Γεώργιος Τιμοθέου ν. Κυπριακή Δημοκρατία δια του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Αρ. Αγωγής: 1826/09, 19/10/2012 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2012:A179 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Χ. Β. Χαραλάμπους, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 1826/09 Μεταξύ: Γεώργιος Τιμοθέου Ενάγοντος v. Κυπριακή Δημοκρατία δια του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας Εναγομένης Ημερομηνία: 19 Οκτωβρίου,
- Εμφανίσεις: Για τον Ενάγοντα: κ. Παπαλλής, για Αντώνης Α. Παπαλλής & Συνεργάτες Δ.Ε.Π.Ε. Για την Εναγόμενη: κα Δ. Παπαστεφάνου, για Γενικό Εισαγγελέα. ΑΠΟΦΑΣΗ Ο Ενάγων τραυματίστηκε στις 24/10/07 στο ΚΕΝ Λάρνακας ενώ υπηρετούσε την στρατιωτική του θητεία και θεωρώντας υπεύθυνη την Δημοκρατία ήγειρε την παρούσα αγωγή διεκδικώντας γενικές και ειδικές αποζημιώσεις. Η Εναγόμενη παραδέχθηκε ότι όντως ο Ενάγων κατά τον επίδικο χρόνο υπηρετούσε την στρατιωτική του θητεία στην Εθνική Φρουρά και ότι για την περίοδο 23/10/07 έως 15/11/07 αυτός ευρίσκετο με απόσπαση στο ΚΕΝ Λάρνακας για εκπαίδευση στη Σχολή Μαχητών. Επίσης παραδέχθηκε ότι στις 24/10/07 και περί ώρα 14.30 μ.μ. ο Ενάγων είχε οριστεί να εκτελέσει εργασίες καθαριότητας στα εστιατόρια - μαγειρεία του ΚΕΝ και ότι ενώ ευρίσκετο εκεί γλίστρησε με αποτέλεσμα να κτυπήσει το αριστερό του χέρι και να τραυματιστεί στο νεροχύτη. Αρνήθηκε όμως τις λεπτομέρειες αμέλειας της και ισχυρίστηκε ότι συντρέχουσα ευθύνη φέρει και ο Ενάγων. Κατά την ακροαματική διαδικασία κλήθηκαν τρείς μάρτυρες εκ μέρους του Ενάγοντος και τρεις εκ μέρους της Εναγόμενης. Μαρτυρία. Πρώτος κατέθεσε ο Ενάγων. Κατά την κυρίως εξέταση του εξήγησε ότι εκείνη τη μέρα μετά την εκπαίδευση οι μόνιμοι αξιωματικοί επέλεξαν 5-6 στρατιώτες για εργασία στα μαγειρεία. Στον ίδιο ανατέθηκε να πλύνει τις κατσαρόλες - καζάνια. Όταν έπλυνε το τρίτο σκεύος και στην προσπάθεια του να το μετακινήσει στην άλλη πλευρά στον πάγκο, πάτησε διάφορα κρέατα και λάδια που ήταν κάτω με αποτέλεσμα να γλιστρήσει. Έβαλε το ένα του χέρι τότε κάτω από τη βούρνα για να πιαστεί αλλά εκεί υπήρχε κοφτερή λαμαρίνα στην οποία κόπηκε. Όπως έπεσε πίσω κτύπησε και στο δεξί χέρι. Πέραν αυτών αναφέρθηκε στη λήψη αναρρωτικής άδειας, στην πορεία ανάρρωσης και στις συνέπειες από τα τραύματα στα οποία θα γίνει αναφορά κατωτέρω. Παρουσίασε Ιατρικό Πιστοποιητικό του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας, Βεβαίωση Φυσιοθεραπευτικού Τμήματος, Βεβαίωση Ιδιώτη Φυσιοθεραπευτή, γνωμάτευση Δρ. Καλούδη και απόδειξη πληρωμής του ως Τεκμήρια 1-
- Κατά την αντεξέταση του είπε πως έβλεπε τα κρέατα και τα λάδια που μαζεύοντο κάτω, πλην όμως δεν έκαμε κάτι ο ίδιος διότι πρώτο δεν υπήρχε κάποιος υπεύθυνος παρών να βοηθήσει, δεύτερο δεν είναι υδραυλικός να γνωρίζει και τρίτο δεν είχε κάποιο εργαλείο εκτός από φλόκκο για να μπορεί να απομακρύνει τα κρέατα. Αναφορικά με γραπτή κατάθεση του στον ορισθέντα Στρατιωτικό Ανακριτή είπε πως όταν την έδιδε ευρίσκετο στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας υπό θεραπεία (με ορρούς, ενέσεις κ.λ.π.), ενώ και τα Ελληνικά του δεν είναι πολύ καλά, οπότε μπορούσε να γραφτεί οτιδήποτε καθότι ήταν λίγες ώρες μετά το ατύχημα. Ως προς την αναγραφόμενη ημερομηνία (2/4/08) είπε πως μπορούσαν να γράψουν ότι ήθελαν, αρνούμενος ότι αυτή ανταποκρίνεται στην αλήθεια. Δεύτερος κατέθεσε ο πατέρας του Ενάγοντος κ. Θεόδωρος Τιμοθέου (ME.2). Είπε μεταξύ άλλων πως ο Ενάγων θα υπηρετούσε 12μηνη θητεία και έτσι τον Ιούνιο του 2008 τηλεφωνούσε συνεχώς στο Διοικητή του γιού του για να μάθει την ημερομηνία απόλυσης του. Του έλεγαν ότι δεν μπορεί να απολυθεί μέχρι να εκδοθεί το πόρισμα για το ατύχημα και κατόπιν συμβουλής τους πήγε ο ίδιος στον τότε Διοικητή του ΚΕΝ ζητώντας πληροφορίες. Ο κ. Ψαράς επικοινώνησε με κάποιον και σε λίγες ημέρες είχε το πόρισμα στη διάθεση του. Λόγω του ότι με αυτό επερρίπτετο ευθύνη στον Ενάγοντα, ο κ. Ψαράς τον ενημέρωσε ότι ο Ενάγων θα έπρεπε να υπηρετήσει ακόμα 45 ημέρες τις οποίες είχε πάρει ως αναρρωτική άδεια. Αργότερα σε επικοινωνία με το Υπουργείο έμαθε από τον Λοχαγό Παρπόττα ότι εκείνος είχε ενημερωθεί από τον μάγειρα του ΚΕΝ ότι μετά το ατύχημα λήφθηκαν διορθωτικά μέτρα. Κατά την αντεξέταση του πρόσθεσε πως αργότερα μίλησε και ο ίδιος με τον μάγειρα αυτό (κ. Λεωνίδα) που του είπε τα ίδια. Τρίτος μάρτυρας ήταν ο κ. Λεωνίδας Λεωνίδου (ME.3). Κλήθηκε για να αντεξεταστεί για την δήλωση του προς τον ΜΕ.
- Είπε πως δεν θυμάται αν έκανε τέτοια δήλωση. Πρώτος μάρτυρας υπεράσπισης ήταν ο κ. Χαράλαμπος Πελασέλας (ΜΥ.1) ο οποίος καταρχάς υιοθέτησε την γραπτή δήλωση του (Τεκμήριο 7). Σ' αυτήν ανέφερε ότι κατά τον επίδικο χρόνο εκτελούσε χρέη Διοικητή Λόχου Μαχητών στο ΚΕΝ Λάρνακας. Στις 25/10/07 έλαβε διαταγή να διενεργήσει ανάκριση για το ατύχημα. Είχε στην κατοχή του τον σχετικό φάκελο τον οποίο παρουσίασε (Τεκμήριο 8) και εξήγησε τις ενέργειες του. Εν σχέσει με την κατάθεση του Ενάγοντος είπε πως την έλαβε στις 2/4/08 στο 291 Τ.Π. Από την έρευνα του είχε καταλήξει στο συμπέρασμα πως ο Ενάγων τραυματίστηκε σε διατεταγμένη υπηρεσία όχι όμως ένεκα αυτής αλλά από δική του απροσεξία και υπαιτιότητα. Περαιτέρω παρουσίασε προς αξιολόγηση 5 καταθέσεις αξιωματικών και κληρωτών που είχε λάβει ο ίδιος (Τεκμήρια 9-13). Κατά την αντεξέταση του είπε πως δεν πήγε στο νοσοκομείο για αυτή την υπόθεση, αλλά δεν ενθυμείτο τις συνθήκες λήψης κατάθεσης από τον Ενάγοντα. Δεύτερος μάρτυρας υπεράσπισης ήταν ο Αντισυνταγματάρχης Χρίστος Ψαράς, τότε Διοικητής του ΚΕΝ Λάρνακας (Μ.Υ.2). Στην γραπτή δήλωση του (Τεκμήριο 14) είπε πως κατά τον επίδικο χρόνο πήγαινε καθημερινά στα μαγειρεία και δεν διαπίστωσε να υπήρχε οποιοδήποτε πρόβλημα με τις γούρνες, ενώ οι αποχετεύσεις κατέληγαν σε αυλάκι κάτω από αυτές. Οι χώροι είχαν επιθεωρηθεί και εγκριθεί από τις Υγειονομικές Υπηρεσίες Λάρνακας. Κατά την αντεξέταση του εξήγησε τις συνθήκες ετοιμασίας φαγητού στο ΚΕΝ, τις διάφορες εργασίες καθαριότητας και αναφέρθηκε στο προσωπικό που ήταν επιφορτισμένο με τα διάφορα σχετικά καθήκοντα. Περιέγραψε επίσης την κατάσταση στις γούρνες. Δεν γνώριζε κάτι για την διενέργεια διορθωτικών μέτρων μετά το ατύχημα. Ενθυμείτο ότι εντός του 2008 τον είχε επισκεφθεί ο πατέρας του Ενάγοντος και κάτι ήθελε. Όσον αφορά στην καθυστέρηση της ανάκρισης είπε πως οφείλετο στο ότι έφυγαν και ο αξιωματικός που ερευνούσε και ο Ενάγων από το ΚΕΝ οπότε ήταν θέμα συντονισμού. Τελευταίος μάρτυρας υπεράσπισης ήταν ο Δρ. Χρίστος Ηρακλέους (Μ.Υ.3), ο οποίος είναι Βοηθός Διευθυντής Ορθοπεδικού Τμήματος στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας. Είπε πως εξέτασε τον Ενάγοντα στις 24/10/07 και είχε θλαστικό τραύμα σε δάκτυλο του αριστερού χεριού, το οποίο αντιμετωπίστηκε αμέσως στο χειρουργείο με αποκατάσταση του τένοντα και συρραφή του τραύματος του δέρματος με τοπική αναισθησία. Υιοθέτησε τα όσα κατέγραψε στο ιατρικό πιστοποιητικό (Τεκμήριο 1), και παρουσίασε επίσης Έκθεση Ιατροσυμβουλίου (Τεκμήριο 15). Κατά την αντεξέταση του έδωσε κάποιες διευκρινίσεις για τις θέσεις του και σχολίασε θέσεις του Ιατροσυμβουλίου, αλλά και του Δρος Καλούδη όπως καταγράφηκαν στο Τεκμήριο
- Αξιολόγηση - Ευρήματα. Έχω παρακολουθήσει όλους τους μάρτυρες με κάθε δυνατή προσοχή και είμαι σε θέση να αξιολογήσω την αξιοπιστία και την μαρτυρία τους προς εξαγωγή των αναγκαίων συμπερασμάτων. Όσον αφορά το ατύχημα είναι προφανές πως ο μοναδικός που είχε προσωπική γνώση από τους μάρτυρες είναι ο ίδιος ο Ενάγων. Όμως για την επί τόπου κατάσταση κατά τον επίδικο χρόνο έχει διαφανεί πως γνώση είχε και ο Διοικητής του ΚΕΝ κ. Ψαράς (MY.2), ο οποίος αναφέρθηκε και στα προβλεπόμενα για την καθαριότητα, αλλά και στις μετέπειτα ενέργειες του. Παρακολουθώντας τον ΜΥ.2 πρέπει να πω ότι γενικά μου έδωσε την εικόνα αξιόπιστου και ειλικρινούς προσώπου. Δεν παραγνωρίζω την ιδιότητα του ως αξιωματικού της Εθνικής Φρουράς και Διοικητή του ΚΕΝ, πλην όμως δεν έχω αντιληφθεί ότι ένεκα αυτής θα ήταν διατεθειμένος να ψευδομαρτυρήσει ή να αποκρύψει γεγονότα. Αντιθέτως είναι αξιοσημείωτη η ευθύτητα με την οποία απαντούσε, η πειστικότητα και τεκμηρίωση των απαντήσεων του και η ετοιμότητα του να αναφερθεί και παραδεχθεί κάποια ζητήματα εν σχέσει με την προβλεπόμενη διαδικασία καθαριότητας. Ξεκινώντας από την γραπτή δήλωση του (Τεκμήριο 14) πρέπει να πω ότι δεν έχουν αμφισβητηθεί οι αναφορές του ότι πήγαινε στα μαγειρεία, όπου μεταξύ άλλων έβλεπε και τις εργασίες καθαριότητας, το προσωπικό και τις συνθήκες. Ούτε η αναφορά του ότι είχαν στενή επικοινωνία με τις Υγειονομικές Υπηρεσίες Λάρνακας, οι οποίες και έδωσαν σχετικές οδηγίες, έχει αμφισβητηθεί. Παρέπεμψε σε σχετικές εκθέσεις από Υγειονομικές Υπηρεσίες του Δήμου Λάρνακας, αλλά και της Εθνικής Φρουράς, πλην όμως δεν τού ζητήθηκε από την Υπεράσπιση να τις παρουσιάσει όπως είχε δικαίωμα. Συνάγεται από τη γραπτή του δήλωση επίσης πως οι γούρνες ήταν κατασκευασμένες από ανοξείδωτο μέταλλο (stainless steel), μεγάλες συγκριτικά με τις οικιακές και τοποθετημένες περιμετρικά στους τοίχους των μαγειρείων. Να σημειωθεί πως προφορικά χαρακτήρισε τον χώρο των μαγειρείων ως ένα "τεράστιο" χώρο, πράγμα που συνάδει με όσα είπε και ο Ενάγων. Αμφισβητήθηκε ο Μ.Υ.2 για το θέμα της ύπαρξης σωλήνα κάτω από τη γούρνα προς το αυλάκι. Βασικά εκείνο που είπε ο Μ.Υ.2 είναι πως κάτω από τη γούρνα υπήρχε ένα κομμάτι σωλήνα και μέσω αυτού τα λύματα από τη γούρνα καταλήγουν σ' ένα αυλάκι που είναι μέσα στο δάπεδο και πάνω από αυτό υπάρχει σχάρα. Σε καμία περίπτωση δεν υποστήριξε ότι πρόκειται για συνεχόμενο κύκλωμα. Αντιθέτως παραδέχθηκε ρητώς πως αυτός ο σωλήνας είναι πάνω από το αυλάκι και ότι ο ίδιος δεν ήταν σε θέση να διευκρινίσει πόσο πάνω ήταν. Παρά την ιδιότητα του και την ενδεχόμενη ύπαρξη κινήτρου να υποστηρίξει τη Δημοκρατία θεωρώ πως δεν ήταν διατεθειμένος και ούτε διαφοροποίησε τη μαρτυρία του. Λόγω της θέσης του δέχομαι πως είχε την ευκαιρία να δει αρκετές φορές την κατάσταση και ότι όντως κάτω από τη γούρνα υπήρχε μικρό τμήμα σωλήνα. Κατά τα λοιπά δεν διαπιστώνω να υπάρχει κάποια άλλη διαφορά στις περιγραφές μεταξύ Μ.Υ.2 και Ενάγοντος. Ερχόμενος στη μαρτυρία του Ενάγοντος πρέπει να σημειώσω ευθύς εξαρχής πως η ουσία του πράγματος έγκειται στην παραδοχή του ότι στην πραγματικότητα είχε αδειάσει ο ίδιος το περιεχόμενο όλων των σκευών που θα έπλενε στη γούρνα και αυτό μέσω του νεροχύτη έπεφτε από κάτω στο αυλάκι. Ειδικότερα από τη μαρτυρία του Ενάγοντος επισημαίνω κατά σειράν τις ακόλουθες αναφορές του : i. Όλα τα νερά έβγαιναν από τη γούρνα και πήγαιναν προς στις σχάρες, αλλά στις σχάρες έμπαινε μόνο το 60% των υγρών και τα άλλα άχρηστα έμεναν έξω διότι έκλεισε ("εστούππωσεν") από τα κρέατα και τα λίπη. ii. Τα διαστήματα μεταξύ των μετάλλων στις σχάρες δεν ήταν μεγάλα εκεί που έπεφταν τα κρέατα. Αυτό εμπόδιζε να εισχωρούν όλα τα φαγητά μέσα και έτσι τα μισά έμεναν έξω. Δεν υπήρχε αρκετό διάστημα για να πέφτουν τα κρέατα στο αυλάκι. iii. Ό,τι έπεφτε κάτω κατέληγε εκεί που έστεκε ο Ενάγων. Τα περισσότερα που μαζεύονταν κάτω ήταν τα κρέατα και τα λίπη, ανάμεσα στα οποία υπήρχαν και κομμάτια κρέατος ολόκληρα. iv. Ειδικά στην περίπτωση του καζανιού αυτό ήταν περίπου μισογεμάτο όταν το πήρε να το πλύνει. Ο ίδιος είδε τα κρέατα κάτω αλλά δεν έκαμε κάτι. Οι πιο πάνω αναφορές επιβεβαιώνουν λοιπόν πως ότι έριχνε κάποιος στη γούρνα έπεφτε μεν από κάτω, με προοπτική να καταλήξει στο αυλάκι, πλην όμως τα διαστήματα μεταξύ των μετάλλων της σχάρας εκ κατασκευής δεν επέτρεπαν σε όλες τις ακαθαρσίες να πέσουν στο αυλάκι με αποτέλεσμα και στο χώρο που κινείτο ο Ενάγων να συσσωρεύονται κρέατα και λίπη, τα οποία αντιλήφθηκε ο ίδιος. Ο Ενάγων γενικά αλλά και ειδικά στα πιο πάνω θέματα μου έδωσε την εικόνα πως υπήρξε ειλικρινής και αξιόπιστος. Γενικά δεν δίστασε να αναφέρει τα γεγονότα όπως έγιναν, με εξαίρεση κάποια ζητήματα τα οποία θα αναφερθούν πιο κάτω. Δεν δέχομαι την αναφορά του για την μη ύπαρξη μικρού τμήματος σωλήνα κάτω από τη γούρνα και κυρίως δεν με έχουν πείσει κάποιες δικαιολογίες που έδωσε ότι αγνοούσε τα πάντα και ότι γενικά δεν μπορούσε να κάμει κάτι για να προστατευτεί "από τα κρέατα που έπεφταν κάτω", όπως είπε. Δέχομαι την αναφορά του ότι εκείνη την στιγμή δεν υπήρχε δίπλα του στο χώρο της γούρνας κάποιος αξιωματικός, υπαξιωματικός ή πιο παλιός στρατιώτης. Πλην όμως δεν είναι πειστική η αναφορά του ότι ο ίδιος δεν είναι υδραυλικός για να ξέρει τι να βάλει στο αυλάκι. Καταρχάς είναι θέμα κοινής λογικής πως σίγουρα κάπου θα υπήρχε πρόβλημα εάν οποιοσδήποτε αδειάσει μισό καζάνι με φαγητό μέσα στη γούρνα. Η δικαιολογία ότι δεν είχε κάπου αλλού να τα βάλει δεν είναι ικανή να εξηγήσει την ενέργεια του να το αδειάσει μέσα στη γούρνα. Λογικά κάπου θα υπήρχαν και σκυβαλοδοχεία και εν πάση περιπτώσει είχε την ευχέρεια να φωνάξει στον μάγειρα που ήταν λίγο πιο πέρα, στους φούρνους και να τον συμβουλευτεί. Η άλλη δικαιολογία ότι είδε τα κρέατα, αλλά δεν γνώριζε ότι αυτά δεν θα πήγαιναν στο αυλάκι επίσης δεν με πείθει και ούτως η άλλως αντιφάσκει με την περιγραφή του για την κατάσταση που αντιλήφθηκε. Δηλαδή ακόμα και αν δεν το ήξερε από προηγουμένως, σίγουρα το αντιλήφθηκε αμέσως μετά και εντούτοις συνέχισε μέχρι που έπλυνε το καζάνι αγνοώντας τα. Εξ ου και στην κυρίως εξέταση του δέχθηκε σε σχετική ερώτηση ότι εκεί που πατούσε υπήρχαν αυτά τα κρέατα (".τα μισά φαγιά εμεινίσκαν πόξω"). Συνεπώς και με το φλόκκο που είχε στη διάθεση του θα μπορούσε να τα σπρώξει τουλάχιστον για να μην τα πατά, αλλά και με τα χέρια του αν ήταν ανάγκη ή έστω θα μπορούσε να αποφύγει να τα πατήσει μέχρι να βρεθεί μια λύση. Διευκρινίζεται βεβαίως εδώ πως τα όσα ανέφερε ο Μ.Υ.2 περί Επόπτη Μαγειρείων ή μονίμων στελεχών της Ε.Φ. (αξιωματικών και υπαξιωματικών) που επιβλέπουν μεταξύ άλλων την καθαριότητα των χώρων, δεν φαίνεται να τύγχαναν εφαρμογής τη συγκεκριμένη στιγμή στο χώρο που ήταν ο Ενάγων. Υπάρχει μόνο μια εξ ακοής γενική αναφορά του Αρχιλοχία Ανδρέα Λυσιώτη (στο Τεκμήριο 13) ότι ο ίδιος εκείνη την ημέρα ευρίσκετο στο χώρο των εστιατορίων - μαγειρείων και επέβλεπε την εκτέλεση των καθαριοτήτων. Χωρίς να δοθεί οποιαδήποτε εξήγηση το πρόσωπο αυτό δεν κλήθηκε να καταθέσει ή και να αντεξεταστεί βεβαίως, αλλά η αναφορά του είναι τόσο αόριστη και γενική που δεν μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα ως προς το που ακριβώς ευρίσκετο και εν πάση περιπτώσει δεν υπάρχει ισχυρισμός ότι είχε οποιαδήποτε επαφή με τον Ενάγοντα. Τα γεγονότα λοιπόν ως προς το ατύχημα είναι πολύ απλά και στην ουσία έγιναν όπως τα περιέγραψε ο Ενάγων. Δηλαδή ο ίδιος αφού έπλυνε δύο μικρές κατσαρόλες που περιείχαν σούπες προχώρησε στο να πλύνει ένα μεγαλύτερο σκεύος, γνωστό ως καζάνι, το οποίο κατά το ήμισυ περιείχε κρέας που δεν είχε διατεθεί και το οποίο ο ίδιος άδειασε στη γούρνα, με αποτέλεσμα κρέατα και λίπη να πέσουν από το νεροχύτη, αλλά να μην μπορέσουν όλα να περάσουν από τη σχάρα μέσα στο αυλάκι. Αρκετά από αυτά συγκεντρώθηκαν στο σημείο που στεκόταν ο ίδιος με αποτέλεσμα να ευρίσκονται στο χώρο που πατούσε. Έτσι όταν σήκωσε το καζάνι για να το μεταφέρει πάτησε σ' αυτά και γλίστρησε. Στην προσπάθεια του να πιαστεί από κάπου, έβαλε το χέρι του σε σημείο κάτω από τη βούρνα, εκεί που τέλειωνε η ανοξείδωτη λαμαρίνα, με αποτέλεσμα να τραυματιστεί. Μεταφέρθηκε αμέσως στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας όπου και εξετάστηκε από τον Δρα Ηρακλέους (M.Y.3). Παρακολούθησα τον εν λόγω μάρτυρα με προσοχή και πρέπει να πω ότι τον θεωρώ αξιόπιστο και ειλικρινή. Είναι γνωστές οι αρχές με βάση τις οποίες αξιολογείται η μαρτυρία ειδικών και δεν χρειάζεται να τις επαναλάβω (βλ. υπ. Νικολάου v. Σταύρου
(1992), 1 ΑΑΔ 746, Γενικός Εισαγγελέας v. Αλέξανδρου Κωστάκη
(2008)1 ΑΑΔ 432). Δέχομαι από τη μαρτυρία του πως ο Ενάγων είχε θλαστικό τραύμα 2cm στο μέσο δάκτυλο του αριστερού χεριού και συγκεκριμένα στη ραχιαία επιφάνεια, στο ύψος της μετακαρποφαλαγγικής άρθρωσης, με διατομή του εκτείνοντος τένοντα. Εισήχθη στο Χειρουργείο του Ορθοπεδικού Τμήματος αφού υπέγραψε συγκατάθεση και κατόπιν τοπικής αναισθησίας έγινε συρραφή του εκτείνοντος του μέσου δακτύλου και του τραύματος και τοποθετήθηκε νάρθηκας. Το χειρουργείο διήρκεσε περί τη μισή ώρα και ο Ενάγων ήταν συνεργάσιμος. Ο Ενάγων εξήλθε από το Νοσοκομείο στις 26/10/07 και έκτοτε παρακολουθείτο στα εξωτερικά ιατρεία. Ο Δρ. Ηρακλέους τον ξαναείδε στις 31/10/07 (όπως ανέφερε προφορικά). Στις 7/11/07 αφαιρέθηκαν οι ραφές και στις 30/11/07 αφαιρέθηκε ο νάρθηκας. Όπως εξήγησε ο εν λόγω ιατρός, από τις 7/12/07 και ύστερα ο Ενάγων έκαμνε φυσιοθεραπεία. Σχετικό είναι και το Τεκμήριο 2 που εξέδωσε το Φυσιοθεραπευτικό Τμήμα του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας για να τού επιτρέπεται η παρουσίαση εκεί δις εβδομαδιαίως για περίοδο ενός μηνός από 14/12/
- Ο ίδιος ο Ενάγων όμως δεν ανέφερε αν τελικά έκαμε οποιαδήποτε φυσιοθεραπεία στο Νοσοκομείο. Αντιθέτως από τη μαρτυρία του προκύπτει πως ο ίδιος ο Δρ. Ηρακλέους τού εισηγήθηκε τον ιδιώτη Φυσιοθεραπευτή κ. Μιχάλη Σωφρονίου. Ο τελευταίος επιβεβαιώνει πως ο Ενάγων έκαμε κοντά του 50 φυσιοθεραπείες και πάλι δις εβδομαδιαίως για τις οποίες χρέωσε €20 εκάστη, δηλαδή συνολικά €1000 (Τεκμήριο 3). Ο Ενάγων δεν αμφισβητήθηκε για τη μαρτυρία του αυτή, ούτε και ζητήθηκε η αντεξέταση του εν λόγω φυσιοθεραπευτή για τα όσα ανέφερε στο Τεκμήριο
- Ο ίδιος ο Δρ. Ηρακλέους καταθέτοντας έκρινε γενικά ότι 10 φυσιοθεραπείες θα ήταν αρκετές για ένα τέτοιο περιστατικό, πλην όμως δεν απέκλεισε να απαιτηθούν και περισσότερες και παρέπεμψε ως προς τον ακριβή αναγκαίο αριθμό στον εκάστοτε φυσιοθεραπευτή και στην επανεξέταση από τον ιατρό. Ως εκ τούτου δέχομαι την εν λόγω αναφορά του Ενάγοντος η οποία και επιβεβαιώνεται από το Τεκμήριο
- Για την μετέπειτα εξέλιξη της κατάστασης του Ενάγοντος σχετικά είναι τα όσα ανέφερε ο Δρ. Ηρακλέους, ο ίδιος ο Ενάγων και τα όσα περιέχονται σε τρία ιατρικά πιστοποιητικά, ήτοι του Δρος Ηρακλέους (Τεκμήριο 1), του Ιατροσυμβουλίου (Τεκμήριο 15) και του Δρος Ιωάννη Καλούδη (Τεκμήριο 4). Δυστυχώς δεν υπάρχει ημερομηνία εξέτασης από το Ιατροσυμβούλιο ή και ημερομηνία έκδοσης του Τεκμηρίου 15), ενώ ως προς το Τεκμήριο 4 το μόνο που μπορεί με ασφάλεια να λεχθεί, είναι πως ο Δρ. Καλούδης είδε τον Ενάγοντα όχι πριν τις 26/9/
- Ο Δρ. Ηρακλέους είδε τον Ενάγοντα για τελευταία φορά στις 29/2/08 και ετοίμασε το πιστοποιητικό του στις 19/8/
- Είχε την ευκαιρία να τον δει και λίγο πριν καταθέσει στο δικαστήριο, δηλαδή στις 10/4/
- Προκύπτει σαφώς από τη μαρτυρία του πως το τραύμα είχε επουλωθεί ήδη από τις 29/2/08 και υπήρχε πολύ καλή κινητικότητα στο δάκτυλο, δηλαδή υπήρχε πλήρης έκταση και κάμψη, πράγμα που επιβεβαίωσε και αργότερα όταν είδε τον Ενάγοντα στο δικαστήριο. Όπως κατέγραψε και στο Τεκμήριο 1 υπήρχε πλήρης κινητικότητα του δακτύλου με μυϊκή ισχύ του εκτείνοντος φυσιολογική. Στην ίδια διαπίστωση προέβη και το Ιατροσυμβούλιο αναφέροντας επιπλέον ότι και η αισθητικότητα του δακτύλου ήταν φυσιολογική. Ως προς την κινητικότητα συναφείς είναι και οι διαπιστώσεις του Δρος Καλούδη ο οποίος αναφέρεται σε πλήρες εύρος κίνησης της αριστερής άκρας χειρός. Ο Δρ. Ηρακλέους δέχθηκε επίσης πως είναι πιθανό να δημιουργηθεί πόνος σε απότομες αλλαγές θερμοκρασίας ή σε απότομη άρση μεγάλου βάρους. Εκείνο που εξήγησε και τεκμηρίωσε επαρκώς είναι πως πόνος μπορεί να προκληθεί στις περιπτώσεις που ασκείται μεγάλη βία στο συγκεκριμένο δάκτυλο και όχι κατά την εκτέλεση συνηθισμένων καθημερινών πράξεων. Έδωσε ως παράδειγμα την περίπτωση που προσπαθώντας να αποκρούσει κάποιος την μπάλα αυτή κτυπά με όλο το βάρος της μόνο σε μεσαίο δάκτυλο. Έχω τη γνώμη πως αυτή η θέση συνάδει και με την αναφορά του Δρος Καλούδη ότι παρατηρείται άλγος στην άρθρωση κατά τις ακραίες κινήσεις. Έτσι θα πρέπει να ιδωθεί και η σχετική αναφορά του Ενάγοντος ότι επηρεάζεται μέχρι σήμερα στο γυμναστήριο ή σε παιχνίδι ποδοσφαίρου όταν έχει τη θέση τερματοφύλακα. Ότι δηλαδή ενδεχομένως να έχει ενοχλήσεις όταν τύχει να ασκηθεί μεγάλη βία στο συγκεκριμένο μεσαίο δάκτυλο ή σε ακραίες κινήσεις. Ο ίδιος ο Ενάγων δεν αναφέρθηκε σε κανένα άλλο πρόβλημα είτε κατά την περίοδο ανάρρωσης, είτε μεταγενέστερα. Ό,τι εξάγεται είναι μέσα από τις πιο πάνω αναφορές των ιατρών. Το πρόβλημα εδώ ήταν στον εκτείνοντα και όχι στον καμπτήρα. Ο τένοντας αυτός έχει αποκατασταθεί πλήρως και η πιθανότητα να νιώσει ο Ενάγων πόνο όταν αθλείται σε γυμναστήριο είναι πολύ μικρή. Στην ουσία ο τένοντας έχει γίνει όπως ήταν και προηγουμένως. Ως προς την πάχυνση του τένοντα πρέπει να σημειώσω πως επίσης δεν διαφώνησε ο Δρ. Ηρακλέους ότι μπορεί να παραμένει μέχρι και έξι μήνες μετά τη συρραφή και από την άλλη πως ούτε ο Δρ. Καλούδης ισχυρίστηκε στο Τεκμήριο 4 ότι αυτή είναι μόνιμη. Άλλωστε, όπως έχει λεχθεί, είναι άγνωστη η ημερομηνία που ο Δρ. Καλούδης εξέτασε τον Ενάγοντα και δεν μπορεί να αποκλειστεί πως απλώς είδε τον Ενάγοντα εντός τέτοιας περιόδου, δηλαδή όταν υπήρχε ακόμα η πάχυνση, εξ ου και τη σημείωσε. Ούτως ή άλλως το βασικότερο είναι πως παρέμεινε αναντίλεκτη η θέση του Δρος Ηρακλέους ότι και να υπάρχει πάχυνση αυτό είναι επουσιώδες, καθότι δεν υπεισέρχεται στη λειτουργικότητα του τένοντα, θέση την οποία δέχομαι. Ως προς το θέμα της ύπαρξης ουλής στο δέρμα οι δύο ιατροί συμφωνούν, όπως και για το ότι υπήρξε ανάλογη του τραυματισμού σωματική και ψυχική ταλαιπωρία. Ο Δρ. Καλούδης προσθέτει πως για περίοδο τριών μηνών μέχρι να αναρρώσει ο Ενάγων απώλεσε πολλές απολαύσεις της ζωής. Σε τέτοιες έκαμε αναφορά και ο Δρ. Ηρακλέους συμφωνώντας ότι για ένα διάστημα απώλεια απολαύσεων, από τις πιο απλές μέχρι και τις πιο πολύπλοκες, δίδοντας ως παράδειγμα το πλύσιμο, την υγιεινή και την τροφή, είναι αναμενόμενη. Ως προς τα όσα ακολούθησαν το ατύχημα δέχομαι πως ο Μ.Υ.2 διέταξε στρατιωτική ανάκριση την οποία ανέλαβε ο Μ.Υ.1 από τις 25/10/
- Είναι προφανές πως τα όποια συμπεράσματα του εν λόγω Μ.Υ.1 δεν δεσμεύουν το δικαστήριο αυτό. Δέχομαι από τη μαρτυρία του ότι στα πλαίσια της έρευνας του έλαβε έξι καταθέσεις (Τεκμήρια 6 και 9 - 13). Καμιά από αυτές όμως δεν αφορά πρόσωπο που είχε προσωπική γνώση για το ατύχημα, εκτός από αυτήν του Ενάγοντος. Ακόμα όμως και για αυτήν, η οποία ως κατάθεση διαδίκου θα μπορούσε να έχει κάποια αξία, αφού θα περιείχε δηλώσεις διαδίκου, εγείρονται σοβαρές αμφιβολίες για τις συνθήκες υπό τις οποίες λήφθηκε και για το αν πράγματι καταγράφηκαν ορθά οι δηλώσεις του Ενάγοντος. Πρόκειται για το Τεκμήριο 9 στο οποίο ακόμα και δια γυμνού οφθαλμού διακρίνονται τουλάχιστον τριών ειδών ξεχωριστές γραφές, ως έχει δεχθεί και ο Μ.Υ.
- Δεν είναι καθόλου τυχαίο που ο εν λόγω μάρτυρας δεν ενθυμείτο ακριβώς σε ποιο μέρος πήγε για να λάβει την κατάθεση και ιδιαίτερα τις συνθήκες υπό τις οποίες την έλαβε. Παρά ταύτα προσπαθούσε χωρίς επιτυχία να πείσει ότι την είχε λάβει στη μονάδα του Ενάγοντος στα Κελλιά (δηλ. στο 291 Τ.Π). Περιέπεσε σε αντιφάσεις λέγοντας σε άλλο σημείο ότι ο ίδιος έγραψε μόνον τον αριθμό της διαταγής ανάκρισης συν κάποια άλλα στοιχεία στο Τεκμήριο 6 και ότι η κατάθεση είναι γραμμένη από άλλον. Στο τέλος είπε πως νομίζει ότι πήγε στη μονάδα του Ενάγοντος και λίγο αργότερα ότι νομίζει πως την έγραψε κάποιος άλλος και μετά ότι ο ίδιος έβαλε τα στοιχεία του. Η τελική του θέση όμως ήταν πως "μάλλον" έβαλε κάποιον άλλο να λάβει την κατάθεση. Έχοντας υπόψιν τις αντιφατικές αυτές θέσεις και την όλη παρουσία του Μ.Υ.1 δεν θεωρώ ότι αυτός είπε την αλήθεια εν σχέσει με τη λήψη της κατάθεσης. Ούτε για τα υπόλοιπα θέματα θεωρώ ότι είχε κάποια προσωπική γνώση και γενικά δεν δέχομαι τη μαρτυρία του. Σημειώνω όμως πως δεν αμφισβητείται ότι το Τεκμήριο 8 αποτελεί το φάκελο της ανάκρισης από τον οποίο προκύπτει ότι ο Ενάγων πήρε λόγω του τραυματισμού του 60ήμερη αναρρωτική άδεια. Όπως εξήγησε ο Ενάγων υπηρέτησε περίπου τις 30 ημέρες από την αναρρωτική άδεια που πήρε, διότι είχε κριθεί με βάση το πόρισμα του Μ.Υ.1 πως το ατύχημα δεν ήταν ένεκα της υπηρεσίας. Εν σχέσει με τον πατέρα του Ενάγοντος, Μ.Ε.2, πρέπει να πω ότι τον θεωρώ γενικά αξιόπιστο και ειλικρινή επίσης με εξαίρεση το περιεχόμενο της συνομιλίας του με τον Λοχαγό Παρπόττα. Βασικά περιέγραψε τη συνάντηση που είχε με τον Μ.Υ.2, την οποίαν ο τελευταίος δεν αρνήθηκε, καθώς και δύο συνομιλίες που είχε με το Λοχαγό κ. Παρπόττα του Υπουργείου Άμυνας. Η ουσία των διαμειφθέντων μεταξύ του και του Μ.Υ.2 είναι πως ο τελευταίος επέμενε ότι είχε ευθύνη ο Ενάγων με βάση το πόρισμα και ως εκ τούτου έπρεπε να υπηρετήσει μεγάλο μέρος της αναρρωτικής άδειας που είχε χορηγηθεί. Τα όσα ανέφερε ο Μ.Ε.2 εν σχέσει με το θέμα αυτό δεν έχουν αμφισβητηθεί και τα δέχομαι. Δεν ισχύει όμως το ίδιο για τη θέση του ότι ο Μ.Ε.3 είχε δηλώσει στον Λοχαγό Παρπόττα ότι δεν υπήρχαν σωλήνες κάτω από τις γούρνες και ότι μετά το ατύχημα έγιναν διορθωτικά μέτρα. Στην πραγματικότητα πρόκειται για εξ ακοής δηλώσεις δευτέρου βαθμού οι οποίες δεν επιβεβαιώθηκαν όταν κλήθηκε στο δικαστήριο ο ίδιος ο Μ.Ε.3, είτε στην αντεξέταση του, είτε στην επανεξέταση. Ανέφερε μόνο ότι δεν ενθυμείτο να έκαμε αυτές τις δήλωσεις. Εξάλλου ήδη έχω δεχθεί από τη μαρτυρία του Μ.Υ.2 ότι υπήρχε ένα τμήμα τέτοιου σωλήνα κάτω από τη γούρνα. Από τη μαρτυρία του Ενάγοντος δέχομαι ότι κατέβαλε €200 ως αμοιβή στον Δρα Καλούδη και €85 για την εξασφάλιση ιατρικού πιστοποιητικού από το Γενικό Νοσοκομείου Λάρνακας. Νομική πτυχή Είναι προφανές από την έκθεση απαίτησης και την αγόρευση πως ο Ενάγων στηρίζει την αξίωση του στις αρχές της αμέλειας επικαλούμενος ειδικότερα ότι η Δημοκρατία δεν εξασφάλισε για τον ίδιο ασφαλείς συνθήκες εργασίας, ότι παρέλειψε να καθαρίσει και ή επιβλέψει το χώρο, καθώς και να λάβει τα απαραίτητα αποτρεπτικά μέτρα. Αγορεύοντας ο κ. Παπαλλής παρέπεμψε σχετικά στο άρθρο 51 του Κεφ. 148, κάτι με το οποίο συμφώνησε και η κα Παπαστεφάνου, αναγνωρίζοντας και αυτή με τη σειρά της ρητώς ότι εν προκειμένω εφαρμόζονται mutatis mutandis τα ισχύοντα για την ευθύνη εργοδότη. Πρέπει να παρατηρήσω ότι οι πιο πάνω θέσεις, περί του πλαισίου εντός του οποίου θα πρέπει να κριθεί η ευθύνη, επιβεβαιώνονται και από την υπ. Σολωμού v. Γενικού Εισαγγελέα
(2009)1 A A.A.Δ 623 η οποία αφορούσε παρόμοια απαίτηση από μόνιμο υπαξιωματικό της Εθνικής Φρουράς. Είναι γεγονός πως τόσον η υποχρέωση επιμέλειας του εργοδότη προς τους εργοδοτούμενους του, (όσο και αυτή του κατόχου περιουσίας προς τους νόμιμα ευρισκόμενους), πηγάζει από το άρθρο 51 του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, το οποίο ουσιαστικά κωδικοποιεί τις αρχές του κοινοδικαίου. Υπάρχει πλούσια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου αναφερόμενη στο πιο πάνω ζήτημα. Από τη μελέτη της συνάγονται συνοπτικά οι πιο κάτω βασικές αρχές: ι. Ο εργοδότης έχει υποχρέωση να μην εκθέτει τους εργοδοτούμενους του σε περιττούς ή μη αναγκαίους κινδύνους, να εργοδοτεί ικανό προσωπικό, να παρέχει ασφαλή εξοπλισμό, ασφαλές σύστημα εργασίας και ασφαλή χώρο εργασίας (υπ. 1. Θεοδοσία Χριστοφή κ.α. ν. 1. Κυριάκου Θεοδούλου κ.α.
(2007)1Α Α.Α.Δ. 512). ιι. Η ευθύνη του εργοδότη ως προς την εκτέλεση της εργασίας δεν περιορίζεται σε οδηγίες που ο ίδιος εκδίδει, αλλά επεκτείνεται και σε οδηγίες που εκδίδουν οι υφιστάμενοι του με φαινόμενη εξουσία να προβούν στην έκδοση τέτοιων οδηγιών (βλ. υπ. United Brickworks Ltd. v. Ευαγγέλου
(1992)1Α Α.Α.Δ. 123 και υπ. 1. Ανδρέας Ηλία κ.α. ν. Σταυρινίδη
(2000)1Β Α.Α.Δ. 874). ιιι. Ο εργοδότης έχει την υποχρέωση καθιέρωσης ασφαλούς συστήματος εργασίας στο μέρος όπου οι εργαζόμενοι προσφέρουν την εργασία τους (υπ. Σκυροποιϊα Λεωνίκ Λτδ ν. Παπαδοπούλου
(2000)1Γ Α.Α.Δ. 1855). Αν και ο εργοδότης δεν έχει υποχρέωση προς τους εργοδοτούμενους του ως προς την ασφάλεια υποστατικών που κατέχονται από άλλον, δεν παύει να είναι υπόχρεος να παραχωρήσει ένα σύστημα εργασίας κατάλληλο για τα υποστατικά αυτά (βλ. υπ. Γεν. Εισαγγελέας ν. 1. Σταύρου Στυλιανού
(2002)1Γ Α.Α.Δ. 1718). ιν. Η λογική φροντίδα που πρέπει να λαμβάνει ο εργοδότης στην κάθε περίπτωση είναι ζήτημα πραγματικό το οποίο προσδιορίζεται με κριτήριο την κοινή λογική σε συνάρτηση με τις ιδιαίτερες περιστάσεις της κάθε υπόθεσης. Το σύστημα εργασίας δεν είναι ασφαλές αν δεν προστατεύει ικανοποιητικά τους εργαζόμενους από κάποιο συγκεκριμένο κίνδυνο που λογικά μπορεί να προβλεφθεί και ο οποίος με τα κατάλληλα προστατευτικά μέτρα μπορεί να αντιμετωπιστεί (υπ. Γιαννάκης Λαμπής ν. Shiptrans Shipping & Trading Agency Ltd
(2004)1Α Α.Α.Δ. 370). ν. Το καθήκον του εργοδότη να παρέχει ασφαλές σύστημα εξυπακούει ότι η οργάνωση της εργασίας, η διαδικασία που ακολουθείται κατά την εκτέλεση της εργασίας, τα μέτρα ασφάλειας που λαμβάνονται, ο αριθμός των υπαλλήλων που εργοδοτούνται, καθώς και η επίβλεψη που γίνεται είναι τέτοια που παρέχουν εύλογη προστασία στους εργοδοτούμενους (υπ. L.R.Transbeton Ltd v. Σταύρου ν. Fysanco Development Ltd,
(2009)1 ΑΑΔ
- νι. Όταν ένας συγκεκριμένος τρόπος εργασίας εγκυμονεί κινδύνους για τον εργοδοτούμενο, τότε ο εργοδότης οφείλει να μεριμνήσει για την εξάλειψη του ή τον περιορισμό του (υπ. Ευθυμίου ν. Αρτοποιεία Δημήτρη Γεωργίου & Υιοί Λτδ, Πολ. Έφ. 313/2008, ημερ. 21.2.2012). Στην παρούσα περίπτωση είναι παραδεκτό πως ο Ενάγων υπηρετούσε κατά πάντα ουσιώδη χρόνο την στρατιωτική του υπηρεσία προς την Δημοκρατία βάσει του προισχύσαντος Περί της Εθνικής Φρουράς Ν. 20/
- Υπ' αυτή την ιδιότητα ευρίσκετο στο ΚΕΝ Λάρνακας και η Δημοκρατία υπείχε έναντι του καθήκον επιμέλειας στα πλαίσια του οποίου είχε την υποχρέωση να τού παρέχει ασφαλές σύστημα και χώρο υπηρεσίας, να μην τον εκθέτει σε περιττούς κινδύνους και να δίδει τις αναγκαίες οδηγίες. Όπως έχει τονιστεί πιο πάνω, σε κάθε περίπτωση απαιτείται εύλογη φροντίδα, η οποία προσδιορίζεται με βάση την κοινή λογική και τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε υπόθεσης. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως για το πλύσιμο μαγειρικών σκευών δεν απαιτούνται εξειδικευμένες γνώσεις ή ειδικές οδηγίες. Λογικά θεωρείται πως κάποιος σε στρατεύσιμη ηλικία (άνω των 18 ετών) διαθέτει τις βασικές αναγκαίες αυτές γνώσεις. Πλην όμως στην παρούσα προκύπτει ως αναγκαίο συμπέρασμα πως η συγκεκριμένη γούρνα δεν διέθετε ένα συνηθισμένο νεροχύτη, δηλαδή δεν διέθετε το εξάρτημα αυτό το οποίο επιτρέπει μόνο στα υγρά (και σε πολύ μικρά κομμάτια άλλων ουσιών) να περάσουν μέσα απ' αυτό. Έχει προκύψει πως όταν άδειασε το καζάνι ο Ενάγων σημαντική ποσότητα κρεάτων έπεσε από κάτω. Σίγουρα αυτά που κανονικά έπρεπε να καταλήγουν στο αυλάκι είναι όσα χωρούσαν μέσα από τη σχάρα. Άρα το αυλάκι δεν προορίζετο να μεταφέρει κρέατα από τη γούρνα σε κάποιο λάκκο. Το λάθος λοιπόν στο σύστημα ξεκινούσε και εστιάζεται στο ότι η ίδια η γούρνα είτε εκ κατασκευής είτε λόγω κάποιου ελαττώματος δεν συγκρατούσε ακαθαρσίες ή υπολείμματα τα οποία δεν θα χωρούσαν στη σχάρα. Έτσι τα κρέατα που έπεφταν στη γούρνα κατέληγαν στο δάπεδο αφού εκ των πραγμάτων δεν μπορούσαν να περάσουν λόγω μεγέθους μέσα από τη σχάρα, με αποτέλεσμα να συσσωρεύονται στο γύρω χώρο. Ακόμα και με την έλλειψη στο νεροχύτη όμως, είναι βέβαιο πως η ύπαρξη συνεχούς κυκλώματος σωλήνων κάτω από τη γούρνα μέχρι τη σχάρα προφανώς δεν θα επέτρεπε στα κρέατα να διαχέονται και να διασκορπίζονται στο πάτωμα, σε χώρο δηλαδή που πατούσαν οι χρήστες της γούρνας. Στα δύο αυτά σημεία ακριβώς έγκειται και η ευθύνη της Δημοκρατίας η οποία δια των υπαλλήλων της δεν φρόντισε να λάβει τα αναγκαία διορθωτικά και αποτρεπτικά μέτρα αυτής της κατάστασης, παρέχοντας ένα ασφαλές σύστημα εργασίας, όσον αφορά κατά πρώτον τον νεροχύτη και κατά δεύτερο το σύστημα σύνδεσης της γούρνας με το αυλάκι της αποχέτευσης. Συντρέχουσα αμέλεια. Για την ύπαρξη συντρέχουσας αμέλειας το μόνο που απαιτείται να αποδειχθεί είναι το κατά πόσον το βλαβέν πρόσωπο, παρά το δικό του συμφέρον, παρέλειψε να ασκήσει εύλογη φροντίδα για τη δική του ασφάλεια και συνέβαλε με τη δική παράλειψη στην πρόκληση της βλάβης την οποία υπέστη (βλ. υπ. Σολωμού, ανωτέρω). Ο επιμερισμός της ευθύνης γίνεται υπό ευρεία σκοπιά, με γνώμονα τη λογική και την κοινή εμπειρία (υπ. Metalco (Heaters) Ltd v. Νεοφύτου
(1997)1 A A.A.Δ. 211). Ο Ενάγων στην παρούσα περίπτωση προχώρησε από μόνος του στο να αδειάσει το περιεχόμενο του καζανιού στη γούρνα. Προφανώς θεωρούσε πως τα κρέατα και τα λίπη θα κατέληγαν στο αυλάκι. Πολύ σύντομα διαπίστωσε ότι αυτό δεν ήταν δυνατό καθότι δεν μπορούσαν να περάσουν από τη σχάρα. Συνέχισε το πλύσιμο του καζανιού μάλιστα πατώντας αυτά τα κρέατα και τα λίπη παραγνωρίζοντας ή υποτιμώντας τους κινδύνους από την ενέργεια του αυτή. Βασικά δεν κατέβαλε οποιαδήποτε προσπάθεια να ζητήσει βοήθεια από τον μάγειρα που ήταν σε διπλανό χώρο ή να σπρώξει τα κρέατα ή να τα καθαρίσει ή έστω να αποφύγει να τα πατήσει, δεδομένου ότι είναι θέμα κοινής λογικής πως θα μπορούσε να χάσει την ισορροπία του πατώντας τα. Αντί οποιασδήποτε από τις πιο πάνω ενέργειες όταν ολοκλήρωσε το πλύσιμο (και ενώ πατούσε στα κρέατα και στα λίπη) σήκωσε το καζάνι και στην προσπάθεια να το μετακινήσει γλίστρησε. Προφανώς όφειλε να προβλέψει ότι θα μπορούσε να γλιστρήσει και να τραυματιστεί αν δεν απέφευγε τα κρέατα και τα λίπη, όπως σίγουρα θα έπραττε ένας λογικός άνθρωπος υπό παρόμοιες περιστάσεις. Η ενέργεια του να ρίξει όλα τα περισσεύματα κρεάτων στη γούρνα και η παράλειψη του να αποφύγει να πατήσει σ' αυτά, ιδιαίτερα τη στιγμή που σήκωσε το καζάνι, θεωρώ πως συνιστά τη δική του συντρέχουσα αμέλεια στο ατύχημα και τον τραυματισμό του (βλ. υπ. Iacovou, ανωτέρω και Σολωμού, ανωτέρω). Συνεκτιμώντας όλες τις περιστάσεις και κυρίως τις εκατέρωθεν πράξεις και παραλείψεις των διαδίκων, οι οποίες συνδέονται αιτιωδώς με την πρόκληση του ατυχήματος, καταλήγω ότι βαρύνονται με ίσο μερίδιο ευθύνης, ήτοι κατά 50% έκαστος. Ειδικές Αποζημιώσεις. Όσον αφορά τις ειδικές αποζημιώσεις ο Ενάγων έχει αποδείξει στον απαιτούμενο βαθμό ότι κατέβαλε €1000 για φυσιοθεραπεία, €200 ως αμοιβή στον Δρα Καλούδη (Τεκμήριο 5) και €85 για την έκδοση ιατρικού πιστοποιητικού από το Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας (Τεκμήριο 1). Συνολικά λοιπόν οι ειδικές αποζημιώσεις ανέρχονται στο ποσό των €1285 (παρ. 4 της Έκθεσης Απαίτησης). Γενικές Αποζημιώσεις. Όσον αφορά τις γενικές αποζημιώσεις οι αρχές είναι πολύ καλά γνωστές και δεν χρειάζεται εκτενής αναφορά τους. Αρκεί να λεχθεί ότι ο σκοπός της επιδίκασης αποζημιώσεων είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα (βλ. Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 C.L.R. 789). H νομολογία αποκαλύπτει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας, και την ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση του ανθρώπου (βλ. Μαυροπετρή v. Γεωργίου
(1995)1 Α.Α.Δ. 66). Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια της αρχής του stare decisis αλλά παρέχουν καθοδήγηση. Είναι δεκτό, επίσης, πως πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος (βλ. Ιακώβου v. Ι. Παπαδάκη κ.ά.
(2000)1 Α.Α.Δ. 2079 και Karkallis v. Galatariotis & Sons
(1980)1 C.L.R. 265). Αποτελεί επίσης σταθερή αρχή πως οι αποζημιώσεις πρέπει να είναι κοινωνικά παραδεκτές. Η αποζημίωση δεν έχει σκοπό την τιμωρία, αλλά την αποκατάσταση (βλ. υπ. Μαυροπετρή, ανωτέρω). Στην παρούσα περίπτωση το όλο ιστορικό και οι όποιες συνέπειες για τον Ενάγοντα έχουν καταγραφεί κατά την εξαγωγή των συμπερασμάτων του δικαστηρίου και τα έχω υπόψιν. Συνοπτικά μπορεί να σημειωθεί ότι: i. Υπέστη θλαστικό τραύμα στο μέσο δάκτυλο του αριστερού χεριού με διατομή του εκτείνοντος. ii. Παρέμεινε σε νοσοκομείο για 2 ημέρες όπου υπεβλήθη σε συρραφή και τοποθετήθηκε νάρθηκας για 40 ημέρες περίπου. Από την Εθνική Φρουρά έλαβε 60ήμερη αναρρωτική άδεια, την οποίαν υπηρέτησε κατά το ήμισυ. iii. Εξερχόμενος του νοσοκομείου υπεβλήθη σε φυσιοθεραπεία για 50 φορές. iv. Τέσσερεις μήνες μετά το ατύχημα το τραύμα είχε ήδη επουλωθεί πλήρως και υπήρχε πολύ καλή κινητικότητα με φυσιολογική μυϊκή ισχύ. v. Όσον αφορά τη σημερινή κατάσταση του είναι πιθανή η δημιουργία πόνου σε απότομες αλλαγές της θερμοκρασίας, σε απότομη άρση μεγάλου βάρους ή κατά την διενέργεια ακραίων κινήσεων. Ο τένοντας έχει αποκατασταθεί πλήρως. Στο δέρμα υπάρχουν ενδείξεις της ουλής που είχε δημιουργηθεί. Ο κ. Παπαλλής στηριζόμενος στην υπ. Χριστοδούλου v. Αγαθοκλέους
(1997)1 ΑΑΔ 396 εισηγήθηκε ότι ένα ποσό μεταξύ €15.000 - €20.000 θα ήταν αντιπροσωπευτικό. Είναι όμως προφανές πως η εν λόγω υπόθεση αφορούσε τραύμα στην κεφαλή, κάταγμα λεκάνης και θλαστικό τραύμα τένοντος σε μεγάλο δάκτυλο ποδιού, υπήρξε παραμονή για δύο εβδομάδες σε νοσοκομείο, απαιτήθηκε μακρόχρονη και επώδυνη θεραπεία, παρέμειναν ουλές και λήφθηκε υπόψιν και η μείωση της ικανότητας για εργασία. Οι αποζημιώσεις μειώθηκαν σε Λ.Κ.10.000 (€17.086) από το Εφετείο. Αν μπορεί λοιπόν να προσφέρει κάποια καθοδήγηση, αυτή εστιάζεται μάλλον στο ότι η παρούσα είναι σημαντικά μικρότερης σοβαρότητας. Ποσά όπως αυτό που εισηγήθηκε ο κ. Παπαλλής έχουν δοθεί σε υποθέσεις καταγμάτων, με μεγαλύτερη ταλαιπωρία και σοβαρότερα κατάλοιπα (όπως π.χ. οι υπ. Γιαννακού v. Lois Builders κ.α
(2007)1 ΑΑΔ 270 και Χαραλάμπους v. Ξυδά
(2007)1 ΑΑΔ 792). Αντί των πιο πάνω υποθέσεων θεωρώ πως κάπως πιο καθοδηγητική θα μπορούσε να θεωρηθεί η υπ. C. Constantinou Foods Ltd v. Σωτηρίου
(1998)1 Γ ΑΑΔ 1577, η οποία αφορούσε τραυματισμό στον αριστερό παράμεσο και εγχείρηση υπό γενική αναισθησία (για κάλυψη με μόσχευμα δέρματος). Είχε δοθεί αναρρωτική άδεια δύο μηνών και το χέρι θα είχε κακή εμφάνιση λόγω διαφοράς χρώματος, πρόβλημα λειτουργικότητας του δακτύλου και κυρίως απώλεια αίσθησης της αφής στο συγκεκριμένο σημείο. Μπορεί δηλαδή να λεχθεί πως ήταν σοβαρότερη από την παρούσα τουλάχιστον ως προς τα μόνιμα κατάλοιπα. Το Εφετείο επικύρωσε γενικές αποζημιώσεις Λ.Κ 1700, (δηλαδή €2.905). Σημειώνω ότι η πρωτόδικη απόφαση ημερ. 29/4/96 αφορούσε γεγονότα του 1992 και ότι ο τραυματισθείς ήταν τότε 21 ετών. Επανερχόμενος στην παρούσα και συνεκτιμώντας όλα τα προαναφερθέντα σχετικά γεγονότα και συμπεράσματα, την ανάγκη για αποζημίωση του Ενάγοντος για τον πόνο, την ταλαιπωρία, την απώλεια ανέσεων και απολαύσεων που υπέστη, τη σοβαρότητα των τραυμάτων, τις συνέπειες και γενικά την όλη δυσχέρεια στην οποία περιήλθε, κρίνω πως το ποσόν των €6.000 επί πλήρους ευθύνης είναι ικανοποιητικό ως γενικές αποζημιώσεις. Έχοντας δε υπόψιν τον επιμερισμό της ευθύνης ο Ενάγων δικαιούται σε απόφαση για €3.000. Τόκος. Όσον αφορά το θέμα των τόκων, να σημειώσω ότι το θέμα ρυθμίζεται από το άρθρο 58Α του Κεφ. 148 όπως έχει τροποποιηθεί από το Ν.82
(1)/2008, καθώς και από σχετική νομολογία (Φοινικαρίδης κ.α. v. Γεωργίου κ.α.
(1991)1 Α.Α.Δ. 475 και Λεριός v. Αλεξίου κ.α.
(2000)1 Α.Α.Δ. 1195). Επί των γενικών αποζημιώσεων επιδικάζεται τόκος από την ήμερα του ατυχήματος, εκτός αν υπάρχει αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της αγωγής, που εδώ δεν υπήρξε. Επί των ειδικών αποζημιώσεων επιδικάζεται επίσης τόκος από την ημέρα του ατυχήματος, αλλά μειωμένος κατά το ήμισυ μέχρι την απόφαση, ούτως ώστε να αντισταθμιστεί με το γεγονός ότι δεν προκύπτει όλη η ζημιά από την αρχή. Βεβαίως η απαίτηση στην παρούσα ήταν εκκρεμής στις 15/10/08, οπότε το επιτόκιο είναι 8% από τη γένεση του δικαιώματος μέχρι τις 15/10/08 και ακολούθως 5,5% βάσει του άρθρου 33
(2)του Ν.14/
- Κατάληξη Με βάση όλα τα ανωτέρω εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντος και εναντίον της Εναγομένης για: Α: €3.000 ως γενικές αποζημιώσεις με τόκον 8% ετησίως από 24/10/07 μέχρι 14/10/08 και 5,50% ετησίως από 15/10/08 μέχρι τελικής εξόφλησης. Β: €642,50 ως ειδικές αποζημιώσεις με τόκον: • 4% ετησίως από 24/10/07 μέχρι 14/10/
- • 2,75% από 15/10/08 μέχρι σήμερα. • 5,50% από σήμερα μέχρι τελικής εξόφλησης. Γ. Έξοδα αγωγής στην κλίμακα €2.000 - 10.000 ως αυτά θα υπολογιστούν, συν Φ.Π.Α και νόμιμο τόκο από σήμερα. (Υπ.)..................................... Χ. Β. Χαραλάμπους, Ε.Δ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο