Κωνσταντίνου Χαρίτου ν. Ανδρέα Μιχαήλ, Αρ. Αγωγής 2830/08, 5/6/2012

(02)με παρεκτόπιση καταταγέντων τεμαχίων εντός του σπονδυλικού σωλήνα το οποίο θεωρήθηκε και ήταν ασταθές και για το λόγο αυτό τέθηκε η αναγκαία ένδειξη για χειρουργική επέμβαση, όπως και έγινε. Συγκεκριμένα έγινε σταθεροποίηση της σπονδυλικής στήλης, σπονδυλοδεσία από τον 12ο θωρακικό μέχρι τον 4ο οσφυϊκό σπόνδυλο με το σύστημα VARI-GRIP, δηλαδή σταθεροποίηση της σπονδυλικής στήλης ώστε να μην κινδυνεύει ο άρρωστος κατά την κινητοποίηση του να υποστεί νευρολογική βλάβη, ενόψει του ότι το κάταγμα ήταν ασταθές. Όπως εξήγησε, λόγω του ότι το κάταγμα ήταν ασταθές, αν δεν διενεργείτο σπονδυλοδεσία κατά την κινητοποίηση του Ενάγοντα, υπήρχε μεγάλος κίνδυνος παρεκτόπισης του σπονδύλου που υπέστη το κάταγμα και ενδεχόμενο δημιουργίας νευρολογικής βλάβης. Όπως περαιτέρω εξήγησε, σε τέτοιου είδους κατάγματα συντριπτικά και ασταθή οι σπόνδυλοι που παθαίνουν τη ζημιά παθαίνουν καθίζηση και στενεύουν με αποτέλεσμα να τραυματιστούν και να πιεστούν οι νευρικές ρίζες και, πιθανώς, και ο νωτιαίος μυελός αν το κάταγμα βρίσκεται σε επίπεδα στα οποία εκτείνεται ο νωτιαίος μυελός. Στο συγκεκριμένο ασθενή, εκ του αποτελέσματος λόγω του ότι υπήρχε και οπίσθια παρεκτόπιση μέσα στο σπονδυλικό σωλήνα που προκάλεσε στένωση, αν υπήρχε νωτιαίος μυελός τότε ο Ενάγων θα είχε σοβαρότατες και μόνιμες νευρολογικές βλάβες μέχρι και παραπληγία. Ερωτηθείς σε σχέση με την επέμβαση που διενεργήθηκε στον Ενάγοντα εξήγησε ότι χρησιμοποιήθηκαν γάντζοι οι οποίοι εφάπτονται στα τόξα των εν λόγω σπονδύλων, σταθεροποιούνται με βίδες πάνω στους σπονδύλους, οι γάντζοι ενώνονται και σταθεροποιούνται με μεταλλικές ράγες ώστε να ακινητοποιηθεί η περιοχή του κατάγματος. Η επέμβαση έγινε με ολική αναισθησία. Η σταθεροποίηση με υλικά είναι μόνιμη, δεν αφαιρούνται τα υλικά εκτός εάν τα ίδια τα υλικά πάθουν οποιαδήποτε βλάβη, δηλαδή μόνο σε περίπτωση αφαίρεσης τους για σκοπούς αντικατάστασης. Εξήγησε σε άλλο σημείο της μαρτυρίας του ότι στο μέλλον θα υπάρχουν στην περιοχή του τραυματισμού εκφυλιστικές αλλοιώσεις οι οποίες ίσως να επιδεινώνονται από την επέμβαση και τα υλικά που χρησιμοποίησαν και, περαιτέρω, επεσήμανε ότι η τοποθέτηση αυτών των υλικών προκαλεί και ένα βαθμό περιορισμού στην κινητικότητα της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Όσον αφορά τις επιπτώσεις των εκφυλιστικών αλλοιώσεων αναφέρθηκε στα συμπτώματα που προκαλούνται όπως οσφυαλγία, ισχυαλγία, δυσκαμψία στην οσφυϊκή μοίρα και αιμωδίες στα κάτω άκρα. Ερωτηθείς κατά πόσο έχει συντάξει και άλλο πιστοποιητικό εκτός από το 'Εγγραφο 1 απάντησε καταφατικά αναφέροντας ότι κατόπιν παράκλησης του Ενάγοντα και λόγω της ακρόασης της υπόθεσης θεώρησε ορθό να τον καλέσει για να διαπιστώσει σε ποια κατάσταση είναι σήμερα, όπως και έπραξε επανεκτιμώντας την κατάστασή του στις 8.11.

1. Κατέθεσε δε σχετική ιατρική γνωμάτευση (Έγγραφο 2) το οποίο υιοθέτησε ως μέρος της κύριας εξέτασής του. Στο Έγγραφο 2, αφού αναφέρεται στο ιστορικό και στο είδος του τραυματισμού που υπέστη ο Ενάγων, ως επίσης και την αντιμετώπιση του, αναφερόμενος στη σημερινή κατάσταση καταγράφει ότι ο Ενάγων αιτιάται ακόμη και σήμερα, τρία χρόνια μετατραυματικά, περιόδους οσφυαλγίας κυρίως κατά την κόπωση, την οδήγηση και την παρατεταμένη καθιστική θέση. Καταγράφει, επίσης, ότι παραπονείται για περιορισμό στην κινητικότητα της οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης (ΟΜΣΣ). Σε ό,τι αφορά την αντικειμενική νευρολογική εξέταση καταγράφονται τα εξής στο Έγγραφο 2: Βάδιση ελεύθερη. Βάδιση σε μύτες και πτέρνες ελεύθερη. Κινητικότης ΟΜΣΣ ελαφρώς περιορισμένη κυρίως στον εγκάρσιο άξονα. Βαθμός σπασμού μαλακών μορίων οσφύος. Χωρίς σημεία τάσεως ριζών. Μυϊκή ισχύς κάτω άκρων φυσιολογική σε όλες τις μυϊκές ομάδες. Οστεοτενόντια αντανακλαστικά κάτω άκρων εκλύονται φυσιολογικά και ομότιμα. Επιπολής αισθητικότης φυσιολογική. Εν τω βάθει αισθητικότης φυσιολογική. Χωρίς αναφορά δυσλειτουργίας σφιγκτήρων μυών. Ερωτηθείς σε σχέση με την αγωγή που έτυχε ο Ενάγων κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Νοσοκομείο ανέφερε ότι έτυχε αναλγησίας, αντιβίωσης μετεγχειρητικά και αντιθρομβωτικής αντιμετώπισης. Ο Ενάγων έλαβε εξιτήριο στις 28.3.08 και ακολούθησε το μετεγχειρητικό πρόγραμμα επανεκτιμήσεων στα εξωτερικά ιατρεία της νευροχειρουργικής κλινικής για διάστημα 6 μηνών καθώς και πρόγραμμα φυσικής αποκατάστασης και ενδυνάμωσης. Ο ΜΕ1 είδε τον Ενάγοντα ακόμη δύο φορές μετά το εξιτήριο. Ανέφερε, επίσης, ότι ο Ενάγων συνεχίζει ακόμη πρόγραμμα εκγύμνασης και ενδυνάμωσης πράγμα που του επιτρέπει να βρίσκεται σε καλή κατάσταση αλλά δεν του επιτρέπεται να επανέλθει σε πρόγραμμα πρωταθλητισμού. Εξήγησε ότι δεν μπορεί ο Ενάγων να υποβάλλει τη σπονδυλική του στήλη σε τέτοιου βαθμού καταπόνηση σε μόνιμη βάση η οποία απαιτείται από όλα τα αθλήματα γιατί πλέον τίθεται σε κίνδυνο. Ερωτηθείς για την ποδηλασία διευκρίνισε ότι η κατάχρηση τέτοιας άσκησης επηρεάζει. Όσον αφορά το κολύμπι εξήγησε ότι προσφέρεται για ενδυνάμωση όλων των μυών αλλά όχι η κατάχρηση. Σε σχέση με το τρέξιμο ανέφερε ότι ως ένα ορισμένο μέτρο μπορεί να γίνεται αυτή η άσκηση. Διευκρίνισε ότι ο Ενάγων έχει τελειώσει από το πρόγραμμα νοσηλείας και αποθεραπείας και όντως έχει ορισμένα αναμενόμενα κλινικά προβλήματα. Δεν εμπίπτει, ωστόσο, στον όρο «ασθενής». Αντεξεταζόμενος σε σχέση με το Τεκμήριο 1 που είναι ιατρική έκθεση του Δρα Η. Γεωργίου απάντησε ότι δεν διαφωνεί σε οποιοδήποτε σημείο αυτής. Αντεξεταζόμενος για το πότε χρονικά αρχίζει σε ένα φυσιολογικό άτομο να εμφανίζεται σπονδυλοαρθρίτιδα και, γενικότερα, εκφυλιστικές αλλοιώσεις απάντησε ότι αυτό συμβαίνει μετά τα
2. Ερωτηθείς κατά πόσο η εμφάνιση εκφυλιστικών αλλοιώσεων στον Ενάγοντα θα οφείλεται μερικώς στην ηλικία του και μερικώς στον τραυματισμό του απάντησε καταφατικά. Ερωτηθείς κατά πόσο ο Ενάγων του είπε ότι αθλείται όσον αφορά την εκγύμναση και ενδυνάμωση απάντησε καταφατικά προσθέτοντας ότι αν δεν τα έκαμνε δεν γνωρίζει σε ποια κατάσταση θα ήταν. Σε άλλη ερώτηση εξήγησε ότι η σπονδυλοδεσία είναι η χειρουργική συγκόλληση/συνένωση (fusion) δύο ή περισσοτέρων σπονδύλων μεταξύ τους. Μαρτυρία Δρα Σέργιου Σεργίου (ΜΕ2) Ο ΜΕ2 είναι ειδικός ορθοπεδικός χειρουργός. Εξέτασε τον Ενάγοντα στις 28.11.
3. Για το σκοπό αυτό έχει ετοιμάσει ιατρική έκθεση που υιοθέτησε στο Δικαστήριο ως μέρος της κύριας εξέτασής του και πρόκειται για το 'Εγγραφο
4. Από το Έγγραφο 3 προκύπτουν βασικά τα ακόλουθα: ® Ο Ενάγων βαδίζει φυσιολογικά και γενικά το μυϊκό του σύστημα είναι σε αρκετά καλή κατάσταση. ® Υπάρχει εγχειρητική ουλή στη ράχη κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης μήκους 22 εκ. ® Η μυϊκή ισχύς, η αισθητικότης, η κινητικότης των κάτω άκριων είναι φυσιολογική. ® Υπάρχει επώδυνος δυσκαμψία τόσο στην κάμψη όσο και στην έκταση καθώς και στις πλάγιες και στροφικές κινήσεις της σπονδυλικής στήλης. Επίσης η πίεση της περιοχής της εγχείρησης προκαλεί έντονο πόνο. Αναφέρομενος στη σπονδυλοδεσία που έγινε στον Ενάγοντα εξήγησε στο Έγγραφο 3 το σύστημα που ακολουθήθηκε τονίζοντας ότι έχει γίνει καλή ακινητοποίηση της περιοχής και ότι στην πλαγία ακτινογραφία διαπιστούται ότι το ύψος του σώματος του σπονδύλου το οποίο έχει υποστεί το κάταγμα έχει ύψος 2½ εκ., το δε φυσιολογικό είναι 4 εκ. Ανάφερε, επίσης, ότι ο Ενάγων παραπονείται για πόνο, επώδυνη δυσκαμψία η οποία είναι πιο έντονη το πρωί όταν σηκώνεται, επιδεινώνεται στις ασκήσεις και στην προσπάθεια κινητοποίησης της σπονδυλικής στήλης. Ο πόνος επίσης τον βασανίζει στο κρεβάτι. Ο Ενάγων εξακολουθεί να κάνει ασκήσεις φυσικοθεραπείας και κολύμπι σχεδόν καθημερινά. Έχει δε αρχίσει ένα ήπιο πρόγραμμα ποδηλασίας. Λόγω του πόνου κατά διαστήματα αναγκάζεται να παίρνει παυσίπονα, αντιφλογιστικά φάρμακα. Σε ό,τι αφορά τη γνώμη/πρόγνωση του ΜΕ2, αφού αρχικά χαρακτηρίζεται ο τραυματισμός του Ενάγοντα ως πολύ σοβαρός, στη συνέχεια περιγράφεται ως κάταγμα εκρηκτικού τύπου δεύτερου οσφυϊκού σπονδύλου με παρεκτόπιση μεγάλου τεμαχίου οστού μέσα στον σπονδυλικό σωλήνα και πίεση του νωτιαίου μυελού. Προστίθεται δε ότι υπήρχε άμεσος κίνδυνος διατομής του νωτιαίου μυελού και παραπληγίας. Ο ΜΕ2 αναφέρει, ακόμη, ότι ο Ενάγων έχει υποστεί εξάρθρημα του ώμου, πολλαπλά άλλα τραύματα και μώλωπες σε όλο του το σώμα. Επίσης ότι έχει υποβληθεί σε εκτεταμένη σπονδυλοδεσία πέντε σπονδύλων. Όσον αφορά τη σημερινή του κατάσταση ο ΜΕ2 αναφέρει ότι έχει αποκατασταθεί σε μεγάλο βαθμό και ότι η σπονδυλική στήλη έχει σταθεροποιηθεί και ότι δεν υπάρχει πλέον ο κίνδυνος επηρεασμού του νωτιαίου μυελού. Αναφέρει, επίσης, ότι δεν υπάρχουν νευρολογικά συμπτώματα στα κάτω άκρα. Ακόμη επισημαίνει ότι ο σπόνδυλος ο οποίος έχει υποστεί το κάταγμα έχει πoρωθεί σε θέση συμπίεσης περίπου στα 40% το ύψος του και ότι λόγω αυτής της εγχείρησης έχει μείνει μια μεγάλη δυσκαμψία στην περιοχή της σπονδυλικής στήλης η οποία προκαλεί έντονα ενοχλήματα στις κινήσεις, στην υγρασία, στην αλλαγή του καιρού και καμιά φορά όταν ξεκουράζεται. Ο ΜΕ2 αναφέρει, επίσης, ότι παρόλη τη σταθεροποίηση που έχει επιτευχθεί μετά την επέμβαση υπάρχει ενδεχόμενο να αναπτυχθεί οστεοαρθρίτιδα στην περιοχή μελλοντικά, η δε οστεοαρθρίτιδα θα επιδεινώσει τους πόνους και τη δυσκαμψία που έχει ήδη στην περιοχή. Όσον αφορά τη δυνατότητα του Ενάγοντα πλέον να κάνει πρωταθλητισμό ο ΜΕ2 εξήγησε ότι η θέση του κατάγματος, ο τύπος της επέμβασης, τα υλικά που έχουν χρησιμοποιηθεί για αυτή την επέμβαση προκαλούν πόνο και δυσκαμψία στον Ενάγοντα και ότι παρόλες τις φιλότιμες προσπάθειές του, δεν τον θεωρεί ικανό να ασχοληθεί πλέον συστηματικά με το άθλημα της ποδηλασίας σε σημείο που να κάνει πρωταθλητισμό. Εξέφρασε, επίσης, τη γνώμη ότι ο Ενάγων δεν μπορεί να ασχοληθεί με αθλήματα ή αθλοπαιδιές στις οποίες χρειάζεται καταπόνηση της σπονδυλικής στήλης, π.χ. πετόσφαιρα, καλαθόσφαιρα κλπ. Εξηγώντας εκτενέστερα το είδος του κατάγματος στην παρούσα υπόθεση είπε ότι, αναλόγως της βιαιότητας, μπορεί να υπάρχει μια μικρή συμπίεση του σώματος σπονδύλου όπου δεν μετακινείται οποιοδήποτε τεμάχιο από το σπόνδυλο στα πέριξ σημεία οπόταν έχουμε μία απλή συμπίεση. Αναλόγως της δύναμης η συμπίεση μπορεί να είναι μικρή, μεγάλη μέχρι πλήρης συμπίεση του προσθίου μέρους του σπονδύλου. Αν δεν μετακινηθούν τεμάχια σε αυτή την κίνηση τότε έχουμε σταθερό κάταγμα σπονδύλου διότι δεν προκαλείται ούτε σημαντική ρήξη των συνδέσμων, ούτε πίεση εκ μέρους του σπονδύλου του νωτιαίου μυελού. Αν, όμως, διευκρίνισε είναι περισσότερη η δύναμη μπορεί να επέλθει μεγάλη συμπίεση όλου του σώματος του σπονδύλου με απόσπαση τεμαχίων στα πέριξ ή μέσα στον σπονδυλικό σωλήνα με πίεση επί του νωτιαίου μυελού ή διατομή του νωτιαίου μυελού και ρήξη συνδέσμων μεταξύ των σπονδύλων. Σε μια τέτοια περίπτωση έχουμε κάταγμα εκρηκτικού τύπου και έχουν μετακινηθεί τεμάχια οστού από το σπόνδυλο μέσα στον σπονδυλικό σωλήνα από τη συμπίεση. Γι' αυτό στην προκειμένη περίπτωση έγινε σπονδυλοδεσία για να μετακινηθούν τεμάχια που πίεζαν τον νωτιαίο μυελό, να σταθεροποιηθεί ο σπόνδυλος στη φυσιολογική του θέση όσο το δυνατό πιο ανατομικά και να μην προκαλεί πόνο. Όσον αφορά την πρόβλεψη για ανάπτυξη σπονδυλοαρθρίτιδας στην προκειμένη περίπτωση ανέφερε ότι εδώ θεωρεί ότι θα αναπτυχθεί πιο γρήγορα οστεοαρθρίτιδα από την αναμενόμενη ανάπτυξη, κάτι, όμως, που εξαρτάται από παράγοντες όπως τη χρήση της σπονδυλικής στήλης, τους κληρονομικούς λόγους και την κατασκευή του σκελετού, το βάρος και τη μη διατήρηση καλού μυϊκού συστήματος. Επεσήμανε ότι αν υπάρχουν επιβαρυντικοί παράγοντες σε κάποιο που έχει υποστεί αυτή την κάκωση τότε πιο γρήγορα θα αναπτύξει οστεοαρθρίτιδα. Όσον αφορά τις επιπτώσεις από οστεοαρθρίτιδα εξήγησε ότι συμπεριλαμβάνουν επίταση της δυσκαμψίας και του πόνου με αναγκαιότητα την πιο συχνή λήψη αντιφλογιστικών. Εξηγώντας περαιτέρω την αναφορά του στο Έγγραφο 3 για το ενδεχόμενο ανάπτυξης οστεοαρθρίτιδας στην περιοχή όπου έγινε η επέμβαση ανέφερε ότι εφόσον έχει καταργηθεί η κίνηση σε πέντε σπονδύλους σε προσπάθεια του Ενάγοντα όπως κινητοποιήσει περισσότερο τη σπονδυλική στήλη στις κάμψεις, εκτάσεις, στροφικά και πλάγιες κινήσεις η κινητικότητα πλέον είναι στα σημεία άνωθεν και κάτωθεν της αρθρόδεσης οπόταν τα σημεία αυτά δέχονται περισσότερη πίεση από ότι πριν που γινόταν κατανομή της κίνησης σε όλο το εύρος της σπονδυλικής στήλης. Όπως το έθεσε χαρακτηριστικά το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται «παράδοξη κινητικότητα» πλέον στη σπονδυλική στήλη και το «stress» της κίνησης το δέχονται οι σπόνδυλοι άνωθεν και κάτωθεν της αρθρόδεσης. Αντεξεταζόμενος ο ΜΕ2 και ερωτηθείς κατά πόσο ο νωτιαίος μυελός τελειώνει στον πρώτο οσφυϊκό σπόνδυλο απάντησε αρνητικά προσθέτοντας ότι επεκτείνεται προς τα κάτω νεύρα. Τόνισε ότι δεν κάνει το διαχωρισμό ότι τα νεύρα που συνεχίζουν δεν είναι μέρος του νωτιαίου μυελού. Συμφώνησε στη θέση ότι εκεί που έγινε σπονδυλοδεσία δεν τίθεται θέμα να προκληθεί οστεοαρθρίτιδα. Ερωτηθείς κατά πόσο διαφωνεί με την ιατρική έκθεση του ΜΥ1 (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 1) είπε ότι διαφωνεί με τη γνώμη του ΜΥ1 ότι παραμένει μικρού βαθμού δυσκαμψία στην έκταση και κάμψη της οσφύος και είπε ότι ο ίδιος θεωρεί ότι είναι μεγάλου βαθμού η δυσκαμψία. Συμφωνεί με τη γνώμη του ΜΥ1 ότι η λειτουργικότητα του δεξιού ώμου έχει επανέλθει στα φυσιολογικά προ του ατυχήματος επίπεδα. Συμφωνεί, επίσης, ότι το αποτέλεσμα της εγχείρησης ήταν πολύ καλό. Διαφωνεί με την αναφορά του ΜΥ1 ότι δεν χρειάστηκε ο Ενάγων φυσιοθεραπευτική αγωγή και πρόσθεσε ότι ο Ενάγων του είχε πει ότι έκανε φυσιοθεραπεία χωρίς να τον είχε παραπέμψει γι' αυτό ο ΜΕ
5. Τον Ενάγοντα ο ΜΕ2 τον έχει εξετάσει στις 8.11.
6. Από την εξέταση διαπίστωσε ότι υπάρχει έντονη δυσκαμψία και επώδυνος περιορισμός των κινήσεων. Ο Ενάγων παρεπονείτο για πόνο, δυσκαμψία και τα ενοχλήματα αυτά επιτείνονται όταν υπάρχει υγρασία, αλλαγή του καιρού και κόπωση. Ο Ενάγων έχει ενοχλήματα όταν οδηγεί ή όταν κάθεται πολλές ώρες. Έχει τη δυνατότητα να κάνει καθιστική εργασία. Μαρτυρία Ενάγοντα (ΜΕ3) Ο Ενάγων είναι 34 ετών και κατά το χρόνο του δυστυχήματος εργαζόταν ως load controller στις Κυπριακές Αερογραμμές για γραφειακής φύσεως εργασία. Ήταν ωρομίσθιος τότε και λάμβανε ΛΚ800 μηνιαίως. Μετά που επεσυνέβη το επίδικο δυστύχημα εισήχθη στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας και μετά από 4 μέρες μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας για να εξετασθεί από νευροχειρουργούς. Οι ιατροί που τον παρακολούθησαν ήταν ο Δρ. Διέτης Διευθυντής της Νευροχειρουργικής Κλινικής και ο Δρ. Συμεωνίδης και ήταν αυτοί που αποφάσισαν ότι θα πρέπει να του διενεργείτο σπονδυλοδεσία. Ο Ενάγων έπρεπε να παραμένει σε συγκεκριμένη θέση στο κρεβάτι του Νοσοκομείου ανάσκελα με ένα μαξιλάρι στο πάσχον μέλος που κτύπησε και ακίνητος. Ο πόνος ήταν πολύ μεγάλος παρά τα παυσίπονα που λάμβανε. Πριν τη διενέργεια της εγχείρησης ο Ενάγων υπεβλήθη σε εξετάσεις όπως ακτινολογικό έλεγχο, αξονικό και μαγνητικό τομογράφο. Αυτές τις εξετάσεις τις έκανε αμέσως μετά το δυστύχημα στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας και πριν του γίνει ανάταξη του δεξιού του ώμου. Στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας έγιναν ξανά ακτινολογικές εξετάσεις και εξετάσεις αξονικού και μαγνητικού τομογράφου. Η σπονδυλοδεσία διενεργήθη με ολική αναισθησία στις 19.3.
7. Μετά την εγχείρηση και αφού πέρασε η επήρρεια από τα αναλγητικά φάρμακα είχε οξύ πόνο για 4-5 μέρες και ενώ ευρισκόταν στο νευροχειρουργικό θάλαμο μέχρι 27-28 Μαρτίου του
8. Όταν του εδόθη εξιτήριο του έγινε σύσταση να επισκεφθεί το φυσιοθεραπευτήριο στο Νοσοκομείο πράγμα που έκανε με τη μόνη διαφορά ότι επειδή έμενε στη Λάρνακα πήγε στο φυσιοθεραπευτήριο του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας. Αυτό έγινε 1-2 μέρες μετά που πήρε εξιτήριο από το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας και αισθανόταν καλύτερα. Στο φυσιοθεραπευτήριο μια κυρία του εξήγησε ότι θα πρέπει να ξεκινούσε πρόγραμμα εκγύμνασης/ενδυνάμωσης ήπιας μορφής με ειδικές ασκήσεις όπως ασκήσεις ενδυνάμωσης και εκγύμνασης στην πισίνα μέχρι να μπορεί να κολυμπά κανονικά. Του εξήγησε τις ασκήσεις και λόγω του ότι ο Ενάγων είναι απόφοιτος Γυμναστικής Ακαδημίας γνώριζε αυτές τις ασκήσεις. Είναι προπονητής κολύμβησης και μπορούσε να ακολουθήσει το πρόγραμμα μόνος του όπως και έγινε. Οι ασκήσεις τότε λόγω του πολύ οξέως πόνου που ένιωθε ο Ενάγων ήταν πολύ πιο ήπιας μορφής αλλά με το πέρασμα του χρόνου και εφόσον καλυτέρευε μπορούσε να κάνει ασκήσεις όσο του επέτρεπε ο τραυματισμός του. Μετά που έλαβε εξιτήριο από το Νοσοκομείο συνέχισε να παίρνει αναλγητικά/ανακουφιστικά φάρμακα και μερικές φορές παίρνει και τώρα όταν ο πόνος είναι οξύς. Ενόσω ο Ενάγων βρισκόταν στο Νοσοκομείο και πριν πάρει εξιτήριο ειδοποιήθηκε τηλεφωνικά από τις Κυπριακές Αερογραμμές ότι εγκρίθηκε η αίτηση που είχε υποβάλει για μεταφορά του στο Τμήμα Αεροσυνοδών. Εκτός από τη δουλειά του ασχολείτο και με τον αθλητισμό και, συγκεκριμένα, το άθλημα του τρίαθλου στο οποίο ο Ενάγων είχε φτάσει σε ψηλό επίπεδο πρωταθλητισμού ώστε να τον δεχτούν στην Εθνική Ομάδα της Κύπρου. Μετά το επίδικο δυστύχημα δεν έλαβε μέρος με την Εθνική Ομάδα στο άθλημα τριάθλου. Σε αγώνες τριάθλου έλαβε μέρος αλλά όχι υπό μορφή πρωταθλητισμού. Συγκεκριμένα έλαβε μέρος σε δύο αγώνες μικρών χωρών Ευρώπης που έγιναν στην Κύπρο, ο πρώτος αγώνας έλαβε χώρα τέλος Μαρτίου 2011 και ο δεύτερος μέσα Σεπτεμβρίου/Οκτωβρίου
9. Στον πρώτο αγώνα κατέλαβε την 8η θέση και στο δεύτερο την 4η θέση. Στο τρίαθλο έκανε πρωταθλητισμό ένα χρόνο πριν επισυμβεί το δυστύχημα και μπορούσε να διακριθεί στο άθλημα αυτό πολύ. Εξήγησε ότι για να λάβει ένας μέρος στους αγώνες της Κυπριακής Ομοσπονδίας Τριάθλου πρέπει να είναι μέλος της Ομοσπονδίας και να έχει Δελτίο Υγείας από τον ΚΟΑ. Το Δελτίο Υγείας ανανεώνεται κάθε 3 χρόνια. Για τους αγώνες που έλαβε μέρος χρειάστηκε να ανανεώσει το Δελτίο Υγείας το 2010 γιατί είχε λήξει. Πριν πάει στους αγώνες αυτούς δεν έκανε προετοιμασία παρά απλή γυμναστική, ασκήσεις ενδυνάμωσης. Πριν να επισυμβεί το επίδικο δυστύχημα η προπόνηση για αγώνες ήταν διαφορετική. Τότε έκανε 25 ώρες προπόνηση την εβδομάδα και για τα τρία αθλήματα, ενώ ξεχωριστά έπρεπε να κάνει 4 ώρες βάρη. Η διαφορά, δηλαδή, ήταν ότι πριν το δυστύχημα έκαμνε προπόνηση για πρωταθλητισμό ενώ τώρα απλή εκγύμναση. Εξήγησε ότι πρωταθλητισμός σημαίνει εντατική προπόνηση για επίτευξη της 1ης θέσης σε Πρωταθλήματα, Κύπελλα, αγώνες. Σήμερα δεν έχει τη δυνατότητα για προπόνηση για πρωταθλητισμό εκτός του ότι του έχει απαγορευθεί από τους ιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων. Πρόσθεσε ότι ακόμη και η απλή εκγύμναση του προκαλεί πόνο. Πριν να επισυμβεί το επίδικο δυστύχημα μπορούσε να κάνει πρωταθλητισμό σε πολύ ψηλό επίπεδο και χωρίς κανένα πόνο. Τώρα δεν μπορεί να κάνει απλές εργασίες και κινήσεις χωρίς καθόλου πόνο. Ο πρωταθλητισμός ήταν η ζωή του και όχι μέρος της ζωής του. Αν δεν επεσυνέβαινε το δυστύχημα θα συνέχιζε τον πρωταθλητισμό και είχε τη δυνατότητα να προκριθεί στην κατηγορία του elite του τρίαθλου. Για τον κατηγορία elite δεν υπάρχει χρονικό περιθώριο και έχει αθλητές που αγωνίζονται σ' αυτή την κατηγορία έως τα 45 τους έτη γιατί το επίπεδο είναι πολύ ψηλό. Εξήγησε ότι το άθλημα του τρίαθλου έχει δύο κατηγορίες στο εξωτερικό: · Αυτή του Age Groupers στην οποία μπορεί να λάβει οποιοσδήποτε μέρος. · Αυτή του Elite όπου το επίπεδο είναι πολύ ψηλό και σ' αυτό αγωνίζονται οι επαγγελματίες του αθλήματος. Κληθείς να σχολιάσει κάποιες αναφορές από την έκθεση του Δρα Ηλία Γεωργίου (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 1) είπε, μεταξύ άλλων, και τα εξής: Å Τον Δρα Σεργίου επισκέφθηκε γιατί είχε πόνο. Å Σ' ό,τι αφορά το θέμα της φυσιοθεραπείας του συστήθηκε να επισκεφθεί το φυσιοθεραπευτήριο του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας ενώ βρισκόταν στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Τρεις με τέσσερις μέρες μετά την εγχείρηση που του διενεργήθη επισκέφθηκε το φυσιοθεραπευτήριο του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας όπου του δόθηκαν οδηγίες για κινητικότητα του δεξιού του ώμου. Οδηγίες του δόθηκαν και από το φυσιοθεραπευτήριο του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας. Å Όταν έχει έντονο πόνο ενώ δεν κάνει καμία δραστηριότητα (γυμναστική ή εργασία), απλώς βρίσκεται σε ανάπαυση, τότε παίρνει παυσίπονα. Πόνοι υπάρχουν όταν κάνει απλές ασκήσεις, ορισμένες δε φορές είναι έντονοι άλλες φορές ήπιοι και άλλες φορές ανεξήγητοι, δηλαδή, χωρίς να κάνει τίποτε. Η συχνότητα των πόνων είναι καθημερινή. Αντεξεταζόμενος ο Ενάγων είπε ότι είναι Γενικός Γραμματέας της Κυπριακής Ομοσπονδίας Τρίαθλου. Ερωτηθείς για τις προϋποθέσεις και/ή κανόνες συμμετοχής κάποιου σε αγωνίσματα που θεσπίστηκαν από την Ομοσπονδία απάντησε ότι είναι αυτές που ανέφερε στην κύρια εξέταση του. Τόνισε ότι υπάρχουν διάφορες βαθμίδες προσπάθειας σε αγώνες της Κυπριακής Ομοσπονδίας Τριάθλου για ένα που θέλει να αγωνισθεί. Δεν αποκλείεται η συμμετοχή για κάποιον που κατέχει Δελτίο Υγείας. Εξήγησε ότι υπάρχουν συμμετέχοντες που μπορεί να ξεκίνησαν ένα αγώνα και παρόλο που κατέχουν Δελτίο Υγείας να μην είναι ικανοί να τερματίσουν. Δέκτηκε ότι έλαβε μέρος όχι ως αθλητής Εθνικής Ομάδας αλλά ως αθλητής στον αγώνα μικρών κρατών Ευρώπης που έλαβε χώρα στο Λίχτενστάϊν στο Aldiana στις 27.3.11 (Triathlon Championships of the Small States of Europe) και βγήκε 8ος στην κατάταξη και 12ος στη γενική κατάταξη. Εξήγησε ότι οι αγώνες που λαμβάνουν μέρος τα μέλη της Εθνικής Ομάδας είναι αγώνες ηλικιακών κατηγοριών στους οποίους μπορεί να λάβει μέρος οποιοσδήποτε αθλητής. Έλαβε μέρος, επίσης, στους αγώνες Τριάθλου Volkswagen Triathlon που έλαβαν χώρα στην Κύπρο στις 18.9.11 και κατέλαβε την 4η θέση.[1] Στην υποβολή ότι ουδέποτε ανέπτυξε οποιασδήποτε μορφής νευρολογική σημειολογία, είτε μετατραυματικά, είτε μετεγχειρητικά και ότι, ευτυχώς, η μετεγχειρητική του πορεία ήταν ομαλή χωρίς επιπλοκές, απάντησε ότι μέχρι σήμερα έχει δυσκαμψία και πόνους, έχασε την ευλυγισία του, τη δύναμη που είχε πριν που έκαμνε πρωταθλητισμό και πρόσθεσε ότι οι πόνοι συνεχίζονται. Στην υποβολή ότι το αποτέλεσμα της θεραπείας κρίνεται άριστο, απάντησε ότι δεν μπορεί να το γνωρίζει και ότι εκείνο που γνωρίζει είναι την κατάστασή του πριν το δυστύχημα και την κατάσταση του σήμερα. Διαφώνησε με την υποβολή ότι η λειτουργικότητα του δεξιού ώμου επανήλθε σε φυσιολογικά επίπεδα όπως πριν το δυστύχημα και πρόσθεσε ότι η ευλυγισία του ώμου ενός κολυμβητή και η δύναμη του είναι πολύ διαφορετική από ένα απλό άτομο και, συνεπώς, δεν μπορεί να συμφωνήσει ότι τα επίπεδα είναι φυσιολογικά. Στην υποβολή ότι παρέμεινε μικρού βαθμού δυσκαμψία στην έκταση και κάμψη της οσφύος η οποία δικαιολογεί την αίσθηση δυσκαμψίας σε περιπτώσεις παρατεταμένης κάμψης του κάτω μέρους της σπονδυλικής στήλης και ανασήκωσης και μεταφοράς μεγάλου βάρους, απάντησε ότι δεν κάνει παρατεταμένες κάμψεις αφού οι απλές κινήσεις τον ενοχλούν και του προκαλούν πόνο. Πρόσθεσε ότι πριν το δυστύχημα ήταν ικανός να έχει πλήρη κάμψη της σπονδυλικής στήλης πράγμα αδύνατο σήμερα. Στην υποβολή ότι αυτός ο βαθμός δυσκαμψίας δικαιολογείται από την επέμβαση που έγινε απάντησε ότι δεν θεωρεί μικρό τον βαθμό δυσκαμψίας αλλά μεγάλο. Πρόσθεσε δε ότι δεν γνωρίζει αν αυτό είναι αποτέλεσμα της εγχείρησης ή του τραυματισμού του. Στην υποβολή ότι έχει περιοδικές και ήπιας και παροδικής έντασης ενοχλήσεις κυρίως μετά από παρατεταμένες δραστηριότητες φόρτισης της οσφύος/μέσης, απάντησε ότι δεν κάνει παρατεταμένες κινήσεις, ούτε υπερφορτώνει τη σπονδυλική στήλη και ότι, παρόλα αυτά, έχει πόνο και πολλές φορές έντονης μορφής πόνο ακόμα και όταν αναπαύεται. Αρνήθηκε την υποβολή ότι η τυχόν εμφάνιση τέτοιων ενοχλήσεων δεν χρήζει ιδιαίτερης θεραπείας και ότι η αποκατάσταση επέρχεται με ανάπαυση, επαναλαμβάνοντας ότι η εμφάνιση αυτών των ενοχλήσεων είναι καθημερινή και ότι υπάρχουν περιόδοι που αναπαύεται χωρίς δραστηριότητα και έχει πολύ έντονους πόνους και χρησιμοποιεί παυσίπονα. Μαρτυρία Δρα Ηλία Γεωργίου (ΜΥ1) Ο ΜΥ1 είναι ειδικός ορθοπεδικός χειρουργός ο οποίος εξέτασε τον Ενάγοντα εκ μέρους της πλευράς του Εναγόμενου στις 8.1.
10. Για το σκοπό αυτό ετοίμασε ιατρική έκθεση (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 1) το οποίο υιοθέτησε ως μέρος της κύριας εξέτασης του και το οποίο μπορεί να συνοψιστεί ως ακολούθως: Η κλινική εξέταση έδειξε τα πιο κάτω ευρήματα: Å Φυσιολογική κινητικότητα - λειτουργικότητα των ώμων, αγκώνων, καρπών και δαχτύλων των χεριών. Å Κατά την κλινική εξέταση του εύρους κίνησης του κάτω μέρους της σπονδυλικής στήλης διαπιστούται μικρού βαθμού δυσκαμψία στην κάμψη και έκτασή της, ενώ οι πλάγιες και στροφικές κινήσεις παρουσιάζονται φυσιολογικές. Å Απουσία μυϊκού σπασμού των παρασπονδυλίων μυών ή ευαισθησίας. Å Φυσιολογική κινητικότητα - λειτουργικότητα των ισχίων, γονάτων, ποδοκνημικών, ποδών και δαχτύλων των. Å Απουσία μυϊκής ατροφίας κατά τη συγκριτική επιμέτρηση των μυών του δεξιού και αριστερού κάτω άκρου. Å Βαδίζει φυσιολογικά χωρίς χωλότητα. Å Είναι σε θέση να σταθεί στα άκρα των ποδών και φτέρνες. Å Φυσιολογική λειτουργικότητα του νευροαγγειακού συστήματος των μελών. Å Πλήρως επουλωμένη χειρουργική ουλή μήκους 22 εκ. στην οσφυϊκή περιοχή της σπονδυλικής στήλης. Από τη μελέτη του ακτινολογικού φακέλου του Ενάγοντα επιβεβαιώνεται: Συμπιεστικό συντριπτικό κάταγμα του πρόσθιου χείλους του σώματος του δεύτερου οσφυϊκού σπονδύλου. Η χειρουργική σταθεροποίηση μέσω τοποθέτησης των αναγκαίων σταθεροποιητικών μεταλλικών προσθετικών. Η τοποθέτηση των μεταλλικών προσθετικών στην οσφύ σε άριστη θέση. Το εξάρθρημα του δεξιού ώμου και η άριστη ανάταξη του. Ως συμπεράσματα καταγράφονται τα ακόλουθα: ü Ο Ενάγων υπέστη εξάρθρημα του δεξιού ώμου και συμπιεστικό συντριπτικό κάταγμα του σώματος του δεύτερου οσφυϊκού σπονδύλου. ü Το εξάρθρημα αντιμετωπίστηκε με απλή κλειστή ανάταξη αμέσως μετά από το ατύχημα και με την άφιξή του στο Νοσοκομείο Λάρνακας. ü Κρίθηκε αναγκαία η μεταφορά του στο νευροχειρουργικό τμήμα του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας όπου και του χορηγήθη χειρουργική μορφή θεραπείας με σκοπό τη σταθεροποίηση του κατάγματος του δεύτερου οσφυϊκού σπονδύλου. Η σταθεροποίηση επιτεύχθηκε μέσω τοποθέτησης των αναγκαίων σταθεροποιητικών μεταλλικών προσθετικών. ü Ουδέποτε ανέπτυξε οποιασδήποτε μορφής νευρολογική σημειολογία, είτε μετατραυματικά, είτε μετεγχειρητικά. Η μετεγχειρητική του πορεία υπήρξε καθόλα ομαλή χωρίς επιπλοκές. ü Δεν χρειάστηκε φυσιοθεραπευτική αγωγή, επιτελούσε, όμως, από μόνος του τις αναγκαίες ασκήσεις φυσιοθεραπείας και κολύμβησης. ü Το τελικό αποτέλεσμα της θεραπείας που του εχορηγήθη κρίνεται άριστο. ü Η λειτουργικότητα του δεξιού ώμου έχει επανέλθει στα φυσιολογικά προ του ατυχήματος επίπεδα, ενώ η κινητικότητα της οσφύος έχει επανέλθει σε μέγιστο βαθμό. ü Παραμένει μικρού βαθμού δυσκαμψία στην έκταση και κάμψη της οσφύος η οποία δικαιολογεί την αίσθηση δυσκαμψίας σε περιπτώσεις παρατεταμένης κάμψης του κάτω μέρους της σπονδυλικής στήλης, ανασήκωσης και μεταφοράς μεγάλων βαρών. ü Ο μικρός βαθμός δυσκαμψίας δικαιολογείται από την επέμβαση σπονδυλοδεσίας στην οποία υπεβλήθη με σκοπό τη σταθεροποίηση του κατάγματος του δεύτερου οσφυϊκού σπονδύλου. ü Περιοδικές ήπιας και παροδικής έντασης ενοχλήσεις κυρίως μετά από παρατεταμένες δραστηριότητες συνεχούς υπερφόρτισης της οσφύος συνάδουν με τη μορφή του τραυματισμού και της αναγκαίας θεραπείας που του χορηγήθηκε. Τυχόν εμφάνιση τους δεν θα χρήζει ιδιαίτερης ιατρικής εξέτασης ή θεραπείας, η δε αποκατάσταση θα επέρχεται από μόνη της με απλή ανάπαυση. ü Η χειρουργική ουλή θα παραμείνει. ü Περίοδος απουσίας από την εργασία του διάρκειας 3 μηνών ευρίσκεται σε πολύ λογικά αναγκαία πλαίσια. Ο ΜΥ1 κλήθηκε να σχολιάσει τις γνώμες των ιατρών που κατέθεσαν για την πλευρά του Ενάγοντα ήτοι του Δρα Συμεωνίδη (ΜΕ1) και του Δρα Σεργίου (ΜΕ2). Σε σχέση με τον Δρα Συμεωνίδη ανέφερε ότι μοναδικό σημείο διαφωνίας αποτελεί η περιγραφή της μορφής του κατάγματος του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου. Και οι δύο τους συμφωνούν ότι ο Ενάγων υπέστη το συγκεκριμένο κάταγμα. Ο ΜΥ1 το περιγράφει ως συμπιεστικό συντριπτικό κάταγμα του προσθίου χείλους του σώματος του δεύτερου οσφυϊκού σπονδύλου ενώ ο Δρ. Συμεωνίδης αναφέρεται ότι αφορούσε ολόκληρη την επιφάνεια και το οπίσθιο μέρος. Η εν λόγω διαφωνία είναι καθαρά ακαδημαϊκής μορφής. Εκείνο που έχει σημασία, τόνισε ο ΜΥ1, είναι το κάταγμα, η αναγκαία θεραπεία και τα τυχόν κατάλοιπα. Σε σχέση με τον Δρα Σεργίου διαφωνεί στα ακόλουθα σημεία: Ø Ενώ ο ΜΥ1 αναφέρει ότι παραμένει μικρού βαθμού δυσκαμψία στην έκταση και κάμψη της οσφύος η οποία δικαιολογεί την αίσθηση δυσκαμψίας σε περιπτώσεις παρατεταμένης κάμψης του κάτω μέρους της σπονδυλικής στήλης, ανασήκωσης και μεταφοράς μεγάλου βάρους, ο ΜΕ2 αναφέρεται σε μια μεγάλη δυσκαμψία στην περιοχή της σπονδυλικής στήλης η οποία προκαλεί έντονα ενοχλήματα στις κινήσεις, στην υγρασία, στην αλλαγή του καιρού και καμιά φορά όταν ξεκουράζεται[2] και ότι ο ασθενής παραπονείται όταν τον εξέτασε στις 8.11.11 για πόνο και δυσκαμψία που επιτείνεται με κόπωση, υγρασία και αλλαγή του καιρού ως, επίσης, και ότι από την εξέταση υπήρχε έντονος δυσκαμψία και επώδυνος περιορισμός των κινήσεων[3]. Επεσήμανε δε ότι ο ΜΕ1 κατά την επανεξέταση της κατάθεσης του Ενάγοντα στις 8.11.11 διαπίστωσε ότι η κινητικότητα της οσφυικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης ήταν ελαφρώς περιορισμένη κυρίως στον εγκάρσιο άξονα[4]. Ø Διαφώνησε με τη γνώμη του ΜΕ2 ότι υπάρχει ενδεχόμενο να αναπτυχθεί οστεοαρθρίτιδα στην περιοχή μελλοντικά. Εν πρώτοις ο ΜΥ1, αφού εξήγησε ότι η άρθρωση αποτελεί σημείο συνάντησης δύο ανεξαρτήτων οστών στο οποίο επιτρέπεται η κίνηση και ότι αρθρίτιδα είναι ο ερεθισμός μίας άρθρωσης και διαταραχή της ανατομικής της λείας υφής, προχώρησε να αναφέρει ότι με την σπονδυλοδεσία/χειρουργική συνένωση/συγκόλληση σπονδύλων παύει να υφίσταται άρθρωση και, κατ' επέκταση, κίνηση. Κατά συνέπεια, επεσήμανε, στην απουσία άρθρωσης δεν μπορεί να προκληθεί οστεοαρθρίτιδα. Πρόσθεσε δε ότι είναι ενδεχόμενο να επισυμβεί οστεοαρθρίτιδα στο άνω και κάτω μέρος της περιοχής της σπονδυλόδεσης όπου εκεί υπάρχει άρθρωση και κίνηση και ότι, αν το ενδεχόμενο αυτό καταστεί πραγματικότητα, τότε μερικώς θα οφείλεται στο ατύχημα και μερικώς στη φυσική μέσω του χρόνου φθορά που αφορά τον κάθε άνθρωπο. Ø Διαφώνησε με τα όσα ανέφερε ο ΜΕ2 σε σχέση με το θέμα του νωτιαίου μυελού και για τον κίνδυνο που ισχυρίστηκε ότι διέτρεξε ο Ενάγων. Όπως εξήγησε ο ΜΥ1 ο νωτιαίος μυελός αποτελεί ουρά του εγκεφάλου η οποία εντοπίζεται μέσα στο οστέϊνο νωτιαίο σωλήνα τον οποίο αποτελούν οι σπονδύλοι και τον προστατεύουν, τελειώνει δε ο νωτιαίος μυελός στο ύψος του πρώτου οσφυικού σπονδύλου. Με το τέλος του δε ο σωλήνας που εξακολουθεί να υφίσταται δεν περιέχει νωτιαίο μυελό. Κατ' επέκταση, όπως τόνισε, ένα κάταγμα του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου σε σημείο όπου δεν υπάρχει νωτιαίος μυελός δεν μπορεί να τραυματίσει τον νωτιαίο μυελό. Κατά συνέπεια ο ΜΥ1 διαφώνησε με τη θέση του ΜΕ2 ότι υπήρξε πίεση του νωτιαίου μυελού τονίζοντας ότι δεν υπέστη πίεση γιατί δεν υπήρχε σ' εκείνο το σημείο νωτιαίος μυελός. Τόνισε, επίσης, ότι αν εξασκείτο πίεση - σε περίπτωση που υπήρχε νωτιαίος μυελός - το αποτέλεσμα θα' ταν η άμεση παράλυση και των δύο κάτω άκρων, δηλαδή παραπληγία. Ο ΜΥ1 ανέφερε, ακόμη, ότι ο Ενάγων ουδέποτε παρουσίασε οποιαδήποτε νευρολογική σημειολογία είτε άμεσα με τον τραυματισμό του, είτε μετεγχειρητικά, είτε σε τρίτο στάδιο κατά την αποκατάσταση. Η μυϊκή δύναμη, λειτουργικότητα των νεύρων, των σφιγκτήρων ούρησης και αφόδευσης ήταν πάντα φυσιολογική. Αντεξεταζόμενος ο ΜΥ1 ανέφερε ότι η περιγραφή όρων όπως εδώ σε σχέση με το είδος του κατάγματος π.χ. συντριπτικό ή εκρηκτικό ή συμπιεστικό είναι ακαδημαϊκής φύσης. Το συντριπτικό κάταγμα είναι πέραν των δύο τεμαχίων και ένα από αυτά τα τεμάχια μπορεί να μετατοπισθεί. Κληθείς να σχολιάσει γιατί παρέλειψε να αναφερθεί σε οπίσθια παρεκτόπιση όπως αναφέρει ο ΜΕ1 στην περιγραφή που δίδει για το κάταγμα του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου, απάντησε ότι ένα συντριπτικό κάταγμα εμπεριέχει και μιας μορφής μετατόπιση. Επεσήμανε, ταυτόχρονα, ότι εκείνο που έχει σημασία είναι αν υπήρξε τραυματισμός του νωτιαίου μυελού ή των νεύρων που θα οδηγούσε σε παραπληγία. Αρνήθηκε ότι υπήρχε πίεση του νωτιαίου μυελού και επανέλαβε ότι τόσο ο ίδιος όσο και ο ΜΕ1 ανέφεραν ότι στην περιοχή του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου δεν υπάρχει νωτιαίος μυελός και, ότι συνεπώς, δεν θα μπορούσε να υπάρχει πίεση του. Αρνήθηκε την υποβολή ότι διενεργήθηκε η εγχείρηση στον Ενάγοντα για να αποφευχθεί η εισχώρηση οιουδήποτε τεμαχίου συνθλιβέντος σπονδύλου μέσα στο νωτιαίο μυελό τονίζοντας ότι στο ύψος του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου όπου είχε υποστεί ο Ενάγων το κάταγμα δεν υπάρχει νωτιαίος μυελός. Επεσήμανε ότι απ' εκεί και πέρα οι κατώτεροι τέσσερεις οσφυϊκοί σπόνδυλοι έχουν νωτιαίο σωλήνα αλλά δεν έχουν εντός αυτού νωτιαίο μυελό. Πρόσθεσε δε ότι η εγχείρηση διενεργήθηκε γιατί μετά τον τραυματισμό σπονδύλου είναι δυνατόν να προκύψει αστάθεια και, συνεπώς, για να σταθεροποιηθεί η αστάθεια. Αρνήθηκε την υποβολή ότι ο Ενάγων έχει μεγάλου βαθμού δυσκαμψία και πρόσθεσε ότι διαπίστωσε ο ίδιος από δική του κλινική εξέταση ότι ο βαθμός δυσκαμψίας του Ενάγοντα είναι μικρός κάτι που διεπίστωσε, όπως επεσήμανε, πρόσφατα και ο θεράπων νευροχειρουργός. Αρνήθηκε, επίσης, την υποβολή ότι η λειτουργικότητα του δεξιού ώμου δεν έχει επανέλθει στο φυσιολογικό προ του ατυχήματος επίπεδο και τόνισε ότι ο ίδιος διαπίστωσε από κλινική εξέταση που διενήργησε στον Ενάγοντα ότι η λειτουργικότητα του δεξιού ώμου έχει επανέλθει στα φυσιολογικά προ του ατυχήματος επίπεδα. Απέρριψε, ακόμη, την υποβολή ότι ο Ενάγων σε καμία περίπτωση του είπε ότι δεν παίρνει φάρμακα και ότι όταν πονεί παίρνει παυσίπονα προσθέτοντας ότι είναι πολύ προσεκτικός να καταγράφει αυτά που λέει ο ασθενής. Στην υποβολή ότι ο Ενάγων έκανε φυσιοθεραπεία και ότι του το είχε αναφέρει ο ΜΥ1, είπε ότι κατέγραψε ό,τι του είπε ο Ενάγων και ότι του είχε πει ότι ασχολείτο με ασκήσεις και κολύμβηση. Ερωτηθείς πώς ξέρει ότι ο Ενάγων έχει δυσκαμψία στην έκταση και κάμψη της οσφύος μόνο σε περιπτώσεις παρατεταμένης κάμψης του κάτω μέρους της σπονδυλικής στήλης, ανασήκωσης και μεταφοράς μεγάλων βαρών απάντησε ότι το ξέρει γιατί το μυοσκελετικό του σύστημα, η μυϊκή του δύναμη είναι φυσιολογική, όπως τα διαπίστωσε από τη δική του εξέταση. Αρνήθηκε την υποβολή ότι ο λόγος που σύνταξε την ιατρική του έκθεση και που έδωσε τη συγκεκριμένη μαρτυρία στο Δικαστήριο ήταν για να ωραιοποιήσει την κατάσταση του Ενάγοντα και να βοηθήσει τη θέση του Εναγομένου και της ασφάλειας του. Όπως εξήγησε ο ΜΥ1, από το νωτιαίο μυελό εξέρχονται εντός του νωτιαίου σωλήνα νεύρα τα οποία μεταξύ τους εμπλέκονται και διακλαδώνονται σ' ολη την έκταση των κάτω άκρων. Αυτά τα νεύρα δεν είναι εντός του νωτιαίου σωλήνα όπου εντοπίζεται ο νωτιαίος μυελός αλλά εξέρχονται από οστέινες οπές/τρήμματα. Αυτά εμπλεκόμενα δημιουργούν την ίππουρη και ακολούθως ξεχωρίζουν σε κλάδους που ο καθένας ανατομικά εκτείνεται σε διάφορες περιοχές των κάτω άκρων. Όπως επεσήμανε ο ΜΥ1, ακόμη και αν εξασκείτο πίεση επί της ιππουρίδος ή έστω επί μίας νευρικής ρίζας, θα είχαμε νευρολογική σημειολογία. Παρέπεμψε δε στην κλινική εικόνα που παρουσίαζε ο Ενάγων με βάση την ιατρική έκθεση του ΜΕ1 πριν την εγχείρηση[5] όπου αναφέρεται ότι ο ασθενής ήταν τετρακινητικός χωρίς εστιακά νευρολογικά ελλείμματα, δηλαδή, δεν υπήρχε πίεση ή τραυματισμός νεύρου ή νευρολογική σημειολογία όπως, επίσης, και στην ιατρική έκθεση του ΜΕ1 μετά την εγχείρηση[6] όπου αναφέρεται ότι δεν υπήρχαν σημεία τάσεως ριζών, ότι η μυϊκή ισχύς κάτω άκρων ήταν φυσιολογική σε όλες τις μυϊκές ομάδες και ότι τα οστεοτενόντια αντανακλαστικά κάτω άκρων εκλύονται φυσιολογικά και ομότιμα. Αξιολόγηση ιατρικής μαρτυρίας Εξετάζοντας την μαρτυρία των Μ.Ε.1, Μ.Ε.2 και Μ.Υ.1 λέγω από την αρχή ότι, αφού εξέτασα το επάγγελμα τους, την εκπαίδευση που έτυχαν, την πείρα τους και τα προσόντα τους, έχοντας κατά νου τις αρχές που καθορίζουν το πότε ένας μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας[7], είναι η κατάληξη μου ότι οι μάρτυρες αυτοί είναι εμπειρογνώμονες. Κατά συνέπεια, η μαρτυρία τους θα προσεγγιστεί με βάση τις αρχές προσέγγισης μαρτυρίας εμπειρογνώμονα. Όπως έχει συναφώς νομολογηθεί ο εμπειρογνώμονας, κατ΄ εξαίρεση προς τον γενικό κανόνα που απαγορεύει την έκφραση γνώμης από μάρτυρα, μπορεί να εκφράσει γνώμη αναφορικά με ζητήματα που εμπίπτουν στη σφαίρα της ειδικότητας του[8]. Σε τέτοια περίπτωση ο εμπειρογνώμονας εφοδιάζει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του έτσι που να μπορέσει το Δικαστήριο να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή αυτών των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία[9]. Να προσθέσω, επίσης, ότι όσον αφορά τους μάρτυρες γιατρούς είναι γνωστή η αρχή ότι η συμπεριφορά ειδικών μαρτύρων όπως οι γιατροί στο εδώλιο του μάρτυρα δεν είναι τόσο σημαντική για τους σκοπούς εκτιμήσεως της αξιοπιστίας τους, όπως στη περίπτωση ενός μάρτυρα πάνω σε γεγονότα[10]. Στην παρούσα υπόθεση η ιατρική μαρτυρία αναφορικά με το είδος του τραυματισμού που υπέστη ο Ενάγων και συγκεκριμένα το είδος του κατάγματος αλλά και η ενδεδειγμένη θεραπεία προήλθε από τον ΜΕ1 ο οποίος ήταν και ο θεράπων ιατρός του Ενάγοντα εφόσον ανέλαβε την παρακολούθηση και θεραπεία του κατά την εισαγωγή του στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας μετά τη μεταφορά του από το Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας. Από τον ίδιο μάρτυρα προήλθε, επίσης, και η μαρτυρία αναφορικά με τη σημερινή εικόνα της κατάστασης του Ενάγοντα και τα κατάλοιπα που του έμειναν. Όπως εξηγώ στη συνέχεια η μαρτυρία του ΜΕ1 υπήρξε απόλυτα κατατοπιστική και σαφής και περιείχε κάθε αναγκαία επεξήγηση και τεκμηρίωση. Περαιτέρω επισημαίνω ότι δεν έτυχε οποιασδήποτε αμφισβήτησης. Πρέπει να σημειώσω από την αρχή ότι ο ΜΕ1 μου έκανε εξαιρετική εντύπωση, τόσο για την επιστημονική προσέγγιση που είχε στη διατύπωση των θέσεων του όσο και για τον απλό τρόπο με τον οποίο μετέφερε στο Δικαστήριο τις θέσεις του δίδοντας, όπου χρειαζόταν, την αναγκαία τεκμηρίωση και επεξήγηση. Εξήγησε με σαφήνεια τόσο το είδος όσο και τη σοβαρότητα του κατάγματος που υπέστη ο Ενάγων και το λόγο που διενεργήθη η σπονδυλοδεσία όπως επίσης και τους κινδύνους που ελλοχεύουν από ένα τέτοιου είδους ασταθές κάταγμα και συγκεκριμένα το ενδεχόμενο πρόκλησης νευρολογικής βλάβης. Πολύ σαφής και ξεκάθαρος ήταν επίσης και για την επέμβαση που διενεργήθη και το τι ακριβώς επιτεύχθηκε μέσω αυτής. Το ίδιο ξεκάθαρος ήταν και σε σχέση με τις διαπιστώσεις του από την αντικειμενική νευρολογική εξέταση που διενεργήθη στον Ενάγοντα και σε σχέση με τα κατάλοιπα που παρέμειναν σ' αυτόν. Ήταν κατηγορηματικός ότι ο Ενάγων, ενώ συνεχίζει ακόμα πρόγραμμα εκγύμνασης και ενδυνάμωσης πράγμα που του επιτρέπει να βρίσκεται σε καλή κατάσταση, δεν του επιτρέπεται πλέον να επανέλθει σε πρόγραμμα πρωταθλητισμού εξηγώντας ότι δεν μπορεί να υποβάλλει τη σπονδυλική στήλη σε τέτοιου βαθμού καταπόνηση σε μόνιμη βάση η οποία απαιτείται από όλα τα αθλήματα γιατί τίθεται πλέον σε κίνδυνο. Επισημαίνω ότι τα όσα κατέθεσε ο ΜΕ1 κατά την κύρια εξέταση του δεν έχουν τύχει αμφισβήτησης κατά το στάδιο της αντεξέτασης κατά το οποίο απλώς ζητήθηκε από τον ΜΕ1 να δώσει κάποιες περαιτέρω επεξηγήσεις και διευκρινίσεις τις οποίες ο ΜΕ1 έδωσε με τον ίδιο σαφή και θετικό τρόπο όπως και στην κύρια εξέταση. Απ' όλα τα πιο πάνω προκύπτει ότι η γνώμη του ΜΕ1 ήταν καθόλα εμπεριστατωμένη και περιείχε την επιστημονική της τεκμηρίωση η οποία, ωστόσο, παρουσιάστηκε ενώπιον του Δικαστηρίου με απλό και σαφή τρόπο. Κάθε άποψη που ο ΜΕ1 διαπίστωνε την επεξηγούσε πλήρως δίδοντας, όπως είπαμε και πιο πάνω, την αναγκαία τεκμηρίωση και θεμελίωση. Ο ΜΕ2 αναφέρθηκε και αυτός στο είδος του τραυματισμού του Ενάγοντα και, όπως θα εξηγήσουμε στη συνέχεια, έδωσε μια πλήρη και εκτενή περιγραφή του είδους του κατάγματος που υπέστη ο Ενάγων η οποία συμπίπτει και συνάδει με εκείνη που έδωσε ο θεράπων ιατρός ΜΕ
11. Σχολίασε, επίσης, την επέμβαση που διενεργήθηκε στον Ενάγοντα - σπονδυλοδεσία - τονίζοντας ότι έχει γίνει καλή ακινητοποίηση και σταθεροποίηση της περιοχής με καλό αποτέλεσμα. Αναφέρθηκε, επίσης, στη σημερινή κατάσταση της υγείας του Ενάγοντα και στα κατάλοιπα που του έχουν παραμείνει. Υπήρξε κοινό έδαφος ότι ο Ενάγων δεν θα μπορεί πλέον να κάνει πρωταθλητισμό και ούτε μπορεί να ασχοληθεί συστηματικά με το άθλημα της ποδηλασίας σε επίπεδο πρωταθλητισμού ή με αθλήματα και αθλοπαιδιές στις οποίες χρειάζεται καταπόνηση της σπονδυλικής στήλης όπως για παράδειγμα καλαθόσφαιρα και πετόσφαιρα. Όσον αφορά τη μαρτυρία του ΜΥ1, ο οποίος ήταν ο ιατρός που εξέτασε τον Ενάγοντα εκ μέρους της πλευράς του Εναγομένου, διαπιστώνω ότι αναφέρθηκε με σαφήνεια και θετικότητα στη σημερινή κατάσταση υγείας του Ενάγοντα και στα κατάλοιπα που του έμειναν. Σε γενικές γραμμές θα έλεγα ότι η ιατρική μαρτυρία που προσκομίσθηκε τόσον από πλευράς Ενάγοντα όσο και από πλευράς Εναγομένου στα πλείστα της σημεία ταυτίζεται. Υπήρξαν, ωστόσο, κάποιες διαφορές στη διατύπωση των θέσεων και της γνώμης των ιατρών αυτών σε συγκεκριμένα ζητήματα τα οποία προχωρώ να εξετάσω. Στα πλαίσια εξέτασης των ζητημάτων αυτών θα προβώ στην αναγκαία αξιολόγηση και σχολιασμό της προσαχθείσας μαρτυρίας ούτως ώστε να καταλήξω στα ευρήματα του Δικαστηρίου. Τα κύρια σημεία που αποτέλεσαν και τα σημεία διαφοράς στην παρούσα υπόθεση με βάση την προσαχθείσα ιατρική μαρτυρία είναι τα εξής: (Ι) Η περιγραφή και το είδος του κατάγματος που υπέστη ο Ενάγων. (ΙΙ) Κατά πόσο υπήρξε κίνδυνος επηρεασμού του νωτιαίου μυελού ένεκα του τραυματισμού του Ενάγοντα και την πρόκληση σ' αυτόν κατάγματος συντριπτικού δεύτερου οσφυικού σπονδύλου. (ΙΙΙ) Κατά πόσο παρέμεινε στον Ενάγοντα μικρού ή μεγάλου βαθμού δυσκαμψία στην περιοχή της σπονδυλικής στήλης. (ΙV) Κατά πόσο υπάρχει ενδεχόμενο να αναπτυχθεί οστεοαρθρίτιδα στην περιοχή όπου έγινε η επέμβαση. Όπως τονίσθηκε πολύ πρόσφατα στην υπόθεση Novichkova Daria v. Θέμη Βλαβή, Πολ. Έφ. 83/09, ημερ. 31.5.12 από τον Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου Στ. Ναθαναήλ ο οποίος εξέδωσε την ομόφωνη απόφαση του Δικαστηρίου: «Επί διιστάμενης ιατρικής μαρτυρίας, το Δικαστήριο οφείλει, όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση αξιολόγησης μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων, να κρίνει τη μαρτυρία αυτή στη βάση του ισοζυγίου των πιθανοτήτων μη δίνοντας προβάδισμα σε οποιαδήποτε ιατρικώς εκφρασθείσα γνώμη από εκάτερο των διαδίκων. Η κρίση του Δικαστηρίου πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα επιστημονικά δεδομένα που παρουσιάζονται ενώπιον του, σχηματίζοντας ιδίαν άποψη επί του θέματος, αιτιολογώντας επαρκώς την κατάληξη του, ως προς την προτίμηση του με αναφορά σ' αυτά τα δεδομένα.» Στην ίδια υπόθεση επιδοκιμάστηκε η πιο κάτω αναφορά από την υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Αλέξανδρου Κωστάκη, ανήλικου, μέσω των γονέων και φυσικών κηδεμόνων του, Χρήστου και Μαρίας Κωστάκη

(2008)1 Α.Α.Δ. 432, στις σελ. 451-452: «Η μαρτυρία όμως που δίνεται από ένα εμπειρογνώμονα πρέπει να εξετάζεται πρωτόδικα με ιδιαίτερη προσοχή. Οφείλει ένα πρωτόδικο Δικαστήριο να προχωρεί σε ανάλυση και αντιπαραβολή της συγκρουόμενης επιστημονικής μαρτυρίας και να καταγράφει με επιμέλεια και με πειστικό τρόπο τη δική του ανεξάρτητη κρίση η οποία όμως πρέπει να αναδύεται και να παραπέμπει στα επιστημονικά δεδομένα και παρατηρήσεις όπως εξηγήθηκαν από τους ειδικούς». (Ι) Η περιγραφή και το είδος του κατάγματος που υπέστη ο Ενάγων. Σε σχέση με το πρώτο ζήτημα που αφορά την περιγραφή και το είδος του κατάγματος θεωρώ ότι υπήρξε κοινός τόπος μεταξύ και των τριών ιατρών που κατέθεσαν ότι επρόκειτο για συντριπτικού τύπου κάταγμα του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου. Σ' ό,τι αφορά την ορολογία ο ΜΕ1 χρησιμοποίησε τον όρο «συντριπτικό» κάταγμα, ο ΜΕ2 τον όρο «κάταγμα εκρηκτικού τύπου» ενώ ο ΜΥ1 τον όρο «συμπιεστικό» κάταγμα. Επισημαίνω, ωστόσο, ότι την πληρέστερή περιγραφή έδωσαν ο ΜΕ1 και ο ΜΕ

1. Συγκεκριμένα ο ΜΕ1 αναφέρθηκε σε συντριπτικό κάταγμα δεύτερου οσφυικού σπονδύλου με οπίσθια παρεκτόπιση καταταγέντων τεμαχίων εντός του σπονδυλικού σωλήνα που προκάλεσε στένωση και εξήγησε το λόγο που υπήρχε στην προκειμένη περίπτωση η αναγκαία ένδειξη για χειρουργική επέμβαση για σταθεροποίηση της σπονδυλικής στήλης μέσω σπονδυλοδεσίας ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο ο άρρωστος κατά την κινητοποίηση του να υποστεί νευρολογική βλάβη ενόψει του ότι το κάταγμα ήταν ασταθές με κίνδυνο την παρεκτόπιση του σπονδύλου. Πολύ εκτενής και πλήρης ήταν, επίσης, και η περιγραφή του εν λόγω κατάγματος και από τον ΜΕ2 ο οποίος εξήγησε τι συνιστά κάταγμα εκρηκτικού τύπου όπως ήταν η προκειμένη περίπτωση όπου είχαν μετακινηθεί τεμάχια οστού από τον σπόνδυλο μέσα στον σπονδυλικό σωλήνα από τη συμπίεση. Εξήγησε, επίσης, ότι αναλόγως της βιαιότητας που μπορεί να υπάρχει μπορεί να έχουμε μικρή, μεγάλη, μέχρι πλήρη συμπίεση του πρόσθιου μέρους του σπονδύλου. Από την άλλη ο ΜΥ1, ενώ και αυτός περιέγραψε το κάταγμα του Ενάγοντα ως συμπιεστικό συντριπτικό κάταγμα του προσθίου χείλους του σώματος του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου, δεν έδωσε την πιο λεπτομερή και πλήρη περιγραφή που έδωσαν οι άλλοι δύο ιατροί για να κληθεί κατά την αντεξέταση να συμπληρώσει την περιγραφή του όταν ερωτήθηκε γιατί παρέλειψε να αναφερθεί σε οπίσθια παρεκτόπιση λέοντας ότι ένα συντριπτικό κάταγμα εμπεριέχει και μιας μορφής μετατόπιση. Διεφώνησε, ωστόσο, με την περιγραφή του ΜΕ1 ότι στην προκειμένη περίπτωση το κάταγμα αφορούσε ολόκληρη την επιφάνεια και το οπίσθιο μέρος αλλά μόνο το πρόσθιο χείλος του οσφυικού σπονδύλου. Επαναλαμβάνω. Οι ιατροί ΜΕ1 και ΜΕ2 έδωσαν κατά τη γνώμη μου πληρέστερη και σαφέστερη περιγραφή του είδους του κατάγματος που υπέστη ο Ενάγων το οποίο και επεξήγησαν για να γίνει καλύτερα αντιληπτή η έκταση και σοβαρότητα του. Ενώ η περιγραφή που έδωσε ο ΜΥ1 δεν διαφέρει κατ' ουσίαν από την περιγραφή του είδους του κατάγματος που έδωσαν οι ιατροί ΜΕ1 και ΜΕ2 εντούτοις, επαναλαμβάνω, δεν ήταν τόσο πλήρης και εκτενής. Στο βαθμό δε που υπάρχει η διαφορά που ανέφερε ο ΜΥ1 με τον ΜΕ1 θεωρώ ότι τα όσα κατέθεσε επί αυτού του ζητήματος ο ΜΕ1, ο οποίος ήταν και ο θεράπων ιατρός του Ενάγοντα, ήταν πιο πλήρη και πιο ακριβή σε σχέση πάντοτε με το είδος και την περιγραφή του κατάγματος και γι' αυτό επιλέγω τη μαρτυρία του ΜΕ1 στο σημείο αυτό. (ΙΙ) Κατά πόσο υπήρξε κίνδυνος επηρεασμού του νωτιαίου μυελού ένεκα του τραυματισμού του Ενάγοντα και την πρόκληση σ' αυτόν κατάγματος συντριπτικού δεύτερου οσφυικού σπονδύλου. Σε ό,τι αφορά το ζήτημα του κινδύνου επηρεασμού του νωτιαίου μυελού ένεκα του τραυματισμού του Ενάγοντα και την πρόκληση σε αυτόν κατάγματος συντριπτικού τύπου δεύτερου οσφυικού σπονδύλου, διαπιστώνω ότι υπήρχε διαφορετική γνώμη μεταξύ των ιατρών ΜΕ1 και ΜΥ1, από τη μια, και του γιατρού ΜΕ2, από την άλλη. Επισημαίνω από την αρχή ότι ο ΜΕ1 ήταν ξεκάθαρος όταν εξήγησε τον λόγο που διενεργήθηκε στον Ενάγοντα σπονδυλοδεσία και συγκεκριμένα ότι, ένεκα του είδους του κατάγματος που είχε υποστεί που ήταν συντριπτικό κάταγμα δεύτερου οσφυικού σπονδύλου με οπίσθια παρεκτόπιση και ήταν ασταθές, υπήρχε ο κίνδυνος πρόκλησης νευρολογικής βλάβης λόγω του ότι οι σπόνδυλοι που παθαίνουν τη ζημιά παθαίνουν καθίζηση και στενεύουν με αποτέλεσμα να τραυματιστούν και να πιεστούν οι νευρικές ρίζες και, πιθανώς, και ο νωτιαίος μυελός αν το κάταγμα βρίσκεται σε επίπεδα στα οποία εκτείνεται ο νωτιαίος μυελός. Ερωτηθείς δε αν στην περίπτωση του Ενάγοντα υπήρχε κίνδυνος να επηρεαστεί ο νωτιαίος μυελός του Ενάγοντα ο ΜΕ1 απάντησε ότι θα υπήρχε κίνδυνος αν ο νωτιαίος μυελός εκτείνετο στο δεύτερο οσφυϊκό σπόνδυλο τονίζοντας ταυτόχρονα ότι, ως συνήθως, ο νωτιαίος μυελός εκτείνεται μέχρι τον πρώτο οσφυϊκό σπόνδυλο. Χωρίς να παραλείψει δε να τονίσει την επικινδυνότητα της κατάστασης σε ό,τι αφορά το ενδεχόμενο επηρεασμού του νωτιαίου μυελού διευκρίνισε ότι στην περίπτωση του Ενάγοντα μόλις κατά 2εκ. περίπου δεν επηρεάστηκε ο νωτιαίος μυελός. Ήταν, πιστεύω, απόλυτα σαφής και επεξηγηματικός ο ΜΕ1 στην πιο πάνω θέση του σύμφωνα με την οποία στην προκειμένη περίπτωση δεν υπήρξε θέμα επηρεασμού του νωτιαίου μυελού χωρίς, ταυτόχρονα, να παραλείψει να εξηγήσει τους κινδύνους που υπήρχαν λόγω της πρόκλησης τέτοιου είδους κατάγματος όπως αυτό που υπέστη ο Ενάγων. Πέραν τούτου, ήταν απόλυτα ξεκάθαρο από τη μαρτυρία του με βάση τις διαπιστώσεις του και, ειδικότερα, την αντικειμενική νευρολογική εξέταση που διενήργησε στον Ενάγοντα ότι αυτός ουδέποτε παρουσίασε οποιαδήποτε νευρολογική σημειολογία. Η άποψη του ΜΥ1 συγκλίνει και ταυτίζεται με αυτή του ΜΕ1 και σε αυτό το ζήτημα και υπήρξε και αυτή το ίδιο σαφής και ξεκάθαρη. Ο ΜΥ1 ήταν κατηγορηματικός ότι στην προκειμένη περίπτωση δεν υπήρξε πίεση του νωτιαίου μυελού, όπως ισχυρίστηκε ο ΜΕ2, για τον απλούστατο λόγο ότι δεν υπήρχε στο σημείο του κατάγματος του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου νωτιαίος μυελός λόγω του ότι ο νωτιαίος μυελός τελειώνει στο ύψος του πρώτου οσφυικού σπονδύλου. Τόνισε ακόμη ότι αν εξασκείτο πίεση - σε περίπτωση που υπήρχε νωτιαίος μυελός - το αποτέλεσμα θα ήταν η άμεση παράλυση και των δύο άκρων, δηλαδή παραπληγία. Κάτι τέτοιο, όπως προκύπτει από την αναντίλεκτη μαρτυρία, δεν υπήρξε, δηλαδή δεν υπήρξε οποιαδήποτε νευρολογική σημειολογία είτε άμεσα μετά τον τραυματισμό, είτε μετεγχειρητικά, είτε ακόμη σε τρίτο στάδιο κατά την αποκατάσταση. Μάλιστα θα έλεγα ότι ο ΜΥ1 ήταν ιδιαίτερα λεπτομερής και επεξηγηματικός όταν κλήθηκε στην αντεξέταση να σχολιάσει περαιτέρω το θέμα για το πού εντοπίζεται ο νωτιαίος μυελός. Τόνισε ακόμη μία φορά με κατηγορηματικό τρόπο ότι εάν εξασκείτο στην προκειμένη περίπτωση πίεση έστω επί μίας νευρικής ρίζας θα είχαμε νευρολογική σημειολογία, κάτι που δεν υπήρχε, όπως προέκυψε από την κλινική εικόνα που παρουσίαζε ο Ενάγων με βάση την ιατρική έκθεση του ΜΕ1 πριν την εγχείρηση - ΕΓΓΡΑΦΟ 1 - όπου αναφέρετο ότι ο Ενάγων ήταν τετρακινητικός χωρίς εστιακά νευρολογικά ελλείμματα, δηλαδή δεν υπήρχε πίεση ή τραυματισμός νεύρου ή νευρολογική σημειολογία όπως, επίσης, και με βάση την ιατρική έκθεση του ΜΕ1 μετά την εγχείρηση - ΕΓΓΡΑΦΟ 2 - όπου αναφέρεται ότι δεν υπήρχαν σημεία τάσεως ριζών, ότι η μυϊκή ισχύς κάτω άκρων ήταν φυσιολογική σε όλες τις μυϊκές μονάδες και ότι τα οστεοτενόντια αντανακλαστικά κάτω άκρων εκλύονταν φυσιολογικά και ομότιμα. Αντίθετα η θέση του ΜΕ2 ότι στην προκειμένη περίπτωση έγινε σπονδυλοδεσία για να μετακινηθούν τεμάχια οστού που πίεζαν τον νωτιαίο μυελό δεν επεξηγήθηκε και ούτε συνάδει με την αναντίλεκτη μαρτυρία ότι δεν υπήρχε στην περίπτωση του Ενάγοντα νευρολογική σημειολογία. Μάλιστα και ο ίδιος ο ΜΕ2 δέχτηκε ότι στην προκειμένη περίπτωση δεν υπήρχαν νευρολογικά συμπτώματα στα κάτω άκρα. Επαναλαμβάνω η γνώμη και η θέση που εξέφρασαν ο ΜΕ1 και ΜΥ1 για το υπό εξέταση ζήτημα ήταν πλήρως αιτιολογημένη και σαφής σε αντίθεση με εκείνη του ΜΕ2 ο οποίος, απλώς, αρκέστηκε να ισχυριστεί πίεση του νωτιαίου μυελού χωρίς να δίδει περαιτέρω εξηγήσεις και χωρίς, όπως φάνηκε, η γνώμη του να συνάδει με το γεγονός της απουσίας οποιασδήποτε νευρολογικής σημειολογίας. Κατά συνέπεια στο υπό εξέταση θέμα θεωρώ ορθή και αποδέχομαι τη θέση και γνώμη που διατυπώθηκε από τους ιατρούς ΜΕ1 και ΜΥ1 και απορρίπτω τη θέση και γνώμη του ΜΕ
2. (ΙΙΙ) Κατά πόσο παρέμεινε στον Ενάγοντα μικρού ή μεγάλου βαθμού δυσκαμψία στην περιοχή της σπονδυλικής στήλης. Όσον αφορά το βαθμό και την έκταση του κατάλοιπου της δυσκαμψίας που παρέμεινε στον Ενάγοντα ο θεράπων ιατρός του ΜΕ1 είχε διαπιστώσει κατά την επανεξέταση της κατάστασης του Ενάγοντα στις 8.11.11 ότι η κινητικότητα της οσφυικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης ήταν ελαφρώς περιορισμένη κυρίως στον εγκάρσιο άξονα. Παρομοίως ο ΜΥ1 κατά την εξέταση του Ενάγοντα διαπίστωσε την ύπαρξη μικρού βαθμού δυσκαμψία στην έκταση και κάμψη της οσφύος η οποία δικαιολογεί την αίσθηση δυσκαμψίας σε περιπτώσεις παρατεταμένης κάμψης του κάτω μέρους της σπονδυλικής στήλης, ανασήκωσης και μεταφοράς μεγάλων βαρών. Αντίθετα ο ΜΕ2 αναφέρθηκε σε μια μεγάλη δυσκαμψία στην περιοχή της σπονδυλικής στήλης η οποία προκαλεί έντονα ενοχλήματα στις κινήσεις, στην υγρασία, στην αλλαγή του καιρού και καμιά φορά όταν ξεκουράζεται. Επίσης ο ΜΕ2 όταν εξέτασε στις 8.11.11 ανάφερε ότι ο Ενάγων παραπονείτο για πόνο και δυσκαμψία που επιτείνεται με κόπωση, υγρασία και αλλαγή καιρού και ότι από την εξέταση υπήρχε έντονη δυσκαμψία και επώδυνος περιορισμός των κινήσεων. Όπως προκύπτει από τα ανωτέρω οι γνώμες του ΜΕ1 και ΜΥ1, συγκλίνουν και ταυτίζονται επί του πιο πάνω ζητήματος και δεν έχω κανένα λόγο να τις απορρίψω. Ήδη έχω επισημάνει ότι ο ΜΕ1 ήταν ο θεράπων ιατρός του Ενάγοντα ο οποίος είχε και την ευκαιρία να προβεί σε επανεξέταση της κατάστασής του του οποίου τη μαρτυρία έχω ήδη αξιολογήσει στο σύνολό της και την έχω αποδεχτεί. Κατά συνέπεια επί του υπό εξέταση θέματος δεν αποδέχομαι τη διαφορετική γνώμη και θέση που διατύπωσε ο ΜΕ2 αλλά επιλέγω τη θέση και γνώμη που διατύπωσε ο ΜΕ1 και η οποία, επαναλαμβάνω, υποστηρίζεται και από τον ΜΥ
3. (ΙV) Κατά πόσο υπάρχει ενδεχόμενο να αναπτυχθεί οστεοαρθρίτιδα στην περιοχή όπου έγινε η επέμβαση. Σε ό,τι αφορά το ενδεχόμενο ανάπτυξης οστεοαρθρίτιδας στην περιοχή όπου έγινε η επέμβαση τόσο ο ΜΕ1 όσο και ο ΜΕ2 ήταν σαφείς και ξεκάθαροι στη θέση τους. Συγκεκριμένα ο ΜΕ1 τόνισε ότι στο μέλλον θα υπάρχουν στην περιοχή του τραυματισμού εκφυλιστικές αλλοιώσεις οι οποίες ίσως να επιδεινώνονται από την επέμβαση και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν και, περαιτέρω, ότι η τοποθέτηση αυτών των υλικών προκαλεί και ένα βαθμό περιορισμού στην κινητικότητα της οσφυικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Δέχτηκε παράλληλα ότι η εμφάνιση εκφυλιστικών αλλοιώσεων στον Ενάγοντα θα οφείλεται μερικώς στην ηλικία του και μερικώς στον τραυματισμό του. Παρομοίως ο ΜΕ2 υποστηρίζοντας και αυτός το ενδεχόμενο ανάπτυξης οστεοαρθρίτιδας άνωθεν και κάτωθεν της αρθρόδεσης εξήγησε με σαφήνεια ότι εφόσον έχει καταργηθεί η κίνηση σε πέντε σπονδύλους σε προσπάθεια του Ενάγοντα να κινητοποιήσει περισσότερο τη σπονδυλική στήλη στις κάμψεις, εκτάσεις, στροφικά και πλάγιες κινήσεις η κινητικότητα πλέον είναι στα σημεία άνωθεν και κάτωθεν της αρθρόδεσης οπόταν τα σημεία αυτά δέχονται περισσότερη πίεση από ότι πριν που γινόταν κατανομή της κίνησης σε όλο το εύρος της σπονδυλικής στήλης. Όπως χαρακτηριστικά δε τέθηκε από τον ΜΕ2, το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται «παράδοξη κινητικότητα» πλέον στη σπονδυλική στήλη και ότι το «stress» της κίνησης το δέχονται οι σπόνδυλοι άνωθεν και κάτωθεν της αρθρόδεσης. Όπως προέκυψε ο ΜΕ2 ήταν απόλυτα επεξηγηματικός στη θέση του αναφορικά με το ενδεχόμενο ανάπτυξης οστεοαρθρίτιδας. Προχωρώντας στη συνέχεια να σχολιάσω την αναφορά του ΜΥ1 και τη γνώμη του σύμφωνα με την οποία διαφώνησε με τη θέση του ΜΕ2 για το ενδεχόμενο ανάπτυξης οστεοαρθρίτιδας μελλοντικά, διαπίστωσα ότι στην ουσία δεν τίθεται θέμα ύπαρξης διαφορετικής γνώμης εφόσον τόσο ο ΜΕ2 όσο και ο ΜΥ1 συμφωνούν ότι υπάρχει πράγματι ενδεχόμενο να επισυμβεί οστεοαρθρίτιδα στο άνω και κάτω μέρος της περιοχής της σπονδυλόδεσης. Μπορεί ο ΜΕ2 να είχε στη μαρτυρία του αναφέρει το ενδεχόμενο ανάπυξης σπονδυλοαρθρίτιδας «στην περιοχή όπου έγινε η επέμβαση» αλλά ήταν, πιστεύω ξεκάθαρη η θέση του στη συνέχεια ότι αναφερόταν σε οστεοαρθρίτιδα στα σημεία άνωθεν και κάτωθεν της άρθρωσης και όχι στο σημείο όπου είχε γίνει η σπονδυλοδεσία, γεγονός που ξεκαθάρισε πλήρως τόσο κατά την κύρια εξέταση του όσο και κατά την αντεξέταση του. Και οι τρεις γιατροί φάνηκε επίσης να υιοθετούν τη θέση ότι το ενδεχόμενο ανάπτυξης οστεοαρθρίτιδας οφείλετο μερικώς στο ατύχημα και μερικώς στη φυσική, μέσω του χρόνου, φθορά που αφορά τον κάθε άνθρωπο. Με αυτόν μάλιστα τον τρόπο τονίστηκε τόσον από τον ΜΕ1 όσο και από τον ΜΥ
4. Όσον αφορά τον ΜΕ2 ο μάρτυρας αυτός επεσήμανε ότι στην προκειμένη περίπτωση αναμένεται να αναπτυχθεί οστεοαρθρίτιδα πιο γρήγορα αλλά παράλληλα τόνισε ότι αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως κληρονομικούς λόγους και από την κατασκευή του σκελετού, από τη χρήση της σπονδυλικής στήλης, το βάρος και τη μη διατήρηση καλού μυϊκού συστήματος. Κατέληξε τονίζοντας ότι αν υπάρχουν επιβαρυντικοί παράγοντες σε κάποιο που έχει υποστεί αυτή την κάκωση τότε πιο γρήγορα θα αναπτύξει οστεοαρθρίτιδα. Δεν έχω διαπιστώσει να υπάρχει διαφορετική και/ή αντίθετη προσέγγιση από τον ΜΕ2 σε ό,τι αφορά τα όσα λέχθηκαν και από τους δύο άλλους γιατρούς, ΜΕ1 και ΜΥ1, όπου η οστεοαρθρίτιδα τονίστηκε ότι θα είναι απότοκο τόσο της κάκωσης και του τραυματισμού που υπέστη ο Ενάγων όσο και θέμα φυσικής φθοράς από την παρέλευση του χρόνου. Αυτό είναι, πιστεύω, και το νόημα της αναφοράς του ΜΕ2 ότι στην προκειμένη περίπτωση η οστεοαρθρίτιδα, λόγω της κάκωσης και του τραυματισμού, θα επέλθει πιο σύντομα. Αξιολόγηση μαρτυρίας Ενάγοντα Προχωρώ στη συνέχεια να αξιολογήσω τη μαρτυρία του Ενάγοντα που σχετίζεται με τα όσα κατέθεσε αναφορικά με τις σωματικές του βλάβες και γενικά την κατάσταση της υγείας του ως αποτέλεσμα του τραυματισμού του στο επίδικο δυστύχημα. Το είδος του τραυματισμού που υπέστη ο Ενάγων όσο και η θεραπεία που έτυχε προκύπτουν από την ιατρική μαρτυρία που προσκομίστηκε και την οποία έχουμε αξιολογήσει ανωτέρω. Ο Ενάγων αναφέρθηκε και αυτός με απλό αλλά θετικό τρόπο στον τραυματισμό του και, κυρίως, στον πόνο και ταλαιπωρία που υπέστη ως αποτέλεσμα αυτού. Περιέγραψε με σαφήνεια και λεπτομέρεια όλα τα στάδια της θεραπευτικής αγωγής που ακολούθησε μέχρι την ανάρρωση του τόσο κατά τη διάρκεια που ήτο κλινήρης και του είχε διενεργηθεί χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας όσο και μετά που πήρε εξιτήριο και επέστρεψε στο σπίτι και το στάδιο της φυσιοθεραπείας που ακολούθησε. Ήταν σαφής και κατατοπιστικός αναφορικά με τις συνέπειες που προκλήθηκαν στον ίδιο ένεκα του τραυματισμού του ειδικότερα καθόσον αφορά την προπόνηση που έκαμνε για σκοπούς πρωταθλητισμού την οποίαν δεν δύναται πλέον να κάμνει και περιορίστηκε στην απλή εκγύμναση. Όπως ήδη προέκυψε από την αξιολόγηση της ιατρικής μαρτυρίας τόσο το είδος του τραυματισμού και των σωματικών βλαβών που ο Ενάγων υπέστη ως αποτέλεσμα του επίδικου δυστυχήματος όσο και η θεραπευτική αγωγή που έτυχε προήλθε, κυρίως, από τη μαρτυρία του θεράποντα ιατρού του ΜΕ1 την οποία έχουμε κάνει αποδεχτή. Για αυτά τα ζητήματα η μαρτυρία του Ενάγοντα ήταν ειλικρινής και αξιόπιστη. Το ίδιο θετική και ειλικρινής ήταν, κατά τη γνώμη μου, και η μαρτυρία του αναφορικά με τον πόνο και ταλαιπωρία που υπέστη από την ημέρα του δυστυχήματος μέχρι το στάδιο της αποθεραπείας του. Ωστόσο, αναφερόμενος στις δυσκολίες και προβλήματα που αντιμετωπίζει σε καθημερινή βάση και γενικά στα κατάλοιπα που του παρέμειναν θεωρώ ότι υπήρξε υπερβολικός σε αρκετές αναφορές που έκανε. Θα δώσω κάποια παραδείγματα. Ενώ από την ιατρική μαρτυρία προέκυψε ότι η λειτουργικότητα του δεξιού του ώμου έχει επανέλθει στα φυσιολογικά προ του ατυχήματος επίπεδα - όπως ανέφερε τόσο ο ΜΕ2 όσο και ο ΜΥ1 - ο Ενάγων επέμενε να ισχυρίζεται το αντίθετο. Επίσης προσπάθησε να προωθήσει τη θέση ότι υποφέρει από πόνους και έχει ενοχλήσεις σε καθημερινή βάση ακόμη και όταν αναπαύεται χωρίς να ασχολείται με κάποια δραστηριότητα. Ακόμη προσπάθησε πιστεύω να παρουσιάσει με ένα τρόπο υπερβολικό ότι έχει μεγάλο βαθμό δυσκαμψίας στην έκταση και κάμψη της οσφύος και ότι απλές κινήσεις τον ενοχλούν και του προκαλούν πόνο. Επισημαίνω στο σημείο αυτό ότι, με βάση τα ευρήματα και διαπιστώσεις του θεράποντα ιατρού του ΜΕ1 στα πλαίσια της διενέργειας αντικειμενικής νευρολογικής εξέτασης, η κινητικότητα της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης κρίθηκε ότι ήταν «ελαφρώς περιορισμένη κυρίως στον εγκάρσιο άξονα». Παρομοίως ο ΜΥ1 διαπίστωσε, όταν τον εξέτασε, ότι παραμένει μικρού βαθμού δυσκαμψία στην έκταση και κάμψη της οσφύος η οποία δικαιολογεί την αίσθηση δυσκαμψίας σε περιπτώσεις παρατεταμένης κάμψης του κάτω μέρους της σπονδυλικής στήλης, ανασήκωσης και μεταφοράς μεγάλου βάρους. Ενώ δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ένεκα του σοβαρού τραυματισμού του Ενάγοντα του παρέμειναν κάποια κατάλοιπα, ο Ενάγων προσπάθησε ανεπιτυχώς, κατά τη γνώμη μου, να παρουσιάσει μια εικόνα πολύ πιο σοβαρή απ' ότι στην πραγματικότητα λέγοντας ότι οι πόνοι και οι ενοχλήσεις, άλλοτε έντονοι και άλλοτε ήπιοι και ενίοτε χωρίς να προηγηθεί από μέρους του οποιαδήποτε δραστηριότητα, αποτελούν καθημερινό φαινόμενο. Ήταν έκδηλη, κατά την άποψή μου, η προσπάθειά του να υπερβάλλει αναφορικά με τη συχνότητα και την ένταση του πόνου που αισθάνεται αλλά και γενικότερα για τις συνέπειες που είχε ο τραυματισμός του από το επίδικο δυστύχημα στην καθημερινή του ζωή παρουσιάζοντας μια εικόνα η οποία δεν συνάδει, σ' αυτή της την πτυχή, με τη μαρτυρία του θεράποντα γιατρού του που κατέθεσε μετά που κλήθηκε για να καταθέσει για τον Ενάγοντα. Μάλιστα δεν διαφεύγει της προσοχής μου ότι, όπως προέκυψε από τη ίδια τη μαρτυρία του Ενάγοντα στην οποία θα αναφερθούμε στη συνέχεια, σήμερα είναι σε θέση να συμμετέχει, παρά το γεγονός του τραυματισμού του, σε αγώνες τριάθλου ως απλός αθλητής χωρίς, όμως, να κάνει πρωταθλητισμό γεγονός ενδεικτικό της ικανότητάς του σήμερα να ασχολείται με αυτό τον τρόπο και σε αυτό το επίπεδο με τέτοιου είδους δραστηριότητες. Ωστόσο, μια τέτοια εικόνα ενός ατόμου που εξακολουθεί να συμμετέχει με τον τρόπο που εξήγησε και στο βαθμό που μπορεί σε τέτοιου είδους αθλητικές δραστηριότητες δεν φαίνεται να συνάδει με εκείνη την εικόνα που προσπάθησε να παρουσιάσει ο Ενάγων ενώπιον του Δικαστηρίου σε σχέση με τις δυσκολίες και προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα και για τα κατάλοιπά του. Επαναλαμβάνω. Όλες οι πιο πάνω αναφορές του Ενάγοντα είχαν ως σκοπό να παρουσιάσουν μία περίπτωση πολύ πιο σοβαρή από πλευράς καταλοίπων απ' ότι στην πραγματικότητα σε μία προσπάθεια, προφανώς, επαύξησης των αποζημιώσεων που επιδιώκει ο Ενάγων να εξασφαλίσει στην παρούσα υπόθεση. Ο Ενάγων ανάλωσε ένα μεγάλο μέρος της μαρτυρίας του για να εξηγήσει ότι σήμερα δεν μπορεί πλέον να λαμβάνει μέρος σε αγώνες τριάθλου σε επίπεδο πρωταθλητισμού κάτι που έκανε πριν να επισυμβεί το επίδικο δυστύχημα έχοντας φτάσει σε υψηλό επίπεδο ώστε να συμμετέχει στην Εθνική Ομάδα της Κύπρου. Εξήγησε δε με σαφήνεια δίδοντας πλήρεις λεπτομέρειες και στοιχεία ότι μετά το επίδικο δυστύχημα η συμμετοχή του σε αγώνες τριάθλου έγινε όχι υπό μορφή πρωταθλητισμού και έχοντας προηγηθεί από τον ίδιο, όσον αφορά την προετοιμασία του για συμμετοχή σε τέτοιους αγώνες, απλή εκγύμναση και όχι προπόνηση για πρωταθλητισμό που έκαμνε παλαιότερα. Ο Ενάγων αντεξετάστηκε σε έκταση σε σχέση με το θέμα αυτό και τη συμμετοχή του σε αγώνες τριάθλου μετά που επεσυνέβη το επίδικο δυστύχημα και παρέμεινε σταθερός και συνεπής στην εκδοχή του ότι δεν επρόκειτο για συμμετοχή υπό μορφή πρωταθλητισμού, κάτι που δεν μπορεί πλέον να κάνει. Ο Ενάγων ήταν απόλυτα κατατοπιστικός στο θέμα αυτό και αναφέρθηκε σε έκταση στο είδος της συμμετοχής που είχε και στους αγώνες αυτούς. Κάλυψε δε με εμπεριστατωμένο τρόπο κάθε πτυχή του υπό εξέταση ζητήματος ξεκαθαρίζοντας, χωρίς να αιωρείται οποιαδήποτε αμφιβολία, ότι για τους αγώνες που έλαβε μέρος μετά το επίδικο δυστύχημα δεν έκανε προετοιμασία και εντατική προπόνηση όπως έκαμνε στο παρελθόν όταν ασχολείτο σε επίπεδο πρωταθλητισμού παρά μόνον απλή γυμναστική και ασκήσεις ενδυνάμωσης και ότι η συμμετοχή του σε τέτοιους αγώνες δεν ήταν αυτή του αθλητή της Εθνικής Ομάδας αλλά ενός απλού αθλητή που συμμετέχει, επαναλαμβάνω, όχι υπό μορφή πρωταθλητισμού. ΕΥΡΗΜΑΤΑ Κατ΄ ακολουθία της πιο πάνω αξιολόγησης της μαρτυρίας που δόθηκε αναφορικά με τις σωματικές βλάβες του Ενάγοντα προχωρώ να διατυπώσω τα ευρήματα του Δικαστηρίου. v Ο Ενάγων υπέστη εξάρθημα του δεξιού ώμου και συμπιεστικό συντριπτικό κάταγμα του δεύτερου οσφυϊκού σπονδύλου μετά από τραυματισμό σε τροχαίο δυστύχημα που επεσυνέβη στις 7.3.
5. v Το εξάρθρημα αντιμετωπίστηκε με απλή κλειστή ανάταξη αμέσως μετά από ατύχημα και με την άφιξη του Ενάγοντα στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας. Παρέμεινε για παρακολούθηση στο Ορθοπεδικό Τμήμα του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας μέχρι τις 11.3.
6. v Κρίθηκε αναγκαία η μεταφορά του στο νευροχειρουργικό τμήμα του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας στις 11.3.08 όπου και του χορηγήθηκε χειρουργική μορφή θεραπείας με σκοπό τη σταθεροποίηση του κατάγματος του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου. v Λόγω της φύσεως του κατάγματος του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου που ήταν συντριπτικό κάταγμα με παρεκτόπιση καταταγέντων τεμαχίων εντός του σπονδυλικού σωλήνα το οποίο θεωρήθηκε και ήταν ασταθές τέθηκε η αναγκαία ένδειξη για χειρουργική επέμβαση όπως και έγινε.Συγκεκριμένα έγινε σταθεροποίηση της σπονδυλικής στήλης, σπονδυλοδεσία από τον 12ο θωρακικό σπόνδυλο μέχρι τον 4ο οσφυϊκό σπόνδυλο με το σύστημα VARI-GRIP ώστε να μην κινδυνεύει ο Ενάγων κατά την κινητοποίηση του να υποστεί νευρολογική βλάβη.Αν δεν διενεργείτο σπονδυλοδεσία λόγω του ότι το κάταγμα ήταν ασταθές κατά την κινητοποίηση του Ενάγοντα υπήρχε μεγάλος κίνδυνος παρεκτόπισης του σπονδύλου που υπέστη το κάταγμα και ενδεχόμενο δημιουργίας νευρολογικής βλάβης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση το κάταγμα δεν άγγιξε τον νωτιαίο μυελό μόλις σε μία απόσταση 2 εκ. περίπου. v Η σταθεροποίηση του σπονδύλου επιτεύχθηκε μέσω τοποθέτησης των αναγκαίων σταθεροποιητικών μεταλλικών προσθετικών. Συγκεκριμένα χρησιμοποιήθηκαν γάντζοι οι οποίοι εφάπτονται στα τόξα των εν λόγω σπονδύλων, σταθεροποιούνται με βίδες πάνω στους σπονδύλους, οι γάντζοι ενώνονται και σταθεροποιούνται με μεταλλικές ράγες ώστε να ακινητοποιηθεί η περιοχή του κατάγματος.Η επέμβαση αυτή της σπονδυλοδεσίας έγινε με ολική αναισθησία. Ο Ενάγων νοσηλεύτηκε στη Νευροχειρουργική Κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας από 11.3.08 μέχρι 28.3.
7. v Ουδέποτε ανέπτυξε ο Ενάγων οποιασδήποτε μορφής νευρολογική σημειολογία, είτε μετατραυματικά, είτε μετεγχειρητικά. Η μετεγχειρητική του πορεία υπήρξε ομαλή χωρίς επιπλοκές. v Ο Ενάγων κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας όπου του διενεργήθη η επέμβαση της σπονδυλοδεσίας στις 19.3.08 έτυχε αναλγησίας, αντιβίωσης μετεγχειρητικά και αντιθρομβωτικής αντιμετώπισης. v Ο Ενάγων έλαβε εξιτήριο στις 28.3.08 και ακολούθησε το μετεγχειρητικό πρόγραμμα επανεκτιμήσεως στα εξωτερικά ιατρεία της νευροχειρουργικής κλινικής για διάστημα 6 μηνών καθώς και πρόγραμμα φυσικής αποκατάστασης και ενδυνάμωσης. Ο Ενάγων συνεχίζει ακόμη πρόγραμμα εκγύμνασης και ενδυνάμωσης πράγμα που του επιτρέπει να βρίσκεται σε καλή κατάσταση αλλά δεν του επιτρέπεται να επανέλθει σε πρόγραμμα πρωταθλητισμού. Ο Ενάγων δεν μπορεί πλέον να υποβάλλει τη σπονδυλική του στήλη σε τέτοιου βαθμού καταπόνηση σε μόνιμη και/ή συστηματική βάση όπως απαιτείται από όλα τα αθλήματα. v Ο Ενάγων πριν να επισυμβεί το επίδικο δυστύχημα ασχολείτο, εκτός από την εργασία του και με τον αθλητισμό και συγκεκριμένα το άθλημα του τριάθλου στο οποίο είχε φτάσει σε υψηλό επίπεδο πρωταθλητισμού ώστε να συμμετέχει στην Εθνική Ομάδα της Κύπρου. v Μετά το ατύχημα ο Ενάγων έλαβε μέρος σε αγώνα τρίαθλου στο οποίο άθλημα πριν το δυστύχημα ασχολείτο σε επίπεδο πρωταθλητισμού και ήταν μέλος της Εθνικής Ομάδας της Κύπρου. Για τους αγώνες αυτούς που έλαβε μέρος μετά το επίδικο δυστύχημα δεν έκανε προετοιμασία και εντατική προπόνηση όπως αυτή που έκαμνε προηγουμένως αλλά απλή γυμναστική και ασκήσεις ενδυνάμωσης. Η συμμετοχή δε σε τέτοιους αγώνες δεν ήταν αυτή του αθλητή της Εθνικής Ομάδας αλλά ως ενός απλού αθλητή. Σήμερα δεν έχει πλέον τη δυνατότητα για προπόνηση για πρωταθλητισμό παρά μόνο μπορεί να κάνει απλή εκγύμναση. v Η λειτουργικότητα του δεξιού ώμου έχει επανέλθει στα φυσιολογικά προ του ατυχήματος επίπεδα, ενώ η κινητικότητα της οσφύος της σπονδυλικής στήλης είναι ελαφρώς περιορισμένη και έχει επανέλθει σε μέγιστο βαθμό. v Παραμένει μικρού βαθμού δυσκαμψία στην έκταση και κάμψη της οσφύος η οποία δικαιολογεί την αίσθηση δυσκαμψίας σε περιπτώσεις παρατεταμένης κάμψης του κάτω μέρους της σπονδυλικής στήλης, ανασήκωσης και μεταφοράς μεγάλων βαρών. v Θα υπάρχουν ενοχλήσεις περιοδικές ήπιας και παροδικής έντασης κυρίως μετά από παρατεταμένες δραστηριότητες συνεχούς υπερφόρτισης της οσφύος. v Η χειρουργική ουλή μήκους 22 εκ. στην οσφυϊκή περιοχή της σπονδυλικής στήλης η οποία είναι πλήρως επουλωμένη θα παραμείνει. v Στο μέλλον θα υπάρχουν στην περιοχή του τραυματισμού εκφυλιστικές αλλοιώσεις οι οποίες ίσως να επιδεινώνονται από την επέμβαση και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν. Η τοποθέτηση αυτών των υλικών προκαλεί και ένα βαθμό περιορισμού στην κινητικότητα της οσφυικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης.Εφόσον έχει καταργηθεί η κίνηση σε πέντε σπονδύλους σε προσπάθεια του Ενάγοντα όπως κινητοποιήσει περισσότερο τη σπονδυλική στήλη στις κάμψεις, εκτάσεις στροφικά και πλάγιες κινήσεις η κινητικότητα πλέον είναι σε σημεία άνωθεν και κάτωθεν της αρθρόδεσης οπόταν τα σημεία αυτά δέχονται περισσότερη πίεση από ότι πριν που γινόταν κατανομή της κίνησης σε όλο το εύρος της σπονδυλικής στήλης. Κατά συνέπεια είναι ενδεχόμενο να επισυμβεί οστεοαρθρίτιδα στο άνω και κάτω μέρος της περιοχής της σπονδυλόδεσης ενδεχόμενο το οποίο θα οφείλεται μερικώς στον τραυματισμό του Ενάγοντα και μερικώς στη φυσική φθορά που επέρχεται μέσω του χρόνου. v Οι επιπτώσεις και τα συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας και γενικά εκφυλιστικές αλλοιώσεις είναι οσφυαλγία, ισχιαλγία, δυσκαμψία ή επίταση της δυσκαμψίας στην οσφυϊκή μοίρα και του πόνου και αιμωδίες στα κάτω άκρα. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ Το Δικαστήριο είναι επιφορτισμένο με το καθήκον υπολογισμού των γενικών αποζημιώσεων του φυσικού πόνου, της ταλαιπωρίας, της απώλειας των ανέσεων και απολαύσεων της ζωής που υπέστη ο Ενάγων σαν συνέπεια του τραυματισμού του. Οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από τα Δικαστήρια πρέπει να είναι δίκαιες και λογικές. Στόχος είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα. Όπως τονίζεται στην κλασσική, πλέον, πάνω στο ζήτημα απόφαση Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi

(1982)1C.L.R.789: «. To ποσό που επιδικάζεται πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτό. Συνεπώς, η κοινωνική δεοντολογία κατά τον ουσιώδη χρόνο είναι σε κάθε περίπτωση παράγοντας σχετικός προς το έργο μας, ειδικά σε σχέση με μη χρηματική απώλεια. Η χρηματική ζημιά, ως περισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού εξαρτάται λιγότερο από κοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη, στο τέλος της πορείας σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης.» Είναι σταθερή η τάση για ελευθεροποίηση των ποσών που επιδικάζονται ως γενικές αποζημιώσεις η οποία καταλήγει σε αύξηση τους σε σύγκριση με εκείνο που θεωρείτο το μέτρο στο παρελθόν έτσι που να τοποθετείται μεγαλύτερη αξία στον ανθρώπινο πόνο και τις αγωνίες της ανικανότητας[11]. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικότητες, όπως μπορούν να εξακριβωθούν, με γνώμονα και την αγοραστική αξία του χρήματος κατά το χρόνο της επιδίκασης των αποζημιώσεων ως αυτοτελή παράγοντα αλλά και ως συγκριτικό όταν ανατρέχουμε σε υποθέσεις του παρελθόντος στο βαθμό που αυτές σε περιπτώσεις αυτής της φύσεως θα μπορούσε να είναι βοηθητικές[12]. Τελικά, σκοπός των αποζημιώσεων είναι η αποκατάσταση του θύματος του αστικού αδικήματος στη θέση στην οποία εύλογα θα μπορούσε να αναμένεται ότι θα βρισκόταν εάν δεν τραυματιζόταν. Αυτή είναι η βασική αρχή η οποία διέπει τον καθορισμό των αποζημιώσεων στο δίκαιο των αστικών αδικημάτων υπό τον όρο πάντα ότι η ζημιά η οποία αποδίδεται είναι εύλογη μεταξύ τους[13]. Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια της αρχής του stare decisis αλλά παρέχουν καθοδήγηση. Πρέπει, επίσης, να λαμβάνεται υπόψη η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος[14]. Στην υπόθεση Ερωτοκρίτου κ.α. ν. Καραολή

(1998)1Α.Α.Δ.445 επισημαίνεται ότι προηγούμενες αποφάσεις αναφορικά με αποζημιώσεις μόνο ενδεικτική σημασία μπορούν να έχουν γιατί κάθε ειδική περίπτωση διαφέρει ανάλογα με το είδος και την έκταση του τραυματισμού καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε υπόθεσης. Να σημειώσουμε, τέλος, ότι είναι ταυτόχρονα νομολογημένο ότι η αυξητική τάση στις αποζημιώσεις δεν αποτελεί οδικό χάρτη για αιτιολόγηση παροχής αυξανόμενων ποσών σε κάθε περίπτωση.[15] Μελέτησα με προσοχή τα στοιχεία αριθμού υποθέσεων στις οποίες καθορίστηκαν ποσά γενικών αποζημιώσεων για παρόμοιους τραυματισμούς και τα σύγκρινα με αυτά της υπό κρίση περίπτωσης. Άντλησα καθοδήγηση από αριθμό αποφάσεων στις οποίες υπάρχει αναλογία με τη συγκεκριμένη υπόθεση, στην έκταση των κακώσεων και στα επακόλουθα, προβαίνοντας, βέβαια, στις αναγκαίες προσαρμογές και λαμβάνοντας υπόψη ότι κάθε υπόθεση έχει τις ιδιαιτερότητες της και ότι είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν δύο υποθέσεις με τα ίδια ακριβώς στοιχεία[16]. Στην υπόθεση Χ''Θεοδοσίου ν. Διονυσίου

(2007)1 Α.Α.Δ. 1121 ο Ενάγων είχε υποστεί διάφορα τραύματα σ' όλο του το σώμα με σοβαρότερο το κάταγμα του 6ου θωρακικού σπονδύλου. Παρέμεινε στο Νοσοκομείο όπου μεταφέρθηκε μετά το δυστύχημα για διάστημα 19-20 ημερών και του δόθηκε συντηρητική θεραπεία. Ακολούθως του έγινε φυσιοθεραπεία, του δόθηκε αναρρωτική άδεια ενός χρόνου και λόγω των συνεπειών του τραύματος στον σπόνδυλο δεν ήταν σε θέση να εργαστεί και τον επόμενο χρόνο. Τα μόνιμα κατάλοιπα του τραύματος του Ενάγοντα ήταν η κύφωση της θωρακικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης ανάλογη με την απώλεια ύψους του σπονδύλου η οποία προκαλούσε πόνο ανάλογα με τις δραστηριότητες του ατόμου. Η ορθοστασία, το ανεβοκατέβασμα σκαλών, η μεταφορά βάρους στο χέρι ήταν επιβαρυντικά στοιχεία, το γονάτισμα, το βαθύ κάθισμα, το σκύψιμο, εάν είχαν διάρκεια, προκαλούσαν πόνο στην περιοχή του κατάγματος. Στην καθημερινή ζωή το τραύμα αυτής της φύσης θα προκαλούσε στον Ενάγοντα πόνο, η ορθοστασία, το οδήγημα για διάστημα πέραν της μισής ώρας, οι αθλοπαιδιές, ακόμη και η κατάκλιση του Ενάγοντα στην ίδια θέση για διάστημα μισής ώρας θα προκαλούσε πόνο. Στην περιοχή του κατάγματος θα αναπτύσσονταν οστεοαρθρικές αλλοιώσεις. Πρωτόδικα επιδικάσθηκε στον Ενάγοντα ποσό ΛΚ10.000 υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων το οποίο κατ' έφεση αυξήθηκε στο ποσό των ΛΚ 15.

1. Διαπιστώνω ότι στην πιο πάνω υπόθεση προκύπτουν ορισμένες ομοιότητες αλλά και διαφορές με την υπό εξέταση υπόθεση. Σε γενικές γραμμές, όμως, θα έλεγα ότι αποτελεί μια πιο σοβαρή περίπτωση με σοβαρότερες συνέπειες και κατάλοιπα από ότι η περίπτωση του Ενάγοντα που εξετάζουμε. Δεν διαφεύγει, ωστόσο, της προσοχής μου το γεγονός ότι η πιο πάνω υπόθεση πρωτόδικα αποφασίστηκε στις 9.9.04, ήτοι πριν περίπου 8 χρόνια και κατ' έφεση στις 3.10.
2. Στην υπόθεση Novichkova Daria v. Θέμη Βλάβη, Πολιτική Έφεση 83/09 που εξεδόθη πριν λίγες μέρες και συγκεκριμένα στις 31.5.12, η Εφεσείουσα, μια νέα γυναίκα ηλικίας 34 ετών τον ουσιώδη χρόνο, κατόπιν τροχαίου δυστυχήματος στο οποίο ενεπλάκη κατά την εισαγωγή της στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού έφερε κακώσεις στο πρόσωπο με θλαστικό τραύμα στη δεξιά υπερόφρυα χώρα και περιοθλαμικό αιμάτωμα, κάκωση κοιλίας με εκχυμώσεις και αριστερή λαγόνια ακρολοφία με έντονη ευαισθησία. Είχε, επίσης, κάταγμα της οσφυικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης,
3. Αξονική τομογραφία της οσφύος κατέδειξε συντριπτικό κάταγμα εντός του σπονδυλικού σωλήνα προκαλώντας μεγάλη στένωση και πίεση στο μηνιγγικό σάκκο. Η Εφεσείουσα παρέμεινε στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας για 6 ημέρες, η δε νοσηλεία της συνεχίστηκε στο Ορθοπεδικό Τμήμα του Νοσοκομείου, παρουσίασε όμως υγροθώρακα στο δεξιό ημιθωράκιο και τοποθετήθηκε χειρουργικά σωλήνας κλειστής παροχέτευσης από 27.4.05 μέχρι 30.4.
4. Η Εφεσείουσα ήταν σε αυστηρό κλινοστατισμό σε έκταση οσφύος σε τρομερά άβολη στάση με μαξιλάρι κάτω από τη μέση και με πλήρη απαγόρευση κίνησης ακόμη και για φυσικές ανάγκες για περίοδο 60 ημερών, ενώ είχε και κάταγμα σφηνοειδούς ταρσού το οποίο τοποθετήθηκε σε γύψινο κνημοποδικό νάρθηκα. Στις 26.5.05 εξήλθε του Νοσοκομείου με ζώνη οσφύος. Τον Ιούλιο του 2005 η Εφεσείουσα ορθοστατούσε με τη χρήση ειδικού κηδεμόνα κορμού για λίγα μόνο λεπτά και βάδιζε με δυσκολία και υποβασταζόμενη. Υπήρχε τότε μυική αδυναμία των μυών και των κάτω άκρων, δυσκαμψία στους μύες της ράχης και οσφύος, έντονη οσφυαλγία και επώδυνη δυσκαμψία της δεξιάς ποδοκνημικής άρθρωσης. Μέχρι τις 22.12.05, εννέα

(9)μήνες μετά τον τραυματισμό της, η Εφεσείουσα είχε ικανοποιητική αποκατάσταση της μυικής ισχύος της βαδίζουσα άνετα χωρίς υποστήριξη. Υπεχώρησαν οι διάφορες δυσκαμψίες με επάνοδο των κινήσεων της δεξιάς ποδοκνημικής εντός φυσιολογικών ορίων. Κατά καιρούς θα εμφανίζετο οσφυικό άλγος και δυσκαμψία ιδιαιτέρως μετά από κόπωση και αλλαγή του καιρού. Οι πιθανότητες μετατραυματικά οστεοαρθρίτιδας ήταν περιορισμένες, ενώ ουλή 2 εκ. που παρέμεινε στο δεξιό θώρακα κάτω από την περιοχή της μασχάλης δεν δημιουργούσε εμφανισιακό πρόβλημα. Να σημειωθεί ότι τα γενικότερα σωματικά προβλήματα της Εφεσείουσας δεν την καθιστούσαν ανίκανη να εκτελεί την εργασία της φωτογράφου αλλά μόνο παρέπεμπαν σε ενδεχόμενο επηρεασμό της εργασίας της λόγω ανάγκης για συχνότερες αναπαύσεις. Το Ανώτατο Δικαστήριο ανατρέποντας το εύρημα του πρωτόδικου Δικαστηρίου σύμφωνα με το οποίο η Εφεσείουσα δεν είχε νευρολογικά συμπτώματα και κατάλοιπα συνεπεία της πίεσης του μηνιγγικού σάκκου, κατέληξε ότι η λογική των πραγμάτων με το είδος του τραυματισμού που υπέστη η Εφεσείουσα και τα κατάλοιπα της έδειχναν ότι έπρεπε να γίνει αποδεκτή η θέση της περί νευρολογικών σημείων και καταλοίπων. Τα βασικά συμπτώματα, όπως είχε καταθέσει η Εφεσείουσα, ήταν πόνος που ακτινοβολούσε στα άκρα και αδυναμία έκτασης του μεγάλου δαχτύλου. Περαιτέρω το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν ασχολήθηκε με τα αίτια της αφυδάτωσης των μεσοσπονδυλίων δίσκων που δεν μπορεί να ήταν άλλα από το δυστύχημα. Πρωτόδικα είχε επιδικασθεί προς όφελος της Εφεσείουσας υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων το ποσό των €25.000 το οποίο το Ανώτατο Δικαστήριο αύξησε στο ποσό των €40.000 ενόψει των μόνιμων καταλοίπων που διαπίστωσε ότι υπήρχαν, όπως επεξηγήθηκε ανωτέρω. Σ' ό,τι αφορά την πιο πάνω πολύ πρόσφατη απόφαση διαπιστώνω ότι ενώ υπάρχουν ορισμένες ομοιότητες υπάρχουν και αρκετές διαφορές. Επισημαίνω ως παρομοίας φύσης τραυματισμό το συντριπτικό κάταγμα του πέμπτου οσφυικού σπονδύλου (Ο5) που υπέστη η Εφεσείουσα το οποίο, όμως, προκάλεσε σ' εκείνη την περίπτωση μεγάλη στένωση και πίεση στο μηνιγγικό σάκκο με αποτέλεσμα να αφήσει κάποια νευρολογικά σημεία και κατάλοιπα στην Εφεσείουσα κάτι που δεν υπάρχει στην υπό εξέταση περίπτωση του Ενάγοντα εφόσον δεν ανέπτυξε ο Ενάγων οποιασδήποτε μορφής νευρολογική σημειολογία είτε μετατραυματικά, είτε μετεγχειρητικά. Άλλη διαφορά ήταν η θεραπευτική αντιμετώπιση της κατάστασης της Εφεσείουσας η οποία υπεβλήθη σε αυστηρό κλινοστατισμό σε έκταση οσφύος και στη συνέχεια έκανε χρήση ζώνης οσφύος και ειδικού κηδεμόνα κορμού, ενώ στην παρούσα περίπτωση ο Ενάγων είχε υποστεί χειρουργική επέμβαση αυτή της σπονδυλοδεσίας με ολική αναισθησία. Στην περίπτωση της Εφεσείουσας επισημαίνω, επίσης, τη μεγάλη ταλαιπωρία που υπέστη εφόσον για περίοδο 60 ημερών ευρισκόταν σε αυστηρό κλινοστατισμό σε έκταση οσφύος σε τρομερά άβολη στάση με μαξιλάρι κάτω από τη μέση και με πλήρη απαγόρευση κίνησης ακόμη και για φυσικές της ανάγκες και μετά που εξήλθε του Νοσοκομείου ορθοστατούσε με τη χρήση ειδικού κηδεμόνα κορμού για λίγα μόνο λεπτά, ενώ βάδιζε με δυσκολία και υποβασταζόμενη. Βεβαίως, επισημαίνω ότι στην παρούσα υπόθεση ο τραυματισμός του Ενάγοντα είχε ως αποτέλεσμα να μην μπορεί πλέον να απολαύσει αυτό που αγαπούσε ιδιαίτερα, ήτοι το άθλημα του τριάθλου στο οποίο ασχολείτο σε επίπεδο πρωταθλητισμού. Επαναλαμβάνω. Οι προηγούμενες αποφάσεις επί παρομοίων θεμάτων προσφέρουν μόνο βοηθητική καθοδήγηση στον καθορισμό του ορθού μέτρου αποζημίωσης στη βάση των ιδιαίτερων δεδομένων της ενώπιον του Δικαστηρίου υπόθεσης. Η αναφορά, λοιπόν, στις πιο πάνω αποφάσεις έγινε μέσα σε αυτά τα πλαίσια και αφού έχουν, ασφαλώς, ληφθεί υπόψη από το Δικαστήριο τόσο κάποιες ομοιότητες στο είδος του τραυματισμού όσο και οι διαφορές στα κατάλοιπα και σε άλλα ζητήματα Έλαβα υπόψη μου το είδος και τη φύση των κακώσεων που ο Ενάγων υπέστη, το γεγονός ότι υπέστη χειρουργική επέμβαση και συγκεκριμένα σπονδυλοδεσία με ολική αναισθησία και ότι χρειάστηκε στη συνέχεια να ακολουθήσει πρόγραμμα φυσικής αποκατάστασης και ενδυνάμωσης. Έλαβα, επίσης, υπόψη μου ότι του παρέμειναν ορισμένα κατάλοιπα και συγκεκριμένα ότι η κινητικότητα της οσφύος της σπονδυλικής στήλης είναι ελαφρώς περιορισμένη, ότι παραμένει μικρού βαθμού δυσκαμψία στην έκταση και κάμψη της οσφύος και ότι εξακολουθεί ο Ενάγων να υφίσταται και να αισθάνεται ενοχλήσεις και πόνους έστω ήπιας και παροδικής έντασης. Δεν διαφεύγει, επίσης, της προσοχής μου ότι ένεκα του τραυματισμού του και των κακώσεων που υπέστη ο Ενάγων δεν μπορεί πλέον να ασχολείται με το άθλημα του τρίαθλου που ασχολείτο πριν να επισυμβεί το επίδικο δυστύχημα σε επίπεδο πρωταθλητισμού και το οποίο αποτελούσε μία από τις χαρές και απολαύσεις του αλλά μόνο ως ένας απλός αθλητής χωρίς να προηγείται εντατική προπόνηση αλλά μόνο απλή γυμναστική και ασκήσεις ενδυνάμωσης, εφόσον δεν θα μπορεί πλέον να υποβάλλει τη σπονδυλική του στήλη σε τέτοιο βαθμό καταπόνησης σε μόνιμη βάση και/ή συστηματικά η οποία απαιτείται από τέτοια αθλήματα. Ακόμη λαμβάνω υπόψη μου ότι υπάρχει, στην περίπτωση του Ενάγοντα, ενδεχόμενο να επισυμβεί και να αναπτυχθεί στο μέλλον οστεοαρθρίτιδα, νωρίτερα απ' ότι είναι αναμενόμενο, στο άνω και κάτω μέρος της περιοχής της σπονδυλοδεσίας η οποία θα είναι σε κάποιο βαθμό απότοκο του τραυματισμού του και θα έχει ως συνέπεια την πρόκληση οσφυαλγίας, ισχυαλγίας, δυσκαμψίας στην οσφυϊκή μοίρα και αιμωδία στα κάτω άκρα. Συνεκτιμώντας λοιπόν όλα τα πιο πάνω και γενικά τον πόνο και την ταλαιπωρία που ο Ενάγων υπέστη συνεπεία του τραυματισμού του κρίνω ότι ένα ποσό της τάξης των €40.000.- θα αποτελούσε για την περίπτωση του δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. ΕΙΔΙΚΕΣ ΖΗΜΙΕΣ Τα ποσά των ειδικών ζημιών αποτέλεσαν αντικείμενο παραδοχής και από τις δύο πλευρές ως ακολούθως: · Ζημιές ποδηλάτου Ενάγοντα Η αξίωση στην παρά.4(α) της Έκθεσης Απαίτησης για το ποσό των €4.171,50 εγκαταλείφθηκε από τον Ενάγοντα και έγινε από κοινού παραδεκτό το ποσό των €3.500. · Απώλεια μισθών για ένα μήνα Έγινε παραδεκτή η αξίωση του Ενάγοντα στην παρά.4(β) της Έκθεσης Απαίτησης για το ποσό του €1.366,88. · Ιατρικά έξοδα, πιστοποιητικά και φάρμακα Η αξίωση στην παρά.4(γ) της Έκθεσης Απαίτησης για το ποσό των €400 εγκαταλείφθηκε από τον Ενάγοντα και έγινε από κοινού παραδεκτό το ποσό των €300. · Αστυνομική έκθεση Η αξίωση του Ενάγοντα για το ποσό των €85 στην παρά.4(ε) της Έκθεσης Απαίτησης έγινε παραδεκτή από τον Εναγόμενο. Συνολικά το ποσό των ειδικών αποζημιώσεων του Ενάγοντα το οποίο έγινε από κοινού παραδεκτό και από τις δύο διάδικες πλευρές ανέρχεται σε €5.251,88. ΤΙΜΩΡΗΤΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ Σε ό,τι αφορά την εισήγηση της συνηγόρου του Ενάγοντα για επιδικασμό στην παρούσα υπόθεση και τιμωρητικών και/ή παραδειγματικών αποζημιώσεων θεωρώ ότι δεν υπάρχει ούτε το αναγκαίο πραγματικό υπόβαθρο για να εξεταστεί τέτοιο ενδεχόμενο αλλά ούτε και το αναγκαίο δικονομικό πλαίσιο. Εν ολίγοις θεωρώ την πιο πάνω εισήγηση ανεδαφική και αβάσιμη και ως εκ τούτου την απορρίπτω. ΤΟΚΟΣ Ο νόμιμος τόκος μέχρι τη σχετικά πρόσφατη τροποποίηση του περί Δικαστηρίων Νόμου, Ν.14/60, ήταν 8%. Με τον τροποποιητικό Νόμο 81(I)/08 ο νόμιμος τόκος μειώθηκε σε 5.5% από 15.10.2008. Ανάλογη τροποποίηση επέφερε και ο τροποποιητικός Νόμος 82(I)/08 στο Άρθρο 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148. Στη βάση του Άρθρου 58(α) του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου ΚΕΦ.148, όπως τροποποιήθηκε προβλέπεται η επιδίκαση του τόκου επί ολοκλήρου ή μέρους των επιδικασθεισών αποζημιώσεων για ολόκληρη ή μέρος την περιόδου μεταξύ της ημερομηνίας γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος και της ημερομηνίας έκδοσης της απόφασης, εκτός αν το Δικαστήριο «. είναι ικανοποιημένο ότι συντρέχουν ειδικοί περί του αντιθέτου λόγοι .». Το θέμα του καθορισμού του τόκου εμπίπτει εντός των πλαισίων της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου. Εκτενής ανάλυση του θέματος με ειδική αναφορά στην αγγλική νομολογία έγινε στην υπόθεση Φοινικαρίδης ν. Γεωργίου

(1991)1 ΑΑΔ 475. Στην πιο πάνω υπόθεση τονίστηκε, μεταξύ άλλων, ότι ένας παράγοντας που δεν μπορεί να παραγνωριστεί είναι ο τρόπος με τον οποίο προωθείται η αγωγή προς εκδίκαση αφού μια αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της μπορεί να έχει ως επακόλουθο τον περιορισμό της χρονικής έκτασης καθορισμού του τόκου. [17] Στην υπόθεση Καμπούρης ν. Εταιρείας Βιοχρώμ Λτδ

(2005)1 (Β) ΑΔΔ 1246. Στην υπόθεση αυτή ο τόκος επιδικάστηκε από την ημερομηνία καταχώρισης της Τροποποιημένης ΄Εκθεσης Απαίτησης λόγω αδικαιολόγητης καθυστέρησης στην προώθηση της Αγωγής. Από την άλλη, καθυστέρηση δύο και πλέον ετών στην καταχώρηση της Έκθεσης Απαίτησης κρίθηκε ως δικαιολογημένη λόγω της έκτασης και πολλαπλότητας των τραυμάτων του Ενάγοντα[18]. Σχετικές είναι επίσης οι υποθέσεις Θεοφάνους ν. Κουρουκλά

(2006)1(Α)ΑΑΔ 528 όπου ο τόκος επιδικάστηκε από τη μέρα έγερσης του αγώγιμου δικαιώματος, Ευαγγέλου ν. Δημητρίου

(2008)1Α.Α.Δ.248 και Αζόφ ν. Προδρόμου κ.ά.

(2006)1(Α)ΑΑΔ

1. Σε σχέση με τις ειδικές αποζημιώσεις το θέμα τέθηκε ως εξής από το Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου Ι. Κωνσταντινίδη στη Φοινικαρίδης (πιο πάνω) στις σελίδες 494-495: «Το ύψος των ειδικών ζημιών είναι γνωστό κατά το χρόνο της δίκης και ως θέμα αρχής, το ορθό θα ήταν να επιδικάζεται τόκος από την ημερομηνία κατά την οποία ο Ενάγων είχε υποστεί την κάθε ζημιά. Όμως αυτό θα συνεπαγόταν πολυδιάσπαση των ποσών και ενασχόληση με πολλές αριθμητικές πράξεις συνήθως με αντικείμενο μικρά ποσά κάθε φορά. ..................................... Έτσι ευνοήθηκε η προσέγγιση του θέματος πάνω σε γενικές γραμμές και προκρίθηκε ως δίκαιη η επιδίκαση τόκου πάνω στο συνολικό ποσό των ειδικών αποζημιώσεων που επιδικάζονται από την ημέρα της γέννησης του αγώγιμου δικαιώματος ως τη δίκη, μειωμένου όμως κατά το μισό ώστε να αντισταθμιστεί το γεγονός ότι δεν προκύπτει όλη η ζημιά από την αρχή. Τονίζεται πως αυτό μόνο σε συνηθισμένες περιπτώσεις. Δεν αποκλείεται διαφορετική προσέγγιση όταν τα ιδιαίτερα περιστατικά της κάθε υπόθεσης το δικαιολογούν.» Στην υπόθεση Φοινικαρίδης (ανωτέρω) σε σχέση με τις γενικές αποζημιώσεις ο Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Ι. Κωνσταντινίδης, δίδοντας καθοδήγηση σε σχέση με τον τρόπο άσκησης της διακριτικής εξουσίας που έχει το Δικαστήριο, ανέφερε στις σελίδες 495-496 τα εξής σχετικά: «Αποζημιώσεις για πόνο, ταλαιπωρία και απώλεια απολαύσεων ζωής Ο τραυματισμός δεν προκαλεί διά μιας τον πόνο, την ταλαιπωρία και τα υπόλοιπα για τα οποία τελικά αποζημιώνεται ο ενάγων. Κατά τον υπολογισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων, το οποίο ως εκ της φύσης του είναι αδιαίρετο, συνυπολογίζονται όχι μόνο όσα υπέστη ο ενάγων κατά το χρονικό διάστημα από τον τραυματισμό του ως τη δίκη, αλλά, συνήθως, και όσα θα υποφέρει ή θα στερηθεί στο μέλλον. Με αυτά τα βασικά υπόψη, υιοθετήθηκε η μέθοδος της επιδίκασης τόκου πάνω στο συνολικό ποσό των γενικών αποζημιώσεων από την ημέρα κατά την οποία ο Εναγόμενος θα έπρεπε να είχε πληρώσει την αποζημίωση αλλά δεν το έκαμε, δεδομένου ότι είναι μόνο από την ημέρα εκείνη που μπορεί να λεχθεί ότι ο ενάγων στερήθηκε τα χρήματα αυτά. Όπως σημειώνεται στην απόφαση ο χρόνος αυτός θα μπορούσε σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι η ημέρα αποστολής επιστολής πριν από την αγωγή ή το αργότερο ή ημέρα κατά την οποία επιδόθηκε το κλητήριο ένταλμα. Γίνεται ακόμα αναφορά στην ημέρα κατά την οποία καταχωρίστηκε η αγωγή εφόσο και εκείνη την ημερομηνία θα μπορούσε να λεχθεί ότι ο Ενάγοντας στερήθηκε το ποσό της αποζημίωσης. Για σκοπούς γενίκευσης του τρόπου της προσέγγισης θεωρήθηκε πως το ορθό θα ήταν να επιδικάζεται, στην περίπτωση των γενικών αποζημιώσεων, τόκος από την ημερομηνία της επίδοσης του κλητηρίου εντάλματος προκειμένου να έχουν κίνητρο και οι δικηγόροι των εναγόντων να καταχωρούν και να επιδίδουν το κλητήριο ένταλμα χωρίς καθυστέρηση. Τονίζεται πως τα πιο πάνω, ως καθοδήγηση σε σχέση με τρόπο άσκησης διακριτικής εξουσίας, όπως συμβαίνει σε όλες τις παρόμοιες περιπτώσεις, δεν αποτελούν ούτε κανόνα δικαίου ούτε κανόνα πρακτικής έτσι που να αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο. Η ύπαρξη ιδιαίτερων περιστάσεων που δεν θα κατάτασσαν μια υπόθεση στην κατηγορία των συνηθισμένων υποθέσεων του είδους, μπορούν να ληφθούν υπόψη και ενδεχομένως να οδηγήσουν σε κάποια διαφορετική προσέγγιση. Συναφώς, σημειώνουμε πως σ' όλες τις περιπτώσεις είναι δυνατό να διαδραματίσει ρόλο ο τρόπος με το οποίο προωθήθηκε η αγωγή προς εκδίκαση. Στις περιπτώσεις που παρατηρείται αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της αγωγής θα ήταν λανθασμένο να επιδικάζεται τόκος χωρίς να ληφθεί υπόψη η καθυστέρηση αυτή. Για όσο χρόνο διαρκεί η αδικαιολόγητη καθυστέρηση ο ενάγων στερείται τα χρήματα στα οποία δικαιούται από δικό του σφάλμα.» Το προαναφερθέν Άρθρο 58(α) του ΚΕΦ.148 σχετικά με την επιδίκαση συγκεκριμένου επιτοκίου στις περιπτώσεις αγωγών για σωματικές βλάβες, όπως τονίστηκε στην υπόθεση Novichkova Daria (ανωτέρω), εμπεριέχει ως λογικό και νομικό υπόβαθρο την καταβολή τόκου επί των χρημάτων που ο παθών θα έπαιρνε εάν ο αδικοπραγών Εναγόμενος κατέβαλλε έγκαιρα και χωρίς την ανάγκη εκδίκασης της αγωγής, το αξιούμενο ποσό χρημάτων ή έστω αποδεχόταν σε σύντομο χρόνο την καταβολή εύλογης αποζημίωσης. Στην παρούσα υπόθεση το αγώγιμο δικαίωμα δημιουργήθηκε στις 7.3.
2. Το γενικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα κατεχωρήθη στις 10.12.08, ενώ η Έκθεση Απαίτησης στις 13.1.09, δηλαδή πέραν των εικοσιδύο

(22)μηνών μετά τη γένεση του αγώγιμου δικαιώματος. Σ' ό,τι αφορά τις ειδικές ζημιές θεωρώ ορθό να επιδικάσω τόκο από την ημέρα γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος, δηλαδή από 7.3.08, με βάση τα όσα προσπάθησα να εξηγήσω ανωτέρω. Σ' ό,τι αφορά το θέμα τόκου για τις γενικές αποζημιώσεις λαμβάνοντας υπόψη όλα τα πιο πάνω και ασκώντας τη διακριτική μου ευχέρεια, θεωρώ ορθό να επιδικάσω νόμιμο τόκο από την ημερομηνία καταχώρησης της Έκθεσης Απαίτησης εφόσον, όπως προκύπτει από τα ανωτέρω, μεσολάβησε περίοδος πέραν των 22 μηνών από της γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος μέχρι της καταχώρησης της Έκθεσης Απαίτησης σε μια υπόθεση όπου αυτή η καθυστέρηση δεν φαίνεται να δικαιολογείται από τη φύση των τραυμάτων του Ενάγοντα. ΚΑΤΑΛΗΞΗ Κατ' ακολουθίαν των πιο πάνω ο Ενάγων δικαιούται στο ποσό των €40.000 υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων για πόνο και ταλαιπωρία και το ποσό των €5.251,88 υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων. Ως αποτέλεσμα εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον των Εναγομένων για το συνολικό ποσό των €45.251,

1. (Α) Το ποσό των €40.000 (γενικές αποζημιώσεις) θα φέρει τόκο 5,5% ετησίως από 13.1.09 μέχρι εξοφλήσεως. (Β) Το ποσό των €5.251,88 (ειδικές αποζημιώσεις) θα φέρει τόκο 4% από 7.3.08 μέχρι 14.10.08 και 2,75% από 15.10.08 μέχρι 5.6.
2. Νοείται ότι το ποσό αυτό θα φέρει τόκο 5,5% από την ημέρα της Απόφασης, δηλαδή από σήμερα (5/6/12) μέχρι εξοφλήσεως. Τα έξοδα της παρούσας αγωγής όπως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή στην ανάλογη κλίμακα και εγκριθούν από το Δικαστήριο επιδικάζονται υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον του Εναγομένου. (Υπ.) ................... Λ. Δημητριάδου-Ανδρέου, Α.Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφον: Πρωτοκολλητής /ΛΗ [1] Δέστε Τεκμήρια 2 και
3. [2] Δέστε Έγγραφο 3, σελ.
4. [3] Δέστε Έγγραφο
5. [4] Δέστε Έγγραφο
6. [5] Δέστε Έγγραφο
7. [6] Δέστε Έγγραφο
8. [7] Δέστε Evangelou v. Ambizas

(1982)1CLR 41 57. [8] Δέστε Vasillico Cement Work v. Stavrou

(1978)1 CLR 663 και Νικολάου ν. Σταύρου

(1992)1 ΑΑΔ 746. [9] Δέστε Davie v. Edinborough Magistrate

(1953)SC 34, Andreas Anastassiades v. R.

(1977)2 CLR 97, Fourris and another v. R.

(1983)2 CLR 170, Philippou v. Odysseos

(1989)1 CLR 1. [10] Δέστε Joy v. Yeoman

(1981)2 All E.R. 21 η οποία υιοθετήθηκε σε αρκετές υποθέσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου μεταξύ των οποίων και η Αθηνής ν. Δημοκρατίας

(1990)2 ΑΑΔ σελ.47, 62. [11] Δέστε Μαυροπετρή ν. Γεωργίου Λουκά

(1995)1 Α.Α.Δ. 66, 74-75. [12] Δέστε Fysko v. Γεωργίου

(1991)1 Α.Α.Δ. 1014, 1029 και A. Panayides Contracting Ltd v. Χαραλάμπους

(2004)1 ΑΑΔ 416. [13] Δέστε Βαρβάρα Χρίστου Μιχαήλ ν. Φίλιος Γ. Συκοπετρίτη Λτδ,

(2000)1 Α.Α.Δ. 1049, Κώστας Ιακώβου ν. Αλέξανδρου Παπαδάκη κ.α.,

(2000)1 Α.Α.Δ. 2079. [14] Δέστε Polykarpou v. Adamou (πιο πάνω) όπου ο Δικαστής Πικής (όπως ήταν τότε) υποδεικνύει: «Previous awards do not give rise to binding precedent in the sense of stare decisis as pointed out in "Tziellas v. The Ship Natalena H"

(1982)1 C.L.R. 807, 820. They offer guidance, especially awards made by Courts of the Republic that reflect the realities of the country and the purchasing power of the Cyprus pound .» Δέστε επίσης G & L Calibers Ltd v. Λεμεσιανού

(2003)1 ΑΑΔ 948. [15] Δέστε Σπύρος Μελάς και Ελένη Λτδ ν. Πολίτη

(2003)1 ΑΑΔ 590. [16] Δέστε Σπύρου ν. Χ. Χαραλάμπους

(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298. [17] Δέστε MILLER ROSA MARIA κ.ά. ν. UTE PETEK

(1999)1 ΑΑΔ 2091 και Στεφανή ν. Λαμπή

(1999)1 ΑΑΔ 1849. [18]Φιλίππου κ.ά. ν. Τσολάκη

(2006)1 (Β) ΑΑΔ 1188. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο