Δέσποινας Χριστοδούλου ν. RUDOLF HOFFER, Αρ. Αγωγής: 1321/08, 22/6/2012 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2012:A154 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ Ενώπιον: Στ. Λουκίδου - Βασιλείου, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 1321/08 Μεταξύ: Δέσποινας Χριστοδούλου, Αγ. Παντελεήμωνος 82, Μενεού Εναγούσης -και- RUDOLF HOFFER, Ξενοδοχείο Pernera, Παραλίμνι Εναγομένου Ημερομηνία: 22/6/12 Εμφανίσεις: Για την Ενάγουσα: κα. Ποιητού Για τον Εναγόμενο: κ. Σαββίδης ΑΠΟΦΑΣΗ Με την παρούσα αγωγή η ενάγουσα αξιώνει γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες, απώλεια, ζημιά και έξοδα που έχει υποστεί συνεπεία τροχαίου ατυχήματος που συνέβηκε την 1.6.
- Η ευθύνη για την πρόκληση του δυστυχήματος συμφωνήθηκε από την αρχή ότι βαραίνει εξ ολοκλήρου τον εναγόμενο. Παρέμειναν συνεπώς προς εκδίκαση το θέμα των γενικών και ειδικών αποζημιώσεων. ΜΑΡΤΥΡΙΑ Η πλευρά της ενάγουσας κάλεσε συνολικά τους ακόλουθους πέντε μάρτυρες: Δρ. Μιχάλης Πρωτοπαπάς (ΜΕ1) Δρ. Σέργιος Σεργίου (ΜΕ2) Δρ. Ανδρούλα Αποστολίδου (ΜΕ3) Δέσποινα Χριστοδούλου (ενάγουσα) (ΜΕ4) Δρ. Μερόπη Αχιλλέως (ΜΕ5) Η πλευρά της Υπεράσπισης δεν προσκόμισε μαρτυρία. Από τους μάρτυρες κατατέθηκαν τα ακόλουθα τεκμήρια. Τεκμήριο 1 Ιατρική έκθεση του Δρ. Πρωτοπαπά. Τεκμήριο 2 Σε δέσμη τέσσερις αποδείξεις είσπραξης του συνολικού ποσού των €130 από Δρ. Πρωτοπαπά. Τεκμήριο 3 Χρέωση του Δρ. Πρωτοπαπά για το ποσό των €
- Τεκμήριο 4 Ιατρική έκθεση του Δρ. Σεργίου. Τεκμήριο 5 Απόδειξη είσπραξης του ποσού των €300 από τον Δρ. Σεργίου. Τεκμήριο 6 Ιατρική συνταγή του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας ημερομηνίας 2/6/08 Τεκμήριο 7 Ακτινογραφίες του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας Τεκμήριο 8 Σε δέσμη τρείς αποδείξεις πληρωμής φαρμάκων συνολικού ποσού των €26,
- Τεκμήριο 9 Απόδειξη είσπραξης του ποσού των €34 για την έκδοση του σχεδίου της σκηνής του δυστυχήματος. Τεκμήριο 10 Έντυπο του τμήματος ατυχημάτων και επειγόντων περιστατικών του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας. Τεκμήριο 11 Ιατρικό πιστοποιητικό του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας. Ως ΜΕ1 έδωσε κατάθεση ο ειδικός νευρολόγος Δρ. Πρωτοπαπάς. Με βάση ιατρική έκθεση ημερομηνίας 6/11/09 (τεκμήριο 1) που υιοθέτησε στο Δικαστήριο προέκυψε ότι εξέτασε για πρώτη φορά την ενάγουσα στις 5/12/
- Η ίδια τον πληροφόρησε ότι στις 1/6/08 ενεπλάκη στο επίδικο ατύχημα με αποτέλεσμα να τραυματιστεί στη θωρακική και την αυχενική μοίρα. Έκτοτε υπέφερε από πονοκέφαλο και ζάλη και περισσότερο απασχολείτο από τις ζαλάδες που παρουσίαζε με αίσθημα ναυτίας. Τα συμπτώματα εμφανίζονταν πολλές φορές την ημέρα με αποτέλεσμα να επηρεάζουν την καθημερινότητα της. Κατά τη δεύτερη εξέταση της ενάγουσας διαπίστωσε πιεστικό πόνο στην αυχενική μοίρα χωρίς άλλες αποκλίσεις από τα παθολογικά ευρήματα. Της χορηγήθηκε αρχικά μυοχαλαρωτική θεραπεία με Mycloflex. Στις 22/1/09 επανεξέτασε την ενάγουσα η οποία εξακολουθούσε να έχει παροδικά συμπτώματα ζάλης και πονοκεφάλου. Σύμφωνα με τη διάγνωση του πρόκειται για μετατραυματικό σύνδρομο, μετά από τραυματισμό «εις δίκην μαστιγίου». Η ενάγουσα παρουσίασε κάποια βελτίωση όμως εξακολουθεί να παρουσιάζει κατάλοιπα τα οποία μπορεί να μετατραπούν σε χρόνια. Απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις ανέφερε ότι τα συμπτώματα ζάλης και πονοκεφάλου που παρουσιάζει η ενάγουσα μέχρι σήμερα είναι απότοκο του τραυματισμού των μικρών αυχενικών μυών, τραυματισμός ο οποίος προκαλείται από μια επιτάχυνση ή ένα τράνταγμα του σώματος. Υποστήριξε επίσης ότι το πρόβλημα της ενάγουσας μετατράπηκε σε χρόνιο. Στην αρχή παρουσίαζε τα συμπτώματα πονοκεφάλου και ζάλης καθημερινά στην πορεία όμως μειώθηκαν και τώρα παρουσιάζονται δύο φορές την εβδομάδα. Η ενάγουσα τον επισκέφθηκε συνολικά πέντε φορές, στις 5/12/08, 22/1/09, 24/3/09 και 21/9/
- Εισέπραξε από την ενάγουσα για τις επισκέψεις το συνολικό ποσό των €130 και κατέθεσε προς τούτο τέσσερις αποδείξεις (τεκμήριο 2). Χρέωσε επίσης την ενάγουσα €150 για την ετοιμασία της ιατρικής έκθεσης (τεκμήριο 3). Αντεξεταζόμενος, μεταξύ άλλων ανέφερε ότι εξέτασε την ενάγουσα μόνο κλινικά διότι έκρινε πως δεν υπήρχε συμπτωματολογία που απαιτούσε να διενεργηθούν άλλες ιατρικές εξετάσεις. Απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις ανέφερε ότι τα συμπτώματα ζάλης και πονοκεφάλου που παρουσίαζε η ενάγουσα είναι υποκειμενικά καθώς και ότι η ίδια του ανέφερε ότι αυτά εξακολουθούν ακόμα να παρουσιάζονται δύο φορές την εβδομάδα. Ήταν επίσης η θέση του ότι η ενάγουσα μέχρι σήμερα συνεχίζει να παρουσιάζει πιεστικό πόνο στον αυχένα αλλά όμως σε λιγότερο βαθμό. Ως ΜΕ2 κατέθεσε ο ορθοπεδικός χειρούργος Δρ. Σεργίου. Σύμφωνα με την ιατρική έκθεση του ημερομηνίας 4/11/08 (τεκμήριο 4) που κατέθεσε και υιοθέτησε στο Δικαστήριο, εξέτασε την ενάγουσα στις 21/6/
- Παραπονείτο για ζάλη και κεφαλαλγία και όλες οι κινήσεις του αυχένα ήσαν επώδυνες και περιορισμένες. Παρουσίαζε πόνο στην περιοχή του θώρακα, στο δεξί γόνατο και στη μέση. Χορήγησε στην ενάγουσα φαρμακευτική αγωγή και την επανεξέτασε στις 10/7/08, στις 19/7/08 και στις 25/8/
- Κατά την τελευταία επίσκεψη της, στις 25/8/08, η βελτίωση της κατάστασης της ήταν ικανοποιητική, εξακολουθούσε όμως να παραπονείται για ελαφριά ζάλη. Διάγνωση του ΜΕ2 σύμφωνα με τη ιατρική έκθεση του είναι ότι η ενάγουσα από το ατύχημα έχει υποστεί κάκωση του αυχένα και της κεφαλής, θλάση δεξιού ημιθωρακίου, θλάση οσφύος, διάστρεμμα και θλάση δεξιού γόνατος. Η ζάλη επέμενε για τρείς με τέσσερις μήνες μετά το ατύχημα σιγά-σιγά όμως είχε υποχωρήσει. Απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις ανέφερε ότι τα έντονα ενοχλήματα της ενάγουσας είχαν υποχωρήσει η ζάλη όμως μπορούσε να επανέλθει. Χαρακτήρισε τον τραυματισμό της ενάγουσας βαρύ διάστρεμμα του αυχένα εξ' υπερεκτάσεως. Μετά την σύνταξη του ιατρικού πιστοποιητικού είχε μόνο τηλεφωνική επικοινωνία με την ενάγουσα η οποία του παραπονέθηκε ότι εξακολουθούσε να έχει ζαλάδες και γι' αυτό την παράπεμψε σε νευρολόγο. Ερωτηθείς σχετικά ανέφερε ότι συμφωνεί με το περιεχόμενο του ιατρικού πιστοποιητικού του Δρ. Πρωτοπαπά (ΜΕ1). Αντεξεταζόμενος μεταξύ άλλων, επεξήγησε πως ο τραυματισμός του αυχένα εξ' υπερεκτάσεως γίνεται από απότομη έκταση, ενώ ο τραυματισμός εκ κάμψεως από απότομη κάμψη, λέγοντας πως ο τραυματισμός και στις δύο περιπτώσεις δεν διαφέρει, αλλά εκείνο που διαφέρει είναι ο μηχανισμός του τραυματισμού. Σε σχέση με τα ενοχλήματα της ενάγουσας ανέφερε ότι η ζάλη και η κεφαλαλγία ήσαν υποκειμενικά παράπονα της ίδιας. Το ότι όμως οι κινήσεις του αυχένα ήσαν περιορισμένες αποτελεί αντικειμενικό εύρημα στο οποίο κατέληξε με βάση την κλινική εξέταση στην οποία υπέβαλε την ενάγουσα. Απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις χαρακτήρισε τον τραυματισμό της ενάγουσας κάκωση του αυχένα και ανέφερε ότι η ενάγουσα έχει αποθεραπευτεί πλήρως. Ως ΜΕ3 κατέθεσε η Δρ. Αποστολίδου Γιάπερ γιατρός παθολόγος στα εξωτερικά ιατρεία του Νοσοκομείου Λάρνακας. Κατέθεσε στο Δικαστήριο ιατρική συνταγή (τεκμήριο 6) με βάση την οποία την επόμενη μέρα του δυστυχήματος χορήγησε στην ενάγουσα αντιφλεγμονώδες παυσίπονο και φάρμακο για ζάλη επειδή παραπονείτο για έντονο άλγος στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης και έντονη κεφαλαλγία και ζαλάδες. Αντεξεταζόμενη απαντώντας σε σχετική ερώτηση ανέφερε πως πριν χορηγήσει τα πιο πάνω φάρμακα στην ενάγουσα δεν επικοινώνησε με τον γιατρό που την είχε εξετάσει. Τα χορήγησε τα φάρμακα βασιζόμενη μόνο σε ότι της είχε αναφέρει η ίδια η ενάγουσα. Η ενάγουσα (ΜΕ4) στη γραπτή δήλωση της την οποία υιοθέτησε και κατέθεσε στο Δικαστήριο ανέφερε ότι την 1/6/08 ήταν επιβάτης στο όχημα του συζύγου της το οποίο συγκρούστηκε μετωπικά με το όχημα του εναγόμενου στο δρόμο Λευκωσίας - Λεμεσού. Την ώρα του δυστυχήματος φορούσε ζώνη ασφαλείας. Από το κτύπημα το σώμα της τραντάχθηκε με κατεύθυνση μπροστά-πίσω και αφού κτύπησε το πηγούνι της μπροστά πάνω στο ταμπλώ του αυτοκινήτου ακολούθως το κεφάλι της εκτινάχθηκε απότομα πίσω. Ο θώρακας της πιέστηκε από τη ζώνη ασφαλείας και το δεξί της γόνατο κτύπησε δυνατά στο ταμπλώ του αυτοκινήτου. Μετά το ατύχημα μεταφέρθηκε από τον γιο της στις Πρώτες Βοήθειες του νοσοκομείου. Εκεί ανέφερε στη γιατρό κυρία Αχιλλέως πως είχε εμπλακεί στο ατύχημα και ότι το σώμα της τραντάχθηκε μπροστά-πίσω με αποτέλεσμα να κτυπήσει το στήθος και το πηγούνι της στο ταμπλό του αυτοκινήτου. Είχε πόνο στον αυχένα, το κεφάλι, το θώρακα, στο γόνατο και στη μέση και ένοιωθε ζάλη. Η γιατρός της χορήγησε φάρμακα και της συνέστησε να φορέσει μαλακό αυχενικό κολλάρο και να παραμείνει σε ανάπαυση στο σπίτι. Την επόμενη ημέρα επισκέφθηκε τα εξωτερικά ιατρεία του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας όπου της χορηγήθηκαν φάρμακα από την ΜΕ
- Τρείς εβδομάδες μετά το δυστύχημα, στις 21/6/08 επισκέφθηκε τον Δρ. Σεργίου ο οποίος επίσης της χορήγησε φάρμακα. Τον επισκέφθηκε συνολικά περίπου τέσσερις με πέντε φορές. Τα αρχικά ενοχλήματα που ένοιωθε συνεχίστηκαν για δύο μήνες μετά το ατύχημα. Στη συνέχεια ο πόνος στο θώρακα, στη μέση και στο γόνατο υποχώρησαν όμως η ζάλη, ο πονοκέφαλος και ο πόνος στον αυχένα συνέχισαν να παρουσιάζονται έντονα και καθημερινά για τέσσερις μήνες μετά το ατύχημα. Ακολούθως, μετά τους τέσσερις μήνες μειώθηκαν στις δύο φορές την εβδομάδα. Τα ενοχλήματα συνεχίστηκαν μέχρι το Δεκέμβριο του 2008 και γι' αυτό αναγκάστηκε να επισκεφθεί το νευρολόγο Δρ. Πρωτοπαπά. Του ανέφερε τα ενοχλήματα των ζαλάδων που της προκαλούσαν και ναυτία καθώς και τα ενοχλήματα πονοκεφάλου και πόνου στον αυχένα τα οποία παρουσιάζονταν δύο φορές την εβδομάδα. Ο Δρ. Πρωτοπαπάς της χορήγησε φαρμακευτική αγωγή με την οποία μειώθηκαν κάπως τα ενοχλήματα ζάλης και πονοκεφάλου αλλά μέχρι σήμερα εξακολουθούν να παρουσιάζονται δύο φορές την εβδομάδα. Για τέσσερις μήνες μετά το ατύχημα δεν μπορούσε να ασχοληθεί με τις δουλειές του σπιτιού καθώς και τις υπόλοιπες ασχολίες της. Ακολούθως, μετά δηλαδή την παρέλευση των τεσσάρων μηνών, συνεχίσε να δυσκολεύεται και γι' αυτό στις δουλειές του σπιτιού την βοηθά η αδελφή της. Μέχρι σήμερα δεν μπορεί να ασχοληθεί με το κέντημα και την κηπουρική. Πλήρωσε €300 για ιατρικά έξοδα στον Δρ. Σεργίου, και €130 για ιατρικά έξοδα στον Δρ. Πρωτοπαπά στον οποίο εξακολουθεί να οφείλει ακόμα €
- Αντεξεταζόμενη, σε σχετική ερώτηση, απάντησε ότι στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών όπου εξετάστηκε και από χειρούργο ανέφερε ότι παρουσίαζε πόνο στο κεφάλι, τον αυχένα, το θώρακα και το γόνατο. Την υπέβαλαν σε διάφορες εξετάσεις και της χορήγησαν παυσίπονα φάρμακα. Επίσης της είχαν φορέσει αυχενικό κολλάρο αλλά επειδή ήταν σκληρό της ζήτησαν να αγοράσει η ίδια μαλακό κολλάρο το οποίο αγόρασε και το φόρεσε για ένα μήνα. Ερωτηθείσα σχετικά, απάντησε, πως ο λόγος που αποφάσισε να επισκεφτεί στη συνέχει το Δρ. Σεργίου και όχι τους γιατρούς του νοσοκομείου ήταν επειδή πέρασαν δύο μήνες από το δυστύχημα και συνέχιζε να παρουσιάζει έντονα προβλήματα. Ισχυρίστηκε ότι αγοράζει φάρμακα μέχρι σήμερα αλλά δεν έχει στη κατοχή της τις σχετικές αποδείξεις. Μετά τις επισκέψεις της στο κ. Σεργίου τα ενοχλήματα που ένιωθε μειώθηκαν επειδή όμως συνέχιζε να παρουσιάζει ζαλάδες και ημικρανίες δύο φορές την εβδομάδα αποφάσισε να επισκεφτεί και το Δρ. Πρωτοπαπά. Σε άλλη σχετική ερώτηση απάντησε πως τα φάρμακα για τις ημικρανίες τα αγόραζε από μόνη της χωρίς συνταγή του γιατρού λέγοντας όμως στη συνέχεια ότι για τις ημικρανίες ο Δρ. Πρωτοπαπάς της χορήγησε το φάρμακο mycoflex. Σταμάτησε να παίρνει φάρμακα τον Σεπτέμβριο του 2011 όταν επισκέφτηκε τον Δρ. Πρωτοπαπά για τελευταία φορά. Το φάρμακο mycoflex το αγόρασε πολλές φορές δεν έχει όμως στη κατοχή της τις αποδείξεις πληρωμής. Ο λόγος που επισκέφθηκε ξανά τον Δρ. Πρωτοπαπά τον Σεπτέμβριο του 2011 ήταν επειδή συνέχιζε να παρουσιάζει τα ενοχλήματα ζάλης και πονοκεφάλου. Ως ΜΕ5 κατέθεσε η γιατρός κ. Μερόπη Αχιλλέως γιατρός παθολόγος στο τμήμα Πρώτων Βοηθειών του νοσοκομείου Λάρνακας. Εξέτασε την ενάγουσα στις 1/6/08 μετά το ατύχημα και συμπλήρωσε σχετικό έντυπο του Τμήματος Πρώτων Βοηθειών (τεκμήριο 10). Οι διάφορες ιατρικές εξετάσεις στις οποίες υπέβαλε την ενάγουσα έδειξαν φυσιολογικές. Στη συνέχεια εκτιμήθηκε και από ιατρό χειρούργο ο οποίος επίσης δεν εντόπισε οτιδήποτε. Οι βιοχημικές εξετάσεις έδειξαν αυξημένη γλυκόζη κάτι που οφειλόταν στο γεγονός ότι η ενάγουσα παρουσιάζει διαβήτη. Η ενάγουσα παραπονέθηκε για αυχεναλγία και της συνέστησε να φορέσει αυχενικό κολλάρο. Συνέστησε τη χρήση αυχενικού κολλάρου όχι βασιζόμενη μόνο στο παράπονο της ίδιας αλλά και ένεκα του τρόπου που τραυματίστηκε. Η διάγνωση της ήταν ότι η ενάγουσα είχε υποστεί κάκωση του αυχένα και γι' αυτό της συνέστησε εάν συνέχιζαν τα συμπτώματα να επισκεφθεί τα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου. Ερωτηθείσα σχετικά απάντησε πως κάκωση και θλάση του αυχένα πρόκειται για τον ίδιο τραυματισμό. Οι ακτινολογικές εξετάσεις της ενάγουσας (τεκμήριο 7) έδειξαν φυσιολογικές και δεν υπήρχαν κατάγματα. Η ΜΕ5 αναγνώρισε το τεκμήριο Α προς αναγνώριση, ως το ιατρικό πιστοποιητικό που ετοίμασε για την ενάγουσα και το κατέθεσε στο Δικαστήριο ως τεκμήριο
- Κατά την γνώμη της η θλάση του αυχένα προκλήθηκε από τράνταγμα της ενάγουσας με κίνηση μπρος-πίσω κάτι που υπεδείκνυε και το τραύμα (πρήξιμο) που έφερε η ενάγουσα στο πηγούνι. Στο στάδιο της αντεξέτασης ερωτηθείσα σχετικά, απάντησε πως ο τρόπος που έγινε το δυστύχημα καθώς και το παράπονο της ενάγουσας για αυχεναλγία την οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι είχε υποστεί θλάση του αυχένα. Ανέφερε ότι δεν εντόπισε να είχε υποστεί οποιονδήποτε άλλο τραυματισμό η ενάγουσα και ο χειρούργος που την εξέτασε συμφώνησε με τα δικά της ευρήματα. Σε άλλη ερώτηση ανέφερε ότι στο τμήμα Πρώτων Βοηθειών δεν εκτιμάται ο βαθμός της θλάσης του αυχένα και αυτός είναι και ο λόγος που δίνονται οδηγίες στον ασθενή αν παρουσιάσει πρόβλημα στη συνέχεια να επισκεφθεί τα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου. Ανέφερε ότι ο τραυματισμός στον αυχένα μπορούσε να προκαλέσει για κάποιο χρονικό διάστημα αυχεναλγίες και ζαλάδες, δεν ήταν όμως σε θέση να αναφέρει ποια ήταν η εξέλιξη του τραυματισμού της ενάγουσας. Μετά το πέρας της προσκομισθείσας μαρτυρίας οι δύο πλευρές κατέθεσαν από κοινού ως παραδεκτό γεγονός ότι ο χειρούργος ιατρός του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας Δρ. Λάμπρου εξέτασε την ενάγουσα στο τμήμα Πρώτων Βοηθειών την ημερομηνία του δυστυχήματος και κατέγραψε τα όσα αναφέρονται στην σελίδα 4 του τεκμηρίου
- ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Μέσα από τη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω με προσοχή όλους τους μάρτυρες και θα προχωρήσω στην αξιολόγηση της μαρτυρίας τους με δείκτη μεταξύ άλλων τη λογικότητα της εκδοχής τους, την αμεσότητα και ευθύτητα των απαντήσεων τους και γενικότερα την όλη παρουσία τους στο εδώλιο του μάρτυρα. Αναφορικά με την μαρτυρία των ΜΕ1, ΜΕ2, ΜΕ3 και ΜΕ5 αφού εξέτασα το επάγγελμα τους, την εκπαίδευση που έτυχαν, την πείρα και τα προσόντα τους, έχοντας κατά νου τις αρχές που καθορίζουν το πότε ένας μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας είναι η κατάληξη μου ότι οι μάρτυρες αυτοί είναι εμπειρογνώμονες (Evangelou v. Ambizas
(1982)1 CLR 41). Όπως έχει νομολογηθεί η συμπεριφορά εμπρειρογνώμονα στο εδώλιο είναι όπως και στη περίπτωση κάθε άλλου μάρτυρα, κριτήριο με βάση το οποίο μπορεί να διαγνωστεί η αξιοπιστία του (βλ. Νικολάου v. Σταύρου
(1992)1(Β) Α.Α.Δ. 746). Προσθέτοντας βέβαια ότι είναι γνωστή η αρχή ότι η συμπεριφορά ειδικών μαρτύρων όπως οι γιατροί στο εδώλιο του μάρτυρα δεν είναι τόσο σημαντική για τους σκοπούς εκτιμήσεως της αξιοπιστίας τους, όπως στη περίπτωση ενός μάρτυρας πάνω σε γεγονότα (Αθηνής v. Δημοκρατίας
(1990)2 Α.Α.Δ. σελ. 47,62). Όπως δε έχει συναφώς νομολογηθεί ο εμπειρογνώμονας κατ' εξαίρεση προς το γενικό κανόνα που απαγορεύει την έκφραση γνώμης από μάρτυρα μπορεί να εκφράσει γνώμη αναφορικά με ζητήματα που εμπίπτουν στη σφαίρα της ειδικότητας του (βλ. Vasillico Cement Work v. Stavrou
(1978)1 CLR 663). Σε τέτοια περίπτωση ο εμπειρογνώμονας εφοδιάζει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του έτσι που να μπορέσει το Δικαστήριο να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή αυτών των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία (βλ. Philippou v. Odysseos
(1989)1 CLR 1). Εξετάζοντας τη μαρτυρία του ΜΕ1 διαπίστωσα ότι κατά τη διάρκεια της εξέτασης του αναφέρθηκε σε θέσεις και συμπεράσματα χωρίς να παραθέτει συγκεκριμένους λόγους και την απαραίτητη επιστημονική τεκμηρίωση που να τα υποστηρίζουν. Ξεκινώ από το γεγονός ότι εξέτασε την ενάγουσα για πρώτη φορά έξι μήνες μετά το ατύχημα. Εν τούτοις βασιζόμενος στα όσα του ανέφερε η ίδια, κατέληξε ότι η ενάγουσα από το τραυματισμό της κατά το ατύχημα παρουσίαζε καθημερινά ζαλάδες καθώς και πόνο στον αυχένα. Το συμπέρασμα του αυτό πλην του ότι είναι αυθαίρετο, έρχεται σε αντίφαση και με τα λεγόμενα της ίδιας της ενάγουσας η οποία ανέφερε ότι μετά τους τέσσερις μήνες τα συμπτώματα αυτά μειώθηκαν στις δύο φορές την εβδομάδα. Κυρίως όμως η μαρτυρία του ΜΕ1 καταρρίπτεται και από το περιεχόμενο του ιατρικού πιστοποιητικού του Δρ. Σεργίου (ΜΕ2), σύμφωνα με τον οποίο εξέτασε την ενάγουσα είκοσι μέρες μετά το ατύχημα δηλαδή στις 21/6/08 και στη συνέχεια στις 10/7/08, στις 19/7/08 και στις 25/8/08 όπου αναφέρει ότι η βελτίωση της κατάστασης της ήταν ικανοποιητική και εξακολουθούσε κατά την τελευταία επίσκεψη να παραπονείται μόνο για ελαφριά ζάλη. Αναφέρει επίσης ότι η ζάλη έχει υποχωρήσει στους τρείς με τέσσερις μήνες μετά το ατύχημα. Ακόμη ο Δρ. Σεργίου αναφέρει ότι τα υπόλοιπα ενοχλήματα της ενάγουσας είχαν βελτιωθεί πάρα πολύ και οι πόνοι στον αυχένα είχαν υποχωρήσει, σε αντίφαση με τον ΜΕ1 ο οποίος ισχυρίστηκε ότι η ενάγουσα εξακολουθεί μέχρι σήμερα να παρουσιάζει πόνο στον αυχένα. Ο ΜΕ1 χωρίς να το τεκμηριώσει επιστημονικά και χωρίς να στηριχτεί σε αντικειμενικά ευρήματα ανέφερε αβίαστα ότι θεωρεί πως τα συμπτώματα για τα οποία παραπονείται η ενάγουσα είναι απότοκο του τραυματισμού της από το ατύχημα. Με τον ίδιο ατεκμηρίωτο τρόπο κατέταξε την ενάγουσα στο ποσοστό των ασθενών που το πρόβλημα τους παραμένει χρόνιο μετά από τραυματισμό στον αυχένα σε αντίθεση με άλλους που αποθεραπεύονται σε διάστημα μερικών μηνών. Κάτι βέβαια που επίσης δεν συνάδεια με το περιεχόμενο του ιατρικού πιστοποιητικού του Δρ. Σεργίου. Παράλληλα παρατηρώ ότι κατέληξε στα πιο πάνω συμπεράσματα αναφορικά με την κατάσταση της υγείας της ενάγουσας χωρίς να την υποβάλει σε οποιεσδήποτε περαιτέρω ιατρικές εξετάσεις. Δεν φάνηκε να επεξηγεί πως η εξέταση που υπέβαλε την ενάγουσα οδηγεί στη γνώμη που παράθεσε και συγκεκριμένα ότι πρόκειται για χρόνιο μετατραυματικό σύνδρομο. Με άλλα λόγια δεν παράθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου οποιαδήποτε άλλα κλινικά ευρήματα που να υποστηρίζουν τη γνώμη του παρά μόνο στηρίχθηκε στις αναφορές της ίδιας της ενάγουσας. Δεν μου διαφεύγει, βέβαια, ότι ο ΜΕ1 αναφέρθηκε στην ύπαρξη πιεστικού πόνου στην αυχενική μοίρα για να δικαιολογήσει ότι από την αντίδραση αυτή της ενάγουσας στην πίεση στον αυχένα διαπιστώνεται αν υπάρχει ή όχι πόνος. Ωστόσο είναι αξιοσημείωτο ότι αυτό το κλινικό εύρημα έγινε την δεύτερη φορά που εξέτασε την ενάγουσα και ενώ παράλληλα ο Δρ. Σεργίου αναφέρει στη δική του ιατρική έκθεση ότι οι πόνοι στον αυχένα είχαν υποχωρήσει. Οι εξηγήσεις που προσπάθησε να δώσει ο ΜΕ1 κατά την αντεξέταση του δεν ήσαν πειστικές. Διαπίστωσα ακόμα ότι ενώ στηρίχθηκε στο ιστορικό της ενάγουσας και στα υπόλοιπα ιατρικά πιστοποιητικά που η ίδια του προσκόμισε εντούτοις δεν φάνηκε να έλαβε υπόψη ότι το περιεχόμενο τους βρίσκεται σε πλήρη αντίφαση με τα δικά του συμπεράσματα. Δεν μου διαφεύγει τέλος ότι, σε πολλά σημεία της μαρτυρίας του ανέφερε πως για τα μόνιμα ενοχλήματα για τα οποία παραπονείται η ενάγουσα βασίστηκε μόνο στα όσα του ανέφερε η ίδια. Η γενική κατάληξη μου σε σχέση με τη μαρτυρία του ΜΕ1, όπως προσπάθησα να την παραθέσω πιο πάνω αλλά και που είναι πλήρως καταγραμμένη στα πρακτικά, είναι ότι ο μάρτυρας αυτός προώθησε θέσεις και τοποθετήσεις που δεν ήταν αρκούντως τεκμηριωμένες, ούτε και σαφείς για να μπορεί το Δικαστήριο να κρίνει την ορθότητα τους. Επιπρόσθετα οι θέσεις και τοποθετήσεις του σε πολλά σημεία βρίσκονται σε αντίφαση και με την υπόλοιπη μαρτυρία που παρουσίασε η ενάγουσα. Υπό το φως όλων των πιο πάνω δεν αποδέχομαι τη μαρτυρία του. Ο ΜΕ2 βρίσκω ότι μετέφερε μερικώς την πραγματική κατάσταση της ενάγουσας σε σχέση με τον τραυματισμό της κατά το ατύχημα. Αποδέχομαι από την μαρτυρία του ότι όταν εξέτασε για πρώτη φορά την ενάγουσα στις 21/6/08 από την κλινική εξέταση που την υπέβαλε διαπίστωσε ότι όλες οι κινήσεις του αυχένα της ήσαν επώδυνες και περιορισμένες. Αποδέχομαι επίσης ότι η εναγόμενη παραπονείτο για ζάλη και κεφαλαλγία και ότι τούτο ήταν συνέπεια της κάκωσης που παρουσίαζε στον αυχένα. Τα πιο πάνω συνάδουν και με τη μαρτυρία της ΜΕ5 που εξέτασε την ενάγουσα στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών αμέσως μετά το ατύχημα. Αποδέχομαι επίσης ότι παρουσίαζε πόνο στην περιοχή του θώρακα. Αυτό προκύπτει από την μαρτυρία της ίδιας της ενάγουσας αλλά συνάδει και με τη μαρτυρία της ΜΕ5 η οποία στο ιατρικό πιστοποιητικό (τεκμήριο 11) αναφέρει ότι η ενάγουσα κτύπησε στο θώρακα. Δεν αποδέχομαι όμως ότι η ενάγουσα παρουσίαζε κάκωση κεφαλής, θλάση οσφύος, διάστρεμμα και θλάση δεξιού γόνατος. Ο ΜΕ2 δεν υποστήριξε επιστημονικά τη διάγνωση του για τους τραυματισμούς αυτούς οι οποίοι δεν διαγνώσθηκαν κατά την εξέταση της ενάγουσας στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών, αλλά ούτε και η ίδια ανέφερε τέτοιους τραυματισμούς όταν την επομένη ημέρα επισκέφθηκε τα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου. Αντίθετα η ΜΕ5 ανέφερε ότι δεν εντόπισε άλλους τραυματισμούς στην ενάγουσα. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ενάγουσα όταν επισκέφθηκε τον Δρ. Πρωτοπαπά αναφέρθηκε μόνο σε τραυματισμό στον αυχένα και τη περιοχή του θώρακα. Αποδέχομαι επίσης από τη μαρτυρία του ΜΕ2 ότι η κατάσταση της ενάγουσας βελτιώθηκε ικανοποιητικά και κατά την τελευταία επίσκεψη της στις 25/8/08 εξακολουθούσε να παραπονείται μόνο για ελαφριά ζάλη. Τα υπόλοιπα που προσπάθησε να υποστηρίξει ο ΜΕ2 δεν έχουν τεκμηριωθεί επιστημονικά. Η θέση του ότι η ζάλη συνέχισε για 3-4 μήνες δεν υποστηρίζεται από οποιοδήποτε δικό του εύρημα αφού η τελευταία φορά που εξέτασε την ενάγουσα ήταν στις 25/8/08 και κατά την κυρίως εξέταση του ανέφερε πως παρακολουθούσε την ενάγουσα μέχρι την αποθεραπεία της. Για να δικαιολογήσει ότι μέχρι σήμερα η ενάγουσα παρουσιάζει ζάλη κάτι που έρχεται σε αντίφαση με την υπόλοιπη μαρτυρία του καθώς και την ιατρική έκθεση του ημερομηνίας 4/11/08, ανέφερε με ασαφή και αόριστο τρόπο τα ακόλουθα τα οποία κρίνω σκόπιμο να παραθέσω αυτολεξεί: «Τα έντονα ενοχλήματα υποχώρησαν αλλά η ζάλη μπορούσε να επανέλθει αλλά δεν θα δημιουργήσει περαιτέρω προβλήματα στον ασθενή μελλοντικά δηλαδή άλλα προβλήματα τα οποία να μην έχουν σχέση με τη ζάλη.» Στη συνέχεια, προσπάθησε να πείσει, χωρίς βέβαια με επιτυχία, ότι καταγράφοντας στην ιατρική έκθεση του ότι τα συμπτώματα της ζάλης είχαν υποχωρήσει εννοούσε ότι είχε υποχωρήσει η ένταση τους. Παρατηρώ επίσης ότι ο ΜΕ2, χωρίς δισταγμό και χωρίς να έχει εξετάσει την ενάγουσα μετά τις 25/8/08 συμφώνησε με το περιεχόμενο του ιατρικού πιστοποιητικού του Δρ. Πρωτοπαπά και τη γνωμάτευση του ότι η ενάγουσα συνεχίζει να έχει ενοχλήματα μέχρι σήμερα. Η θέση του ότι η κάκωση του αυχένα ήταν βαρύ διάστρεμμα επίσης δεν έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά. Είναι δε αξιοσημείωτο, ότι, ενώ δεν το αναφέρει στην ιατρική έκθεση του, εν τούτοις, ισχυρίστηκε ότι εξέτασε την ενάγουσα δέκα μέρες πριν από την σύνταξη της. Η ΜΕ3 μου έκανε καλή εντύπωση σαν μάρτυρας και αποδέχομαι την μαρτυρία της. Η μάρτυρας αυτή απλά αναφέρθηκε στα φάρμακα που χορήγησε στην ενάγουσα με βάση τα παράπονα της ίδιας για τα ενοχλήματα που παρουσίαζε. Συγκεκριμένα χορήγησε στην ενάγουσα αντιφλεγμονώδες παυσίπονο διότι παραπονείτο για άλγος στην αυχενική μοίρα καθώς και φάρμακο για τη ζάλη. Αξιολογώντας την μαρτυρία της ενάγουσας (ΜΕ4) διαπίστωσα ότι στην περιγραφή τόσο του τραυματισμού της όσο και των συμπτωμάτων της μετά τον τραυματισμό της στο επίδικο ατύχημα ήταν υπερβολική. Εμφανής ήταν η προσπάθεια της να δείξει ότι, ένεκα του επίδικου ατυχήματος, έχει υποστεί σοβαρό τραυματισμό που της άφησε μόνιμα κατάλοιπα τα οποία επηρεάζουν την καθημερινότητα της ζωής της. Ανέφερε ότι μέχρι και σήμερα παρουσιάζει ζαλάδες, κάτι που απέδωσε στον τραυματισμό της κατά το επίδικο δυστύχημα. Το μέρος της ιατρικής μαρτυρίας που έγινε αποδεκτό, δεν συνάδει με την περιγραφή που έδωσε η ίδια για την κατάσταση της υγείας της σε σχέση με το τραυματισμό της κατά το επίδικο ατύχημα. Αναφέρομαι ειδικότερα στη μαρτυρία του Δρ. Σεργίου (ΜΕ2) και της Δρ. Μερόπης Αχιλλέως (ΜΕ5) που θα αξιολογηθεί πιο κάτω. Επίσης η ΜΕ3 που της χορήγησε φάρμακα ανέφερε ότι η ενάγουσα παραπονέθηκε μόνο για πόνο στον αυχένα, κεφαλαλγία και ζάλη. Επισημαίνω επίσης ότι από τη μαρτυρία της ΜΕ5 που εξέτασε την ενάγουσα αμέσως μετά το δυστύχημα καθώς και το ιατρικό πιστοποιητικό (τεκμήριο 11) δεν προκύπτει ότι η ενάγουσα έφερε άλλο τραυματισμό πέραν του τραυματισμού στον αυχένα, τη περιοχή του θώρακα και το φούσκωμα στο πηγούνι. Η ενάγουσα ουδέποτε αναφέρθηκε προηγουμένως σε τραυματισμούς στο γόνατο, το κεφάλι και τη μέση, παρά μόνο είκοσι μέρες μετά το ατύχημα που επισκέφθηκε το Δρ. Σεργίου. Μετέωρος επίσης παρέμεινε ο ισχυρισμός της ότι φόρεσε αυχενικό κολλάρο για ένα μήνα δεδομένου και του ότι δεν αναφέρθηκε από τον ορθοπεδικό Δρ. Σεργίου οτιδήποτε για το ζήτημα αυτό. Ο ισχυρισμός της ενάγουσας ότι τα ενοχλήματα της συνέχιζαν καθημερινά να είναι έντονα για δύο μήνες μετά το ατύχημα έρχονται σε αντίφαση με το περιεχόμενο του ιατρικού πιστοποιητικού του Δρ. Σεργίου όπου αναφέρει ότι τις επόμενες φορές που εξέτασε την ενάγουσα διαπίστωσε σημαντική βελτίωση της κατάστασης της και στις 25/8/08 εξακολουθούσε να παραπονείται μόνο για ελαφριά ζάλη. Επίσης η ενάγουσα δεν με έπεισε ότι έλεγε την αλήθεια λέγοντας πως τέσσερις μήνες μετά από το ατύχημα τα συμπτώματα ζάλης εξακολούθησαν και εξακολουθούν μέχρι σήμερα να παρουσιάζονται δύο φορές την εβδομάδα. Στο σημείο αυτό επανέρχομαι στο ιατρικό πιστοποιητικό του Δρ. Σεργίου σύμφωνα με το οποίο στις 25/8/08 η ενάγουσα παραπονείτο μόνο για ελαφριά ζάλη η οποία υποχώρησε στους 3-4 μήνες μετά το ατύχημα. Το παράπονο της ενάγουσας για μόνιμα κατάλοιπα δεν υποστηρίζεται από την ιατρική μαρτυρία που έχει γίνει αποδεκτή, αλλά ούτε και η ίδια έχει πείσει το Δικαστήριο ότι αυτό συμβαίνει στην πραγματικότητα. Είναι δε αξιοσημείωτο πως η τελευταία επίσκεψη της στο Δρ. Σεργίου έγινε στις 25/8/08 και έκτοτε χρειάστηκε ξανά να επισκεφθεί γιατρό και συγκεκριμένα τον Δρ. Πρωτοπαπά στις 5/12/08. Επίσης αξιοσημείωτο είναι ότι η ενάγουσα από την τελευταία επίσκεψη της στον Δρ. Πρωτοπαπά στις 22/1/09 δεν χρειάστηκε να τον επισκεφθεί ξανά παρά μόνο τον Σεπτέμβριο του 2011 πριν δηλαδή την έναρξη της εκδίκασης της υπόθεσης. Ο ισχυρισμός της ότι έχει αγοράσει και εξακολουθεί να αγοράζει φάρμακα, έρχεται σε αντίφαση με τον ισχυρισμό της ότι μετά την τελευταία επίσκεψη της στο Δρ. Πρωτοπαπά έπαψε να αγοράζει φάρμακα. Αποδέχομαι ωστόσο, ότι η ενάγουσα για περίπου δύο μήνες μετά το ατύχημα είχε συμπτώματα πόνου στον αυχένα, κεφαλαλγία και ζάλη για τα οποία χρειάστηκε θεραπεία με φάρμακα. Αποδέχομαι επίσης ότι κατά το ατύχημα τραυματίστηκε στον θώρακα κάτι που αναφέρεται και στο ιατρικό πιστοποιητικό του νοσοκομείου (τεκμήριο 11) χωρίς βέβαια να παραγνωρίζω ότι δεν διευκρινίστηκε τελικά πως ακριβώς προκλήθηκε ο τραυματισμός αυτός, αφού η ίδια η ενάγουσα κατά τη μαρτυρία της ανέφερε ότι τραυματίστηκε στο θώρακα από την πίεση που είχε υποστεί από τη ζώνη ασφαλείας που φορούσε, ενώ στο (τεκμήριο 11) αναφέρεται ότι κτύπησε με το θώρακα στο ταμπλώ του αυτοκινήτου. Αξιολογώντας τη μαρτυρία της ΜΕ5 διαπίστωσα ότι μετέφερε με αντικειμενικό και θετικό τρόπο τις διαπιστώσεις και ευρήματα της αναφορικά με την κατάσταση της υγείας της ενάγουσας όταν την εξέτασε αμέσως μετά το δυστύχημα. Κατά την κλινική εξέταση της ενάγουσας είχε διαπιστώσει κάκωση του αυχένα. Έλαβε υπόψη τα υποκειμενικά παράπονα της ενάγουσας αλλά παράλληλα και τον τρόπο που έγινε το δυστύχημα καθώς και το γεγονός ότι η ενάγουσα παρουσίαζε φούσκωμα στο πηγούνι. Οι διαπιστώσεις και τα ευρήματα της ουσιαστικά δεν αμφισβητήθηκαν από την υπεράσπιση. Κατά τη μαρτυρία της η ΜΕ5 ήταν σταθερή και συνεπής και απάντησε με αμεσότητα όλες τις ερωτήσεις που της υποβλήθηκαν χωρίς να περιπέσει σε αντιφάσεις. Ανέφερε με καθαρότητα πως δεν είναι μέσα στα πλαίσια της ειδικότητας της να χαρακτηρίσει το μέγεθος της κάκωσης του αυχένα που είχε υποστεί η ενάγουσα καθώς και ότι δεν μπορούσε να αναφερθεί στην εξέλιξη του τραυματισμού της και πόσο παρατάθηκαν τα ενοχλήματα που παρουσίαζε. Κατ' ακολουθία της πιο πάνω αξιολόγησης αποδέχομαι τη μαρτυρία της ΜΕ5 σε ότι αφορά τη διάγνωση που έκανε σε σχέση με τον τραυματισμό της ενάγουσας όταν την εξέτασε στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών αμέσως μετά το ατύχημα. ΕΥΡΗΜΑΤΑ Δεδομένης της πιο πάνω αξιολόγησης καταλήγω στα ακόλουθα ευρήματα: Η ενάγουσα την 1/6/08 ενεπλάκη σε δυστύχημα για το οποίο ευθύνεται αποκλειστικά ο εναγόμενος. Την ίδια ημέρα μεταφέρθηκε στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας όπου υποβλήθηκε σε εξετάσεις. Ο ακτινολογικός έλεγχος δεν έδειξε παθολογικά ευρήματα. Διαγνώστηκε κάκωση του αυχένα, τραυματισμός στη περιοχή του θώρακα και φούσκωμα στο πηγούνι. Την επόμενη ημέρα επισκέφθηκε τα εξωτερικά ιατρεία του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας όπου παραπονέθηκε για πόνο στον αυχένα, κεφαλαλγία και ζάλη. Της χορηγήθηκε φαρμακευτική αγωγή. Στις 21/6/08 επισκέφθηκε τον ορθοπεδικό Δρ. Σεργίου ο οποίος διέγνωσε κάκωση του αυχένα με τις κινήσεις αυτού να είναι επώδυνες και περιορισμένες. Παρουσίαζε ζάλη και κεφαλαλγία. Της χορηγήθηκε φαρμακευτική αγωγή. Εξετάστηκε εκ νέου από τον Δρ. Σεργίου στις 19/7/08, στις 1/7/08 και στις 25/8/08. Κατά τη τελευταία εξέταση η βελτίωση της κατάστασης της ήταν ικανοποιητική, εξακολουθούσε όμως να παραπονείται για ελαφριά ζάλη. Τα συμπτώματα ζάλης διήρκησαν για δύο με τρείς μήνες περίπου μετά το ατύχημα. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ Το Δικαστήριο είναι επιφορτισμένο με το καθήκον υπολογισμού των γενικών αποζημιώσεων του φυσικού πόνου, της ταλαιπωρίας, της απώλειας των ανέσεων και απολαύσεων της ζωής που υπέστη ο Ενάγων σαν συνέπεια του τραυματισμού του. Οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από τα Δικαστήρια πρέπει να είναι δίκαιες και λογικές. Στόχος είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα. Όπως τονίζεται στην κλασσική πλέον πάνω στο ζήτημα απόφαση Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 C.L.R. 789: ".. Το ποσό που επιδικάζεται πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτό. Συνεπώς, η κοινωνική δεοντολογία κατά τον ουσιώδη χρόνο είναι σε κάθε περίπτωση παράγοντας σχετικός προς το έργο μας, ειδικά σε σχέση με τη χρηματική απώλεια. Η χρηματική ζημιά, ως περισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού εξαρτάται λιγότερο από κοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη, στο τέλος της πορείας σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης.» Είναι σταθερή η τάση για ελευθεροποίηση των ποσών που επιδικάζονται ως γενικές αποζημιώσεις η οποία καταλήγει σε αύξηση τους σε σύγκριση με εκείνο που θεωρείτο το μέτρο στο παρελθόν έτσι που να τοποθετείται μεγαλύτερη αξία στον ανθρώπινο πόνο και τις αγωνίες της ανικανότητας. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικότητες, όπως μπορούν να εξακριβωθούν, με γνώμονα και την αγοραστική αξία του χρήματος κατά το χρόνο της επιδίκασης των αποζημιώσεων ως αυτοτελή παράγοντα αλλά και ως συγκριτικό όταν ανατρέχουμε σε υποθέσεις του παρελθόντος στο βαθμό που αυτές σε περιπτώσεις αυτής της φύσεως θα μπορούσε να είναι βοηθητικές. (Fysko v. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 1014, 1029). Τελικά, σκοπός των αποζημιώσεων είναι η αποκατάσταση του θύματος του αστικού αδικήματος στη θέση στην οποία εύλογα θα μπορούσε να αναμένεται ότι θα βρισκόταν εάν δεν τραυματιζόταν. Αυτή είναι η βασική αρχή η οποία διέπει τον καθορισμό των αποζημιώσεων στο δίκαιο των αστικών αδικημάτων υπό τον όρο πάντα ότι η ζημιά η οποία αποδίδεται είναι εύλογη μεταξύ τους. (Bαρβάρα Χρίστου Μιχαήλ v. Φίλιος Γ. Συκοπετρίτης Λτδ,
(2000)1Β Α.Α.Δ. 1049, Κώστας Ιακώβου v. Αλέξανδρου Παπαδάκη κ.α.,
(2000)1Γ Α.Α.Δ. 2079). Οι αρχές που καθοδηγούν τα δικαστήρια κατά τον καθορισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων συνοψίζονται στην απόφαση (Χαριλάου v. Νικολάου
(2003)1 Α.Α.Δ.1460). Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια της αρχής του stare decisis αλλά παρέχουν καθοδήγηση. Πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος. Στην υπόθεση Γιαννάκης Ερωτοκρίτου κ.α. v. Καραολή,
(1998)1 Α.Α.Δ. 445) επισημαίνεται ότι προηγούμενες αποφάσεις αναφορικά με αποζημιώσεις μόνο ενδεικτική σημασία μπορούν να έχουν γιατί κάθε ειδική περίπτωση διαφέρει ανάλογα με το είδος και την έκταση του τραυματισμού καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε υπόθεσης. Άντλησα καθοδήγηση από αριθμό αποφάσεων στις οποίες υπάρχει αναλογία με τη συγκεκριμένη υπόθεση στην έκταση του τραυματισμού της ενάγουσας προβαίνοντας βέβαια στις αναγκαίες προσαρμογές και έχοντας κατά νου ότι κάθε υπόθεση έχει τις ιδιαιτερότητες της και ότι είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν υποθέσεις με τα ίδια ακριβώς στοιχεία (βλ. Σπύρου v. Χαραλάμπους
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298). Στην υπόθεση Αρετούλα Μερακλή κ.α. v. Α. Ταλιώτη
(1997)1 Α.Α.Δ. 1148 ο εφεσίβλητος είχε υποστεί θλάση του αυχένα και μωλώπισμα δεξιού ώμου. Λόγω προϋπαρχόντων εκφυλιστικών οστεοαρθρωτικών αλλοιώσεων επιδεινώθηκαν οι επώδυνες κακώσεις των μαλακών μορίων. Ο εφεσίβλητος αποθεραπεύτηκε πλήρως σε κάπως μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από τη συνήθη περίοδο που χρειάζεται για αποθεραπεία παρόμοιων κακώσεων. Πρωτόδικα επιδικάστηκαν ΛΚ3500 ως γενικές αποζημιώσεις οι οποίες μειώθηκαν σε Λ.Κ.1500 κατ' έφεση. Στην υπόθεση Ανδρέας Νεοκλέους v. Simon John Worley
(2001)1 A.A.Δ. 652 ο εφεσείων υπέστη βαρύ διάστρεμμα του αυχένα. Τρία χρόνια μετά το δυστύχημα ο θεράπων ιατρός του παρατήρησε μεγάλη αύξηση των οστεοαρθριτικών αλλοιώσεων από αυτές που προϋπήρχαν του τραυματισμού αύξηση που δεν κρίθηκε φυσιολογική, αποδίδεται δε μερικώς στο τραυματισμό. Επιδικάστηκαν πρωτόδικα αποζημιώσεις ύψους ΛΚ2.000 οι οποίες κρίθηκαν ανεπαρκείς από το Εφετείο και αυξήθηκαν σε ΛΚ3500. Στην υπόθεση Κ. Κωνσταντινίδης v. Δ. Ζαχαρίου
(2007)1(Β) Α.Α.Δ. 733 πρωτόδικα επιδικάστηκε στην εφεσίβλητη το ποσό των ΛΚ1000 για πόνο στον αυχένα κεφαλαλγία και ζάλη για τα οποία έπαιρνε αρκετό καιρό φάρμακα ποσό το οποίο επικυρώθηκε από το Εφετείο. Στις Αγωγές Ναυτοδικείου αρ.79/02, 80/02, 81/02 και 82/02 James Harmsworth και Salamis Clory κ.α.
(2003)1Γ Α.Α.Δ.1617, η ενάγουσα υπέστη διάστρεμμα αυχένα και οσφύος, αιμάτωμα αριστερού μηρού και θλάση κοιλιακού τοιχώματος. Τοποθετήθηκε αυχενικό κολλάρο και της παρασχέθηκαν αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα.Υπεβλήθη σε φυσιοθεραπεία. Ανέπτυξε μετατραυματικό άγχος. Το ποσό των ΛΚ2500 θεωρήθηκε ως εύλογη αποζημίωση. Στην υπόθεση Στέλιος Δημητρίου v. Μαρίνας Α. Ιωάννου κ.α.
(2003)1Α Α.Α.Δ. 274 το Εφετείο επικύρωσε απόφαση Πρωτόδικου Δικαστηρίου το οποίο επιδίκασε ποσό ΛΚ800 για διάστρεμμα αυχένα και οσφυϊκής μοίρας. Στην υπόθεση Κασιάνα Χαραλάμπους v. Γιαννάκη Αναστασιάδη
(2003)1Γ Α.Α.Δ. 1709) όπου η ενάγουσα-εφεσείουσα υπέστη σοβαρή κάκωση και θλαστικό τραύμα ινιακής χώρας του κρανίου, εγκεφαλική διάσειση, σοβαρά διαστρέμματα και θλάσεις αυχένος θώρακα, ραχέως και οσφύος της επιδικάστηκε ποσό ΛΚ3500. Στην υπόθεση Χαραλάμπους v. Αβραάμ
(1999)1 Α.Α.Δ. 1441 η οποία αφορούσε διάστρεμμα αυχένα και τραύμα στη κεφαλή όπου προκλήθηκε εγκεφαλική διάσειση και ανάπτυξη μετατραυματικού συνδρόμου και υπήρξε και παροδική απώλεια συνειδήσεως, επικυρώθηκε κατ' έφεση η απόφαση του Πρωτόδικου Δικαστηρίου σύμφωνα με την οποία επιδικάστηκε το ποσό των ΛΚ2500 υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων. Το Εφετείο στην εν λόγω υπόθεση επικυρώνοντας την πρωτόδικη απόφαση παρατήρησε ταυτόχρονα ότι το ποσό περιείχε στοιχεία γενναιοδωρίας. Έλαβα υπόψη μου το είδος και τη φύση του τραυματισμού που έχει υποστεί η ενάγουσα το γεγονός ότι στις αρχές είχε συμπτώματα πόνου στον αυχένα και στη περιοχή του θώρακα καθώς ζάλη και κεφαλαλγία για τα οποία χρειάστηκε θεραπεία με φάρμακα. Συνεκτιμώντας, όλα τα πιο πάνω και γενικά τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη συνεπεία του τραυματισμού της κρίνω ότι το ποσό των €4500 θα αποτελούσε για την περίπτωση της δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. ΕΙΔΙΚΕΣ ΖΗΜΙΕΣ Η ενάγουσα διεκδικεί επιπρόσθετα και ειδικές αποζημιώσεις ως οι λεπτομέρειες ειδικών ζημιών στην Έκθεση Απαίτησης που είναι οι ακόλουθες: Α. Ιατρικά έξοδα, πιστοποιητικά, φάρμακα €800 Β. Μεταφορικά €100 Γ. Αστυνομική έκθεση €34 Σύνολο €934 Με βάση την επί του θέματος νομολογία η απόδειξη των ειδικών αποζημιώσεων κινείται μέσα σε αυστηρά πλαίσια. Ο ενάγοντας έχει το βάρος να αποδείξει με κατάλληλη μαρτυρία τα ποσά που συνιστούν ειδική ζημιά και τα οποία έχει συμπεριλάβει στο δικόγραφο του. Οι ζημιές πρέπει να αποδεικνύονται με σαφήνεια και με συγκεκριμένα στοιχεία (βλ. Ηρακλέους v. Πίτρου
(1994)1 Α.Α.Δ. 239, Αλεξάνδρου v. Ιωάννου
(1996)1 Α.Α.Δ. 1157, Παναγιώτου v. Φραγκίσκου κ.α.
(1999)1(Α) 687). Στη παρούσα υπόθεση η ενάγουσα αναφέρθηκε σε ιατρικά έξοδα που επιβαρύνθηκε στα πλαίσια επισκέψεων της σε ιδιώτες γιατρούς σε σχέση με ενοχλήματα και συμπτώματα που ισχυρίστηκε ότι είχε από τον τραυματισμό της στο επίδικο δυστύχημα καθώς και σε έξοδα για φαρμακευτική αγωγή. Για τα έξοδα αυτά έχει καταθέσει στο Δικαστήριο κάποιες αποδείξεις και συγκεκριμένα για τις επισκέψεις στο Δρ. Σεργίου και την έκδοση ιατρικού πιστοποιητικού (τεκμήριο 5) συνολικού ποσού €300 και για την έκδοση σχεδίου της σκηνής του δυστυχήματος (τεκμήριο 9) ποσού €
- Τα όσα έχει καταθέσει η ενάγουσα για τα ποσά που επιβαρύνθηκε σε σχέση με τα πιο πάνω, έχουν αποδειχθεί εφόσον παρουσιάστηκαν και σχετικές αποδείξεις και δεν υπήρχε αμφισβήτηση από την πλευρά της υπεράσπισης για την καταβολή τους. Το συνολικό ποσό που προκύπτει είναι €
- Σε σχέση με τα ιατρικά έξοδα που πλήρωσε ή οφείλει στον Δρ. Πρωτοπαπά καθώς και τα φάρμακα που αυτός της χορήγησε (τεκμήρια 2, 3 και 8) στο στάδιο της αξιολόγησης το μέρος αυτό της μαρτυρίας που παρουσίασε η ενάγουσα δεν έγινε αποδεκτό. Ως αποτέλεσμα τούτου δεν θεωρώ ότι η ενάγουσα δικαιούται στην επιδίκαση των εν λόγω ποσών. ΤΟΚΟΣ Το θέμα του καθορισμού του τόκου εμπίπτει εντός των πλαισίων της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου. Στην υπόθεση Φοινικαρίδης v. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 475, μεταξύ άλλων, τονίστηκε ότι ένας παράγοντας που δεν μπορεί να παραγνωριστεί είναι ο τρόπος με τον οποίο προωθείται η αγωγή, αφού μια αδικαιολόγητη καθυστέρηση στη προώθηση της μπορεί να έχει επακόλουθο τον περιορισμό της χρονικής έκτασης καθορισμού του τόκου. Στην πιο πάνω απόφαση κρίθηκε περαιτέρω ως δίκαιη η επιδίκαση τόκου στο συνολικό ποσό των ειδικών αποζημιώσεων που επιδικάζονται από τη μέρα της γέννησης του αγώγιμου δικαιώματος μειωμένου κατά το μισό. ΚΑΤΑΛΗΞΗ Υπό το φως των πιο πάνω εκδίδεται απόφαση υπέρ της ενάγουσας και εναντίον του εναγομένου για το ποσό των €4500 υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων και για το ποσό των €334 υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων. Ως αποτέλεσμα εκδίδεται απόφαση υπέρ της ενάγουσας και εναντίον του εναγόμενου για το ποσό των €4834. Στην υπό εξέταση περίπτωση το δυστύχημα έλαβε χώρα στις 1/6/08 το γενικό οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα καταχωρήθηκε στις 6/6/08 και στη συνέχεια η έκθεση απαίτησης στις 11/2/10 ήτοι μετά την παρέλευση 20 (είκοσι) μηνών από την μέρα του ατυχήματος. Υπό τις περιστάσεις, θεωρώ δίκαιο να επιδικάσω επί του ποσού των γενικών αποζημιώσεων (€4500) τόκο 5,5% από την ημέρα καταχώρησης της έκθεσης απαίτησης ήτοι 11/2/10 μέχρι εξοφλήσεως. Σε ότι αφορά τις ειδικές αποζημιώσεις (€334) επιδικάζεται τόκος 2,75% από την ημερομηνία γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος ήτοι 1/6/08 (βλ. Φοινικαρίδης πιο πάνω) και νόμιμο τόκο από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης μέχρι εξοφλήσεως. Τέλος τα έξοδα της αγωγής όπως αυτά θα υπολογιστούν από το Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται υπέρ της ενάγουσας και εναντίον του εναγόμενου. Τα έξοδα να υπολογιστούν στη κλίμακα επιτυχίας της αγωγής. (Υπ.) ................... Στ. Λουκίδου-Βασιλείου, Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφον Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο