← Κύπρος

Χαράλαμπος Ψαρά Υιοί Λτδ ν. Κυπριακή Δημοκρατία, Αρ. Παραπομπής: 36/06, 29/6/2012

Χαράλαμπος Ψαρά Υιοί Λτδ ν. Κυπριακή Δημοκρατία, Αρ. Παραπομπής: 36/06, 29/6/2012 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2012:A159 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Α. Δαυίδ, Α.Ε.Δ. Αρ. Παραπομπής: 36/06 Χαράλαμπος Ψαρά & Υιοί Λτδ Αιτητές και Κυπριακή Δημοκρατία μέσω Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας Αποζημιούσα Αρχή Ημερομηνία: 29.6.

  1. Εμφανίσεις: Για τους Αιτητές: κ. Α. Ζαχαρίου (για να ακούσει απόφαση η κα Α. Ζαχαρίου). Για την Αποζημιούσα Αρχή: κ. Ρ. Μαππουρίδης (για να ακούσουν απόφαση η κα Γρηγορίου και η κα Παπαστεφάνου). ΑΠΟΦΑΣΗ Η αιτήτρια εταιρεία, δυνάμει μίσθωσης εγγεγραμμένης στο μητρώο του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας με αριθμό L9/2.7.1990, αποτελεί το μισθωτή του ακινήτου με αρ. τεμαχίου 494 (μέρος), Φ.Σχ 41/49-4-3 και 40/56-6-4 στην ενορία Χρυσοπολίτισσα στη Λάρνακα, συνολικού εμβαδού γης 1967 τ.μ. και κτιρίων που βρίσκονται σε αυτό με εμβαδό 300 τ.μ.. Ιδιοκτήτης της γης είναι η Κυπριακή Δημοκρατία ενώ η διάρκεια της ως άνω μίσθωσης είναι μέχρι τις 24.10.
  2. Στις 7.10.2003 δημοσιεύτηκε γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης και στις 29.10.04 το σχετικό διάταγμα απαλλοτρίωσης του ως άνω δικαιώματος μίσθωσης της αιτήτριας εταιρείας για σκοπούς ανέγερσης κυβερνητικών κτηρίων και κρατικών υπηρεσιών. Οι δύο πλευρές έχουν καταλήξει ήδη στο ποσό της αποζημίωσης για την ενοικιαστική αξία του ακινήτου κατά την ημέρα της γνωστοποίησης. Δηλώθηκε προς το Δικαστήριο ότι αυτό ανέρχεται στις €58.000 πλέον τόκο 9% από την ημερομηνία της γνωστοποίησης ήτοι τις 7.11.
  3. Συμφωνήθηκαν επίσης τα δικηγορικά και εκτιμητικά έξοδα της πλευράς του αιτητή τα οποία θα επιβαρυνθεί η αποζημιούσα αρχή. Αυτά ανέρχονται σε €1.000 ως εκτιμητικά έξοδα και €5.000 ως δικηγορικά έξοδα πλέον Φ.Π.Α επί των εκτιμητικών και δικηγορικών εξόδων τα οποία θα φέρουν νόμιμο τόκο από την 21.6.
  4. Δηλώθηκε παράλληλα ότι το ως άνω ποσό της αποζημίωσης θα μειώνεται ανάλογα με την ημερομηνία κατά την οποία θα επέλθει τελικά η ανάκτηση του ακινήτου από την πλευρά της Αποζημιούσας Αρχής ως ο σχετικός πίνακας που είχε επισυναφθεί στην προσφορά της Αποζημιούσας Αρχής και ο οποίος τέθηκε υπόψη του Δικαστηρίου. Παρέμεινε προς συζήτηση και δικαστική επίλυση η απαίτηση της πλευράς της αιτήτριας εταιρείας για έξοδα μετακίνησης, επανεγκατάστασης καινούργιων μηχανημάτων και εμπορική φήμη, την οποία προσδιορίζει στο ποσό των €341.720,
  5. Στην έκθεση απαίτησης της η πλευρά της αιτήτριας δεν παραθέτει οποιαδήποτε στοιχεία για την διεκδίκηση του ως άνω ποσού. Ούτε η σχετική έκθεση εκτίμησης που συνοδεύει την απαίτηση της αιτήτριας εταιρείας φωτίζει περαιτέρω το ζήτημα. Η αποζημιούσα αρχή, η οποία δρομολόγησε αυτή την διαδικασία, απορρίπτει την ως άνω ειδικότερη απαίτηση της αιτήτριας Κατά την παρουσίαση της υπόθεσης της, πέραν από τη μαρτυρία του διευθυντή της Κοσμά Ψαρά, η πλευρά των αιτητών προσέφερε τη μαρτυρία του Δημήτρη Ιωνά, απόφοιτου της Ανωτάτης Βιομηχανικής Σχολής Θεσσαλονίκης, υπαλλήλου όπως ο ίδιος δήλωσε στο ελεγκτικό γραφείο που ετοιμάζει τις οικονομικές καταστάσεις της αιτήτριας εταιρείας. Η τελευταία ως δήλωσε ο μάρτυρας Ιωνά, είναι πελάτης του γραφείου στο οποίο ο ίδιος εργάζεται από την ίδρυση της, το
  6. Πρόκειται για εταιρεία που ασχολείται με σιδηρουργικές εργασίες, αντικατάσταση και επιδιόρθωση σούστων οχημάτων βαρετού τύπου και επιδιορθώσεις-αντικαταστάσεις συστημάτων εξάτμισης οχημάτων «εξόστ». Παρουσίασε και εξήγησε στο Δικαστήριο συνοπτική κατάσταση οικονομικών αποτελεσμάτων της αιτήτριας εταιρείας για τα έτη 2004-2008 την οποία ο ίδιος ετοίμασε. Ο μέσος όρος των κερδών της εταιρείας για τα πέντε πιο πάνω χρόνια, υπέδειξε, ανέρχεται στις €46.
  7. Στην περίπτωση που κάποιος ήθελε να εκτιμήσει την φήμη και την αξία της εταιρείας, θα έπρεπε αφού βρει τον μέσο όρο των κερδών για τα τελευταία πέντε χρόνια στη συνέχεια να τον πολλαπλασιάσει με τον αριθμό έξι έως οκτώ. Τούτο γιατί, ως ανάφερε, στην περίπτωση που κάποιος ενδιαφερόταν να αγοράσει την επιχείρηση, θεωρείται λογικό ένα επιτυχημένος επιχειρηματίας να αναμένει ότι θα αποσβέσει τα χρήματα που κατέβαλε προς τούτο σε περίοδο έξι έως οκτώ ετών. Προβαίνοντας στη συνέχεια σε ανάλογες μαθηματικές πράξεις κατέληξε ότι η αξία της εμπορικής φήμης της αιτήτριας εταιρείας προσδιορίζεται σε συγκεκριμένα ποσά στα οποία αναφέρθηκε, ανάλογα πάντα με τον πολλαπλασιαστή που κάποιος θα επιλέξει να χρησιμοποιήσει. Παρά το γεγονός ότι δεν έχει προβεί σε οποιαδήποτε μελέτη σε σχέση με τον κύκλο εργασιών της εταιρείας σε συνάρτηση με τον τόπο που αυτή σήμερα βρίσκεται, υποστήριξε ότι στην περίπτωση που αυτή μετακινηθεί εκτός πόλεως θα απολέσει ένα μεγάλο ποσοστό πελατών της, μειώνοντας έτσι τον κύκλο των εργασιών της. Αποτέλεσε θέση του ότι η επιχείρηση έχει σταθερούς και περιστασιακούς πελάτες. Συμφώνησε με την θέση ότι οι σταθεροί πελάτες της και οι κάτοχοι βαρέων οχημάτων θα την ακολουθήσουν στο νέο χώρο που θα εγκατασταθεί. Οι περιστασιακοί πελάτες όμως, οι οποίοι ως επί των πλείστων ενδιαφέρονται για την επιδιόρθωση των «εξόστ» των οχημάτων τους, πιθανόν να μην μετέβαιναν στο νέο χώρο εργασίας της επιχείρησης. Χωρίς να διαφωνήσει με την εισήγηση ότι οχήματα βαρετού τύπου διακινούνται πιο εύκολα σε βιομηχανικές περιοχές, πρόσθεσε ότι σε σχέση με τα μικρά οχήματα το πιθανότερο ήταν η εταιρεία να απολέσει πελατεία αφού θα έφευγε από το κέντρο της πόλης. Εν πάση περιπτώσει δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει σε ποιο ποσοστό θα ήταν δυνατό να επηρεαστεί ο κύκλος εργασιών της εταιρείας από μια τέτοια εξέλιξη. Ούτε ετοίμασε οποιαδήποτε συγκριτική μελέτη που να δείχνει τη βιωσιμότητα της επιχείρησης αν αυτή μετακινηθεί σε βιοτεχνική περιοχή. Σε περίπτωση μετακίνησης της επιχείρησης, δήλωσε ότι ολόκληρος ο εξοπλισμός (μηχανήματα και αποθέματα) μπορούν να μετακινηθούν, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι το μόνο που δεν μετακινείται είναι το υφιστάμενο κτήριο. Καταθέτοντας ο Κοσμάς Ψαράς, οικονομολόγος και διευθυντής της αιτήτριας εταιρείας ως ανέφερε σε γραπτή δήλωση του που υιοθέτησε από το εδώλιο του μάρτυρα, υπέδειξε ότι το 1988 αγόρασαν τα δικαιώματα του πρώην ενοικιαστή του ακινήτου και μετέφεραν την επιχείρηση τους σε αυτό από χώρο ο οποίος και πάλι είχε απαλλοτριωθεί. Για τη μεταφορά της επιχείρησης και τις ανάγκες της προέβηκαν σε ανέγερση νέου κτηρίου με κόστος πέραν των £40.
  8. Διευκρίνισε ωστόσο αντεξεταζόμενος ότι αναλαμβάνοντας το ακίνητο από τον προηγούμενο ενοικιαστή δεν ανήγειρε νέο κτήριο πλην όμως προέβη σε πολλές μετατροπές για να το καταστήσει λειτουργικό. Μετά την απαλλοτρίωση εξέτασε τη δυνατότητα μετακίνησης της επιχείρησης πλην όμως αποδείχθηκε ότι κάτι τέτοιο θα ήταν αδύνατο και οικονομικά καταστροφικό, οδηγώντας την εταιρεία σε οικονομική διάλυση. Η επιχείρηση, υποστήριξε, δεν μπορεί να μετακινηθεί αφού θα καταστεί μη ανταγωνιστική και υποχρεωτικά με την έξωση από το ακίνητο θα τερματίσει τη λειτουργία της με αποτέλεσμα να υποστεί την απώλεια κερδών που ο μάρτυρας Ιωνά έχει παρουσιάσει προς το Δικαστήριο. Το κόστος για αγορά παρόμοιου ακινήτου και υποστατικών στη βιομηχανική περιοχή Αραδίππου, τη μόνη περιοχή στην οποία εντόπισε κατάλληλο χώρο, ανέρχεται σε €750.
  9. Σε περίπτωση ενοικίασης ανάλογου χώρου, έκτασης τουλάχιστον τριών σκαλών όπως δήλωσε για να μπορεί να εξυπηρετηθεί η επιχείρηση, τους έχει ζητηθεί μηνιαίο ενοίκιο ύψους €1.500, ενώ παράλληλα θα χρειαστεί επιπρόσθετη δαπάνη ύψους €20.000 ώστε το συγκεκριμένο υποστατικό να καταστεί λειτουργικό. Περαιτέρω, αποτέλεσε θέση του πως 35% περίπου του συνόλου των εργασιών της αιτήτριας εταιρείας αφορά εργασίες σε βαρέα οχήματα ενώ το υπόλοιπο 65% κατανέμεται στις υπόλοιπες εργασίες. Με βάση μελέτη χρεωστών-πιστωτών και το cash book που υπάρχει στο κατάστημα, υποστήριξε ότι το 65% των εργασιών της εταιρείας έχει να κάνει με μη τακτικούς πελάτες οι οποίοι προσέρχονται για μικρές δουλειές και ως επί το πλείστον για επιδιόρθωση-αλλαγή «εξόστ» του οχήματος τους. Σε περίπτωση που αναγκαστούν να φύγουν από το κέντρο της πόλης στο οποίο βρίσκεται τώρα το κατάστημα της εταιρείας, θα είναι πολύ δύσκολο για αυτούς τους πελάτες να μεταβούν, για παράδειγμα στην βιομηχανική περιοχή Αραδίππου, για να τους επισκεφθούν. Αντίθετα, υποστήριξε, αυτοί θα μεταβούν στους ανταγωνιστές της αιτήτριας εταιρείας που βρίσκονται στην πόλη και προσφέρουν το ίδιο προϊόν. Τυχόν μετακίνηση σε χώρο εκτός της πόλης, υποστήριξε, θα μειώσει την εργασία κατά 65%. Και αν ακόμα ένα ποσοστό της τάξης του 10%-15% από τους πελάτες της εταιρείας με ελαφριά αυτοκίνητα την ακολουθήσουν στα νέα υποστατικά, αυτό δεν θα σημαίνει τίποτα. Ο χρόνος άλλωστε, που θα μεσολαβήσει για να σε μάθει ο πελάτης στο νέο χώρο, θα είναι επίσης καταστροφικός. Η αιτήτρια εταιρεία, δήλωσε τέλος ο μάρτυρας, δεν έχει διερευνήσει το ενδεχόμενο υποβολής αίτησης παραχώρησης συγκεκριμένου τεμαχίου, είτε στη βιομηχανική περιοχή Αραδίππου είτε στη βιομηχανική περιοχή Δρομολαξιάς. Βλέποντας ο ίδιος πως εξελίσσονται οι οικονομικές συνθήκες, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ο υιός του, έχοντας διαφορετικά ενδιαφέροντα δεν ενδιαφέρεται για τη συγκεκριμένη δουλειά, το γεγονός ότι είναι η τρίτη φορά που τους κάνουν απαλλοτρίωση, δήλωσε ότι δεν είναι διατεθειμένος να κάνει νέο δάνειο για να ενοικιάσει ή να αγοράσει ακίνητο. «Με τις γνώσεις που έχω» κατέληξε, «μπορεί να κάνω κάτι άλλο. Να μην ασχοληθώ πάλι με τα σίδερα. Μπορεί να κάνω μαγαζί να πωλώ εξαρτήματα». Η πλευρά της Αποζημιούσας Αρχής επέλεξε να μην παρουσιάσει μαρτυρία. Περιορίστηκε στις τελικές εισηγήσεις του συνηγόρου της. Ο ευπαίδευτος συνήγορος υπέδειξε ανάμεσα σε άλλα ότι δεν έχει τεθεί οποιοδήποτε στοιχείο ή μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου, τέτοια που θα επέτρεπαν τον επιδικασμό αποζημιώσεων για έξοδα μετακίνησης και επανεγκατάστασης της αιτήτριας. Ούτε για την απώλεια εμπορικής φήμης η αιτήτρια εταιρεία δικαιούται οποιαδήποτε αποζημίωση υποστήριξε. Ο ιδιοκτήτης και διευθυντής της υποστήριξε, ουσιαστικά όταν κληθεί να εγκαταλείψει το ακίνητο φαίνεται ότι θα συνταξιοδοτηθεί, αναμένοντας απλά από το κράτος να του καταβάλει κάποιο εφάπαξ ποσό που ο ίδιος καθόρισε ως απώλεια κερδών της εταιρείας. Παραπέμποντας σε αναφορές του διευθυντή της αιτήτριας εταιρείας, υποστήριξε ότι δεν έχει καταδειχθεί ότι από τη μετακίνηση η εταιρεία θα καταστεί άμεσα ζημιογόνα ούτε ότι δεν υπάρχουν άλλα ανάλογα και κατάλληλα υποστατικά για τη διεξαγωγή της επιχείρησης της αιτήτριας. Το Δικαστήριο κατέληξε, εν πάση περιπτώσει δεν έχει τη δυνατότητα καθορισμού του μέτρου αποζημίωσης και την απώλεια κέρδους, αφού δεν είναι γνωστή η πραγματική ζημιά που η επιχείρηση ευθέως υπέστη από το γεγονός ότι απώλεσε την κατοχή του υποστατικού όπως ορίζει το άρθρο 10 (ιβ) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου. Αντίθετη ήταν η εισήγηση του ευπαίδευτου συνηγόρου της αιτήτριας. Αφού σημείωσε το γεγονός ότι η μαρτυρία που προσκομίστηκε από την πλευρά των αιτητών για τον προσδιορισμό των κερδών της επιχείρησης και την αναπόφευκτη διάλυση της τελευταίας συνεπεία της απαλλοτρίωσης παρέμεινε αναντίλεκτη, κάλεσε το Δικαστήριο να την υιοθετήσει αποζημιώνοντας τους αιτητές για την απώλεια των κερδών αποτέλεσμα της διάλυσης της εταιρείας, επιδικάζοντας αποζημιώνεις ως αυτές έχουν υπολογιστεί από τον Μ.Αιτ.1, Δημήτρη Ιωνά, Στο άρθρο 10 του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου, Ν.15/1962, ως έχει τροποποιηθεί, αποτυπώνονται οι αρχές και οι κανόνες οι οποίοι διέπουν τον υπολογισμό της αποζημίωσης σε περιπτώσεις αναγκαστικής απαλλοτρίωσης. Οι κανόνες που θεσμοθετεί το εν λόγω άρθρο, όπως υποδεικνύεται στην υπόθεση Σεργίδης ν. Δημοκρατίας

(1991)1 ΑΑΔ 119, αποτελούν τον κώδικα για την ανεύρεση της δίκαιης και εύλογης αποζημίωσης, η οποία πρέπει να καταβληθεί στον ιδιοκτήτη. Από τις πρόνοιες του ως άνω Νόμου σε συνδυασμό με καλά καθιερωμένες αρχές της νομολογίας, είναι φανερό ότι οι αποζημιώσεις συνεπεία απαλλοτρίωσης καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα απωλειών και ζημιών που ένας ιδιοκτήτης ή ενοικιαστής είναι δυνατό να υποστεί συνεπεία της απαλλοτρίωσης. Ως υποδεικνύεται στη νομική σειρά συγγραμμάτων Halsbury΄s Laws of England, 4th Edition, (2003 Reissue), τόμος 8
(1), στην παράγραφο 303 κάτω από τον τίτλο «Nature of Compensation»: «Compensation for loss or injury includes compensation for every kind of damage which the tenant may suffer». Ως τέτοιες απώλειες και ζημιές, δυνάμενες να αποζημιωθούν θεωρούνται, πέραν από την αξία της ιδιοκτησίας που απαλλοτριώνεται, μεταξύ άλλων, και η ζημιά λόγω αδράνειας μιας επιχείρησης, τα έξοδα μετακίνησης, η ζημιά από την αναστάτωση-διατάραξη (disturbance) μιας επιχείρησης, η ζημιά στη φήμη και στα κέρδη της επιχείρησης, ακόμα και η ζημιά που δυνατό να προκληθεί συνεπεία του γεγονότος ότι μία επιχείρηση οδηγείται σε διάλυση ως αποτέλεσμα της απαλλοτρίωσης. Στο εδάφιο ιβ του ως άνω άρθρου 10 του Ν.15/1962, προβλέπεται ότι: «(ιβ) οσάκις κατά την ημερομηνίαν καθ΄ ην εδημοσιεύθη η γνωστοποίησις απαλλοτριώσεως, η ιδιοκτησία εις ην αύτη αφορά εχρησιμοποιήτο και εάν η απαλλοτρίωσις δεν ελάμβανεν χώραν θα εσυνέχιζε να χρησιμοποιήται διά την ενάσκησιν επιχειρήσεως, εμπορίου, ελευθερίου ή άλλου τινός επαγγέλματος λαμβάνεται υπ΄ όψιν η ζημία ην ευθέως υπέστη το ενδιαφερόμενον πρόσωπον, ως εκ του ότι απώλεσεν δυνάμει του παρόντος Νόμου την κατοχήν της ως είρηται ιδιοκτησίας∙ Έχοντας υπόψη την ως άνω πρόνοια, η απώλεια της κατοχής περιουσιακού στοιχείου που απαλλοτριώνεται και το οποίο εάν δεν μεσολαβούσε η απαλλοτρίωση θα συνέχιζε να χρησιμοποιείται για την άσκηση επιχείρησης, εμπορίου, κλπ, έχει τη δική της σημασία στην ανεύρεση της δίκαιης και εύλογης αποζημίωσης η οποία πρέπει να καταβληθεί. Ως υπογραμμίζεται στον ίδιο πιο πάνω τόμο της νομικής σειράς συγγραμμάτων Halsbury΄s Laws of England, ειδικότερα στην παράγραφο 297: «The owner is entitled to recover any loss which flows from the compulsory acquisition provided that it is not too remote and that it is the natural and reasonable consequence of his dispossession». Στην παράγραφο 305 εξάλλου του ίδιου τόμου της ως άνω νομικής σειράς συγγραμμάτων, αναφέρεται χαρακτηριστικά πως: «A claim for compensation for the expenses of removal will depend on whether the tenant has given up possession». Στη βάση όλων όσων έχουν τεθεί υπόψη του Δικαστηρίου στα πλαίσια της παρούσας, αποτελεί κοινό τόπο πως παρά το γεγονός ότι από την δημοσίευση της γνωστοποίησης της απαλλοτρίωσης αλλά και του ίδιου του διατάγματος απαλλοτρίωσης έχουν παρέλθει αρκετά χρόνια, και ενώ οι δύο πλευρές έχουν καταλήξει στο ποσό που θεωρούν ως εύλογη και δίκαιη αποζημίωση για την αξία της απαλλοτριωθείσας ιδιοκτησίας, η αιτήτρια εταιρεία εξακολουθεί απρόσκοπτα να κατέχει και να χρησιμοποιεί το ακίνητο. Μέχρι σήμερα δεν το έχει αποστερηθεί, κατά τρόπο που θα της επέτρεπε άμεσα να διεκδικήσει αποζημιώσεις όπως αυτές που αξιώνει με την παρούσα. Ούτε έχει τεθεί υπόψη του Δικαστηρίου οτιδήποτε που θα επέτρεπε, κατ΄ εξαίρεση, τον επιδικασμό αποζημιώσεων όπως αυτών που διεκδικούνται στα πλαίσια της παρούσας, χωρίς να έχει προηγηθεί η παράδοση του ακινήτου, απλά και μόνο επειδή έλαβε χώρα η δημοσίευση της γνωστοποίησης και της πράξης απαλλοτρίωσης. Ούτε έχουν τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου οποιαδήποτε στοιχεία που θα του επέτρεπαν, εκ των προτέρων, τον υπολογισμό των εξόδων μετακίνησης και επανεγκατάστασης. Στην υπό εξέταση περίπτωση, η πλευρά της αιτήτριας εταιρείας, σε αυτό το στάδιο, και ενώ εξακολουθεί να κατέχει το ακίνητο διεξάγοντας κανονικά τις εργασίες της επιχείρησης της, δεν φαίνεται να νομιμοποιείται στη διεκδίκηση των αποζημιώσεων που απασχολούν στην παρούσα απόφαση. Η απόπειρα προσδιορισμού των κερδών που δυνατό να απολέσει μια επιχείρηση από τη μελλοντική μετακίνηση της, σε άγνωστο πάντα χρόνο, κάνοντας χρήση οικονομικών στοιχείων και παραμέτρων που δεν μπορούν άμεσα και κατά τρόπο παραδεκτό να συνδεθούν με το χρόνο της μετακίνησης της, θα ήταν τουλάχιστο ακροσφαλής. Παρά την ως άνω κατάληξη του Δικαστηρίου η οποία εκ των πραγμάτων φαίνεται να σφραγίζει την τύχη της συγκεκριμένης απαίτησης της πλευράς της αιτήτριας εταιρείας, για σκοπούς πληρότητας της παρούσας, το Δικαστήριο θα προχωρήσει να εξετάσει την ουσία της υπόθεσης όσον αφορά την πτυχή που συζητείται στα πλαίσια της παρούσας. Την διεκδίκηση δηλαδή ως περιλαμβάνεται στην απαίτηση της, συνολικού ποσού €341.720,28, για την κάλυψη εξόδων μετακίνησης επανεγκατάστασης κτηρίων και μηχανημάτων και εμπορικής φήμης. Ως έχει ήδη σημειωθεί, η αξίωση για κάλυψη των εξόδων μετακίνησης και επανεγκατάστασης μιας επιχείρησης, σε υποθέσεις ως η υπό συζήτηση, αποτελούν ζημιές που ο νόμος και η νομολογία αναγνωρίζει ως δυνάμενες να αποζημιωθούν. Στη συγκεκριμένη όμως περίπτωση, αισθάνομαι πως το συγκεκριμένο ζήτημα δεν μπορεί να απασχολήσει σοβαρά το Δικαστήριο. Πέραν του γεγονότος ότι το ακίνητο εξακολουθεί να κατέχεται και να χρησιμοποιείται από την αιτήτρια εταιρεία, κανένα στοιχείο ή μαρτυρία δεν τέθηκε υπόψη του Δικαστηρίου για το ζήτημα, το οποίο θα επέτρεπε τη διενέργεια ανάλογων υπολογισμών και των επιδικασμό οποιουδήποτε ποσού για την κάλυψη ζημιάς αυτής της μορφής. Ο διευθυντής της αιτήτριας εταιρείας άλλωστε, καταθέτοντας από το εδώλιο του μάρτυρα ουσιαστικά απέκλεισε την ιδέα της μετακίνησης και επανεγκατάστασης της εταιρείας. Το γεγονός ότι η συγκεκριμένη διεκδικούμενη πτυχή αποζημιώσεων ουσιαστικά εγκαταλείφθηκε από την πλευρά των αιτητών, καταδεικνύεται και από το γεγονός πως κατά το στάδιο των τελικών εισηγήσεων του ευπαίδευτου συνήγορου της αιτήτριας εταιρείας, το ζήτημα δεν τον απασχόλησε στρέφοντας την προσοχή του αποκλειστικά στη διεκδίκηση αποζημίωσης για τη ζημιά που η αιτήτρια εταιρεία θα υποστεί στην εμπορική φήμη της η οποία θα προκληθεί λόγω της διάλυσης της επιχείρησης συνεπεία της απαλλοτρίωσης. Ο επηρεασμός της εμπορικής φήμης μιας επιχείρησης συνεπεία μιας απαλλοτρίωσης και της συνακόλουθης μετακίνησης της, ως έχει επίσης αναφερθεί, αποτελεί ζημιά που δύναται να αποζημιωθεί. Ο επηρεασμός αυτός, δεν πρέπει να συγχέεται με την υπεραξία που δυνατό ένα ακίνητο να απέκτησε συνεπεία της ενοικίασης και την οποία τελικά καρπώθηκε ο ιδιοκτήτης. Έχει να κάνει με τα επίπεδα κέρδους μιας επιχείρησης και πώς αυτά δυνατό θα επηρεαστούν. Όπως υποδεικνύεται στο σύγγραμμα Modern Methods of Valuation of Land, Houses and Buildings, των David M. Lawrance, W. H. Rees και W. Britton, στη σελ. 366: «The "goodwill" of a business has been defined as the probability of that business being carried on at a certain level of profit». (Βλέπε επίσης Halsbury΄s Laws of England (ανωτέρω), παραγρ. 299 κάτω από τον τίτλο «Injury to goodwill and loss of profits until business re-established»). Εν πάση περιπτώσει, δεδομένο είναι, πάντα, το καθήκον του δικαιούχου να πράξει οτιδήποτε για να αμβλύνει και να ελαχιστοποιήσει τη ζημιά του. Τέτοια ενέργεια, μεταξύ άλλων, κρίθηκε ότι αποτελεί η εξεύρεση άλλων, υπαλλακτικών υποστατικών για συνέχιση της επιχείρησης. Στην υπό συζήτηση περίπτωση, αποτελεί θέση των αιτητών όπως εκφράστηκε μέσω του διευθυντή τους, ότι συνεπεία της απαλλοτρίωσης για τους λόγους που ο τελευταίος υποστήριξε, η επιχείρηση δεν θα μπορέσει να επαναδραστηριοποιηθεί. Τυχόν μετεγκατάσταση της θα την καταστήσει ζημιογόνα και ενόψει τούτου θα αναγκαστεί να αναστείλει τις εργασίες της. Αυτός είναι ο λόγος που επιζητά αποζημίωση όπως αυτή καθορίστηκε από τον Μ.Αιτ.1 Δημήτρη Ιωνά. Έχω παρακολουθήσει με πολλή προσοχή τον διευθυντή της αιτήτριας εταιρείας καθ' ον χρόνο κατέθετε από το εδώλιο του μάρτυρα. Έχοντας κατά νου την ζωντανή παρουσία του στο εδώλιο του μάρτυρα, τις τοποθετήσεις και τις αναφορές του στα ζητήματα που αφορούν την παρούσα, δεν έχω αμφιβολία ότι προσπάθησε, ανεπιτυχώς, να παραστήσει γεγονότα που θα εξυπηρετούσαν την υπόθεση του. Στην προσπάθεια του να πείσει ότι μία μετακίνηση της επιχείρησης της εταιρείας του σε άλλο χώρο θα ήταν ασύμφορη και καταστροφική για την τελευταία, δεν έχω αμφιβολία ότι επέτρεψε στο στοιχείο της υπερβολής να παρεισφρήσει στη μαρτυρία του. Επέμενε στη θέση ότι σε μια τέτοια περίπτωση οι εργασίες της εταιρείας θα επηρεαστούν δραστικά--μέχρι 65% του κύκλου εργασιών της θα απολέσει--καθιστώντας έτσι την εταιρεία ζημιογόνα. Έχοντας υπόψη το σύνολο των στοιχείων που η ίδια η πλευρά της αιτήτριας έθεσε υπόψη του Δικαστηρίου για το ζήτημα, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι κανένα στοιχείο ή εμπεριστατωμένη μελέτη δεν τέθηκε υπόψη του Δικαστηρίου ικανά να πείσουν για την ορθότητα της πιο πάνω θέσης του μάρτυρα, αισθάνομαι η ως άνω θέση του υπήρξε εκτός από υπερβολική και αυθαίρετη. Έχοντας εξάλλου υπόψη τον εξειδικευμένο τομέα υπηρεσιών στον οποίο η αιτήτρια εταιρεία δραστηριοποιείται και τις υπηρεσίες που αυτή προσφέρει στην ευρύτερη περιοχή της πόλης της Λάρνακας, το Δικαστήριο δεν θα μπορούσε να υιοθετήσει την πιο πάνω θέση. Ο μάρτυρας επέμενε ότι η αιτήτρια θα απολέσει το σύνολο σχεδόν των πελατών της που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες της για αλλαγή των «εξόστ» των μικρών οχημάτων τους, τους οποίους προσδιόρισε περίπου στο 65% του κύκλου των εργασιών της. Πέραν του γεγονότος ότι η πιο πάνω θέση του από μόνη της δεν πείθει, αφού ως ο ίδιος παραδέχτηκε ανάμεσα στους τακτικούς πελάτες της αιτήτριας περιλαμβάνεται και αριθμός τέτοιων πελατών, θεωρώντας μάλιστα ως τακτικούς πελάτες και μηχανικούς που η εταιρεία συνεργάζεται και της αποστέλλουν αριθμό μικρών οχημάτων για επιδιορθώσεις-ανταλλαγές «εξόστ», η ως άνω θέση του έρχεται σε αντίθεση με τοποθέτηση του σε άλλο σημείο της μαρτυρίας του, όπου δήλωσε πως «η επιδιόρθωση σούστων οχημάτων βαρετού τύπου είναι μια βαρετή δουλειά που δεν την κάνουν πολλοί. Είναι ο κύριος όγκος της εργασίας μας», κλονίζοντας έτσι την γενικότερη ποιότητα της μαρτυρίας του. Υπό το σύνολο των περιστάσεων που περιβάλλουν την υπό εξέταση περίπτωση ως έχουν τεθεί υπόψη του Δικαστηρίου, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η αιτήτρια εταιρεία δραστηριοποιείται στους τρείς εξειδικευμένους τομείς εργασιών που αναφέρθηκαν στο Δικαστήριο, με τακτικούς ανάμεσα σε άλλους πελάτες, ενώ για μέρος των εργασιών της, ειδικότερα αυτών που αφορούν στα οχήματα βαρετού τύπου να μην ασχολούνται πολλοί, δεν μπορεί εκ των πραγμάτων να γίνει αποδεκτή η θέση που επιχείρησε να προωθήσει ο διευθυντής της αιτήτριας ότι τυχόν μετακίνηση της θα επηρεάσει σε τέτοιο βαθμό τον όγκο εργασιών της που θα την καταστήσει ζημιογόνα αναγκάζοντας την να κλείσει. Δεν έχω αμφιβολία ότι συνεπεία μιας ενδεχόμενης μετακίνησης της επιχείρησης, για κάποιο τουλάχιστο χρονικό διάστημα θα υπάρξει μια αναστάτωση ενώ κάποιοι τουλάχιστο από τους περιστασιακούς πελάτες της, όπως ο μάρτυρας τους χαρακτήρισε, δυνατόν να μην την ακολουθήσουν, είναι όμως εξίσου δυνατόν και αναμενόμενο θα έλεγα, να αποκτήσει συνεπεία της μετακίνησης της στη νέα περιοχή άλλους, νέους περιστασιακούς πελάτες που θα κληθεί να εξυπηρετήσει. Η αξίωση της στη συγκεκριμένη περίπτωση αφορά αποζημιώσεις συνεπεία διάλυσης της επιχείρησης και όχι σαν αποτέλεσμα της όποιας αναστάτωσης (disturbance) που αυτή θα υποστεί συνεπεία της μετακόμισης. Αξίωση για την οποία εν πάση περιπτώσει κανένα στοιχείο ή λεπτομέρεια δεν τέθηκαν υπόψη του Δικαστηρίου, δυνάμενα να του επιτρέψουν να προχωρήσει σε ανάλογους υπολογισμούς. Ελλείψει σχετικών στοιχείων, μετρήσιμων και ικανών να πείσουν προς τούτο, το Δικαστήριο δεν μπορεί με ασφάλεια να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι εργασίες της αιτήτριας εταιρείας σε περίπτωση μετακίνησης της θα υποστούν τελικά μείωση και σε ποιο βαθμό αυτή θα είναι. Πολύ περισσότερο, δεν μπορεί να υιοθετήσει την θέση του μάρτυρα διευθυντή της εταιρείας ότι η μείωση θα είναι τόσο δραστική που θα οδηγήσει σε διάλυση της επιχείρησης της αιτήτριας εταιρείας. Έχοντας υπόψη τις αναφορές του ως άνω μάρτυρα για τις όποιες προσπάθειες ισχυρίστηκε ότι κατέβαλε για εξεύρεση άλλου, κατάλληλου χώρου για μεταφορά της επιχείρησης, ο τελευταίος δεν έπειθε επίσης για την ειλικρίνεια των προθέσεων του και το πραγματικό του ενδιαφέρον προς τούτο. Ως παραδέχτηκε στο τέλος της ημέρας ο διευθυντής της αιτήτριας εταιρείας, ούτε καν απευθύνθηκε για την εξασφάλιση ανάλογου χώρου σε βιοτεχνική περιοχή στην ευρύτερη περιοχή της Λάρνακας, έχοντας υπόψη του ότι ο γιος του δεν ενδιαφέρεται για τη συνέχιση της επιχείρησης, ενώ ο ίδιος προσανατολίζεται να δραστηριοποιηθεί σε άλλο τομέα. Δεν παραβλέπω άλλωστε το γεγονός πως ενώ διατεινόταν ότι αναζητούσε ανάλογο χώρο για μετεγκατάσταση της επιχείρησης, διεφάνη τελικά πως ουσιαστικά αναζητούσε χώρο σχεδόν διπλάσιο (τρείς σκάλες) από τον χώρο στον οποίο σήμερα η επιχείρηση δραστηριοποιείται. Αν το ενδιαφέρον για εξεύρεση άλλου, ανάλογου με τον υφιστάμενο χώρο στέγασης της επιχείρησης ήταν γνήσιο και πραγματικό από την πλευρά της αιτήτριας, θα ανέμενε κανείς με σπουδή, μεθοδικότητα και αποφασιστικότητα, ακόμα και με την βοήθεια ειδικών προς τούτο επαγγελματιών να επιδίωκε τούτο, προσπαθώντας πάντα, ως έχει υποχρέωση, να μειώσει τις όποιες τυχόν ζημίες της από την μετακίνηση συνεπεία της απαλλοτρίωσης, δυνάμενη ασφαλώς να αξιώσει αποκατάσταση για οποιαδήποτε ζημία που θα αποδείκνυε ότι θα υπόκειτο από αυτήν την μετακίνηση για την απώλεια της εμπορικής της φήμης, ως ο όρος πιο πάνω έχει εξηγηθεί και των εργασιών της. Υπό το σύνολο των περιστάσεων που περιβάλλουν την υπό συζήτηση περίπτωση αισθάνομαι πως ότι ελλείπει από την πλευρά της αιτήτριας εταιρείας, είναι η πραγματική βούληση της να συνεχίσει τις εργασίες της μετά την εκκένωση και παράδοση του ακινήτου. Ακόμα όμως και αν το Δικαστήριο υιοθετώντας τις θέσεις του διευθυντή της αιτήτριας εταιρείας κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η επιχείρηση της αιτήτριας θα οδηγείτο σε διάλυση συνεπεία της απαλλοτρίωσης, απασχολεί η ορθότητα του υπολογισμού της ζημιάς που η αιτήτρια εταιρεία διατείνεται ότι θα υποστεί στην εμπορική της φήμη, όπως αυτή έχει υπολογιστεί και προσδιοριστεί από την πλευρά της. Δεν έχω αμφιβολία ότι η συνοπτική κατάσταση αποτελεσμάτων που ο μάρτυρας Ιωνά ετοίμασε, βασιζόμενος όπως δήλωσε χωρίς να αμφισβητηθεί στις οικονομικές καταστάσεις της εταιρείας, ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Η επιφύλαξη του Δικαστηρίου εστιάζεται στην μεθοδολογία που ακολουθήθηκε από τον πιο πάνω μάρτυρα και στην κατάληξη του για τον προσδιορισμό της ζημιάς στην εμπορική φήμη της αιτήτριας. Ο προσδιορισμός της εμπορικής φήμης μιας επιχείρησης σε περιπτώσεις όπως η υπό συζήτηση, γίνεται κατ' εφαρμογή καλά καθιερωμένων αρχών. Αποτελεί ζήτημα που εξυπακούει ειδικές γνώσεις και αξιοποίηση συγκεκριμένων δεδομένων που αφορούν, όχι μόνο τα οικονομικά μεγέθη μιας επιχείρησης για μια δεδομένη περίοδο, αλλά και παράγοντες που έχουν να κάνουν με τα περιουσιακά της στοιχεία, την δυνατότητα διάθεσης και αξιοποίησης τους κλπ. Βλέπε σχετικά στο σύγγραμμα Modern Methods of Valuation of Land, Houses and Buildings σελ. 366 κ.ε., την παρ. 299 του ως άνω αναφερόμενο τόμου 8
(1)της νομικής σειράς συγγραμμάτων Halsbury΄s Laws of England, κάτω από τον τίτλο «Injury to goodwill and loss of profits until business re-established», την απόφαση London County Council v. Tobin
(1959)1 All E.R. 649, ως επίσης τις αποφάσεις του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας I. Evangelides Ltd v. The Municipality of Nicosia,
(1975)8 JSC 1220 και Cyprus Import Corporation Ltd v. Republic
(1974)12 JSC 1307). Έχοντας όλα τα πιο πάνω κατά νου, διατηρώ επιφυλάξεις κατά πόσο ο μάρτυρας Ιωνά, εργαζόμενος από μακρού χρόνου σε ελεγκτικό γραφείο, έχει τα ακαδημαϊκά προσόντα ή/και την εμπειρία για να μπορέσει να βοηθήσει το Δικαστήριο ως ειδικός εκτιμητής (valuer) στον προσδιορισμό της αξίας της απώλειας κερδών της αιτήτριας εταιρείας στην περίπτωση που θα τερματίσει τις εργασίες της συνεπεία της απαλλοτρίωσης. Το γεγονός ότι έχει υπόψη του διάφορα οικονομικά στοιχεία της εταιρείας, χωρίς να τεθεί τουλάχιστο ότι κατέχει ειδικές γνώσεις εκτιμητή ή ανάλογη εμπειρία για το ζήτημα, δεν επιτρέπει αυτόματα την κατάληξη ότι είναι σε θέση να επεξεργαστεί αυτά τα στοιχεία για σκοπούς της συγκεκριμένης εκτίμησης. Η πιο πάνω επισήμανση, οδηγεί στη δεύτερη παρατήρηση σε σχέση με την μαρτυρία του Ιωνά. Ως υποδεικνύεται στο ως άνω τόμο της νομικής σειράς συγγραμμάτων Halsbury΄s Laws of England παρ. 299: «Compensation for injury to goodwill is often assessed on the average of the previous three years΄ profits, and the profit is multiplied by the appropriate number of years΄ purchase to find the value of the goodwill of which the depreciation is to be ascertained.» Ομοίως, στο σύγγραμμα Modern Methods of Valuation of Land, Houses and Buildings (ανωτέρω) στη σελ. 367 αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι: «In most cases the figure of net profits is based on the past three years΄ trading as shown by the trader΄s books. The accounts are often supplied to the valuer by the claimant΄s accountant.» Στη βάση όσων ο Ιωνά προσπάθησε να εξηγήσει για τον τρόπο με τον οποίο κατέληξε στις τελικές του θέσεις, ο τελευταίος φαίνεται ότι πέραν του γεγονότος ότι για τον εντοπισμό του μέσου όρου του κέρδους της αιτήτριας εταιρείας χρησιμοποίησε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών ετών, τα οικονομικά έτη που αξιοποιήθηκαν από τον κ. Ιωνά προς τούτο αφορούσαν χρονολογίες μέχρι το 2008, χωρίς να ληφθούν ουσιαστικά υπόψη τα οικονομικά αποτελέσματα για τα πλησιέστερα με την εξέταση του ζητήματος έτη, δηλαδή τα έτη 2009, 2010 και σχεδόν ολόκληρο το 2011, αφού η ακρόαση της παρούσας υπόθεσης έγινε κατορθωτό να αρχίσει μόλις στις 23.11.
  1. Ούτε φαίνεται στους υπολογισμούς του να έλαβε υπόψη του οποιοδήποτε άλλο παράγοντα που οι καθιερωμένες αρχές για το ζήτημα υποδεικνύουν. Ο πολλαπλασιασμός του μέσου όρου στον οποίο κατέληξε ο κ. Ιωνά με τους αριθμούς 6, 7 και 8, παρουσιάζεται επίσης να είναι αυθαίρετος. Ο καθορισμός, σε οικονομικούς όρους, της εμπορικής φήμης μιας επιχείρησης σε περίπτωση που αυτή θα διαλυθεί συνεπεία απαλλοτρίωσης ως η υπό συζήτηση περίπτωση, δεν έχει εξηγηθεί κατά τρόπο πειστικό τουλάχιστο στο Δικαστήριο, δυνάμενο να υιοθετηθεί από την πλευρά του, πως μπορεί να διασυνδεθεί με το χρόνο που χρειάζεται ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας για να αποσβέσει τα χρήματα που επένδυσε αγοράζοντας μία επιχείρηση. Το Δικαστήριο, ενόψει των πιο πάνω αδυναμιών στη μαρτυρία του Ιωνά, δεν θα μπορούσε να αποδεχτεί τούτη στην έκταση που τέθηκε ενώπιων του για να καλύψει το ζήτημα του προσδιορισμού, σε οικονομικούς όρους, της εμπορικής φήμης της αιτήτριας εταιρείας και του ύψους της οικονομικής ζημίας που αυτή θα υποστεί συνεπεία της ισχυριζόμενης διάλυσης της ως αποτέλεσμα της απαλλοτρίωσης. Για τους λόγους που προσπάθησα να εξηγήσω, η ειδικότερη απαίτηση της αιτήτριας εταιρείας για αποζημιώσεις προς κάλυψη εξόδων μετακίνησης, επανεγκατάστασης κτιρίων μηχανημάτων και εμπορικής φήμης απορρίπτεται. Αντίθετα, εκδίδεται απόφαση με την οποία καθορίζεται ως εύλογη και δίκαιη αποζημίωση, προς όφελος της αιτήτριας και σε βάρος της αποζημιούσας αρχής για την ενοικιαστική αξία του ακινήτου που η παρούσα υπόθεση αφορά, το ποσό των πενήντα οχτώ χιλιάδων Ευρώ (€58.000). Το εν λόγω ποσό θα φέρει τόκο προς 9% από την ημερομηνία γνωστοποίησης της απαλλοτρίωσης, ήτοι την 7.11.
  2. Το ως άνω ποσό της αποζημίωσης θα μειώνεται ανάλογα με την ημερομηνία κατά την οποία θα επέλθει η ανάκτηση του ακινήτου, ως ο πίνακας που έχει επισυναφθεί στην προσφορά και σημειώθηκε ως Έγγραφο Α στα πλαίσια αυτής της διαδικασίας. Ως έχει ήδη συμφωνηθεί μεταξύ των διαδίκων, η πλευρά της αποζημιούσας αρχής θα επιβαρυνθεί με €5.000, ως δικηγορικά έξοδα της πλευράς της αιτήτριας ως επίσης με €1.000, ως εκτιμητικά έξοδα της πλευράς της τελευταίας. Επί των Δικηγορικών και Εκτιμητικών εξόδων θα προστεθεί ο ανάλογος Φ.Π.Α, ενώ αμφότερα τα ποσά θα φέρουν επίσης νόμιμο τόκο από τις 21.06.
  3. (Υπ.) ......... Α. Δαυίδ, Α.Ε.Δ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.