρούς ειδικοτήτων όπως πλαστικούς και γναθοχειρουργούς. ® Στις 8.3.04 επισκέφθηκε στη Λευκωσία τον γιατρό Καλογήρου, ειδικό χειρούργο οδοντίατρο - εμφυτευματολόγο ο οποίος του σύστησε να βάλει κινητή προσθετική σιαγόνα ως προσωρινό μέτρο αντιμετώπισης των στοματικών προβλημάτων του επειδή υπήρχε απώλεια δοντιών καθώς και έλλειμμα του άνω χείλους με αποτέλεσμα να τρέχουν τα σάλια του και η γλώσσα του να βγαίνει έξω από το στόμα του. Ο Ενάγων χρειαζόταν αποκατάσταση της ολότητας των δοντιών κάτω γνάθου και διόρθωση των δοντιών της πάνω γνάθου ως, επίσης, και μόνιμη αποκατάσταση της κάτω γνάθου με οδοντικά εμφυτεύματα. ® Ένεκα των ανωτέρω δυσκολευόταν να μιλήσει, να φάει, να πιει και για πολλές ημέρες ήταν με το στόμα ανοιχτό ακόμα και όταν κοιμόταν επειδή δεν έκλεινε το στόμα του. Συνεχώς είχε το χέρι του πάνω από το στόμα του λόγω των κουνουπιών και των μυγών που προσπαθούσαν να μπουν μέσα στο στόμα του. ® Ο Δρ. Καλογήρου όταν τον εξέτασε κλινικά διέγνωσε ότι δεν μπορούσε να βάλει αμέσως εμφυτεύματα επειδή υπήρχε απώλεια της φατνιακής απόφυσης λόγω της απώλειας των δοντιών και έτσι η κινητή σιαγόνα ήταν ένα προσωρινό μέτρο για να κάνει τη ζωή του στο μέτρο του δυνατού υποφερτή. ® Ο Ενάγων είχε συχνές επισκέψεις στο ιατρείο του Δρα Καλογήρου όπου μετά από επεμβάσεις για καθαρισμό των ούλων του και μετά από άλλες θεραπείες του τοποθέτησε κινητή σιαγόνα. Συγκεκριμένα του έγινε χειρουργική αποκατάσταση των ούλων και της φατνιακής απόφυσης στην κάτω γνάθο καθώς και ανασύσταση στα πρόσθια δόντια της άνω γνάθου (11,12). Τοποθετήθηκε στη συνέχεια κινητή προσθετική σιαγόνα προς προσωρινή αποκατάσταση των ελλειπόντων δοντιών της κάτω γνάθου. ® Σχεδόν για 2½ χρόνια ζούσε με την κινητή σιαγόνα με αποτέλεσμα να έχει πολλές δυσκολίες και προβλήματα όπως δυσκολία στην κατανάλωση τροφών, δυσκολία στη μάσηση, αδυναμία συγκράτησης των κινητής σιαγόνας όταν μιλούσε και είχε το αποκρουστικό αίσθημα όλη την ώρα ότι ένα ξένο κινητό πράγμα βρισκόταν μέσα στο στόμα του. ® Καθ΄όλο το χρονικό διάστημα ο Ενάγων παρακολουθείτο στο ιατρείο του Δρα Καλογήρου καθότι έπρεπε να ρυθμίζεται η κινητή προσθετική αποκατάσταση αλλά και να ελέγχεται το μόσχευμα επί του οποίου τοποθετήθηκαν τέσσερα εμφυτεύματα. ® Αφού διευθετήθηκε ραντεβού με τον γναθοπροσωποχειρουργό Δρα Rasse στην Αυστρία σε πανεπιστημιακή κλινική o Ενάγων εξετάστηκε τον Ιούνιο του
14. ® Στις 20.10.04 ο Ενάγων υποβλήθηκε στην πρώτη χειρουργική επέμβαση για σκοπούς αποκατάστασης του ελλείμματος του άνω χείλους από το Δρα Rasse με την μέθοδο «Island-flap». Σ' αυτή χρησιμοποιήθηκε επιδερμίδα και μυς από τη ρινοχειλική πτυχή για επιδιόρθωση της επιδερμίδας και του μυ του χείλους προς αποκατάσταση του ελλείμματος στην μεσότητα του άνω χείλους. ® Στις 14.4.05 όταν ο Ενάγων πήγε στην κλινική για να ελέγξει ο Δρ. Rasse την μετεγχειρητική του κατάσταση μετά την επέμβαση που έγινε στις 20.10.04 και αφού έκανε άλλες διορθωτικές επεμβάσεις που αφορούσαν την πρώτη επέμβαση, ο Ενάγων υπεβλήθη και σε δεύτερη χειρουργική επέμβαση όπου για να επιτευχθεί μεγέθυνση της φατνιακής ακρολοφίας της κάτω γνάθου εκτελέστηκε οστεοτομία τύπου «sandwich» τοποθετώντας οστούν από την λαγόνια ακρολοφία με δύο βίδες 1,5mm. ® Επίσης στις 14.4.05 έγινε μεταμόσχευση επιδερμίδας από τη διανοητική περιοχή (μετωπιαία χώρα) που περιείχε τρίχωμα πάνω από τη μεμβράνη που τοποθετήθηκε για να καλύψει το έλλειμμα του άνω χείλους στην πρώτη εγχείρηση. ® Στις 18.7.07 επισκέφθηκε εκ νέου ο Ενάγων τον Δρα Rasse για να εξετάσει την μετεγχειρητική του κατάσταση και υπό γενική νάρκωση υποβλήθηκε σε τρίτη χειρουργική επέμβαση όπου έγινε διόρθωση του ρινικού διαφράγματος και μεταμοσχεύθηκαν από το κάτω μέρος του πηγουνιού μοσχεύματα που περιείχαν δύο ή τρεις βολβούς τριχώματος στην επιφάνεια της μεμβράνης που τοποθετήθηκε για να καλύψει το έλλειμμα του άνω χείλους στην πρώτη εγχείρηση. ® Στις 10.6.08 μετέβηκε στην κλινική του Δρα Rasse για να εξετάσει τη μετεγχειρητική του κατάσταση και ο Δρ. Rasse, αφού τον εξέτασε, διόρθωσε ορισμένες ατέλειες του άνω χείλους που παρουσιάστηκαν και επίσης μεταμόσχευσε τρίχες από το πηγούνι στο άνω χείλος για να καλύψει ατέλεια ένεκα μερικής αποτυχίας στην προηγούμενη μεταμόσχευση. Πρόκειται για την τέταρτη χειρουργική επέμβαση που διενεργήθηκε από το Δρα Rasse. ® Όλες οι εγχειρήσεις που διενεργήθηκαν από το Δρα Rasse στην Αυστρία έγιναν υπό γενική αναισθησία. ® Στις 5.12.05 επειδή ο Ενάγων είχε έντονους και φριχτούς πόνους για μέρες στο άνω μέρος του δεξιού θώρακά του ο γενικός χειρούργος και ογκολόγος Δρ Θεολογίδης τον εγχείρησε και αφαίρεσε δύο τεμάχια γυαλιού που ήταν κάτω από την ουλή στο θώρακα του και που προήλθε από το επίδικο δυστύχημα. ® Κατά τα μέσα του 2007 και μετά την τρίτη επέμβαση που ο Ενάγων έκανε στην Αυστρία επισκέφθηκε τον Δρα Καλογήρου για να του βάλει τη γέφυρα και τα τέσσερα εμφυτεύματα. Πάνω στο μόσχευμα δηλαδή το λαγώνειο οστούν που μπήκε για να αποκατασταθεί η φατνιακή ακρολοφία της γνάθου του ο Δρ. Καλογήρου έβγαλε τέσσερις τρύπες όπου τοποθέτησε τέσσερα πάσα για να δεχτούν τις βίδες όπου θα έμπαιναν τα εμφυτεύματα. Τοποθετήθηκαν τα τέσσερα εμφυτεύματα καθώς και ακόμα δύο δόντια που ήταν ενσωματωμένα στη γέφυρα. Όλες οι επεμβάσεις έγιναν με τοπική αναισθησία και είχε πολύ πόνο και ταλαιπωρία. ® Στις 22.1.08 έτυχε ενδοδοντικής θεραπείας από το γιατρό Καλογήρου στο δόντι 47 επειδή υπήρχε νέκρωση του δοντιού που προήλθε από το χτύπημα στο δυστύχημα. ® Στις 26.7.04 λόγω ψυχολογικών και σεξουαλικών προβλημάτων που είχε ο Ενάγων από το δυστύχημα επισκέφθηκε τον Δρα Γεωργίου ο οποίος είναι κλινικός ψυχολόγος και κλινικός σεξολόγος και ο οποίος τον εξέτασε και του έδωσε φαρμακευτική αγωγή. Τον εν λόγω γιατρό ο Ενάγων βλέπει ακόμη και μέχρι σήμερα ένεκα των ψυχολογικών και σεξουαλικών προβλημάτων του. ® Από το Μάρτιο του 2007 παρακολουθείτο ο Ενάγων από τον ψυχίατρο Δρα Μικελλίδη ο οποίος διέγνωσε ότι παρουσίαζε σοβαρά συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και κοινωνικής φοβίας και διέγνωσε μετατραυματικό σύνδρομο ένεκα του επίδικου δυστυχήματος και των επιπτώσεων του όπως η παραμόρφωση του προσώπου του κτλ. Του χορήγησε φαρμακευτική αγωγή και η κατάστασή του βελτιώθηκε κάπως, χρειαζόταν, όμως, ακόμη πολύ χρόνο θεραπείας. ® Συνεπεία του επίδικου δυστυχήματος έχουν παραμείνει στον Ενάγοντα οι ακόλουθες μόνιμες σωματικές βλάβες: · Παραμονή ουλής από την αριστερή γωνία του κάτω χείλους μέχρι το κέντρο του κάτω χείλους. · Παραμονή ουλής στο δεξιό φρύδι. · Παραμονή ουλής στη ράχη της ρινός. · Παραμονή ουλής στη ρινοχειλική περιοχή δεξιά. · Παραμονή ουλής στο θώρακα δεξιά. · Μη αισθητική εμφάνιση του άνω χείλους. · Δυσλειτουργία του άνω χείλους επειδή ο μεταμοσχευμένος μυς δεν λειτουργεί όπως ένας φυσιολογικός μυς. Το μεταμοσχευμένο χείλος του δεν λειτουργεί κανονικά εφόσον όταν χαμογελά, κλαίει ή λειτουργεί το στόμα του νιώθει τράβηγμα και στραβώνει το σχήμα του στόματος του. Υπάρχει δυσλειτουργία στην κίνηση του άνω χείλους και φαίνεται στο χαμόγελο ή στις πλάγιες κινήσεις. · Απώλεια ευαισθησίας και αισθητικότητας στο ενδιάμεσο του άνω χείλους. Κάθε πρωί όταν ξυπνά νιώθει έντονο μούδιασμα και φαγούρα και δεν έχει την ίδια ευαισθησία όπως το κανονικό κάτω χείλος του επειδή δεν νιώθει κανονικά τη θερμότητα ή την αίσθηση του παγωμένου. · Μη πλήρης αποκατάσταση της απώλειας του φατνιακού οστού. · Προβλήματα αισθητικά και λειτουργικά του άνω χείλους. · Απώλεια της αίσθησης των φυσικών δοντιών. Μετά από τόσα χρόνια ο Ενάγων έχει έντονο το φόβο όταν μασά σκληρή τροφή και φαγητά λόγω των προσθετικών δοντιών του και ακόμα νοιώθει ότι έχει ένα ξένο αντικείμενο μέσα στο στόμα του εφόσον φαίνονται με γυμνό μάτι οι βίδες της γέφυρας και των εμφυτευμάτων. Μεταξύ των ουλών και των δοντιών υπάρχει κενό το οποίο νιώθει με την άκρη της γλώσσας του και συνεχώς μετά από κάθε γεύμα ή όταν φάει κάτι πρέπει να τα καθαρίζει από τα κατάλοιπα των φαγητών. · Δυσλειτουργία του προσώπου και του στοματογναθικού συστήματος. · Λειτουργικές ανωμαλίες λόγω μη πλήρους αποκατάστασης του άνω χείλους. · Παραμορφωμένο πρόσωπο. · Ψυχιατρικά,ψυχολογικά και σεξουαλικά προβλήματα. Εξακολουθεί να έχει ψυχολογικά προβλήματα και επισκέπτεται ψυχολόγο για να μπορέσει να ξεπεράσει τα προβλήματά του για να μπορέσει να ζήσει μία όσο το δυνατό πιο υποφερτή ζωή. Μέχρι σήμερα αντιμετωπίζει σεξουαλικό πρόβλημα στύσης επειδή λόγω των τραυματισμών του και του παραμορφωμένου προσώπου του, του έχει δημιουργηθεί ψυχολογικό πρόβλημα με το αντίθετο φύλο. ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ Ένα από τα επίδικα θέματα στην παρούσα υπόθεση ήταν η αναγκαιότητα ή μη μετάβασης του Ενάγοντα στο εξωτερικό για τους σκοπούς αποκατάστασης της απώλειας της μεσότητας του άνω χείλους του. Οι μάρτυρες που κάλυψαν αυτό το θέμα είναι ο ίδιος ο Ενάγων (ΜΕ4), ο Δρ. Σαμάρας (ΜΕ1) από πλευράς Ενάγοντα και από πλευράς Υπεράσπισης ο Δρ. Μαντάς (ΜΥ1) και ο Δρ. Καλλής (ΜΥ2). Σε αυτή την ενότητα θα αξιολογήσω και τη μαρτυρία της ΜΥ
15. Επαναλαμβάνω και εδώ τα όσα είχα αναφέρει σε σχέση με τον τρόπο αξιολόγησης των γιατρών μαρτύρων σε άλλη ενότητα της απόφασης ότι σε σχέση με τη μαρτυρία των ΜΥ1 και ΜΥ2 αλλά και του ΜΕ1 - στον οποίο έγινε ήδη αναφορά - εξετάζοντας το επάγγελμα, τα προσόντα τους και την εκπαίδευσή τους έχοντας κατά νου τις αρχές που καθορίζουν πότε ένας μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας, είναι κατάληξή μου ότι οι μάρτυρες αυτοί είναι εμπειρογνώμονες. Κατά συνέπεια η μαρτυρία τους θα προσεγγιστεί με βάση τις αρχές προσέγγισης μάρτυρα εμπειρογνώμονα, όπως ήδη εξηγήσαμε σε άλλο μέρος της απόφασης. Προτού προχωρήσω να αξιολογήσω τη μαρτυρία που έχει προσαφθεί κρίνω σκόπιμο να θέσω το νομικό πλαίσιο που διέπει ένα τέτοιο ζήτημα. Εν πρώτοις επισημαίνεται η πάγια νομολογιακή αρχή ότι ένας Ενάγων δικαιούται όλα τα λογικά έξοδα για τη θεραπεία του. Ταυτόχρονα είναι νομολογημένο ότι μέσα στα πλαίσια της υποχρέωσης ενός Ενάγοντα να μειώσει τη ζημιά του για τη θεραπεία του δεν θα πρέπει να πληρώσει περισσότερα από ό,τι συνιστά λογικό έξοδο για την περίπτωσή του. Βεβαίως να επισημάνουμε ότι η υποχρέωση του θύματος του αστικού αδικήματος προς μετριασμό της ζημιάς δεν βρίσκει έρεισμα στον τομέα της ιατρικής δαπάνης στο βαθμό και έκταση που ανευρίσκει σε άλλους τομείς.[5] Το δικαιολογημένο της αναζήτησης ιατρικής μαρτυρίας και, παρεπόμενα, θεραπείας από το θύμα αστικού αδικήματος εξετάζεται κάτω από πλατειά σκοπιά. Είναι παραδεχτή γενικά η αναζήτηση ιατρικής γνώμης για την κατάσταση της υγείας του θύματος. Το εύλογο της αναζήτησης ιατρικής συμβουλής είναι το κριτήριο για το παραδεχτό της δαπάνης την οποία επωμίζεται ο τραυματισθείς.[6] Με άλλα λόγια το εύλογο της αναζήτησης ιατρικής γνώμης ή υποβολής σε θεραπεία σε χώρα του εξωτερικού εξαρτάται από την τεκμηρίωση της ανάγκης με ιατρική μαρτυρία. Ιατρική θεραπεία περιλαμβανομένης και της υποβολής του ασθενούς σε χειρουργική επέμβαση μπορεί να αναληφθεί και στο εξωτερικό. Το λελογισμένο της δαπάνης είναι το κριτήριο για την ανάκτησή της.[7] Στην υπόθεση Μιχαηλίδης ν. Κακουλλή κ.α.

(1992)1 Α.Α.Δ. 674 το Ανώτατο Δικαστήριο υιοθέτησε την προσέγγιση στην υπόθεση Rubens v. Walker

(1946)S.C. 215, 216 στην οποία το εύλογο της αναζήτησης ιατρικής γνώμης ή υποβολής σε θεραπεία σε χώρα του εξωτερικού εξαρτάται από την τεκμηρίωση της ανάγκης με ιατρική μαρτυρία. Στην υπόθεση εκείνη η διεκδίκηση των εξόδων της ιατρικής θεραπείας στο εξωτερικό απορρίφθηκε με το ακόλουθο σκεπτικό (σελ. 684): «Ο εφεσείων ανάφερε πως έκαμε το ταξίδι στην Αθήνα κατόπιν ιατρικής συμβουλής, αλλά δεν θυμόταν καν το όνομα του γιατρού που τον συμβούλεψε. Πρέπει να υπομνησθεί εδώ ότι κανένας από τους τρεις γιατρούς δεν υποστήριξε την αναγκαιότητα μετάβασης του εφεσείοντα στο εξωτερικό ούτε ανάφερε πως έδωσε τέτοια συμβουλή στον ενάγοντα. Με αυτά τα δεδομένα δεν μπορούσε το πρωτόδικο δικαστήριο να αχθεί στο συμπέρασμα του ότι έπρεπε να του καταβληθούν τα έξοδα του ταξιδιού του στην Ελλάδα.» Στην υπόθεση Μάϊττας ν. Γεωργίου κ.α.

(1998)1 Α.Α.Δ. 1, κρίθηκε ότι η σχετική αξίωση ορθά απορρίφθηκε αφού δεν υπήρχε ιατρική μαρτυρία ή άλλη που να έδειχνε ότι το ταξίδι στο εξωτερικό ήταν αναγκαίο ιατρικά ή έστω χρήσιμο. Στην υπόθεση Φιλίππου κ.α. ν. Παναγή κ.α.

(2000)1 Α.Α.Δ. 1275 μετά από ανάλυση της νομολογίας δεν εγκρίθηκε η δαπάνη αφού δεν είχε τεκμηριωθεί η αναγκαιότητα της επέμβασης που έγινε στο εξωτερικό, ούτε το αποτελεσματικότερο της αποθεραπείας στο εξωτερικό. Αντιθέτως, όπως διαπιστώθηκε, η ιατρική μαρτυρία είχε αποκαλύψει πως η επέμβαση θα μπορούσε να γίνει με την ίδια ευχέρεια και με τον ίδιο βαθμό επιτυχίας στην Κύπρο. Στην υπόθεση Dieti v. Loizides

(1978)1 C.L.R. 233 εξηγήθηκε ότι κριτήριο είναι το εύλογο της δαπάνης κάτω από τις περιστάσεις. Σε εκείνη την υπόθεση εγκρίθηκε ποσό που δαπανήθηκε σε ιδιωτική κλινική ενώ ο Ενάγων δικαιούτο δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στο Γενικό Νοσοκομείο στο οποίο είχε αρχικώς διακομισθεί. Δεν είχε ιατρική συμβουλή για τέτοια επιλογή αλλά θεωρήθηκε ότι η γνήσια ανησυχία του για την τύχη του ποδιού του ενόψει των συνθηκών που επικρατούσαν στο Γενικό Νοσοκομείο ευλόγως δικαιολογούσαν αναζήτηση περίθαλψης στην ιδιωτική κλινική. Στην Γεώργιος Τρύφωνος ν. Σωτηρίου

(2000)1 Α.Α.Δ. 1305 εγκρίθηκε ποσό για έξοδα θεραπείας στο εξωτερικό αφού θεωρήθηκε εύλογο να είχε αναζητηθεί δεύτερη γνώμη και να είχε εξαντληθεί και η παραμικρή πιθανότητα αποκατάστασης της όρασης του Ενάγοντα ή οποιασδήποτε βελτίωσής της. Στην υπόθεση A. Panayides Contracting Ltd. v. Χαραλάμπους

(2004)1 Α.Α.Δ. 416, όπου ο Ενάγων/Εφεσίβλητος είχε υποστεί σοβαρότατους τραυματισμούς ενόψει του ότι δεν υπήρχε στην Κύπρο εξειδικευμένο κέντρο για περιπτώσεις όπως αυτή του Ενάγοντα αφού το Κέντρο Αποκατάστασης Παραπληγικών στο οποίο είχε γίνει αναφορά δεν ήταν εξειδικευμένο στις εγκεφαλικές παθήσεις κρίθηκε ότι ήταν εύλογη η θεραπεία και περίθαλψη που είχε λάβει στο εξωτερικό. Όπως τονίστηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο το μοσοκομείο στην Αγγλία αποτελούσε ένα τέτοιο εξειδικευμένο κέντρο και ότι, εν πάση περιπτώσει, η αναζήτηση ελπίδας ζωής κάποιας ποιότητας στο εξωτερικό, σε κέντρο που ειδικά ασχολείτο με αυτές τις τόσο σοβαρές καταστάσεις, ήταν εύλογη. Αξιολόγηση μαρτυρίας Δρα Σαμάρα (ΜΕ1) Εξετάζοντας εν πρώτοις τη μαρτυρία του ΜΕ1 σε σχέση με το υπό συζήτησιν θέμα διαπίστωσα ότι ο ΜΕ1 προσπάθησε να τονίσει ότι το κέντρο στο οποίο είχε αποστείλει τον Ενάγοντα για σκοπούς αποκατάστασης της απώλειας του χείλους, στην Αυστρία, ήταν εξειδικευμένο και πεπειραμένο ενώ στην αντεξέταση προέκυψε ότι ο ίδιος ουδέποτε είχε επισκεφθεί αυτό το κέντρο και, απλώς, όπως διεφάνη, στηρίχθηκε στα λεγόμενα συμφοιτητή του που είχε κάνει την ειδικότητα του σε αυτό το κέντρο και στη συνέχεια σε συνομιλίες που είχε με το Δρα Rasse. Με άλλα λόγια δεν φάνηκε, τελικά, ότι ο ΜΕ1 ήταν σε θέση ο ίδιος από μόνος του να γνωρίζει για το συγκεκριμένο κέντρο στην Αυστρία όπου είχε αποσταλεί ο Ενάγων, ούτε εξήγησε γιατί μια τέτοια χειρουργική επέμβαση δεν θα μπορούσε να γίνει στην Κύπρο από ειδικό γναθοχειρουργό ή πλαστικό χειρουργό. Η μόνη αναφορά του για το ζήτημα αυτό ήταν ότι δεν υπάρχει στην Κύπρο τέτοιο εξειδικευμένο κέντρο που να ασχολείται με τέτοια προβλήματα χωρίς, όμως, να δίνει οποιεσδήποτε περαιτέρω εξηγήσεις και χωρίς, κυρίως, να εξηγεί γιατί η συγκεκριμένη επέμβαση δεν θα μπορούσε να γίνει από γιατρό ανάλογης ειδικότητας στην Κύπρο ανεξαρτήτως της ύπαρξης ή μη εξειδικευμένου κέντρου στην Κύπρο. Μάλιστα κατά το στάδιο της κύριας εξέτασης παρουσιάστηκε λιγότερο θετικός στο όλο ζήτημα λέγοντας, απλώς, ότι δεν γνωρίζει αν υπάρχει εξειδικευμένο κέντρο στην Κύπρο για τέτοιες επεμβάσεις και σε άλλο σημείο της μαρτυρίας του ανέφερε, απλώς, ότι έχει τη γνώμη ότι δεν μπορεί να γίνει η επέμβαση και συγκεκριμένα μέσω της τεχνικής που ακολούθησε ο Δρα Rasse στην Αυστρία χωρίς, όμως, να αιτιολογεί αυτή του την τοποθέτηση και χωρίς να δίδει οποιαδήποτε περαιτέρω στοιχεία και γεγονότα για να μπορεί να την υποστηρίξει. Έχοντας κατά νου όλα τα πιο πάνω έχω την άποψη ότι δεν προέκυψε ότι ο ΜΕ1 πράγματι γνώριζε για τη δυνατότητα ή μη διενέργειας χειρουργικής επέμβασης για αποκατάσταση το ελλείμματος του άνω χείλους του Ενάγοντα στην Κύπρο. Το μόνο που έπραξε στην προκειμένη περίπτωση ήταν να παραπέμψει τον Ενάγοντα σε συγκεκριμένη κλινική στο εξωτερικό στηριζόμενος σε πληροφορίες που του είχε δώσει συνάδελφος συμφοιτητής του ο οποίος είχε κάνει την ειδικότητα του στην εν λόγω κλινική και χωρίς ο ίδιος ο ΜΥ1 να γνωρίζει από πρώτο χέρι για την κλινική αυτή και το συγκεκριμένο γιατρό. Υπό το φως όλων των πιο πάνω θεωρώ ότι δεν μπορώ να στηριχθώ στη θέση και γνώμη που προσπάθησε να προωθήσει ενώπιον του Δικαστηρίου αναφορικά με την αναγκαιότητα μετάβασης του Ενάγοντα στο εξωτερικό για σκοπούς θεραπείας. Αξιολόγηση μαρτυρίας Ενάγοντα (ΜΕ4) Στην κύρια εξέταση του ο Ενάγων ανάμεσα στα άλλα που κατέθεσε για το υπό εξέταση ζήτημα ήταν και το ότι είχε συμβουλή των γιατρών του στην Κύπρο για να ακολουθήσει τη μέθοδο «Island-flap» για σκοπούς αποκατάστασης του ελλείμματος του άνω χείλους του για την οποία υπήρχε εξειδικευμένη πανεπιστημιακή κλινική στην Αυστρία. Επίσης κατέθεσε ότι επισκέφθηκε αρκετούς γιατρούς πλαστικούς και γναθοχειρουργούς στην Κύπρο και όλοι του είπαν ότι γνώριζαν τη μέθοδο που του έχει πει ο Δρ Παντέλας, δηλαδή την «Abbe Flap» και ότι δεν γνώριζαν άλλη μέθοδο. Σε άλλο σημείο της κύριας εξέτασής του εξηγώντας το πώς μετέβη στην Αυστρία για σκοπούς εγχείρησης ανέφερε ότι προηγήθηκε τυχαία γνωριμία των γονέων του με κάποια κυρία της οποίας η μικρή κόρη είχε πρόβλημα εκ γενετής με τα χείλη της και η οποία είχε εγχειριστεί στην Αυστρία σε εξειδικευμένο κέντρο και την παρακολουθούσε ο Δρ. Σαμάρας (ΜΕ1) με τον οποίο στη συνέχεια οι γονείς του Ενάγοντα και ο ίδιος ήρθαν σε επαφή για να τους βοηθήσει να μεταβούν και αυτοί στην Αυστρία για κλινική εξέταση και γνωμάτευση. Αντεξεταζόμενος ο Ενάγοντας για το υπό εξέταση ζήτημα βασικά εκείνο το οποίο ανέφερε σε διάφορες ερωτήσεις που του υποβλήθηκαν ήταν η γενική και αόριστη θέση ότι κανείς στην Κύπρο δεν του «εγγυήθηκε» την εγχείρηση και ότι ο πλαστικός χειρουργός Μαντάς δεν του έδειξε ότι μπορούσε να του κάνει την επέμβαση στην Κύπρο. Σε άλλο σημείο της αντεξέτασής του επανέλαβε ότι στην Κύπρο οι γιατροί δεν του έδειξαν ότι είχαν ξανακάνει επέμβαση με την τεχνική «Island-flap». Ερωτηθείς συγκεκριμένα για το γιατρό Μαντά ανέφερε ξανά ότι ο γιατρός αυτός θα έπρεπε να του αποδείξει ότι μπορούσε να το κάνει. Αφήνοντας να νοηθεί ότι δεν τον έπεισε. Σε άλλο πάλι σημείο της αντεξέτασης ανέφερε ότι δεν ήλθε κάποιος γιατρός να τους πει για το εξωτερικό και όταν του τέθηκε ότι δεν είχε αναφέρει στο γιατρό Παντέλα του Νοσοκομείου τον γναθοχειρουργό ότι θα πήγαινε ο Ενάγοντας στο εξωτερικό, ο Ενάγων, απλώς, ανέφερε ότι η δεύτερη τεχνική δηλαδή το «Island-flap» δεν διενεργείτο στην Κύπρο. Χωρίς, όμως, να δίδει οποιαδήποτε τεκμηρίωση αυτής του της αναφοράς και από πού προήλθε η όποια πληροφόρηση είχε για το ζήτημα αυτό. Γενικά και αόριστα ισχυρίζετο ότι η επέμβαση στην Αυστρία ήταν πολύ καλύτερη από αυτή που θα του έκαμναν στην Κύπρο οι γιατροί, χωρίς πάλι να εξηγά αυτή του την πεποίθηση και από πού προέρχετο. Εκείνο το οποίο πιστεύω, ότι προέκυψε από τη μαρτυρία του Ενάγοντα και, κυρίως, από τη μαρτυρία που έδωσε κατά την αντεξέταση του ήταν ότι, αφού ο ίδιος δεν είχε πεισθεί από τους γιατρούς στην Κύπρο ότι μπορούσαν να τον εγχειρίσουν για τους σκοπούς αποκατάστασης του άνω χείλους και, αφού πληροφορήθηκε πως μία άλλη ασθενής είχε εγχειριστεί στην Αυστρία από το Δρα Rasse, αποφάσισε να πάει και ο ίδιος ζητώντας για το σκοπό αυτό τη βοήθεια και μεσολάβηση του Δρα Σαμάρα (ΜΕ1). Με άλλα λόγια διαφαίνεται από το σύνολο των όσων κατέθεσε ο Ενάγοντας ότι η μετάβαση του στην Αυστρία για σκοπούς θεραπείας από συγκεκριμένο γιατρό εκεί ήταν το αποτέλεσμα δικής του απόφασης και δικής του επιλογής και όχι αποτέλεσμα ιατρικής συμβουλής. Ο Ενάγων δεν έχει παρουσιάσει ενώπιον του Δικαστηρίου τη μαρτυρία οποιουδήποτε από τους θεράποντες γιατρούς του η οποία να αποδεικνύει ότι δεν θα μπορούσε να τύχει χειρουργικής επέμβασης στην Κύπρο για αντιμετώπιση του προβλήματος που είχε. Η δε αναφορά του στα όσα του είχε πει ο Δρ. Παντέλας του Νοσοκομείου Λευκωσίας δεν υποστηρίζουν με οποιοδήποτε τρόπο τη θέση για αναγκαιότητα μετάβασής του στο εξωτερικό για θεραπεία. Για να το θέσω πιο ξεκάθαρα, επισημαίνω ότι δεν παρουσιάστηκε μαρτυρία οποιουδήποτε γιατρού που να υποστηρίζει την αναγκαιότητα μετάβασης του Ενάγοντα στο εξωτερικό για επέμβαση παρά μόνο η μαρτυρία του Δρα Σαμάρα την οποία ήδη έχουμε αξιολογήσει πιο πάνω. Αντίθετα, όπως θα διαφανεί από την αξιολόγηση της μαρτυρίας των γιατρών που κάλεσε η Υπεράσπιση ήτοι τον Δρα Μαντά (ΜΥ1) και τον Δρα Καλλή (ΜΥ2), η ιατρική μαρτυρία αποκαλύπτει πως θα μπορούσε η συγκεκριμένη επέμβαση για αποκατάσταση του ελλείμματος του άνω χείλους του Ενάγοντα να γίνει με την ίδια ευχέρεια και με τον ίδιο βαθμό επιτυχίας στην Κύπρο. Και τούτο ανεξάρτητα της τεχνικής που θα ακολουθείτο από το γιατρό κατά τη διενέργεια της χειρουργικής επέμβασης. Κατ' ακολουθίαν όλων των πιο πάνω είναι κατάληξή μου ότι ο Ενάγων με τη μαρτυρία του δεν έχει τεκμηριώσει την αναγκαιότητα μετάβασης του στο εξωτερικό για σκοπούς χειρουργικής επέμβασης με αποτέλεσμα να μην δικαιούται τη σχετική αξίωσή του να του επιδικαστεί η δαπάνη που επιβαρύνθηκε για τη μετάβαση του στο εξωτερικό. Αξιολόγηση μαρτυρίας Δρα Ν. Μαντά (ΜΥ1) Εξετάζοντας τη μαρτυρία του ΜΥ1 πλαστικού χειρουργού λέω από την αρχή ότι διέπετο από σαφήνεια και θετικότητα σε όλη τη διάρκεια της εξέτασής του. Ο ΜΥ1 ήταν ξεκάθαρος ότι το συγκεκριμένο πρόβλημα που είχε ο Ενάγων και αφορούσε την αποκατάσταση του ελλείμματος στο άνω χείλος θα μπορούσε κάλλιστα να αντιμετωπιστεί στην Κύπρο μέσω χειρουργικής επέμβασης η οποία θα μπορούσε να διενεργηθεί τόσο από πλαστικό χειρουργό όσο και από γναθοχειρουργό. Έδωσε δε και σχετικές λεπτομέρειες αναφορικά με το κόστος μιας τέτοιας επέμβασης στην Κύπρο κατά τον ουσιώδη χρόνο. Επίσης κατά τη μαρτυρία του ο ΜΥ1 ήταν ξεκάθαρος και σε σχέση και με τη δική του εμπειρία και δυνατότητα να αντιμετωπίσει περιστατικά με έλλειμμα χείλους διευκρινίζοντας ότι η πλειοψηφία των περιστατικών ήταν μετά από χειρουργικά ελλείμματα λόγω αφαίρεσης καρκίνου και ότι τα περιστατικά που ήταν αποτέλεσμα τραυματισμού ήταν λιγότερα τονίζοντας, ωστόσο, ότι εκείνο που είχε σημασία ήταν ότι αφορούσαν και οι δύο περιπτώσεις περίπτωση ελλείμματος χείλους. Ήταν, επίσης, πλήρως κατατοπιστικός σε σχέση με τις μεθόδους που προσφέρονται για αποκατάσταση του ελλείμματος του άνω χείλους δίδοντας για τη συγκεκριμένη περίπτωση τη δική του γνώμη για το ποια από τις δύο μεθόδους θα έπρεπε να είχε επιλεγεί. Κατά την αντεξέταση παρέμεινε σταθερός και συνεπής στη θέση και στη γνώμη που προώθησε ενώπιον του Δικαστηρίου για το συγκεκριμένο ζήτημα που κλήθηκε να καταθέσει και δεν έχω διαπιστώσει να έχει αμφισβητηθεί από την Υπεράσπιση η θέση του ότι η περίπτωση του Ενάγοντα θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί χειρουργικά και στην Κύπρο χωρίς την αναγκαιότητα μετάβασης του στο εξωτερικό. Οι ερωτήσεις που του υπεβλήθηκαν κατά το στάδιο της αντεξέτασης περισσότερο αφορούσαν το κατά πόσον ο Ενάγων ως ασθενής είχε το δικαίωμα να αναζητήσει και δεύτερη ιατρική γνώμη για το οποίο ερώτημα απάντησε καταφατικά όπως, επίσης, και για το ότι ο ασθενής δεν θα μπορούσε να ήταν υπόλογος οποιασδήποτε ευθύνης σε περίπτωση που του διδόταν ιατρική συμβουλή διαφορετική από εκείνη του ΜΥ1. Και γι' αυτό το ερώτημα η απάντηση του ΜΥ1 ήταν καταφατική. Περαιτέρω κατά την αντεξέταση ερωτήθηκε να διευκρινίσει δίδοντας περαιτέρω λεπτομέρειες το συνολικό κόστος της επέμβασης στην Κύπρο για αποκατάσταση του ελλείμματος του χείλους και ο ΜΥ1 έδωσε όλες τις αναγκαίες διευκρινίσεις και λεπτομέρειες. Επαναλαμβάνω. Ο ΜΥ1 ήταν κατηγορηματικός σε όλη τη διάρκεια της εξέτασής του για τη θέση του ότι η αποκατάσταση του ελλείμματος του άνω χείλους θα μπορούσε κάλλιστα να διενεργηθεί στην Κύπρο και τίποτε δεν έχει διαφοροποιήσει αυτή τη θέση κατά τη διάρκεια της αντεξέτασης του. Κατ' ακολουθίαν της πιο πάνω αξιολόγησης αποδέχομαι πλήρως τη μαρτυρία του ΜΥ1 και, συνακόλουθα, τη γνώμη που διατύπωσε. Αξιολόγηση μαρτυρίας Δρα Στ. Καλλή (ΜΥ2) Εξετάζοντας στη συνέχεια τη μαρτυρία του ΜΥ2 στοματογναθοπροσωποχειρουργού διαπίστωσα ότι ήταν και σαφής και θετική σε σχέση με αυτά για τα οποία κλήθηκε να δώσει ενώπιον του Δικαστηρίου τη γνώμη του, δηλαδή, για το κατά πόσον θα μπορούσε στην Κύπρο να διενεργηθεί η εγχείρηση που διενεργήθηκε στην Αυστρία από το Δρα Rasse για την αποκατάσταση του ελλείμματος του άνω χείλους του Ενάγοντα. Ήταν κατηγορηματικός ότι οι δύο τεχνικές που προσφέρονται για σκοπούς αποκατάστασης ελλείμματος χείλους είναι γνωστές και παλαιές μέθοδοι τις οποίες χαρακτήρισε ως μεθόδους ρουτίνας που μπορεί ένας γιατρός είτε της ειδικότητας του πλαστικού χειρουργού,είτε της ειδικότητας του στοματογναθοπροσωποχειρουργού είτε, ακόμα, και της ειδικότητας του ΩΡΛ, αν ο τελευταίος ήταν εκπαιδευμένος, να διενεργήσει στην Κύπρο. Ήταν, επίσης, ξεκάθαρος και σε σχέση με το κόστος μιας τέτοιας χειρουργικής επέμβασης κατά τον ουσιώδη χρόνο. Κατά την αντεξέταση δεν έχω διαπιστώσει κατ' ουσίαν να αμφισβητείται η γνώμη του και η θέση του για τη δυνατότητα διενέργειας στην Κύπρο της επέμβασης που είχε κάνει ο Ενάγων στην Αυστρία παρά μόνον έγινε μία προσπάθεια μέσω διαφόρων ερωτήσεων να τονιστεί η εμπειρία και η πραγματογνωμοσύνη του Δρα Rasse τον οποίον ο ΜΥ2 όπως ανέφερε δεν γνώριζε. Το ίδιο απάντησε και σε σχέση με την πανεπιστημιακή κλινική στην Αυστρία όπου είχε διενεργηθεί η εγχείρηση στον Ενάγοντα. Άλλες ερωτήσεις από την Υπεράσπιση ήταν ζητήματα όπως κατά πόσον ένας ασθενής έχει το δικαίωμα επιλογής του γιατρού του, ερώτημα στο οποίο ο ΜΥ2 έδωσε καταφατική απάντηση όπως, επίσης, και στο κατά πόσον μεταξύ των γιατρών υπάρχουν διαφορετικές γνώμες και διαφωνίες. Και σε αυτό το ερώτημα έδωσε καταφατική απάντηση. Άλλο ερώτημα που του ετέθη για να εκφράσει τη γνώμη του κατά το στάδιο της αντεξέτασης ήταν το κατά πόσον θα μπορούσε να ζητήσει ο ασθενής δεύτερη και τρίτη ιατρική γνώμη και ο ΜΥ1 απάντησε καταφατικά όπως, επίσης, και στο ερώτημα ότι δεν θα μπορούσε να καταλογιστεί εις βάρος του ασθενή το γεγονός ότι έχει επιλέξει μία από δύο προφερόμενες μεθόδους κατόπιν ιατρικής συμβουλής. Ένα άλλο ζήτημα που αποτέλεσε αντικείμενο αντεξέτασης ήταν να δώσει την άποψή του ο ΜΥ2 για τις δύο τεχνικές που προσφέρονται για αποκατάσταση ελλείμματος χείλους και ο ΜΥ2 με απόλυτα διαφωτιστικό και κατατοπιστικό τρόπο αναφέρθηκε σ' αυτές υπογραμμίζοντας τόσο τα μειονεκτήματα όσο και τα πλεονεκτήματα της κάθε μιας από τις δύο. Όλα αυτά όμως που αποτέλεσαν αντικείμενο αντεξέτασης σε καμία περίπτωση δεν έχω διαπιστώσει να επηρεάζουν ή να αμφισβητούν καθ' οιονδήποτε τρόπο τη θέση που διατύπωσε ο ΜΥ2 για τη δυνατότητα διενέργειας εγχείρησης για αποκατάσταση ελλείμματος χείλους στην Κύπρο. Κατ' ακολουθίαν όλων των πιο πάνω κρίνω ότι η μαρτυρία του ΜΥ2 ήταν πλήρως αιτιολογημένη και την αποδέχομαι στο σύνολό της. Αξιολόγηση μαρτυρίας ΜΥ3 Σ' ό,τι αφορά τη μαρτυρία της ΜΥ3 Διοικητικής Λειτουργού στο Υπουργείο Υγείας στον Τομέα Επιδοτούμενων Ασθενών επισημαίνω ότι τα όσα κατέθεσε σε σχέση με το σχέδιο οικονομικής αρωγής για υπηρεσίες υγείας που δεν προσφέρονται στον Δημόσιο Τομέα και τη διαδικασία που ακολουθείται δεν έχουν κατ' ουσίαν αμφισβητηθεί από την πλευρά του Ενάγοντα και εν πάση περιπτώσει η ΜΥ3 κατέθεσε ως ΤΕΚΜΗΡΙΟ 27 Έγγραφο που καταγράφει λεπτομερώς τη διαδικασία που προβλέπεται και τις περιπτώσεις που καλύπτει διευκρινίζοντας αντεξεταζόμενη ότι οι βασικές πρόνοιες του ΤΕΚΜΗΡΙΟΥ 27 το οποίο ισχύει από 17.10.05 είναι οι ίδιες με ό,τι ίσχυε προηγουμένως. Ρωτήθηκε, επίσης, κατά την αντεξέταση και για το ποια χρονική περίοδο η ΜΥ3 είχε σχέση με τέτοια σχέδια και ειδικότερα το 2004 και η ΜΥ3 ξεκαθάρισε το ζήτημα. Επισημαίνω ότι το αν είχε ή όχι σχέση η ΜΥ3 με τα σχέδια Οικονομικής Αρωγής για υπηρεσίες υγείας το 2004 δεν επηρεάζει καθ' οιονδήποτε τρόπο τη μαρτυρία της γιατί ένα τέτοιο γεγονός ουδόλως επηρέαζε τη δυνατότητα της να αναφερθεί στο εν λόγω ζήτημα λαμβάνοντας υπόψη τη θέση και την ιδιότητα της και την πρόσβαση που είχε στα σχετικά έγγραφα και φακέλους του Υπουργείου Υγείας. Από την αντεξέταση της επίσης προέκυψε ότι δεν υπήρχε αίτηση από μέρους του Ενάγοντα για να μεταβεί είτε στον ιδιωτικό τομέα είτε στο εξωτερικό Ως αποτέλεσμα η μαρτυρία της γίνεται αποδεκτή. Κατ' ακολουθίαν της πιο πάνω αξιολόγησης της μαρτυρίας είναι η κατάληξή μου ότι αφενός δεν έχει τεκμηριώσει ο Ενάγων με τη μαρτυρία που προσκόμισε την αναγκαιότητα μετάβασής του στο εξωτερικό για σκοπούς χειρουργικής επέμβασης και θεραπείας και αφετέρου η μαρτυρία που προσκομίστηκε από πλευράς Υπεράσπισης αντίθετα έχει αποκαλύψει πως θα μπορούσε η θεραπεία και χειρουργική επέμβαση για αποκατάσταση του ελλείμματος του άνω χείλους του Ενάγοντα να γίνει με την ίδια ευχέρεια και με τον ίδιο βαθμό επιτυχίας στην Κύπρο ανεξαρτήτως της τεχνικής που θα ακολουθείτο. Ενόψει της πιο πάνω κατάληξής μου η μαρτυρία που προσκομίστηκε μέσω της ΜΥ3 σε σχέση με το σχέδιο οικονομικής αρωγής για υπηρεσίες υγείας που δεν προσφέρονται στο Δημόσιο Τομέα για επιδοτούμενους ασθενείς και η δυνατότητα παραπομπής ασθενή στο εξωτερικό για θεραπεία δεν μπορεί να έχει οποιαδήποτε σημασία. Εν πάση δε περιπτώσει δεν φαίνεται να συνάδει με τους δικογραφημένους ισχυρισμούς των Εναγομένων στην παράγραφο 6 της Υπεράσπισης τους.[8] ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ Το Δικαστήριο είναι επιφορτισμένο με το καθήκον υπολογισμού των γενικών αποζημιώσεων του φυσικού πόνου, της ταλαιπωρίας, της απώλειας των ανέσεων και απολαύσεων της ζωής που υπέστη ο Ενάγων σαν συνέπεια του τραυματισμού του. Οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από τα Δικαστήρια πρέπει να είναι δίκαιες και λογικές. Στόχος είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα. Όπως τονίζεται στην κλασσική, πλέον, πάνω στο ζήτημα απόφαση Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi

(1982)1C.L.R.789: «. To ποσό που επιδικάζεται πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτό. Συνεπώς, η κοινωνική δεοντολογία κατά τον ουσιώδη χρόνο είναι σε κάθε περίπτωση παράγοντας σχετικός προς το έργο μας, ειδικά σε σχέση με μη χρηματική απώλεια. Η χρηματική ζημιά, ως περισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού εξαρτάται λιγότερο από κοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη, στο τέλος της πορείας σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης.» Είναι σταθερή η τάση για ελευθεροποίηση των ποσών που επιδικάζονται ως γενικές αποζημιώσεις η οποία καταλήγει σε αύξηση τους σε σύγκριση με εκείνο που θεωρείτο το μέτρο στο παρελθόν έτσι που να τοποθετείται μεγαλύτερη αξία στον ανθρώπινο πόνο και τις αγωνίες της ανικανότητας[9]. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικότητες, όπως μπορούν να εξακριβωθούν, με γνώμονα και την αγοραστική αξία του χρήματος κατά το χρόνο της επιδίκασης των αποζημιώσεων ως αυτοτελή παράγοντα αλλά και ως συγκριτικό όταν ανατρέχουμε σε υποθέσεις του παρελθόντος στο βαθμό που αυτές σε περιπτώσεις αυτής της φύσεως θα μπορούσε να είναι βοηθητικές[10]. Τελικά, σκοπός των αποζημιώσεων είναι η αποκατάσταση του θύματος του αστικού αδικήματος στη θέση στην οποία εύλογα θα μπορούσε να αναμένεται ότι θα βρισκόταν εάν δεν τραυματιζόταν. Αυτή είναι η βασική αρχή η οποία διέπει τον καθορισμό των αποζημιώσεων στο δίκαιο των αστικών αδικημάτων υπό τον όρο πάντα ότι η ζημιά η οποία αποδίδεται είναι εύλογη μεταξύ τους[11]. Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια της αρχής του stare decisis αλλά παρέχουν καθοδήγηση. Πρέπει, επίσης, να λαμβάνεται υπόψη η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος[12]. Στην υπόθεση Ερωτοκρίτου κ.α. ν. Καραολή

(1998)1Α.Α.Δ.445 επισημαίνεται ότι προηγούμενες αποφάσεις αναφορικά με αποζημιώσεις μόνο ενδεικτική σημασία μπορούν να έχουν γιατί κάθε ειδική περίπτωση διαφέρει ανάλογα με το είδος και την έκταση του τραυματισμού καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε υπόθεσης. Να σημειώσουμε, τέλος, ότι είναι ταυτόχρονα νομολογημένο ότι η αυξητική τάση στις αποζημιώσεις δεν αποτελεί οδικό χάρτη για αιτιολόγηση παροχής αυξανόμενων ποσών σε κάθε περίπτωση.[13] Μελέτησα με προσοχή τα στοιχεία αριθμού υποθέσεων στις οποίες καθορίστηκαν ποσά γενικών αποζημιώσεων για παρόμοιους τραυματισμούς και τα σύγκρινα με αυτά της υπό κρίση περίπτωσης. Άντλησα καθοδήγηση από αριθμό αποφάσεων στις οποίες υπάρχει αναλογία με τη συγκεκριμένη υπόθεση, στην έκταση των κακώσεων και στα επακόλουθα, προβαίνοντας, βέβαια, στις αναγκαίες προσαρμογές και λαμβάνοντας υπόψη ότι κάθε υπόθεση έχει τις ιδιαιτερότητες της και ότι είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν δύο υποθέσεις με τα ίδια ακριβώς στοιχεία[14]. Προχωρώ στη συνέχεια να αναφερθώ σε κάποιες αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου που αφορούν παρόμοιες περιπτώσεις τραυματισμού όπως η υπό εξέταση. Κάποιες από τις αποφάσεις στις οποίες θα αναφερθώ τις επικαλέστηκαν και οι συνήγοροι των διαδίκων κατά το στάδιο των τελικών αγορεύσεων. Στην υπόθεση Μαυροπετρή ν. Λουκά

(1995)1 Α.Α.Δ. 66 ο Ενάγων ηλικίας 19 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος υπέστη σοβαρή εγκεφαλική διάσειση, κάταγμα της άνω και κάτω γνάθου, τραυματισμό του προσώπου και κάταγμα της μεσότητας του αριστερού μηριαίου οστού. Τα αναπνευστικά προβλήματα που παρουσίασε σε συνδυασμό με την ανάγκη αποτροπής εισρόφησης αίματος επέβαλαν τη διενέργεια τραχειοτομής. Για την αντιμετώπιση του κατάγματος υποβλήθηκε σε σειρά εγχειρήσεων. Κάτω από γενική αναισθησία έγινε ανάταξη και στερέωση. Μετεγχειρητικά διαπιστώθηκε παράλυση του περονιακού νεύρου και μόλυνση του οστού με εμφάνιση οστεομυελίτιδος. Δεύτερη επέμβαση έγινε για την αφαίρεση των υλικών οστεοσύνθεσης προς αντιμετώπιση της μόλυνσης του αίματος και αποτροπή επέκτασης της, τρίτη για καθαρισμό του οστού και των μαλακών μορίων και τέταρτη για μεταμόσχευση τμήματος από το λαγώνιο οστούν στην περιοχή του κατάγματος. Η ικανότητα του να κινείται δεν αποκαταστάθηκε. Προέκυψε βράχυνση του αριστερού ποδιού κατά 3 εκ. που επέφερε χωλότητα και περιορίστηκε η ικανότητα κάμψης του αριστερού γόνατος ενώ η χαλαρότητα των συνδέσμων του γόνατος προκάλεσε υπερκινητικότητα της επιγονατίδας και κριγμό εξαιτίας της τριβής του μηριαίου οστού. Οι κακώσεις του Ενάγοντα στο πρόσωπο και την κεφαλή ήταν σοβαρές και επώδυνες και κατέστησαν τη λειτουργία του στόματος αδύνατη. Υποβλήθηκε σε σειρά εγχειρήσεων αλλά απαιτούντο και άλλες που μπορούσαν να γίνουν μόνο στο εξωτερικό. Τα τραύματα και οι ουλές στο πρόσωπο του είχαν προκαλέσει σοβαρή δυσμορφία. Χρειάστηκε να υποστεί πλαστική εγχείρηση του ρινικού διαφράγματος, επέμβαση για βελτίωση της παραμόρφωσης της αριστερής παρειάς και άλλη, διάρκειας έξι ωρών για προσθετική εργασία. Ο κρανιοεγκεφαλικός τραυματισμός του προκαλούσε συχνά πονοκεφάλους, ερεθισμούς, ανησυχία και κόπωση, επιβράδυνση της ψυχογενετικής και εγκεφαλική ατροφία στη μετωπική χώρα αμφίπλευρα. Πρωτόδικα επιδικάσθη στον Ενάγοντα/Εφεσείοντα ποσό ΛΚ8.500 υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων το οποίο κρίθηκε κατ' έφεση ανεπαρκές και αυξήθηκε στο ποσό των ΛΚ40.000. Στην υπόθεση Φωτίου ν. Νεοφύτου κ.α.

(2005)1 Α.Α.Δ. 1511 ο Ενάγων ηλικίας 21 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος υπέστη πολλαπλούς και σοβαρούς τραυματισμούς κυρίως στο πρόσωπο αλλά και στο δεξιό βραχίονα και στη δεξιά ακρωμιοκλειδική άρθρωση. Τα σοβαρότερα τραύματα στο πρόσωπο ήταν το ανοικτό τραύμα στη δεξιά πλευρά, τα κατάγματα του ζυγωματικού τόξου και ζυγωματικού οστού και τα διάφορα κατάγματα και παρεκτοπίσεις της γνάθου δεξιά και αριστερά. Είχε, επίσης, υποστεί αποκοπή του προσωπικού νεύρου στη μετωπιαία χώρα δεξιά, τραυματισμό του ακουστικού πόρου του δεξιού αυτιού καθώς και κάποια ανωμαλία στο δεξιό μάτι. Έγιναν οι ενδεδειγμένες υπό τις περιστάσεις επεμβάσεις σε σχέση με όλα τα τραύματα υπό γενική αναισθησία. Παρέμεινε στον Ενάγοντα ως μόνιμο κατάλοιπο μια ουλή κάτω από το δεξιό μέρος του προσώπου καθώς και ουλή κάτω από το δεξιό στήθος οι οποίες ουλές είναι και οι δύο εμφανείς. Από τη διατομή του μετωπιαίου κλάδου του προσωπικού νεύρου προκλήθηκε δυσλειτουργία με αποτέλεσμα να υπάρχει αδυναμία ρυτίδωσης της δεξιάς πλευράς του μετώπου. Άλλη μόνιμη κατάσταση ήταν η νευροαισθητηριακή βαρηκοΐα από την οποία υπόφερε ο Ενάγων συνεπεία της κάκωσης του έξω ακουστικού πόρου του δεξιού του αυτιού με περαιτέρω συνέπεια να μην μπορεί να εκτεθεί σε δυνατούς θορύβους ή να παθαίνει επιμόλυνση από την υγρασία που μπορούσε να εισέλθει στο αυτί.Υπήρχαν, επίσης, παραμορφώσεις του δεξιού βραχιονίου οστού. Πρωτόδικα επιδικάσθηκε στον Ενάγοντα το ποσό των ΛΚ30.000 υπό μορφή γενιών αποζημιώσεων το οποίο ποσό κατ' έφεση κρίθηκε έκδηλα ανεπαρκές και αυξήθηκε στο ποσό των ΛΚ40.000.- Στην υπόθεση Ιακώβου ν. Παπαδάκη

(2000)1 Α.Α.Δ 2079 ο Εφεσείων ηλικίας 18 χρονών κατά το χρόνο του ατυχήματος υπέστη πολύ σοβαρά εγκαύματα στο πρόσωπο, στα άκρα και στο σώμα από ανάφλεξη σε στρατόπεδο της Εθνικής Φρουράς όπου υπηρετούσε.Τα εγκαύματα καταλάμβαναν περίπου έκταση 40% της επιφάνειας του σώματος του. Υπεβλήθηκε σε διαφορετικές και μακράς διάρκειας επώδυνες θεραπείες και πλαστικές επεμβάσεις τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό. Ανάμεσα στα μόνιμα κατάλοιπα του Εφεσείοντα περιλαμβάνονταν η παραμόρφωση του προσώπου και άλλων μερών του σώματος, περιορισμός της κινητικότητας και λειτουργικότητας των άκρων, μετεγχειρητικές ουλές, απώλεια φυσικής χροιάς του δέρματος, αδυναμία ρινικής αναπνοής, ζημιά στα δόντια, περιορισμό όσφρησης. Οι σωματικές κακώσεις και τα κατάλοιπα τους δημιούργησαν στον Εφεσείοντα ψυχολογικά προβλήματα. Παρουσίαζε έντονα μελαγχολική διάθεση και, συνεχώς, έκανε σκέψεις αυτοκτονίας. Του δόθηκε ψυχολογική στήριξη και αντικαταθλιπτική φαρμακευτική αγωγή. Στην απόφαση του Εφετείου καταγράφεται στις σελίδες 2091-2092 η κατάσταση του Ενάγοντα-Εφεσείοντα όπως είχε διαμορφωθεί ένεκα των μετεγκαυματικών ουλών, μετεγχειρητικών ουλών και χειρουργικών επεμβάσεων ως ακολούθως: «1 ...........................................

1. Απώλεια της φυσικής χροιάς, υφής και ιδιοτήτων του δέρματος σε όλες τις περιοχές που έχουν τοποθετηθεί μοσχεύματα ή έχουν χειρουργηθεί. Αποτέλεσμα ο ασθενής να παρουσιάζει διχρωμία του δέρματος στα διάφορα μέρη του σώματος, απώλεια της ιδιότητας της εφίδρωσης ώστε να υποφέρει στη ζέστη και να προκαλούνται φαινόμενα όπως καύσος, φαγούρα, ξηρότητα και απολέπινση.
2. Η ξηρότητα αυτή και ο συνεχής ερεθισμός του δέρματος προκαλεί ασταθείς ουλές οι οποίες θα έχουν τον συνεχή κίνδυνο της κακοήθους εξαλλαγής των ουλών σε ακανθοκυτταρικά καρκινώματα του δέρματος.
3. Λόγω της απώλειας του φυσιολογικού δέρματος του προσώπου και της κάλυψης με μοσχεύματα, έχουν απολεσθεί οι μιμικές κινήσεις του προσώπου και οι κινήσεις της έκφρασης. Αποτέλεσμα είναι η απώλεια της εκφραστικής ικανότητας του προσώπου και η μη συμμετοχή του δέρματος του προσώπου στην συναισθηματική έκφραση του ασθενούς. Η τοπική κατάσταση προσομοιάζει με 'μάσκα', δηλαδή ο ασθενής φαίνεται σαν να φορά μάσκα πάνω στο πρόσωπο του.
4. Μείωση της λειτουργικότητας των άκρων χειρών λόγω των μετεγκαυματικών ουλών που έχει σαν αποτέλεσμα τον περιορισμό της κινητικότητας σε ένα βαθμό.
5. Αδυναμία ρινικής αναπνοής και χρήση του στόματος για την λειτουργία της αναπνοής. Αυτό δεν επιτρέπει στον ασθενή ιδιαίτερη σωματική άσκηση λόγω της εύκολης κόπωσης η οποία επέρχεται. Ως εκ τούτου, περιορίζεται η δραστηριότητα του που θα παίξει σημαντικό ρόλο στην επιλογή της εργασίας του.
6. Ψυχολογικά προβλήματα ευερεθιστότητας, έντονου θυμού και κατάθλιψης που έχουν σχέση με την καινούργια όψη την οποία παρουσιάζει ο ασθενής λόγω των εγκαυμάτων που υπέστη και τα οποία θα τον ακολουθούν σε όλη του τη ζωή.
7. Μετά τις τελευταίες επεμβάσεις στου ασθενούς, οι οποίες έγιναν στο Bupa Hospital, Norwich, από τον Dr. O' Neil, διεπιστώθη ότι ο ασθενής πάσχει από αιμορραγική κατάσταση η οποία δεν μπορεί να ταυτοποιηθεί. Κατά τη διάρκεια του χειρουργείου παρουσίασε έντονη αιμορραγία όπου κινδύνευσε η ζωή του. Στη συνέχεια έγιναν εξετάσεις για να διαπιστωθούν οι λόγοι της αιμορραγίας, τόσο στο Νοσοκομείο που νοσηλεύθηκε, όσο και στο Λαϊκό Νοσοκομείο Αθηνών, χωρίς να έχει βρεθεί η αιτία. Αυτό το σημείο θα είναι αποτρεπτικό για τις μετέπειτα χειρουργικές του επεμβάσεις.
8. Επίσης κατά τα τελευταία του χειρουργεία, παρουσίασε έντονη δυσκολία ανάνηψης, πιθανώς λόγω των πολλών ναρκώσεων οι οποίες του έχουν χορηγηθεί και χρειάστηκε να νοσηλευτεί μετεγχειρητικά σε Μονάδα Εντατικής Παρακολούθησης μέχρι να ανανήψει. Αυτή η κατάσταση πιθανόν να επιβάλλει την τοπική αναισθησία στις επεμβάσεις που θα ακολουθήσουν, κάτι που θα περιορίζει και το είδος των επεμβάσεων. Πρόγνωση: = Οι ουλές τις οποίες εμφανίζει ο ασθενής θεωρούνται πλέον ότι δεν θα έχουν βελτίωση με φυσική πορεία, παρά μόνο χειρουργικά. = Θα χρειαστούν επί πλέον χειρουργικές επεμβάσεις για την αισθητική και λειτουργική αποκατάσταση των διαφόρων τμημάτων του σώματος του, κάποιες από τις οποίες θα συνεχίζονται σε όλη του την ζωή και θα είναι αποτέλεσμα των ρικνώσεων οι οποίες θα προκύπτουν. = Λόγω των δύο προβλημάτων, της δυσκολίας της ανάνηψης και της αιμορραγικής προδιάθεσης, τίθεται έντονος προβληματισμός κατά πόσο και με ποιούς τρόπους θα μπορούσαν να συνεχίσουν οι χειρουργικές επεμβάσεις. = Η κοινωνική και επαγγελματική ζωή του ασθενούς θα περιορίζεται στα όρια που του επιτρέπει η μετεγκαυματική του κατάσταση. Επαγγελματικά θα εξαρτηθεί από παράγοντες όπως η εύκολη σωματική κόπωση, η στοματική αναπνοή, ο περιορισμός της λειτουργικότητας των άκρων χειρών, η αδυναμία παραμονής στον ήλιο, και η αισθητική του προσώπου." Στην απόφαση του Εφετείου γίνεται, επίσης, αναφορά εκτός από τις σωματικές κακώσεις και στα ψυχολογικά προβλήματα που προκλήθηκαν στον Εφεσείοντα με παραπομπή σε πιστοποιητικό ειδικού νευρολόγου - ψυχίατρου. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα από τις σελίδες 2092-2093: "... Ο πιο πάνω παρακολουθείτο στο Μακάρειο Νοσοκομείο από τις 18.12.93 μέχρι 1.2.93 λόγω σοβαρής Μελαγχολικής αντίδρασης σαν αποτέλεσμα των εγκαυμάτων που παραμόρφωσαν, το πρόσωπο του και άλλα μέρη του σώματος του. Η εικόνα του σώματος και του εαυτού του άλλαξε από την μια στιγμή στην άλλη και ο Κώστας ήταν αδύνατο να δεχτή τον εαυτό του όπως τον έβλεπε και ένιωθε. Παρουσίαζε έντονα μελαγχολική διάθεση και συνεχώς έκανε σκέψεις αυτοκτονίας. Τις πρώτες βδομάδες της παρακολούθησης, αρνείτο να φάει ή να πιεί και συντηρείτο με ορρούς. Κατά διαστήματα έκλαιγε απαρηγόρητα, φώναζε και δεν συνεργαζόταν με τη θεραπεία του ενώ κατά την διάρκεια των συναισθηματικών αυτών κρίσεων σε μερικές περιπτώσεις έβγαζε τον ορρό. Δόθηκε Ψυχολογική υποστήριξη στον ίδιο και την οικογένεια του, καθώς επίσης αντικαταθλιπτική φαρμακευτική αγωγή. Τα πιο πάνω εξ' όσων έμαθα συνεχίζονται μέχρι σήμερα, με θεραπεύοντα Ψυχίατρο τον Δρα Γ. Καραβία. Πρέπει να τονιστεί ότι η Ψυχική κατάσταση του ασθενή είναι έντονα και βαθειά διαταραγμένη. Περιλαμβάνει όχι μόνο μελαγχολικό συναίσθημα και ιδέες και τάσεις αυτοκτονίας αλλά και τραυματική αλλοίωση της εικόνας του εαυτού, που περιλαμβάνει το σωματικό και Ψυχολογικό εγώ, τα όνειρα, τις επιδιώξεις και προσδοκίες του, από τον εαυτό του και τη ζωή. Το γεγονός ότι υποβαλλόταν και υποβάλλεται ακόμα σε συνεχείς χειρουργικές επεμβάσεις, προσθέτει συνεχώς στην αγωνία και το άγχος του. Το γεγονός ότι έχουν παραμείνει ουλές στο πρόσωπο και στο σώμα, που παραμορφώνει τα χαρακτηριστικά του συμβάλλει στην συνέχιση της μελαγχολικής κατάστασης. Η πρόγνωση είναι πτωχή. Προβλέπεται ότι ο Κώστας θα συνεχίσει για πολλά χρόνια να έχει ανάγκη Ψυχολογικής και Ψυχιατρικής στήριξης και βοήθειας ενώ τα ψυχολογικά τραύματα απότοκα του ατυχήματος, θα τον ακολουθούν σε όλη του την ζωή." Για την κατάσταση του Εφεσείοντα έδωσε μαρτυρία και ο ίδιος. Θεωρώ άκρως χαρακτηριστικό και ενδεικτικό της όλης εικόνας της υγείας του Εφεσείοντα το ακόλουθο απόσπασμα από τη μαρτυρία του το οποίο καταγράφεται στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στις σελίδες 2093-2094: «Το στόμα μου δεν μπορεί πλέον να ανοίξει κανονικά. Δεν μπορώ ακόμα ούτε και να γελάσω. Αλλά βέβαια αυτό δεν είναι πρόβλημα, αφού δεν έχω πλέον κανένα λόγο να γελώ ...». Αναφερόμενος κάπου αλλού στην κατάθεση του στην ψυχολογική κατάσταση στην οποία βρισκόταν, ο ενάγων είπε και τα εξής: «Οι πόνοι ήσαν από έντονοι μέχρι και φρικτοί. Αισθανόμουν άοπλος, ανίκανος να αντιδράσω. Πολλές ήταν οι φορές που σκέφτηκα την αυτοκτονία, δεν άντεχα άλλο τους πόνους. Αλλά, ήμουν ανίκανος ακόμα και να αυτοκτονήσω.» Σε σχέση με προβλήματα τα οποία του προκλήθηκαν στην προσπάθεια του να επανακτήσει κάποια επαφή με την κοινωνία, ο ενάγων κατάθεσε και τα εξής χαρακτηριστικά: «.... Όταν βγήκα από το Νοσοκομείο, είδα ότι η κοινωνία δεν ήταν έτοιμη να με δεκτεί, επειδή ήμουν διαφορετικός. Αν μου είχαν μείνει κάποιες δυνάμεις, άρχισα να τις χάνω. Οι συγχωριανοί μου έλεγαν στα παιδιά τους πως αν δεν έτρωγαν όλο το φαί τους θα ερχόταν ο Κώστας να τους φάει. Φορούσα πιεστικές μάσκες στο πρόσωπο, στα χέρια, στα άκρα για περίπου 3 χρόνια . . . . . . . . . . . . . . . . . Στο γήπεδο δεν τολμώ πλέον να πάω. Μια φορά που δοκίμασα, όλοι με έβλεπαν περίεργα. Ένας έλεγε ότι φορούσα μάσκα, κάποιος άλλος προσπάθησε να μου αφαιρέσει το κομμάτι δέρματος από το πρόσωπο, νομίζοντας ότι ήταν μάσκα . . . . . . . . . . . . . . . . . Εσείς εδώ (δηλαδή το Δικαστήριο) έχετε κάποιο επίπεδο. Βλέπετε κάτι το παράξενο, αλλά τουλάχιστον κάνετε ότι δεν βλέπετε. Η κοινωνία είναι όμως πολύ σκληρή . . . . . . . . . . . . . . . . .». Στην πιο πάνω υπόθεση πρωτόδικα επιδικάσθηκε υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων ποσό ΛΚ60.000 το οποίο κατ' έφεση κρίθηκε έκδηλα ανεπαρκές και αυξήθηκε στο ποσό των ΛΚ100.
9. Επισημαίνω ότι η πιο πάνω υπόθεση την οποία επικαλέστηκε ο κος Πουτζιουρής αφορά αρκετά πιο σοβαρή περίπτωση από την περίπτωση στην παρούσα υπόθεση. Στην υπόθεση Ανδρέου ν. Almifalani

(2009)1 A.A.Δ. 608 η Εφεσείουσα ηλικίας 23 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος τραυματίστηκε σε αυτό με αποτέλεσμα να της αφήσει μόνιμες ουλές στην κοιλιακή χώρα. Η μια από αυτές είχε μήκος 17-18 εκ. και ξεκινούσε από το επιγάστριο και έφθανε μέχρι το άνω υπογάστριο. Είχε δε πλάτος 5 χιλιοστά με υπερτροφία στο κεντρικό της μέρος και ήταν χειλοειδής και δύσμορφη. Οι άλλες δύο ήταν μικρές ουλές μήκους 1 εκ. με υπερτροφία. Επίσης είχε και μία άλλη ουλή στην έσω επιφάνεια του αριστερού γόνατος μήκους 6-6½ εκ. με μέγιστο πλάτος 9 χιλιοστά μέχρι 1 εκ. ερυθρή χωρίς υπετροφία. Η Εφεσείουσα είχε παραπονεθεί για κοιλιακό άλγος.Πρωτόδικα της επιδικάσθηκε ποσό ΛΚ25.000 το οποίο κατ΄ έφεση κρίθηκε έκδηλα ανεπαρκές και αυξήθηκε σε €80.000. Παραθέτω πιο κάτω το σκεπτικό του Ανωτάτου Δικαστηρίου όπως καταγράφεται στη σελίδα 614: «Έχοντας υπόψη το εύρημα του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι η εφεσείουσα είναι 23 ετών, το γεγονός ότι είναι ελεύθερη και έχοντας υπόψη τη δυσκολία που η ίδια περιέγραψε στο Δικαστήριο και έγινε δεχτή, ότι αντιμετωπίζει στο να ντυθεί αναλόγως, όπως άλλες κοπέλες της ηλικίας της, ιδιαιτέρως ως προς τη χρησιμοποίηση μαγιώ, σε συνδυασμό με τα συμπτώματα πόνου και δυσφορίας που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει, περιλαμβανομένου του κοιλιακού άλγους βρίσκουμε ότι το ποσό που έχει επιδικαστεί για σκοπούς γενικών αποζημιώσεων είναι χαμηλό. Η αποζημίωση η οποία προσφέρεται πρέπει να είναι εύλογη και δίκαιη με στόχο την αποκατάσταση ενός ενάγοντα σε ένα κοινωνικώς αποδεχτό επίπεδο και όχι την τιμωρία του εναγόμενου (Κουμπαρή v. Χουτρή

(2001)1 Α.Α.Δ. 921). Με γνώμονα τα πιο πάνω βρίσκομε ότι το ποσό των γενικών αποζημιώσεων θα πρέπει να αυξηθεί και αυξάνεται στο ποσό των €80.000,00.» Στην παρούσα υπόθεση το Δικαστήριο ουσιαστικά καλείται να αποζημιώσει ένα νέο άνθρωπο - 18 ετών όταν συνέβηκε το επίδικο δυστύχημα για τον τεράστιο πόνο και ταλαιπωρία που υπέστη στη διάρκεια της καλύτερης ίσως περιόδου της ζωής του.Δεν χωρεί αμφιβολία ότι ο σκοπός της επιδίκασης γενικών αποζημιώσεων προκύπτει από την αναγκαιότητα για ουσιαστική αποκατάσταση διά του ατελούς μέσου των χρημάτων της ανεπανόρθωτα πληγείσας σωματικής ακεραιότητας ενός ανθρώπου. Από την άλλη, ωστόσο, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται και η παράλληλη παράμετρος ότι οι αποζημιώσεις, ανκαι πάντοτε παραμένουν υποκατάστατο, πρέπει να έχουν κάποιο όριο που συναρτάται προς το σύνολο των κοινωνικών και οικονομικών δεδομένων του χώρου και του χρόνου.[15] Με άλλα λόγια αυτή τούτη η ατέλεια του χρήματος ως μέσου για αποκατάσταση δεν πρέπει να επενεργεί προς επαύξηση των αποζημιώσεων. Λαμβάνω υπόψη μου το είδος και τη φύση των κακώσεων που ο Ενάγων υπέστη και το γεγονός ότι από αυτές τις κακώσεις του παρέμειναν σοβαρά κατάλοιπα όπως, μεταξύ άλλων, παραμορφωμένο πρόσωπο και δυσλειτουργία του προσώπου και του στοματογναθικού συστήματος αλλά και επιπλέον σωρεία ψυχολογικών και σεξουαλικών προβλημάτων. Περαιτέρω έχω λάβει υπόψη μου το γεγονός ότι ο Ενάγων υπεβλήθη σε αρκετές χειρουργικές επεμβάσεις υπό πλήρη αναισθησία και ότι για μία περίοδο περίπου τεσσάρων ετών υποβαλλόταν σε εγχειρήσεις που αποσκοπούσαν, κυρίως, στην αποκατάσταση του ελλείμματος του άνω χείλους. Ακόμη σημειώνω ότι υπεβλήθη σε μία διαρκείας θεραπεία προς αντιμετώπιση όλων των ενδοστοματικών προβλημάτων που του είχαν προκληθεί συνεπεία των τραυματισμών του με συχνές επισκέψεις στον οδοντίατρο και αριθμό επεμβάσεων και θεραπειών και ότι για 2½ χρόνια χρησιμοποιούσε κινητή σιαγόνα κάτι που προκαλούσε πολλές δυσκολίες και προβλήματα στην καθημερινότητα του όπως τις αναφέραμε καταγράφοντας τα ευρήματα του Δικαστηρίου. Εξίσου σημαντικά και σοβαρά είναι, και τα λαμβάνω σοβαρά υπόψη, πέραν των σοβαρών σωματικών κακώσεων που υπέστη και των κατάλοιπων που του παρέμειναν, όπως αυτά λεπτομερώς εκτίθενται στα ευρήματα του Δικαστηρίου, και τα ψυχολογικά προβλήματα που του προκλήθηκαν και ήταν απότοκο των τραυματισμών του με αποτέλεσμα σήμερα ο Ενάγων, ένας νέος 24 ετών να έχει χάσει εντελώς την αυτοπεποίθηση και κοινωνικότητα του και, συνεπακόλουθα, να αντιμετωπίζει και σεξουαλικά προβλήματα με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Συνεκτιμώντας λοιπόν όλα τα πιο πάνω και γενικά τον πόνο και την ταλαιπωρία που ο Ενάγων υπέστη συνεπεία του τραυματισμού του κρίνω ότι ένα ποσό της τάξης των €200.000 θα αποτελούσε για την περίπτωση του δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. ΕΙΔΙΚΕΣ ΖΗΜΙΕΣ Όπως ήδη αναφέρθηκε από την αρχή τα ποσά των ειδικών ζημιών αποτέλεσαν αντικείμενο παραδοχής και από τις δύο πλευρές με τη μόνη επιφύλαξη των ποσών εκείνων που αφορούσαν ειδικές ζημιές αναφορικά με τα έξοδα του Ενάγοντα για θεραπεία στο εξωτερικό. Ενόψει της κατάληξης του Δικαστηρίου ότι η μετάβαση του Ενάγοντα στο εξωτερικό για σκοπούς θεραπείας δεν ήταν αναγκαία, ο Ενάγων δικαιούται να του επιδικαστούν τα ακόλουθα ποσά όπως αυτά, επαναλαμβάνω, έχουν συμφωνηθεί: ü Ποσό €15.000 που αφορά τις παραγράφους 17 (α) μέχρι (η) της Έκθεσης Απαίτησης αμφοτέρων συμπεριλαμβανομένων. ü Ποσό €9.000 που αφορά τις παραγράφους 17 (ι) μέχρι (σ) της Έκθεσης Απαίτησης αμφοτέρων συμπεριλαμβανομένων. ü Ποσό €15.000 που αφορά τις παραγράφους 17 (θ)

(1)μέχρι

(15)της Έκθεσης Απαίτησης αμφοτέρων συμπεριλαμβανομένων. Επομένως ο Ενάγων δικαιούται συνολικά στο ποσό των €39.

1. ΤΟΚΟΣ Ο νόμιμος τόκος μέχρι τη σχετικά πρόσφατη τροποποίηση του περί Δικαστηρίων Νόμου, Ν.14/60, ήταν 8%. Με τον τροποποιητικό Νόμο 81(I)/08 ο νόμιμος τόκος μειώθηκε σε 5.5% από 15.10.
2. Ανάλογη τροποποίηση επέφερε και ο τροποποιητικός Νόμος 82(I)/08 στο Άρθρο 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.
3. Το θέμα του καθορισμού του τόκου εμπίπτει εντός των πλαισίων της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου. Εκτενής ανάλυση του θέματος με ειδική αναφορά στην αγγλική νομολογία έγινε στην υπόθεση Φοινικαρίδης ν. Γεωργίου

(1991)1 ΑΑΔ 475. Στην πιο πάνω υπόθεση τονίστηκε, μεταξύ άλλων, ότι ένας παράγοντας που δεν μπορεί να παραγνωριστεί είναι ο τρόπος με τον οποίο προωθείται η αγωγή προς εκδίκαση αφού μια αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της μπορεί να έχει ως επακόλουθο τον περιορισμό της χρονικής έκτασης καθορισμού του τόκου. [16] Στην υπόθεση Καμπούρης ν. Εταιρείας Βιοχρώμ Λτδ

(2005)1 (Β) ΑΔΔ 1246. Στην υπόθεση αυτή ο τόκος επιδικάστηκε από την ημερομηνία καταχώρισης της Τροποποιημένης ΄Εκθεσης Απαίτησης λόγω αδικαιολόγητης καθυστέρησης στην προώθηση της Αγωγής. Από την άλλη, καθυστέρηση δύο και πλέον ετών στην καταχώρηση της ΄Εκθεσης Απαίτησης κρίθηκε ως δικαιολογημένη λόγω της έκτασης και πολλαπλότητας των τραυμάτων του Ενάγοντα[17]. Σχετικές είναι επίσης οι υποθέσεις Θεοφάνους ν. Κουρουκλά

(2006)1(Α)ΑΑΔ 528 όπου ο τόκος επιδικάστηκε από τη μέρα έγερσης του αγώγιμου δικαιώματος, Ευαγγέλου ν. Δημητρίου

(2008)1Α.Α.Δ.248 και Αζόφ ν. Προδρόμου κ.ά.

(2006)1(Α)ΑΑΔ

1. Σε σχέση με τις ειδικές αποζημιώσεις το θέμα τέθηκε ως εξής από το Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου Ι. Κωνσταντινίδη στη Φοινικαρίδης (πιο πάνω) στις σελίδες 494-495: «Το ύψος των ειδικών ζημιών είναι γνωστό κατά το χρόνο της δίκης και ως θέμα αρχής, το ορθό θα ήταν να επιδικάζεται τόκος από την ημερομηνία κατά την οποία ο Ενάγων είχε υποστεί την κάθε ζημιά. Όμως αυτό θα συνεπαγόταν πολυδιάσπαση των ποσών και ενασχόληση με πολλές αριθμητικές πράξεις συνήθως με αντικείμενο μικρά ποσά κάθε φορά. ..................................... Έτσι ευνοήθηκε η προσέγγιση του θέματος πάνω σε γενικές γραμμές και προκρίθηκε ως δίκαιη η επιδίκαση τόκου πάνω στο συνολικό ποσό των ειδικών αποζημιώσεων που επιδικάζονται από την ημέρα της γέννησης του αγώγιμου δικαιώματος ως τη δίκη, μειωμένου όμως κατά το μισό ώστε να αντισταθμιστεί το γεγονός ότι δεν προκύπτει όλη η ζημιά από την αρχή. Τονίζεται πως αυτό μόνο σε συνηθισμένες περιπτώσεις. Δεν αποκλείεται διαφορετική προσέγγιση όταν τα ιδιαίτερα περιστατικά της κάθε υπόθεσης το δικαιολογούν.» Στην υπόθεση Φοινικαρίδης (ανωτέρω) σε σχέση με τις γενικές αποζημιώσεις ο Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Ι. Κωνσταντινίδης, δίδοντας καθοδήγηση σε σχέση με τον τρόπο άσκησης της διακριτικής εξουσίας που έχει το Δικαστήριο, ανέφερε στις σελίδες 495-496 τα εξής σχετικά: «Αποζημιώσεις για πόνο, ταλαιπωρία και απώλεια απολαύσεων ζωής Ο τραυματισμός δεν προκαλεί διά μιας τον πόνο, την ταλαιπωρία και τα υπόλοιπα για τα οποία τελικά αποζημιώνεται ο ενάγων. Κατά τον υπολογισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων, το οποίο ως εκ της φύσης του είναι αδιαίρετο, συνυπολογίζονται όχι μόνο όσα υπέστη ο ενάγων κατά το χρονικό διάστημα από τον τραυματισμό του ως τη δίκη, αλλά, συνήθως, και όσα θα υποφέρει ή θα στερηθεί στο μέλλον. Με αυτά τα βασικά υπόψη, υιοθετήθηκε η μέθοδος της επιδίκασης τόκου πάνω στο συνολικό ποσό των γενικών αποζημιώσεων από την ημέρα κατά την οποία ο Εναγόμενος θα έπρεπε να είχε πληρώσει την αποζημίωση αλλά δεν το έκαμε, δεδομένου ότι είναι μόνο από την ημέρα εκείνη που μπορεί να λεχθεί ότι ο ενάγων στερήθηκε τα χρήματα αυτά. Όπως σημειώνεται στην απόφαση ο χρόνος αυτός θα μπορούσε σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι η ημέρα αποστολής επιστολής πριν από την αγωγή ή το αργότερο ή ημέρα κατά την οποία επιδόθηκε το κλητήριο ένταλμα. Γίνεται ακόμα αναφορά στην ημέρα κατά την οποία καταχωρίστηκε η αγωγή εφόσο και εκείνη την ημερομηνία θα μπορούσε να λεχθεί ότι ο Ενάγοντας στερήθηκε το ποσό της αποζημίωσης. Για σκοπούς γενίκευσης του τρόπου της προσέγγισης θεωρήθηκε πως το ορθό θα ήταν να επιδικάζεται, στην περίπτωση των γενικών αποζημιώσεων, τόκος από την ημερομηνία της επίδοσης του κλητηρίου εντάλματος προκειμένου να έχουν κίνητρο και οι δικηγόροι των εναγόντων να καταχωρούν και να επιδίδουν το κλητήριο ένταλμα χωρίς καθυστέρηση. Τονίζεται πως τα πιο πάνω, ως καθοδήγηση σε σχέση με τρόπο άσκησης διακριτικής εξουσίας, όπως συμβαίνει σε όλες τις παρόμοιες περιπτώσεις, δεν αποτελούν ούτε κανόνα δικαίου ούτε κανόνα πρακτικής έτσι που να αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο. Η ύπαρξη ιδιαίτερων περιστάσεων που δεν θα κατάτασσαν μια υπόθεση στην κατηγορία των συνηθισμένων υποθέσεων του είδους, μπορούν να ληφθούν υπόψη και ενδεχομένως να οδηγήσουν σε κάποια διαφορετική προσέγγιση. Συναφώς, σημειώνουμε πως σ' όλες τις περιπτώσεις είναι δυνατό να διαδραματίσει ρόλο ο τρόπος με το οποίο προωθήθηκε η αγωγή προς εκδίκαση. Στις περιπτώσεις που παρατηρείται αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της αγωγής θα ήταν λανθασμένο να επιδικάζεται τόκος χωρίς να ληφθεί υπόψη η καθυστέρηση αυτή. Για όσο χρόνο διαρκεί η αδικαιολόγητη καθυστέρηση ο ενάγων στερείται α χρήματα στα οποία δικαιούται από δικό του σφάλμα. Στην παρούσα υπόθεση σ' ό,τι αφορά το θέμα του τόκου για τις γενικές αποζημιώσεις δεν διαφεύγει της προσοχής μου ότι η Έκθεση Απαίτησης του Ενάγοντα κατεχωρήθη τέσσερα χρόνια μετά τη γένεση του αγώγιμου δικαιώματος. Ταυτόχρονα, ωστόσο επισημαίνω ότι η έφεση της υπόθεσης και η σοβαρότητα και έκταση των τραυματισμών που ο Ενάγων υπέστη ήταν τέτοια που δικαιολογούσαν την παρέλευση αυτού του χρονικού διαστήματος εφόσον, όπως προέκυψε, ο Ενάγων μέχρι το 2008 υποβάλλετο σε χειρουργικές επεμβάσεις και μεσολάβησε αρκετό χρονικό διάστημα μέχρι να αποκρυσταλλωθεί η κατάσταση της υγείας του. Επισημαίνεται δε ότι οι δικηγόροι του Ενάγοντα μέσω σχετικής αίτησης εξασφάλισαν από το Δικαστήριο σε δύο περιπτώσεις διατάγματα παράτασης χρόνου καταχώρησης της Έκθεση Απαίτησης. Πέραν τούτου δεν έχω διαπιστώσει από το ιστορικό, όπως προκύπτει από το φάκελο του Δικαστηρίου, να έχει επιδειχθεί αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της παρούσας υπόθεσης. Για το σκοπό αυτό έχω εξετάσει την πορεία που ακολούθησε η υπόθεση με σκοπό να διαπιστώσω αν υπήρξε αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθησή της. Δεν διαπιστώνω να υπήρξε δεδομένου ότι η κατάσταση του Ενάγοντα από τραυματισμούς του δεν είχε αποκρυσταλλωθεί αμέσως αλλά ούτε και χειρισμούς από μέρους των συνηγόρων που να δικαιολογούν την εισήγηση των συνηγόρων του Εναγομένου για αδικαιολόγητη καθυστέρηση. Έχοντας κατά νου τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης αφενός και την καθοδήγηση που προκύπτει από τη σχετική επί του θέματος νομολογία στην οποία αναφέρθηκα ανωτέρω αφετέρου, θεωρώ ορθό όπως σ' ό,τι αφορά τις γενικές αποζημιώσις επιδικάσω νόμιμο τόκο από την ημερομηνία επίδοσης του κλητηρίου εντάλματος, ήτοι από .....
2. Σ' ό,τι αφορά τις ειδικές ζημιές θεωρώ ορθό να επιδικάσω τόκο από την ημέρα γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος, δηλαδή από 18.2.04, με βάση τα όσα προσπάθησα να εξηγήσω ανωτέρω. ΚΑΤΑΛΗΞΗ: Κατ' ακολουθίαν όλων των πιο πάνω και τη συμφωνηθείσα κατανομή της ευθύνης ο Ενάγων δικαιούται στο 75% των ποσών που έχουν υπολογισθεί επί πλήρους ευθύνης. Επί πλήρους ευθύνης τα ποσά αυτά ανέρχονται στο συνολικό ποσό των €239.000 και αναλυτικά έχουν ως εξής: (Ι) €200.000 υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων (ΙΙ) €39.000 υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων Εκδίδεται, επομένως, Απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον των Εναγομένων 1 και 2 αλληλεγγύως και κεχωρισμένως για το συνολικό ποσό των €179.
3. Από τα πιο πάνω το ποσό των €150.000 (γενικές αποζημιώσεις) θα φέρει τόκο 8% από 14.2.06 μέχρι 14.10.08 και 5.5% από 15.10.08 μέχρι εξοφλήσεως. Σ' ότι αφορά το ποσό των €29.250 (ειδικές αποζημιώσεις) επιδικάζεται τόκος 4% από 18.2.04 μέχρι 14.10.08 και 2,75% από 15.10.08 μέχρι 21.3.
4. Νοείται ότι το ποσό αυτό θα φέρει τόκο 5,5% από την ημέρα της Απόφασης, δηλαδή από σήμερα (21.3.12) μέχρι εξοφλήσεως. Τα έξοδα της παρούσας αγωγής όπως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή στην ανάλογη κλίμακα και εγκριθούν από το Δικαστήριο επιδικάζονται υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον των Εναγομένων 1 και
5. (Υπ.) ........................ Λένα Δημητριάδου-Ανδρέου, Α.Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφον: Πρωτοκολλητής /ΛΗ [1] Δέστε Evangelou v. Ambizas

(1982)1CLR 41 57 [2] Δέστε Vasillico Cement Work v. Stavrou

(1978)1 CLR 663 και Νικολάου ν. Σταύρου

(1992)1 ΑΑΔ 746. [3] Δέστε Davie v. Edinborough Magistrate

(1953)SC 34, Andreas Anastassiades v. R.

(1977)2 CLR 97, Fourris and another v. R.

(1983)2 CLR 170, Philippou v. Odysseos

(1989)1 CLR 1. [4] Δέστε Joy v. Yeoman

(1981)2 All E.R. 21 η οποία υιοθετήθηκε σε αρκετές υποθέσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου μεταξύ των οποίων και η Αθηνής ν. Δημοκρατίας

(1990)2 ΑΑΔ σελ.47, 62. [5] Δέστε Φιλίππου κ.α. ν. Παναγή

(2000)1 Α.Α.Δ. 1275. [6] Δέστε Αλεξάνδρου ν. Λεβέντη

(1996)1 Α.Α.Δ. 420 και Κωνσταντίνου ν. Φιλίππου

(1991)1 Α.Α.Δ. 1110. [7] Δέστε Φιλίππου κ.α. ν. Παναγή κ.α.

(2000)1 Α.Α.Δ. 1275, 1285. [8] Όπως αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην παρά.6 της Υπεράσπισης: «. οι Εναγόμενοι θα ισχυριστούν κατά τη δικάσιμο ότι ο Ενάγων δεν απαιτείτο να μετέβαινε στο εξωτερικό για θεραπεία καθότι ηδύνατο να τύχει θεραπείας και στην Κύπρο με ασήμαντα έξοδα, όπως είχε διαβεβαιώσεις από τους γιατρούς που επισκέφθηκε στην Κύπρο, με συνέπεια η μετάβαση του στο εξωτερικό να ήταν παντελώς αδικαιολόγηση..» [9] Δέστε Μαυροπετρή ν. Γεωργίου Λουκά

(1995)1 Α.Α.Δ. 66, 74-75. [10] Δέστε Fysko v. Γεωργίου

(1991)1 Α.Α.Δ. 1014, 1029 και A. Panayides Contracting Ltd v. Χαραλάμπους

(2004)1 ΑΑΔ 416. [11] Δέστε Βαρβάρα Χρίστου Μιχαήλ ν. Φίλιος Γ. Συκοπετρίτη Λτδ,

(2000)1 Α.Α.Δ. 1049, Κώστας Ιακώβου ν. Αλέξανδρου Παπαδάκη κ.α.,

(2000)1 Α.Α.Δ. 2079. [12] Δέστε Polykarpou v. Adamou (πιο πάνω) όπου ο Δικαστής Πικής (όπως ήταν τότε) υποδεικνύει: «Previous awards do not give rise to binding precedent in the sense of stare decisis as pointed out in "Tziellas v. The Ship Natalena H"

(1982)1 C.L.R. 807, 820. They offer guidance, especially awards made by Courts of the Republic that reflect the realities of the country and the purchasing power of the Cyprus pound .» Δέστε επίσης G & L Calibers Ltd v. Λεμεσιανού

(2003)1 ΑΑΔ 948. [13] Δέστε Σπύρος Μελάς και Ελένη Λτδ ν. Πολίτη

(2003)1 ΑΑΔ 590. [14] Δέστε Σπύρου ν. Χ. Χαραλάμπους

(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298. [15] Δέστε Τρύφωνος ν. Σωτηρίου

(2000)1 Α.Α.Δ. 1305 και Μαυροπετρή ν. Λουκά

(1995)1 Α.Α.Δ. 66. [16] Δέστε MILLER ROSA MARIA κ.ά. ν. UTE PETEK

(1999)1 ΑΑΔ 2091 και Στεφανή ν. Λαμπή

(1999)1 ΑΑΔ 1849. [17]Φιλίππου κ.ά. ν. Τσολάκη

(2006)1 (Β) ΑΑΔ 1188. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο