Pavel Popov ν. Paphilia Property Developers Ltd κ.α., Αρ. Αγωγής :- 35

Pavel Popov ν. Paphilia Property Developers Ltd κ.α., Αρ. Αγωγής :- 3506/2006, 5/4/2012 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDPAF:2012:A44 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΦΟΥ Ενώπιον :- Μ. Α. Ματθαίου Α. Ε. Δ. Αρ. Αγωγής :- 3506/2006 Μεταξύ :- Pavel Popov Ενάγοντας Και Paphilia Property Developers Ltd Γεώργιου Αμβροσίδη Βαβύλων Κεσανίδη Εναγόμενοι Ημερομηνία :- Πέμπτη 5η Απριλίου 2012 Για τον Ενάγοντα :- κα. Στεφανία Φλωράκη (Για ν΄ ακούσει απόφαση :- Αυτοπροσώπως / ............. ) Για την Εναγόμενη 1 :- κος. Ιωάννης Παπαζαχαρίας (Για ν΄ ακούσει απόφαση :- Αυτοπροσώπως / κος. Ν. Φακοντή) Για τους Εναγόμενους 2 και 3 :- κος. Γεώργιος Χατζηνεοφύτου (Για ν΄ ακούσει απόφαση :- Αυτοπροσώπως / κα. Ν. Μαλλούρη) Εναγόμενος 2 παρών Τελική Απόφαση ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στις 29/11/2004 ενώ ο ενάγων μετέφερε χειροκίνητο αμάξι, γεμάτο με τούβλα, στο δεύτερο όροφο σε υπό ανέγερση κτιριακό συγκρότημα σκόνταψε σε πλαστική σωλήνα, έχασε την ισορροπία του και έπεσε στο κενό μπροστά από το κεφαλόσκαλο καταλήγοντας στο πάτωμα του πρώτου ορόφου με αποτέλεσμα να τραυματιστεί σοβαρά.
Μέχρι και την ολοκλήρωση της παρουσίασης της μαρτυρίας έξη συνολικά μαρτύρων, προς απόδειξη της αξίωσης του ενάγοντα, όλα τα επίδικα θέματα, όπως αυτά καθορίζονταν από τα δικόγραφα, βρίσκονταν υπό αμφισβήτηση. Σημειωτέον ότι δικόγραφα είχαν επίσης ανταλλαγεί μεταξύ της εναγομένης 1 και των εναγομένων 2 και
Ακολούθως, στις 17/5/2011, μετά από συμφωνία των διαδίκων και από κοινού δήλωση τους, το μέχρι τότε επίδικο θέμα της ευθύνης επιλύθηκε. Ενώ πλέον μεταξύ τους η εναγόμενη 1 και οι εναγόμενοι 2 και 3 δεν είχαν οποιαδήποτε αντιδικία.
Επομένως, το μόνο θέμα το οποίο απομένει προς εξέταση από το Δικαστήριο σε αυτή την απόφαση, μετά και από αξιολόγηση της μαρτυρίας, είναι ο καθορισμός των αποζημιώσεων για τις ειδικές και γενικές ζημιές οι οποίες θα επιδικαστούν προς όφελος του ενάγοντα. ΑΠΟΥΣΙΑ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΝΤΑ
Η εξήγηση η οποία δόθηκε για το γεγονός ότι ο ίδιος ο ενάγων δεν κατέθεσε αναφορικά με τις σωματικές βλάβες ή άλλες ζημιές τις οποίες υπέστη είναι ότι ζει στο εξωτερικό και η κατάσταση της υγείας του δεν του επιτρέπει να ταξιδέψει στην Κύπρο.
Ο Μ. Ε. 6, Γεώργιος Χλωρακιώτης, δικηγόρος του ενάγοντα[1], έδωσε σχετική εξ ακοής μαρτυρία αναφορικά με την ιατρική συμβουλή, η οποία δόθηκε στη σύζυγο του ενάγοντα, ως προς τον άμεσο κίνδυνο στην υγεία του εάν αυτός ταξίδευε από τη Ρωσία στην Κύπρο. Ούτε αυτός ο ισχυρισμός αλλά ούτε και η εν γένει αξιοπιστία του Μ. Ε. 6 αμφισβητήθηκαν ευθέως κατά τη διάρκεια της αντεξέτασης του. Επιπλέον, το Δικαστήριο με βάση τη ζωντανή εντύπωση του αποδέχεται τον Μ. Ε. 6 ως ένα αξιόπιστο μάρτυρα. Δεκτή επίσης ως αξιόπιστη και η εξήγηση η οποία προσφέρθηκε αναφορικά με την αδυναμία του ενάγοντα να καταθέσει ως μάρτυρας.
Κρίνεται ότι η έλλειψη της προφορικής κατάθεσης του ίδιου του ενάγοντα δεν θα πρέπει να επενεργήσει καταλυτικά ως μία μοιραία παράλειψη εις βάρος της απόδειξης γενικά της αξίωσης του. Όπως αναφέρεται σχετικά στη σελίδα 205 της απόφασης Gavrielides v. Shoukiouroglou

(1967)1 C. L. R. 202, ".it is not always fatal for a plaintiff not to come forward to give evidence in support of his case, but, depending on the material circumstances of each case, his absence from the witness-box may be an element which may deprive his case of the possibility of being established to the trial Court's satisfaction".

Η απουσία προφορικής κατάθεσης του ενάγοντα θα μπορούσε να λεχθεί ότι στερεί από το Δικαστήριο τη δυνατότητα να εξακριβώσει ορισμένα δεδομένα. Παραδείγματος χάριν, συμπτώματα όπως η αϋπνία. Εντούτοις όχι μόνο ανέφερε ο Μ. Ε. 2, νευροχειρούργος, Δρ. Χριστόφορος Χριστοφόρου (στο εξής θα αναφέρεται ως ο «Δρ. Χριστοφόρου), ότι ο ενάγων του είχε αναφέρει την ύπαρξη αυτού του συμπτώματος αλλά επιπλέον συνέδεσε λογικά την ύπαρξη του με τις θλάσεις στους μετωπιαίους λοβούς. Ο Μ. Ε. 3, νευρολόγος - ψυχίατρος[2], Δρ. Κυριάκος Βερεσιές (στο εξής θα αναφέρεται ως ο «Δρ. Βερεσιές»), επίσης αναφέρει στο ιατρικό πιστοποιητικό του (τεκμήριο 12) ότι ο ενάγων έχει «.δυσκολίες στον ύπνο».
Ασφαλώς, αμφότεροι οι γιατροί βασίστηκαν σε κλινική εξέταση του ενάγοντα και στα όσα ο ίδιος τους ανέφερε αλλά και γενικότερα στο «ιστορικό» του, όπως χαρακτηριστικά το περιέγραψε ο Δρ. Χριστοφόρου. Αυτό, συμβαίνει σε κάθε περίπτωση όπου καταγράφονται τα παράπονα ενός ασθενή, ανεξάρτητα από το κατά πόσο στη συνέχεια ο ίδιος καταθέτει στο Δικαστήριο. Πραγματικά, διατηρώντας υπόψη την αξιολόγηση της μαρτυρίας στο σύνολο της, δεν διαπιστώνω να υπάρχει οποιοσδήποτε λόγος επί του οποίου το Δικαστήριο να απορρίψει ως αναξιόπιστους είτε τους όσους ισχυρισμούς οι μάρτυρες του ενάγοντα προέβαλαν ως προς τα όσα ο ίδιος είχε αναφέρει σε αυτούς είτε τους ισχυρισμούς του ίδιου του ενάγοντα σε σχέση με τα όσα αυτός ανέφερε σε αυτούς. Διατηρώντας υπόψη βεβαίως και τις σωματικές βλάβες τις οποίες αυτός υπέστη ως αποτέλεσμα του επίδικου ατυχήματος.
Επιπλέον, διατηρείται υπόψη ότι κατά την ίδια χρονική περίοδο παρόμοια παράπονα όπως αυτά τα οποία έγιναν από τον ενάγοντα προς τους Δρ. Χριστοφόρου και Δρ. Βερεσιέ καταγράφηκαν και από τον Μ. Υ. 2, νευρολόγο, Δρ. Μιχαήλ Μιχαήλ (στο εξής θα αναφέρεται ως ο «Δρ. Μιχαήλ»). Αναφέρεται στο τεκμήριο 31 ότι ο «.ασθενής μετά το εργατικό ατύχημα αναφέρει ότι υποφέρει από κεφαλαλγία, ζάλη, εμβοές ώτων άμφω, αϋπνία και διαταραχές συγκέντρωσης και μνήμης.» ως επίσης ότι σύμφωνα με τον ασθενή «.τα συμπτώματα αυτά δεν υπήρχαν πριν το εργατικό ατύχημα». 10.Αναμφίβολα, οι εναγόμενοι στερήθηκαν του δικαιώματος όπως αντεξετάσουν τον ενάγοντα επί αυτών του των ισχυρισμών και δεν είναι δυνατό για το Δικαστήριο να αγνοήσει εντελώς το δεδομένο αυτό. Παράλληλα όμως, δεν είναι δυνατό για το Δικαστήριο να αγνοήσει τη λογική πιθανότητα, κρινόμενη βεβαίως έχοντας ως αμετακίνητη βάση τη σχετική ιατρική μαρτυρία επί αντικειμενικών ευρημάτων, όντως ο ενάγων να υπέφερε από τα οποιαδήποτε συμπτώματα ο ίδιος είχε αναφέρει στους μάρτυρες, οι οποίοι κατέθεσαν ενώπιον του Δικαστηρίου. 11.Συνεπώς, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι ο ίδιος ο ενάγων δεν κατέθεσε αναφορικά με τη κατάσταση της υγείας του, το Δικαστήριο διατηρεί υπόψη του τη παρουσίαση σχετικής ιατρικής μαρτυρίας από τον ίδιο και από την εναγόμενη 1 και διαπιστώνεται ότι, επί αυτής στο σύνολο της, παρέχεται η δυνατότητα στο Δικαστήριο όπως οδηγηθεί σε ασφαλή συμπεράσματα, όχι μόνο αναφορικά με τις σωματικές βλάβες και ζημιές τις οποίες πραγματικά υπέστη ο ενάγων αλλά και τις επακόλουθες συνέπειες αυτών. 12.Αναγνωρίζονται ταυτόχρονα οι δυσκολίες τις οποίες ο ενάγων αντιμετώπισε ως προς τη παρουσίαση μαρτυρίας από μάρτυρες οι οποίοι διαμένουν στο εξωτερικό (παραδείγματος χάριν, το τεκμήριο Α προς αναγνώριση) όμως αυτός ο παράγοντας δεν μπορεί παράλληλα να προσμετρήσει εις βάρος των εναγομένων. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ 13.Ως προς την αξιολόγηση της μαρτυρίας διευκρινίζω το εξής. Δεν προκύπτει θέμα αναξιοπιστίας των μαρτύρων. Καθότι όχι μόνο όλοι οι μάρτυρες είναι γιατροί, των οποίων η μαρτυρία ελέγχεται από τη λογικότητα ή μη με την οποία καταλήγουν στα συμπεράσματα τους και τη σύγκριση της μαρτυρίας η οποία παρουσιάστηκε τόσο από τον ενάγοντα αλλά και από την εναγόμενη 1, αλλά επιπλέον, όπως διαπιστώνεται, όλοι ανεξαιρέτως, είτε οι μάρτυρες του ενάγοντα είτε της εναγομένης 1, κατέθεσαν με μέτρο και αποφυγή οποιασδήποτε υπερβολής ή αντίφασης, συνειδητά περιορίζοντας τους ισχυρισμούς τους εντός του πλαισίου της ειδικότητας τους, ο καθένας παραθέτοντας τους λόγους οι οποίοι τον οδήγησαν στα δικά του συμπεράσματα. 14.Βεβαίως, εφόσον η βασιμότητα και πειστικότητα της μαρτυρίας του κάθε μάρτυρα κρίνεται από το Δικαστήριο διατηρώντας υπόψη τη γενικότερη συνοχή ως προς την έκφραση της γνώμης του, αναπόφευκτα θα δημιουργείται η εντύπωση ως προς την ύπαρξη αντιφάσεων ή άλλων αρνητικών στοιχείων εντός της μαρτυρίας του οποιουδήποτε μάρτυρα σε περίπτωση όπου αυτή δεν γίνεται δεκτή στο σύνολο της. Όμως, αυτό το οποίο διευκρινίζω είναι ότι η αξιολόγηση της μαρτυρίας δεν έγκειται στην διαπίστωση ή μη της αξιοπιστίας των μαρτύρων υπό την έννοια του κατά πόσο οι ισχυρισμοί τους ανταποκρίνονται στην αλήθεια αλλά ως προς την επιλογή, από το Δικαστήριο, της πειστικότερης γνώμης όπως αυτή έχει διατυπωθεί στο σύνολο της. 15.Θέτοντας το όσο πιο απλά γίνεται, εφόσον το Δικαστήριο ουσιαστικά επιλέγει μεταξύ της μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων η επιλογή αυτή επιτυγχάνεται αξιολογώντας και συγκρίνοντας τα όσα ο κάθε μάρτυρας έχει προτείνει όχι τόσο ως προς την αλήθεια αμφισβητούμενων γεγονότων αλλά κυρίως ως προς την ορθότερη ερμηνεία κοινά αποδεκτών δεδομένων. Αναφέρω απλώς ως παράδειγμα ενός κοινού αποδεκτού δεδομένου, επί του οποίου εκφράστηκαν απόψεις αναφορικά με τις συνέπειες αυτού, το γεγονός ότι ο ενάγων υπέστη κρανιοεγκεφαλική κάκωση. 16.Το Δικαστήριο εξετάζει τους λόγους βάσει των οποίων οι μάρτυρες κατέληξαν στα συμπεράσματα τους και επικεντρώνει τη προσοχή του κυρίως στον εντοπισμό διαφορών στην εκφρασθείσα γνώμη των μαρτύρων, προς καθορισμό της πειστικότερης περιγραφής της κατάστασης της υγείας του ενάγοντα όπως αυτή προέκυψε ως αποτέλεσμα του επίδικου ατυχήματος. 17.Επί ενός άλλου σημείου, πέραν και από το δεδομένο της μη κατάθεσης του ενάγοντα ως μάρτυρα, υπενθυμίζω ότι ασφαλώς οι εναγόμενοι είχαν, μετά και από τη παρουσίαση της μαρτυρίας προς υποστήριξη της αξίωσης, τη δυνατότητα όπως και οι ίδιοι παρουσιάσουν τη δική τους μαρτυρία προς αντιπαράθεση με αυτή του ενάγοντα. Το Δικαστήριο θεωρεί ότι, όπου οι εναγόμενοι επέλεξαν να μην παρουσιάσουν αντίθετη μαρτυρία αυτό ήταν μία συνειδητή επιλογή. Το αποτέλεσμα της οποίας βεβαίως, δεν είναι η αποδοχή της μαρτυρίας προς υποστήριξη της αξίωσης, δίχως τον ανάλογο προβληματισμό, αλλά αναπόφευκτα, όπως σε κάθε παρόμοια περίπτωση, η αξιολόγηση της μαρτυρίας περιορίζεται σε μαρτυρία η οποία όντως παρουσιάστηκε κατά τη δίκη. 18.Ως προς τη μαρτυρία του Μ. Ε. 1, Επιθεωρητή Εργασίας, Γιώργου Κατσονούρη, αυτή κρίνεται αξιόπιστη καθώς αυτός κατέθεσε με σταθερή επάρκεια και ειλικρίνεια. Η μαρτυρία του έχει σχέση με την εξέταση των συνθηκών του επίδικου ατυχήματος και κρίνεται ως ιδιαίτερα υποβοηθητική αναφορικά με τον τρόπο πρόκλησης των τραυμάτων του ενάγοντα. Συμπληρώνοντας με αυτό τον τρόπο ένα μέρος της όλης εκδοχής του ενάγοντα το οποίο διαφορετικά θα παρέμενε κενό. Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΝΤΑ 19.Παρά και την επικέντρωση της αιτιολόγησης αυτής της απόφασης σε οποιαδήποτε σημεία αναφορικά με τα οποία προέκυψε διαφορά γνώμης των μαρτύρων, μία πλήρης περιγραφή της κατάστασης της υγείας του ενάγοντα απαιτεί αναφορές σε σημεία τα οποία δεν έχουν αμφισβητηθεί. Έτσι ώστε να αναδεικνύονται οι οποιεσδήποτε διαφορές αναφορικά με τη κατάσταση της υγείας του ενάγοντα ως αποτέλεσμα του επίδικου ατυχήματος. Συνεπώς, αναφορά σε ορισμένες βασικές θέσεις του ίδιου του ενάγοντα, όπως αυτές προτάθηκαν εντός της έκθεσης απαίτησης και στη συνέχεια υποστηρίχθηκαν επιτυχώς από μαρτυρία θα ήταν υποβοηθητική προς καλύτερη αντίληψη της αιτιολόγησης της απόφασης. 20.Βασικό στοιχείο το οποίο προκύπτει αβίαστα από την όση μαρτυρία προσκόμισε ο ενάγων προς απόδειξη της αξίωσης του, είναι η βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση, η οποία προκλήθηκε από τη πτώση του από το κεφαλόσκαλο του δεύτερου ορόφου στο πάτωμα του πρώτου ορόφου (παραπέμπω σχετικά στο τεκμήριο 2 και τις φωτογραφίες εντός αυτού). Θεωρώ ότι το στοιχείο αυτό ενόψει της υπάρχουσας μαρτυρίας αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός. Αυτό το οποίο αμφισβητείται από τους εναγόμενους δεν είναι η ύπαρξη αυτής της βασικής κάκωσης την οποία ο ενάγων υπέστη αλλά οι συνέπειες αυτής. 21.Σε συνδυασμό και με τα κατάγματα στους αυχενικούς σπονδύλους του ενάγοντα ο τραυματισμός αυτός προτάσσεται εντός της έκθεσης απαίτησης ως η βασική αιτία άλλων τραυμάτων όπως μωλωπισμός νωτιαίου μυελού σοβαρής μορφής, θλάσης εγκεφάλου, μετωπικά κατάγματα αριστερού κόγχου, πολλαπλά κατάγματα σφηνοειδών οστών πνευμοεγκεφάλου, πολλαπλά κατάγματα θόλου κρανίου και της βάσης κρανίου. 22.Βεβαίως, εξίσου σοβαρής μορφής τραυματισμός, όπως αυτός αναφέρεται στις σχετικές λεπτομέρειες, είναι και η πλήρης τύφλωση του δεξιού οφθαλμού λόγω της οριζόντιας διάσχισης του κερατοειδούς της δεξιάς κόρης και ολοκληρωτικής βλάβης του δεξιού οπτικού νεύρου. 23.Αναφορικά με τις λεπτομέρειες των σωματικών βλαβών, κρίνω ότι ο ενάγων έχει παρουσιάσει επαρκή μαρτυρία προς απόδειξη τους στην έκταση και βαθμό βεβαίως στον οποίο αυτό διευκρινίζεται με βάση τα ευρήματα του Δικαστηρίου. Ως προς τις σωματικές βλάβες δηλαδή τη πρόκληση των οποίων και σύνδεση τους με το επίδικο ατύχημα έχει πετύχει να αποδείξει με τη μαρτυρία την οποία προσκόμισε. Βεβαίως ο πυρήνας της διαφοράς μεταξύ των διαδίκων όπως σαφώς αυτό αναδεικνύεται από ανάλυση της μαρτυρίας δεν είναι η ύπαρξη ή μη των σωματικών βλαβών του ενάγοντα άμεσα συνδεδεμένων με τη πτώση του, όπως αυτός τις παρουσίασε, αλλά οι ισχυρισμοί του ως προς τις συνέπειες οι οποίες προέκυψαν ως αποτέλεσμα αυτών των σωματικών βλαβών. 24.Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη προφορική κατάθεση του Δρ. Χριστοφόρου όσο και στο περιεχόμενο των ιατρικών πιστοποιητικών του (τεκμήρια 7 και 9), στο πρώτο εκ των οποίων δίδεται μια μοναδική εικόνα της αρχικής κατάστασης της υγείας του ενάγοντα αμέσως μετά από το επίδικο ατύχημα και διακόμιση του από το Γενικό Νοσοκομείο Πάφου προς το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Υπενθυμίζω ότι ο Δρ. Χριστοφόρου ήταν ο μόνος μάρτυρας ο οποίος εξέτασε τον ενάγοντα μετά από την άφιξη του στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας στις 29/11/2004 και ο οποίος στη συνέχεια είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει την εξέλιξη της κατάστασης της υγείας του σε αυτό το σημαντικό αρχικό στάδιο. 25.Υπενθυμίζω και πάλι ως παράγοντα ιδιαίτερης σημασίας, στο βαθμό στον οποίο διαπιστώνεται πραγματική διάσταση γνώμης μεταξύ των μαρτύρων των διαδίκων, ότι αυτή έχει σχέση με τις συνέπειες των τραυματισμών τους οποίους ο ενάγων υπέστη παρά με την ίδια την ύπαρξη τους. Επομένως, εξετάζονται στη συνέχεια οι διάφορες πτυχές της κατάστασης της υγείας του ενάγοντα όπως αυτές προκύπτουν από την αξιολόγηση της μαρτυρίας. ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ - ΥΠΑΡΞΗ Ή ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ 26.Βασικό ερώτημα το οποίο εγείρεται σε αυτή την αγωγή είναι το εξής. Κατά πόσο ο ενάγων ήδη υποφέρει από μετατραυματική επιληψία ή κατά πόσο απλώς ενυπάρχει ο κίνδυνος εκδήλωσης μετατραυματικής επιληψίας στην όλη μελλοντική πορεία εξέλιξης της κατάστασης της υγείας του. Ως επίσης και σε ποιο βαθμό ή ποσοστό ουσιαστικά αυτός ο κίνδυνος είναι όντως υπαρκτός. 27.Προτάθηκε με την έκθεση απαίτησης και προωθήθηκε με τη παρουσίαση σχετικής ιατρικής μαρτυρίας η ύπαρξη της μετατραυματικής επιληψίας ως ένα δεδομένο. 27.
Στη παράγραφο 21 της έκθεσης απαίτησης υπάρχει αναφορά σε επιληπτικές κρίσεις τις οποίες ο ενάγων υπέστη τον Αύγουστο του 2008, λόγω της κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης και σε λήψη φαρμακευτικής και άλλης αγωγής προς αντιμετώπιση αυτών και με σκοπό τη μείωση εμφάνισης τους. Επί ποίας ακριβώς μαρτυρίας όμως είναι δυνατό να βασιστεί αυτός ο χρονικός καθορισμός εκδήλωσης επιληπτικών κρίσεων[3]; 27.
Επίσης, στην ίδια παράγραφο, η ύπαρξη της μετατραυματικής επιληψίας ουσιαστικά θεωρείται ως δεδομένο, εφόσον αναφέρεται ότι αυτή ενέχει τον κίνδυνο αιφνιδίου θανάτου σε ποσοστό 0,1% ανά έτος. 27.
Βεβαίως υπάρχει αναφορά και σε «μετατραυματική εγκεφαλοπάθεια» στη παράγραφο 23 της έκθεσης απαίτησης. 27.
Ενώ στη παράγραφο 30 αναφέρεται ότι «.συνέπεια της κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης ο Ενάγων έχει παρουσιάσει μετατραυματική επιληψία με γενικευμένες κρίσεις.». 27.
Αναφέρεται επίσης στην ίδια παράγραφο ότι ο ενάγων «.έχει υποστεί θλάση στους μετωπιαίους λοβούς, ήτοι εγκεφαλομαλάκυνση.». Παρατηρείται σε σχέση με αυτό το σημείο, λαμβάνοντας υπόψη την ιατρική μαρτυρία, ο εντοπισμός ενός αδόκιμου συνδυασμού ιατρικών όρων ή λανθασμένης ερμηνείας του όρου εγκεφαλομαλάκυνση. Καθότι η εγκεφαλομαλάκυνση δεν ισοδυναμεί με τις θλάσεις στους μετωπιαίους λοβούς αλλά αποτελεί μία συνέπεια αυτών. Παραδείγματος χάριν, ο Δρ. Μιχαήλ αναφέρει σχετικά στο ιατρικό πιστοποιητικό του (τεκμήριο 31) ότι η «.MRI εγκεφάλου στις 27/7/2009 αναδεικνύει αμφοτερόπλευρες περιοχές εγκεφαλομαλάκυνσης και στους δύο μετωπιαίους λοβούς άμφω κυρίως δεξιά πιθανών μετα-τραυματικής αιτιολογίας λόγω του αναφερόμενου ιστορικού προηγούμενης κάκωσης». 28.Πέραν από την οποιαδήποτε σύγκριση μεταξύ της ιατρικής μαρτυρίας, η οποία παρουσιάστηκε από τον ενάγοντα και την εναγόμενη 1, αξίζει να εξεταστεί κατά πόσο ακόμη και σε περίπτωση μη παρουσίασης μαρτυρίας από την εναγόμενη 1, η μαρτυρία η οποία παρουσιάστηκε προς απόδειξη της αξίωσης θα κρινόταν ικανοποιητική έτσι ώστε βάσει του ισοζυγίου των πιθανοτήτων να πειθόταν το Δικαστήριο ως προς την ύπαρξη της μετατραυματικής επιληψίας ως ένα δεδομένο. 29.Σε σχέση με την ειδικότητα και τα προσόντα του Δρ. Χριστοφόρου και του Δρ. Μιχαήλ παρατηρώ τα ακόλουθα. 30.Αναφορικά με το θέμα της μετατραυματικής επιληψίας το Δικαστήριο διατηρεί υπόψη του ότι ο Δρ. Χριστοφόρου κατέθεσε αναντίλεκτα ότι μετεκπαιδεύτηκε στη χειρουργική επιληψία τον Ιούλιο του
Η οποία όπως επεξήγησε είναι η χειρουργική η οποία προσπαθεί να αφαιρέσει επιληπτογόνα τμήματα του εγκεφάλου. Επιπλέον, εξήγησε ότι η επιληψία είναι κινητικό φαινόμενο ηλεκτρικής εκφόρτισης του εγκεφαλικού φλοιού και ότι αποτελεί αυτόματη δραστηριότητα. Απλοποίησε αυτή την εξήγηση με αναφορά σε σεληνιασμό ή γενικευμένους τονικοκλονικούς σπασμούς. 31.Διατηρείται υπόψη ως βασική διαφορά μεταξύ των ειδικοτήτων του Δρ. Χριστοφόρου και του Δρ. Μιχαήλ ότι ο πρώτος είναι νευροχειρούργος ενώ ο δεύτερος είναι νευρολόγος. Εξ ου και ο Δρ. Χριστοφόρου έτυχε της προαναφερόμενης μετεκπαίδευσης. 32.Βεβαίως και ο Δρ. Μιχαήλ κατέθεσε, επίσης αναντίλεκτα, ότι με υποτροφία ειδικεύτηκε σε κλινική νευροφυσιολογία και επιληψία. Αναφέρθηκε και αυτός σε τονικλονικούς σπασμούς ως μέρος επεισοδίου γενικευμένης επιληπτικής κρίσης, δίδοντας διάφορα παραδείγματα απλών εστιακών κρίσεων με ή χωρίς δευτεροπαθή γενίκευση, με ή χωρίς διαταραχή επιπέδου συνείδησης ή ακόμη και περίπτωση επιληπτικής κρίσης, όπου υπάρχει διαταραχή επαφής με τον περιβάλλων χώρο, χωρίς κατ΄ ανάγκη αυτό να συνοδεύεται από σπασμούς. 33.Κατ΄ αρχάς, έστω και διατηρώντας υπόψη τη διαφορά μεταξύ της ειδικότητας του κάθε μάρτυρα, διευκρινίζω απλά πως δεν θεωρώ ότι προκύπτει οποιαδήποτε ιδιαίτερα σημαντική διαφορά ως προς τα προσόντα αυτών των δύο μαρτύρων έτσι ώστε, επί αυτής της βάσης, να κριθεί ότι υπερτερεί ο ένας μάρτυρας έναντι του άλλου. Ομολογουμένως, ο Δρ. Χριστοφόρου έχει περισσότερη εμπειρία από τον Δρ. Μιχαήλ αλλά ούτε και αυτό κρίνεται ως ιδιαίτερης σημασίας σε σχέση με την αξιολόγηση της μαρτυρίας αυτών των δύο μαρτύρων. Αυτό το οποίο όντως διαπιστώνεται ως σημαντικότερο, αναφορικά με τη σύγκριση και αξιολόγηση της σημασίας της μαρτυρίας αυτών των δύο μαρτύρων, έχει να κάνει κυρίως με το περιεχόμενο της. 34.Έχοντας ως βάση αυτό το περιεχόμενο διαπιστώνεται ότι ο Δρ. Μιχαήλ επεξήγησε με εντυπωσιακά εμπεριστατωμένο, αλλά παράλληλα σαφή και απλό τρόπο, τους λόγους με βάση τους οποίους κατέληξε στα δικά του συμπεράσματα. Εξ ου και εν τέλει το Δικαστήριο κρίνει ως πειστικότερη τη μαρτυρία αυτού του μάρτυρα. 35.Μαρτυρία μάλιστα η οποία επί ορισμένων βασικών σημείων επιβεβαιώνεται και από αναφορές των μαρτύρων του ενάγοντα. Παραδείγματος χάριν, ο Δρ. Βερεσιές αναφέρθηκε σε εγκεφαλογράφημα διαρκείας 24 ωρών, κάτι με το οποίο ουσιαστικά συμφώνησε ο Δρ. Μιχαήλ έστω και εάν δεν ερωτήθηκε ευθέως με αναφορά στα όσα ο μάρτυρας αυτός κατέθεσε σχετικά. 36.Ερωτήθηκε σχετικά ο Δρ. Μιχαήλ κατά πόσο εγκεφαλογράφημα μετά από επεισόδιο αναδεικνύει επιληπτική κρίση και απάντησε συγκεκριμένα ως εξής. Ότι μπορεί να αναδείξει, όχι πάντα όμως, επιληπτικές υπερφορτίσεις ή βραδέα κύματα, προσθέτοντας ότι μερικές φορές χρειάζεται 24 ώρες καταγραφή. Ο ίδιος ο Δρ. Βερεσιές[4] όπως κατέθεσε, σχετικά με ερώτηση κατά πόσο υπάρχει τρόπος για νευρολόγο να διαπιστώσει αν ένας ασθενής έχει επιληψία, αναφέρθηκε επίσης, μεταξύ άλλων, και σε καταγραφή από μηχάνημα της δραστηριότητας του εγκεφάλου για χρονική περίοδο διαρκείας 24 ωρών. Ενώ και κατά την αντεξέταση του, ο Δρ. Μιχαήλ αναφέρθηκε και πάλι στο να είχε ζητήσει εγκεφαλογράφημα διαρκείας 24 ωρών, έτσι ώστε να μαζέψει περισσότερα στοιχεία σε σχέση με ένα ασθενή, εξηγώντας ότι αυτό θα αύξανε τη πιθανότητα να εντοπιστεί κάποια επιληπτική δραστηριότητα. 37.Αξίζει να σημειωθεί, επί του συγκεκριμένου σημείου, ότι όπως επεξήγησε σχετικά ο Δρ. Μιχαήλ, αναφορικά με το τεκμήριο 14, δηλαδή το εγκεφαλογράφημα το οποίο κατέθεσε η νευρολόγος Δρ. Τατιάνα Μπεζούκλοβα (στο εξής θα αναφέρεται ως η «Δρ. Μπεζούκλοβα), αυτό σύμφωνα με δική του εκτίμηση ήταν διάρκειας 4 λεπτών και 41 δευτερολέπτων και ότι σε αυτό ο ίδιος δεν εντοπίζει οποιαδήποτε επιληπτική δραστηριότητα, ενώ η ύπαρξη βραδέων κυμάτων, τα οποία η Δρ. Μπεζούκλοβα κατέδειξε ως απόδειξη της ύπαρξης μορφής επιληπτικής δραστηριότητας, ήταν διαρκείας μόλις ενός δευτερολέπτου. Περιέγραψε δε αυτά τα βραδέα κύματα μετωπιαία αμφοτερόπλευρα ως ένα φυσιολογικό φαινόμενο κατά τη διάρκεια του υπεραερισμού το οποίο στους ενήλικες εντοπίζεται κυρίως στις πρόσθιες περιοχές. 38.Όπως εξηγώ και πιο πάνω το Δικαστήριο δίδει περισσότερη σημασία στο ίδιο το περιεχόμενο της μαρτυρίας του Δρ. Χριστοφόρου και Δρ. Μιχαήλ παρά σε οποιοδήποτε άλλο παράγοντα σχετικό με την ειδικότητα ή τα προσόντα αυτών των μαρτύρων. Αμφότεροι οι μάρτυρες απαντούσαν με επαρκή, εμπεριστατωμένο και λογικό τρόπο όλες τις ερωτήσεις οι οποίες τέθηκαν σε αυτούς κατά τη διάρκεια της προφορικής κατάθεσης τους. Αξιοσημείωτη επίσης πέραν από την οποιαδήποτε ύπαρξη διαφοράς γνώμης μεταξύ των δύο μαρτύρων είναι και η σημαντική έκταση συμφωνίας η οποία παρατηρείται εντός της μαρτυρίας τους. 39.Ο ίδιος ο Δρ. Χριστοφόρου, ήδη από το 2005, με την έκδοση του τεκμηρίου 7, αναφέρει καταληκτικά ότι ο κίνδυνος μετατραυματικής επιληψίας υπάρχει με πιθανότητα 7 έως και 10%. Ο Δρ. Μιχαήλ αν και αναφέρει στο ιατρικό πιστοποιητικό του (τεκμήριο 31) ότι η «.πιθανότητα να παρουσιάσει ένας ασθενής επιληπτικές κρίσεις μετά από σοβαρή κρανιοεγκεφαλική κάκωση με εστιακή νευρολογική σημειολογία είναι περίπου 15%...» και ότι αν και η «.πιθανότητα να παρουσιάσει ο ασθενής επιληπτικές κρίσεις είναι αυξημένη το χρονικό διάστημα αμέσως μετά την κρανιοεγκεφαλική κάκωση, ο κίνδυνος παραμένει έως και 20 χρόνια μετά.», εντούτοις, στο ίδιο ιατρικό πιστοποιητικό, παρατηρεί ότι αν και ο ενάγων «.αναφέρει ότι υποφέρει από επιληπτικές κρίσεις, δεν υπάρχει κάποιο ιατρικό πιστοποιητικό για το είδος των επιληπτικών κρίσεων που παρουσιάζει . ή εγκεφαλογράφημα μετά από επεισόδιο επιληπτικής κρίσης» ως επίσης ότι «.είναι χωρίς φαρμακευτική αγωγή για τις αναφερόμενες επιληπτικές κρίσεις». 40.Επί του θέματος της μετατραυματικής επιληψίας η γνώμη του Δρ. Χριστοφόρου, εκ πρώτης όψεως και προτού ο Δρ. Μιχαήλ καταθέσει, είχε ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς το Δικαστήριο διατηρούσε υπόψη του τόσο ότι ο μάρτυρας αυτός ήταν από τους πρώτους γιατρούς που εξέτασαν τον ενάγοντα όσο και την έκφραση της γνώμης του αρχικά (τεκμήριο 7) αλλά και τη προσπάθεια τεκμηρίωσης αυτής όπως αυτή καταβλήθηκε κατά τη διάρκεια της προφορικής κατάθεσης του. 41.Εντούτοις, εν τέλει δεν ήταν δυνατό παράλληλα να αγνοηθεί μία εμφανής διαφορετικότητα στη γνώμη του μάρτυρα επί αυτού του θέματος, μεταξύ του περιεχομένου του τεκμηρίου 7 και του τεκμηρίου 9, αλλά βεβαίως και κατ΄ επέκταση μεταξύ του τεκμηρίου 7 και του περιεχομένου της προφορικής κατάθεσης του. 42.Η εξήγηση η οποία δόθηκε από αυτόν το μάρτυρα, κατά την αντεξέταση του, αναφορικά με αυτή τη διαφορετικότητα δεν κρίνεται πειστική. Ενώ η μαρτυρία του Δρ. Μιχαήλ, γενικά επί του θέματος της μετατραυματικής επιληψίας, κρίνεται πειστικότερη. 43.Ούτε και η μαρτυρία της Δρ. Μπεζούκλοβα περισώζει την αξιοπιστία της θέσης ότι ο ενάγων υποφέρει από μετατραυματική επιληψία ή ότι έχει όντως ήδη υποστεί επιληπτικές κρίσεις. Αναφέρω απλά ως παράδειγμα της κρινόμενης ως πειστικότερης μαρτυρίας του Δρ. Μιχαήλ, τον πραγματικά εμπεριστατωμένο τρόπο με τον οποίο ανέλυσε γενικά τη σημασία ενός εγκεφαλογραφήματος (και συγκεκριμένα του τεκμηρίου 14) ως μέθοδος εντοπισμού ύπαρξης επιληπτικής κρίσης. 44.Υπενθυμίζω σχετικά ότι ενώ στο τεκμήριο 7 ο Δρ. Χριστοφόρου αναφέρει ότι υπάρχει κίνδυνος μετατραυματικής επιληψίας με πιθανότητα 7 έως 10% στο τεκμήριο 9 αναφέρεται ουσιαστικά σε ύπαρξη μετατραυματικής επιληψίας με τις θλάσεις στους μετωπιαίους λοβούς ως την αιτία αυτής. Ενώ προφορικά διευκρίνισε ουσιαστικά τι εννοούσε με τον μέσο όρο εμφάνισης της μετατραυματικής επιληψίας σε σχέση με το προαναφερόμενο ποσοστό και το συγκεκριμένο κίνδυνο με αναφορές γενικά στις εγκεφαλικές βλάβες τις οποίες είχε υποστεί ο ενάγων. 45.Βεβαίως, ενώ στο τεκμήριο 7 αναφέρεται απλά σε κίνδυνο (εμφάνισης ουσιαστικά) μετατραυματικής επιληψίας, στο τεκμήριο 9 αναφέρει ότι οι «.θλάσεις εις τους μετωπιαίους λοβούς.» αποτελούν «.μείζον πλήγμα εις την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου και ιδιαίτερα της ψυχικής του υγείας.» ενώ αποτελούν επίσης «.την αιτία της μετατραυματικής επιληψίας και της διαταραχής του θυμικού με την μορφή της καταθλίψεως της διαταραχής του ύπνου και την αγχώδη συνδρομή». 46.Επίσης αναφέρει σχετικά στη προφορική κατάθεση του - στο σημείο στο οποίο ερωτήθηκε αναφορικά με τις επιπτώσεις σε ασθενή ο οποίος υφίσταται μετατραυματική επιληψία - τις επιβλαβείς επιπτώσεις λήψης φαρμακευτικής αγωγής προς αντιμετώπιση της μετατραυματικής επιληψίας. 47.Εντούτοις αναφέρθηκε και στην προφορική κατάθεση του σε κίνδυνο εμφάνισης μετατραυματικής επιληψίας λόγω των θλάσεων στον εγκέφαλο παρά σε ύπαρξη αυτής. 48.Βεβαίως γενικά βοηθητική αλλά και βασική κρίνεται η αναφορά του ως προς τον καθορισμό του σημείου ανατομικά του εγκεφάλου το οποίο έχει βλαφτεί και τη σημασία αυτού. Ως προς το ότι δηλαδή οι μετωπιαίοι λοβοί είναι οι λοβοί του εγκεφάλου που ελέγχουν τη κίνηση των άνω και κάτω άκρων, της ομιλίας, τις συζυγείς κινήσεις των οφθαλμών, την έναρξη πράξεων, τη προσωπικότητα και το συναίσθημα[5]. 49.Η αναφορά αυτή - παρά και την οποιαδήποτε αντεξέταση υπέστη ως προς τον επηρεασμό των ανώτερων πνευματικών λειτουργιών του ενάγοντα - δεν αμφισβητήθηκε, είτε με την αντεξέταση του είτε με τη παρουσίαση αντίθετης μαρτυρίας επί του προκειμένου. 50.Στη συνέχεια αυτής της αναφοράς ερωτήθηκε αμέσως μετά και ως προς την έκταση της βλάβης η οποία προκαλείται στον εγκέφαλο του ενάγοντα και απάντησε ότι στο τέλος η βλάβη μετριέται με τη διαταραχή η οποία προκαλείται στον ασθενή. 51.Βεβαίως, επιστρέφοντας και πάλι σε σύγκριση του περιεχομένου της μαρτυρίας του Δρ. Χριστοφόρου και του Δρ. Μιχαήλ αλλά αυτή τη φορά με αναφορά στην ειδικότητα του καθενός, αυτό το οποίο δεν έχει διευκρινιστεί επαρκώς με ικανοποιητική μαρτυρία είναι κατά πόσο η καταλληλότερη ειδικότητα ως προς τον καθορισμό ή μέτρηση της προαναφερόμενης βλάβης, ιδιαίτερα δε σε σχέση με την ύπαρξη ή μη μετατραυματικής επιληψίας, είναι αυτή του νευροχειρούργου ή αυτή του νευρολόγου ή ακόμη και κατά πόσο η πρώτη εμπερικλείει σε κάποιο βαθμό στοιχεία της δεύτερης έτσι ώστε η απαραίτητη εξειδίκευση να υπάρχει και σε αυτή την ειδικότητα. Μάλιστα όταν ο Δρ. Χριστοφόρου ερωτήθηκε αναφορικά με επίσκεψη από ασθενή ο οποίος είχε υποστεί επιληπτική κρίση και κατά πόσο υπάρχει τρόπος να μάθει εάν όντως αυτό είχε συμβεί, μεταξύ άλλων, αναφέρει επίσης ότι αν δεν υπήρχε ανατομική βλάβη η οποία να εξηγεί την κρίση τότε θα παράπεμπε τον ασθενή σε νευρολόγο. 52.Σε σχέση με το θέμα της ύπαρξης μετατραυματικής επιληψίας αξίζει να αναφερθεί το Δικαστήριο στα όσα ο ίδιος ο Δρ. Χριστοφόρου ανέφερε κατά την αντεξέταση του. 53.Προτού όμως γίνει αυτή η αναφορά υπενθυμίζω σχετικά ότι ακόμη και στη κύρια εξέταση του μάρτυρα αυτού παρατηρείται το εξής. Ενώ ο ίδιος στο ιατρικό του πιστοποιητικό αναφέρει σαφώς ότι οι θλάσεις στους μετωπιαίους λοβούς αποτελούν την αιτία της μετατραυματικής επιληψίας εντούτοις προφορικά στη κύρια εξέταση του, στο σημείο όπου εξέφρασε την άποψη ότι ο ενάγων δεν μπορεί να εργαστεί, πρόσθεσε την εξής αναφορά. Ότι έχει κίνδυνο να αναπτύξει επιληψία. Δηλαδή αναφερόταν σε κίνδυνο ανάπτυξης επιληψίας παρά σε ύπαρξη επιληψίας, είτε μετατραυματικής είτε διαφορετικά. 54.Ενώ ακόμη και εντός του ιατρικού πιστοποιητικού (τεκμήριο 9) σε σχέση με την ύπαρξη επιληπτικών κρίσεων ο Δρ. Χριστοφόρου δεν αναφέρει ότι ο ίδιος έχει διαπιστώσει ότι ο ενάγων έχει υποστεί επιληπτικές κρίσεις αλλά ότι υπάρχει κίνδυνος εμφάνισης επιληπτικών κρίσεων[6]. 55.Βεβαίως ο κίνδυνος εμφάνισης τέτοιων κρίσεων θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι εμπεριέχεται στην ίδια την ύπαρξη της μετατραυματικής επιληψίας. Πως όμως διαπιστώνεται η ίδια η ύπαρξη μετατραυματικής επιληψίας εάν δεν έχουν εκδηλωθεί προγενέστερα τέτοιες επιληπτικές κρίσεις; 56.Προκαλεί επίσης σύγχυση η συμπερίληψη αναφοράς, από τον Δρ. Χριστοφόρου, στη προτελευταία παράγραφο του τεκμηρίου 9 σε κίνδυνους και επιπλοκές. Ως προς το ότι δηλαδή οι «.ανωτέρω κίνδυνοι - επιπλοκές εκ της κακώσεως (επιληψία, μετατραυματική εγκεφαλοπάθεια) τύφλωση είναι μόνιμα κατάλοιπα χωρίς περιθώρια βελτίωσης». Διαφορετικό νόημα λογικά όμως αποδίδεται στην ατομική χρήση της καθεμίας εκ των δύο αυτών λέξεων ενώ ο αδιευκρίνιστος συνδυασμός τους εύλογα δημιουργεί την εντύπωση ότι η μία είναι όμοια με την άλλη. Εξομοιώνεται, δηλαδή ο κίνδυνος, ο οποίος από μόνος του δεν μπορεί να είναι οτιδήποτε άλλο παρά το αρνητικό ενδεχόμενο ή η πιθανότητα να συμβεί κάτι κακό, με την επιπλοκή, δηλαδή ένα πρόβλημα το οποίο όντως εμφανίζεται κατά την εξέλιξη μίας κατάστασης (στη συγκεκριμένη περίπτωση, η κατάσταση της υγείας του ενάγοντα) και προκαλεί πρόσθετη δυσκολία[7]. 57.Επιπλέον, όταν ο Δρ. Χριστοφόρου ερωτήθηκε κατά την αντεξέταση του ποιος είναι ο πιο ειδικός σε θέματα επιληψίας, ο νευρολόγος ή νευροχειρούργος, απάντησε ότι και οι δύο ειδικότητες έχουν σχέση με την επιληψία, διευκρινίζοντας ότι ιδιαίτερα οι νευροχειρούργοι έχουν σχέση με την μετατραυματική επιληψία, προσθέτοντας όμως ότι για την εκτέλεση διαγνωστικών μεθόδων για την επιληψία, όπως το εγκεφαλογράφημα και το εφταήμερο βιντεοσκοπημένο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, τότε πλέον ειδικός είναι ο νευρολόγος. Δηλαδή, ουσιαστικά ο μάρτυρας αυτός αποδέχεται ότι η ορθότερη διάγνωση ως προς την ύπαρξη επιληψίας είναι δυνατό να γίνει από νευρολόγο παρά νευροχειρούργο. 58.Αξίζει όμως να σημειωθούν και τα όσα απάντησε ο Δρ. Χριστοφόρου όταν αντεξετάστηκε επί του προκειμένου και από τους δύο συνηγόρους υπεράσπισης. Ερωτήθηκε εάν ανάμεσα στα ιατρικά πιστοποιητικά που τέθηκαν υπόψη του ή από τις δικές του εξετάσεις υπάρχει εγκεφαλογράφημα το οποίο να επιβεβαιώνει επιληπτική κρίση και απάντησε - εξ όσων θυμόταν από τα πιστοποιητικά - αρνητικά. Ενώ όταν ερωτήθηκε εάν διέγνωσε σε καμία περίπτωση ο ενάγων να εγκατέστησε μετατραυματική επιληψία, απάντησε όχι. Κατά την εξέταση η οποία οδήγησε στην έκδοση του τεκμηρίου 9 δεν διαπίστωσε να έχει επιληπτικές κρίσεις ούτε και να έπαιρνε φαρμακευτική αγωγή για την αποφυγή τους. 59.Πραγματικά με παραδοχές αυτού του είδους δεν είναι δυνατό για το Δικαστήριο να καταλήξει σε εύρημα, έχοντας δηλαδή ως κύρια βάση τη μαρτυρία του Δρ. Χριστοφόρου, ότι ο ενάγων όντως έχει μετατραυματική επιληψία. Ούτε και η ύπαρξη της μαρτυρίας της Δρ. Μπεζούκλοβα από μόνη της κρίνεται ως επαρκής έτσι ώστε να αποδεικνύεται η ύπαρξη της μετατραυματικής επιληψίας. 60.Διευκρινίζω δηλαδή ότι ανεξάρτητα και από τη παρουσίαση της μαρτυρίας του Δρ. Μιχαήλ, από μόνη της η μαρτυρία του Δρ. Χριστοφόρου, ενόψει τόσο της διαφορετικότητας μεταξύ της αρχικής του γνώμης το 2005 και της άποψης του μετά την εξέταση του ενάγοντα το 2009 όσο και της έλλειψης συνοχής της - όπως αυτή αναδείχτηκε και από την αντεξέταση του μάρτυρα - δεν θα κρινόταν επαρκής έτσι ώστε με βάση αυτή να αποδεικνυόταν η ύπαρξη μετατραυματικής επιληψίας του ενάγοντα. Ενώ η πιθανότητα ενίσχυσης της λειψής αυτής μαρτυρίας με τη συνδρομή της μαρτυρίας της Δρ. Μπεζούκλοβα εξανεμίστηκε από τον εμπεριστατωμένο τρόπο με τον οποίο ο Δρ. Μιχαήλ ανέδειξε την έλλειψη βασιμότητας των διαπιστώσεων στις οποίες η Δρ. Μπεζούκλοβα οδηγήθηκε έχοντας ως βάση το εγκεφαλογράφημα και το περιεχόμενο του τεκμηρίου Α προς αναγνώριση. Υπενθυμίζω ότι η θέση της Δρ. Μπεζούκλοβα ότι ο ενάγων είχε επιληπτικές κρίσεις βασιζόταν στα αποτελέσματα των γιατρών από τη Ρωσία και το εγκεφαλογράφημα. 61.Αυτό το οποίο διαπιστώνεται είναι ότι ουσιαστικά δεν εντοπίζεται σαφής διαφωνία μεταξύ του Δρ. Χριστοφόρου και του Δρ. Μιχαήλ ως προς το ότι ο ενάγων δεν είχε ακόμη εκδηλώσει επιληψία ενώ επιπλέον διαπιστώνεται συμφωνία μεταξύ τους ως προς το ότι υπήρχε όμως ο κίνδυνος αυτό να συμβεί. Ανέφερε βεβαίως ο Δρ. Χριστοφόρου ότι με βάση την ανατομική ανωμαλία η επιληψία μπορεί να παρουσιαστεί σε οποιοδήποτε χρονικό διάστημα της ζωής προσθέτοντας ότι μέχρι τα 20 πρώτα χρόνια μετά από κρανιοεγκεφαλική κάκωση θεωρείται σταθερό το ποσοστό. 62.Επιπλέον, το Δικαστήριο διατηρεί υπόψη του και τη γενικότερη εικόνα αναφορικά με τα αποτελέσματα των τραυμάτων στο κεφάλι του ενάγοντα. Ακόμη και ο ίδιος ο Δρ. Μιχαήλ αναφέρει στο πιστοποιητικό του (τεκμήριο 31) σε σχέση με τα συμπτώματα του ενάγοντα ότι αυτά οφείλονται σε χρόνια μετατραυματική κεφαλαλγία. 63.Αξίζει να σημειωθεί ότι ενώ ο Δρ. Χριστοφόρου αναφέρεται σε μετατραυματική επιληψία, ο Δρ. Μιχαήλ αναφέρεται σε μετατραυματική κεφαλαλγία. Βεβαίως, αυτό το οποίο διαπιστώνεται από το Δικαστήριο να έχει σημασία στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν είναι τόσο η ονομασία ή συνοπτική περιγραφή μίας συμπτωματολογίας, όσο η ομοιότητα η οποία παρατηρείται σε μία συλλογή συμπτωμάτων. Παρά δηλαδή και το γεγονός ότι ο Δρ. Χριστοφόρου αναφέρεται σε μία εντελώς διαφορετική μετατραυματική κατάσταση από αυτή στην οποία αναφέρεται ο Δρ. Μιχαήλ. Καθότι διαφορετικό ασφαλώς είναι ένας ασθενής να έχει μετατραυματική επιληψία, η οποία από μόνη της αποτελεί ένα εντελώς νέο κεφάλαιο συγκεκριμένων συμπτωμάτων, από το να έχει μετατραυματική κεφαλαλγία. 64.Αναφέρει σχετικά στο ιατρικό πιστοποιητικό του (τεκμήριο 31) ο Δρ. Μιχαήλ ότι στην μετατραυματική κεφαλαλγία, αν και το προέχον σύμπτωμα είναι η κεφαλαλγία, «.συνήθως συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα όπως ναυτία, εμβοές ώτων, εύκολη κόπωση, διαταραχές συγκέντρωσης και μνήμης, κατάθλιψη, άγχος, ευερεθιστικότητα και αϋπνία, όπως στη περίπτωση του συγκεκριμένου ασθενή». Είναι εκπληκτικός δηλαδή ο βαθμός συμφωνίας ο οποίος υπάρχει στην ιατρική μαρτυρία σε σχέση με τα αναμενόμενα ή ακόμη και υπάρχοντα συμπτώματα παρά και την οποιαδήποτε επί μέρους διαφωνία γνώμης μεταξύ του Δρ. Μιχαήλ και του Δρ. Χριστοφόρου. 65.Δεν μπορεί επίσης να μείνει απαρατήρητο ότι ο Δρ. Χριστοφόρου σε αρκετά σημεία, αναφορικά με διαπιστώσεις οι οποίες εκ πρώτης όψεως φαίνονται να είναι δικές του, παραδέχτηκε ότι βασίστηκε σε διαγνώσεις άλλων γιατρών. 66.Βεβαίως, επί του θέματος της επιληψίας έδωσε μαρτυρία και η Δρ. Μπεζούκλοβα, η οποία όμως ως εμπειρογνώμονας δεν έπεισε το Δικαστήριο ως προς τη βασιμότητα των συμπερασμάτων της για τους εξής λόγους. Κατ΄ αρχάς ιδιαίτερη σημασία επί αυτής της αξιολόγησης έχει η θετική αξιολόγηση της όλης εμπεριστατωμένης επεξήγησης η οποία δόθηκε από τον Δρ. Μιχαήλ αναφορικά με τη βασιμότητα του εγκεφαλογραφήματος το οποίο κατέθεσε η Δρ. Μπεζούκλοβα. Επιπλέον, δεν είναι δυνατό να αγνοηθεί το δεδομένο, όπως η ίδια η μάρτυρας ανέφερε, ότι βασίστηκε έτσι ώστε να διαγνώσει την ύπαρξη επιληψίας, τόσο στο εγκεφαλογράφημα όσο και στο περιεχόμενο του τεκμηρίου Α προς αναγνώριση. Το οποίο βεβαίως ουδέποτε τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου υπό την έννοια της αναγνώρισης του τεκμηρίου Α ως κανονικού τεκμηρίου. Σαφώς ανέφερε ότι ήξερε ότι ο ενάγων είχε επιληπτικές κρίσεις μόνο με βάση τα αποτελέσματα των γιατρών από τη Ρωσία και το εγκεφαλογράφημα. 67.Έχω προσπαθήσει να περιορίσω την έκταση της αξιολόγησης της μαρτυρίας επί του θέματος της μετατραυματικής επιληψίας παρά και το γεγονός ότι θα μπορούσε το Δικαστήριο να αναφερθεί και σε επιπρόσθετα παραδείγματα από τη μαρτυρία έτσι ώστε να αιτιολογήσει το συμπέρασμα του επί αυτού, λόγω και της μεγάλης έκτασης η οποία δόθηκε σε αυτό το θέμα κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας. 68.Εν τέλει, βασική κατάληξη του Δικαστηρίου είναι ότι αν και δεν έχει αποδειχθεί από ικανοποιητική μαρτυρία η ύπαρξη μετατραυματικής επιληψίας γίνεται δεκτό ότι υπάρχει ο κίνδυνος ανάπτυξης αυτής με ποσοστό πιθανότητας 15% για μία περίοδο έως και 20 χρόνια μετά από την κρανιοεγκεφαλική κάκωση την οποία ο ενάγων υπέστη (βλ. σχετικά το τεκμήριο 31). ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΟΡΑΣΗΣ 69.Αναφορικά με τον επηρεασμό της αίσθησης της όρασης του ενάγοντα κατέθεσαν δύο μάρτυρες. Η Μ. Ε. 5, χειρούργος οφθαλμίατρος, Δρ. Κατερίνα Παπασταύρου (στο εξής θα αναφέρεται ως η «Δρ. Παπασταύρου») και η Μ. Υ. 3, επίσης χειρούργος οφθαλμίατρος, Δρ. Μαρία Παπαδοπούλου (στο εξής θα αναφέρεται ως η "Δρ. Παπαδοπούλου"). Αξίζει να σημειωθεί ότι δια μέσω της Δρ. Παπασταύρου κατατέθηκε επίσης και ιατρικό πιστοποιητικό του συναδέλφου της, Δρ. Θεόδωρου Ποταμίτη (τεκμήριο 16) ο οποίος εργάζεται στην ίδια κλινική μαζί της ως επίσης και μετάφραση αυτού, η οποία ετοιμάστηκε από την ίδια. Το συγκεκριμένο ιατρικό πιστοποιητικό αναφέρεται στην κατάσταση του ενάγοντα κατά τον Ιούλιο του
70.Κατ΄ αρχάς, παρατηρείται απλά ότι δεν υπάρχει οποιαδήποτε διαφωνία μεταξύ αυτών των μαρτύρων, ως προς το ότι ο ενάγων έχει υποστεί τύφλωση στον δεξιό του οφθαλμό ως επίσης ότι έχει επηρεαστεί και η όραση του στον αριστερό του οφθαλμό ανεξάρτητα και από το ότι ουσιαστικά διαφωνούν ως προς την αιτία αυτού του επηρεασμού. 71.Διευκρινίζω απλά ότι έχοντας υπόψη το περιεχόμενο του τεκμηρίου 7 ως επίσης και όλη την υπόλοιπη σχετική μαρτυρία αναφορικά με την πρόκληση των σωματικών βλαβών του ενάγοντα το Δικαστήριο δεν έχει οποιαδήποτε αμφιβολία ως προς το ότι η τύφλωση αυτή προκλήθηκε από το επίδικο ατύχημα. 72.Ενώ, ως προς την αιτία επηρεασμού της όρασης του ενάγοντα στον αριστερό οφθαλμό του, διατηρώντας υπόψη όλη τη σχετική μαρτυρία στο σύνολο της, καταλήγω σε συμπέρασμα, με βάση το ισοζύγιο των πιθανοτήτων, ότι όχι μόνο δεν είναι δυνατό να αποκλειστεί ότι ο επηρεασμός αυτός οφείλεται κυρίως στην κρανιοεγκεφαλική κάκωση την οποία υπέστη και όχι σε οποιαδήποτε άλλη αιτία αλλά ότι αυτή είναι όντως η πιθανότερη αιτία πρόκλησης επηρεασμού της όρασης του ενάγοντα στον αριστερό οφθαλμό του. 73.Κρίνω δηλαδή ότι, ακόμη και να ενυπήρχε η οποιαδήποτε άλλη πιθανή αιτία ατροφίας του οπτικού νεύρου του αριστερού οφθαλμού προ του επίδικου ατυχήματος, δεν είναι δυνατό το Δικαστήριο να πιθανολογεί ότι αυτή όντως ήταν η αιτία, αποκλείοντας τον σοβαρό τραυματισμό του ενάγοντα στη περιοχή του κεφαλιού ως τη πραγματική αιτία αυτού του προβλήματος. 74.Ενώ, όπως εξηγώ και πιο κάτω, από νομικής άποψης, θεωρώ ότι δεν έχει ιδιαίτερη σημασία κατά πόσο η ατροφία του οπτικού νεύρου στον αριστερό οφθαλμό θα αναπτυσσόταν εάν ο ενάγων δεν είχε ψηλή μυωπία. Τονίζω όμως το εξής. Παρά και το σκεπτικό το οποίο παρατίθεται πιο κάτω, επί της νομικής πτυχής του θέματος, το Δικαστήριο καταλήγει σε συμπέρασμα επί της πραγματικής πτυχής αυτού, ως προς το ότι ο επίδικος επηρεασμός της αίσθησης της όρασης του ενάγοντα σε σχέση τόσο με το δεξιό όσο και τον αριστερό οφθαλμό του οφείλεται στο επίδικο ατύχημα. 75.Ανεξάρτητα όμως και από αυτό το συμπέρασμα, σε σχέση με τη μαρτυρία υπό εξέταση, διατηρώ υπόψη μου και τη κυριότερη εναπομένουσα διαφορά γνώμης μεταξύ αυτών των μαρτύρων ως προς την αναγκαιότητα ή μη εξόρυξης του φθισικού δεξιού οφθαλμού και εφαρμογή πρόθεσης λόγω του κινδύνου ανάπτυξης συμπαθητικής οφθαλμίας στον αριστερό οφθαλμό. 76.Τόνισε η Δρ. Παπασταύρου ότι ο ενάγων έχει πολύ μεγάλη δυσκολία στην αντίληψη του χώρου καθότι όχι μόνο απώλεσε ένα οφθαλμό αλλά επιπλέον έχει περιορισμένο οπτικό πεδίο στο ένα μάτι και μη έχοντας τρισδιάστατη όραση καθίσταται δύσκολη η καθημερινή του ζωή όσον αφορά την όραση του. Αναφέρθηκε στις δύο διαστάσεις της όρασης, δηλαδή τη κεντρική και την περιφερειακή, εξηγώντας τη διαφορά μεταξύ τους, και διευκρίνισε ότι η κεντρική όραση του ενάγοντα είναι ελαφριά περιορισμένη ενώ η περιφερειακή είναι εξαιρετικά επηρεασμένη. Δηλαδή, ο ενάγων βλέπει στο κέντρο αλλά όχι στη περιφέρεια. 77.Συμφώνησε και η Δρ. Παπαδοπούλου, με αναφορά στο τεκμήριο 21, ως προς τη σοβαρή μείωση της περιφερειακής όρασης του ενάγοντα. Κατατάσσονται, από το Δικαστήριο, αυτά τα κοινώς αποδεκτά δεδομένα, ως μέρος των όλων συνεπειών τις οποίες ο ενάγων υφίσταται ως αποτέλεσμα των σωματικών βλαβών τις οποίες υπέστη από το επίδικο ατύχημα. 78.Εξήγησε η Δρ. Παπασταύρου ότι ο περιορισμός του οπτικού πεδίου μπορεί να προέλθει από ατροφία του οπτικού νεύρου με δύο πιθανές αιτίες, παραδεχόμενη με ειλικρίνεια ότι η ίδια δεν ήταν σε θέση να διευκρινίσει ποια από τις δύο ισχύει. Δηλαδή, είτε η κρανιοεγκεφαλική κάκωση την οποία υπέστη ο ενάγων από το επίδικο ατύχημα είτε η ψηλή μυωπία την οποία είχε προ του ατυχήματος και για την οποία στο παρελθόν είχε γίνει χειρουργική διόρθωση στον κερατοειδή. 79.Διευκρινίζω ότι δεν έχει ιδιαίτερη σημασία ποια από τις δύο αιτίες είναι όντως η αιτία η οποία προκάλεσε την ατροφία του οπτικού νεύρου. Κατ΄ αρχάς, όπως ήδη έχει κριθεί, το ίδιο το Δικαστήριο δεν είναι σε θέση και ούτε θα ήταν ορθό να αποκλείσει τη κρανιοεγκεφαλική κάκωση ως τη πιθανή αιτία της ατροφίας ενώ, δεύτερο, ακόμη και να κρινόταν ότι αυτή προκλήθηκε από τη ψηλή μυωπία του ενάγοντα το Δικαστήριο δεν θα ήταν δυνατό στη συνέχεια να αγνοήσει το δεδομένο αποτέλεσμα του συνδυασμού της τύφλωσης στον δεξιό οφθαλμό με την ατροφία του οπτικού νεύρου στον αριστερό οφθαλμό, ως μία από τις βασικές συνέπειες τις οποίες βιώνει ο ενάγων μετά και από το επίδικο ατύχημα. 80.Διατηρείται υπόψη δηλαδή από το Δικαστήριο η γενική αρχή ότι όταν ένας εναγόμενος διαπράττει ένα αστικό αδίκημα θα πρέπει να αποδεχτεί το θύμα του όπως τον βρίσκει (the wrongdoer must take the victim as he finds him). Αναφέρω ως σχετικές αυθεντίες επί του συγκεκριμένου θέματος τις υποθέσεις Hay or Bourhill v. Young [1942] 2 All E. R. 396, Smith v Leech Brain & Co Ltd and Another [1961] 3 All E. R. 1159, Baker v Willoughby [1969] 3 All E. R. 1528, Malcolm v Broadhurst [1970] 3 All E. R. 508 και Page v Smith [1995] 2 All E. R.
Δηλαδή, δεν είναι δυνατό να προβληθεί ως βάσιμη θέση υπεράσπισης σε μία αξίωση για αποζημιώσεις ότι ο ενάγων είτε δεν θα είχε υποστεί είτε θα είχε υποστεί λιγότερη ζημιά εάν δεν είχε ψηλή μυωπία προ του επίδικου ατυχήματος για την οποία ο ίδιος είχε υποστεί στο παρελθόν διορθωτική επέμβαση. 81.Τονίζω δηλαδή, ότι το Δικαστήριο δεν προσεγγίζει το όλο θέμα μικροσκοπικά υπό την έννοια ότι ο ενάγων θα αποζημιωθεί τόσα για μία συγκεκριμένη σωματική βλάβη και τόσα για μία άλλη και στο τέλος θα καταλήξει σε ένα άθροισμα μίας συνολικής αποζημίωσης. Ο ενάγων θα αποζημιωθεί για την ανικανότητα του να ζήσει μία ολοκληρωμένη ζωή απολαμβάνοντας όλες εκείνες τις ανέσεις οι οποίες εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, και από την πλήρη απώλεια όρασης από τον ένα οφθαλμό σε συνδυασμό με το περιορισμένο οπτικό πεδίο του αριστερού οφθαλμού έστω και εάν προηγουμένως είχε ψηλή μυωπία η οποία επίσης θα μπορούσε αντί της κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης να αποτελούσε την αιτία της ατροφίας του οπτικού νεύρου στον αριστερό οφθαλμό. Δίχως παράλληλα βεβαίως να ήταν ορθό να είχε αποκλειστεί η κρανιοεγκεφαλική κάκωση ως η άμεση αιτία αυτής της κατάστασης ενώ όπως επεξηγείται πιο πάνω αυτή γίνεται δεκτή από το Δικαστήριο ως η πιθανότερη αιτία πρόκλησης της ατροφίας του αριστερού οφθαλμού. 82.Ως προς το θέμα του κινδύνου ανάπτυξης συμπαθητικής οφθαλμίας στον αριστερό οφθαλμό η Δρ. Παπασταύρου εξήγησε τα εξής. Ότι η συμπαθητική οφθαλμία είναι πολύ σοβαρή φλεγμονή η οποία δημιουργείται μετά από πολύ σοβαρά τραύματα του ενός ματιού με κίνδυνο και το άλλο μάτι να κινδυνεύει με τύφλωση. Η ίδια δεν διαπίστωσε κανένα σημείο συμπαθητικής οφθαλμίας κατά την εξέταση του ενάγοντα όμως πρόσθεσε ότι υπάρχει η πιθανότητα ανάπτυξης αυτής ακόμη και μετά από πολλά χρόνια από τον τραυματισμό. Η αποφυγή απαιτεί αφαίρεση του τραυματισμένου ματιού και προσθήκη τεχνητού οφθαλμού για καλύτερη κοσμητική εμφάνιση καθώς δηλαδή ο οφθαλμός ο οποίος έχει υποστεί φθίση είναι παραμορφωμένος. 83.Ανέφερε κατά την αντεξέταση της ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι τον πρώτο χρόνο (προφανώς μετά τον τραυματισμό) προσθέτοντας ότι αργότερα μειώνεται αλλά συνεχίζει να υπάρχει. Ενώ διευκρίνισε επίσης ότι ο κίνδυνος δεν εξαλείφεται με την αφαίρεση του οφθαλμού αλλά μειώνεται κατά πολύ. Δέχτηκε επίσης ότι κατά την εξέταση του ενάγοντα τον Αύγουστο του 2009 δεν διαπίστωσε την ύπαρξη φλεγμονής στον δεξιό οφθαλμό ενώ και στο πιστοποιητικό του Δρ. Ποταμίτη (τεκμήριο 17) μετά από εξέταση τον Μάιο του 2005 αναφέρεται απλώς η πιθανότητα ανάπτυξης στο μέλλον χρόνιας φλεγμονής στο δεξί μάτι. 84.Αναφορικά με τα όσα κατέθεσε σχετικά η Δρ. Παπαδοπούλου παρατηρώ τα εξής. Αναφέρθηκε και αυτή η μάρτυρας στην ύπαρξη ακτινωτής κερατομής στο παρελθόν για να μειωθεί η μυωπία του ενάγοντα. Διαπίστωσε μείωση της όρασης του αριστερού οφθαλμού σε βαθμό 7/10 και κατά την βυθοσκόπηση την ύπαρξη κάποιου βαθμού ατροφίας, δίδοντας τους δικούς της λόγους για αυτή την ύπαρξη, μεταξύ αυτών και της κερατομής με κυριότερο το γλαύκωμα, οφθαλμική υπερτονία, οπτική νευρίτιδα, ισχυμική οπτικοπάθεια, τοξικότητα από μεθανόλη και έλλειψη βιταμινών του συμπλέγματος Β. Σημειωτέον ότι, κανένας από τους παράγοντες τους οποίους ανέφερε συμπεριλάμβανε και την κρανιοεγκεφαλική κάκωση την οποία ο ενάγων υπέστη από το επίδικο ατύχημα. Παρατηρείται ότι κατά τη κύρια εξέταση της ουσιαστικά χρειάστηκε να καθοδηγηθεί έτσι ώστε να συμφωνήσει ως προς την επέμβαση της ακτινωτής κερατομής ως ένα από τους λόγους της κατάστασης του οπτικού νεύρου. Βεβαίως αυτό το οποίο επίσης παρατηρείται είναι ότι η απάντηση η οποία δόθηκε από τη μάρτυρα σε σχέση με την ακτινωτή κερατομή ουσιαστικά είναι η εξής. Πιθανώς, προσθέτοντας στη συνέχεια, ότι όλα είναι πιθανά. 85.Αναφέρθηκε με εμπεριστατωμένη λεπτομέρεια στο θέμα της συμπαθητικής οφθαλμίας και στις ενδείξεις ύπαρξης του, διευκρινίζοντας ότι δεν διαπίστωσε την ύπαρξη οποιωνδήποτε τέτοιων ενδείξεων κατά την εξέταση του ενάγοντα. Με αναφορά στο τεκμήριο 21, το οποίο κατατέθηκε από τη Δρ. Παπασταύρου, αν και δεν ήταν σαφής η απάντηση της ως προς το κατά πόσο θα φαινόταν εντός του τεκμηρίου 21 η φλεγμονή στην οποία αναφέρθηκε, εντούτοις απάντησε ότι είναι σπάνιο να συμβεί συμπαθητική οφθαλμία σε ένα τραυματία. Σε τέτοια περίπτωση εξήγησε ότι τα μέτρα τα οποία μπορούν να ληφθούν θα πρέπει να ληφθούν αρχικά μετά τον τραυματισμό με αφαίρεση του τραυματισμένου οφθαλμού. Αναφέρθηκε επίσης και στο ενδεχόμενο χορήγησης συστηματικής θεραπείας η οποία όπως έχει διαπιστώσει από τα ιατρικά πιστοποιητικά τα οποία τέθηκαν υπόψη της δεν έχει χορηγηθεί στον ενάγοντα. Πρόσθεσε δε ότι η συμπαθητική οφθαλμία συνήθως εκδηλώνεται μόλις τραυματιστεί κάποιος ενώ τα συγγράμματα αναφέρονται σε εξόρυξη εντός 4 εβδομάδων από τον τραυματισμό. Επίσης, ανέφερε ότι εάν θα εκδηλωθεί αυτό θα γίνει από την αρχή. 86.Αναφορικά με το θέμα της εξόρυξης του δεξιού οφθαλμού, τον οποίο χαρακτήρισε ως τυφλό εξήγησε ότι η δομή του έχει καταστραφεί με την ύπαρξη φθίσης (δηλαδή σμίκρυνσης του). Εισηγήθηκε δε τη συστηματική παρακολούθηση του ενάγοντα και αν αρχίσει κάτι τότε άμεσα να αφαιρεθεί, προσθέτοντας ότι αν αρχίσει κάτι αυτό εξελίσσεται πολύ γρήγορα με συνέπεια την τύφλωση του υγιές οφθαλμού λόγω της φλεγμονής που παρουσιάζει. Εντούτοις, ενέμεινε στην εφαρμογή της μη πρόληψης ουσιαστικά και της θεραπείας μόνο όταν και εφόσον παρουσιαστεί η φλεγμονή. Διαφορετικά, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, κάθε φορά που τραυματιζόταν ένα μάτι θα αφαιρείτο το άλλο προς αποφυγή συμπαθητικής οφθαλμίας. 87.Επί του προκειμένου θέματος, αξιολογείται ως πειστικότερη η μαρτυρία της Δρ. Παπαδοπούλου . 88.Υπενθυμίζω όμως ότι η Δρ. Παπαδοπούλου δέχθηκε, απερίφραστα, ότι για αισθητικούς λόγους θα σύστηνε την αφαίρεση του κακοφορμισμένου δεξιού οφθαλμού. 89.Δέχτηκε με βάση το τεκμήριο 21, το οποίο κατατέθηκε από τη Δρ. Παπασταύρου, ότι η περιφερειακή όραση του αριστερού οφθαλμού είναι σοβαρά μειωμένη και πρόσθεσε ότι ως αποτέλεσμα υπάρχει σωληνοειδής όραση, δηλαδή βλέπει το κέντρο ο ενάγων και έτσι καθίσταται επικίνδυνο να οδηγά και (αόριστα) να προβαίνει σε κάποιες άλλες εκδηλώσεις (ουσιαστικά, πράξεις) του. Η ίδια ως γιατρός δεν θα έδινε τη συγκατάθεση της στον ενάγοντα να οδηγά. 90.Δέχτηκε σε σχέση με την ατροφία του οπτικού νεύρου στον αριστερό οφθαλμό και τη διασύνδεση την οποία η Δρ. Παπασταύρου έκανε με τη κρανιοεγκεφαλική κάκωση, ότι αν το οπτικό νεύρο έχει τραυματιστεί και αυτό φαίνεται σε μαγνητική τομογραφία τότε θα μπορούσε η κρανιοεγκεφαλική κάκωση να είναι πιθανή αιτία της ατροφίας του οπτικού νεύρου. Εν τέλει όμως, δεν διαφοροποίησε την αρχικά εκφρασθείσα άποψη της επί του προκειμένου. 91.Αναφορικά με την αναγκαιότητα αφαίρεσης του δεξιού οφθαλμού εφόσον, έστω και με την προαναφερόμενη αξιολόγηση της σχετικής μαρτυρίας, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο ανάπτυξης συμπαθητικής οφθαλμίας και διατηρώντας υπόψη τις δραστικές συνέπειες του κινδύνου τύφλωσης του ενάγοντα και στον αριστερό οφθαλμό, αλλά επιπλέον και για αισθητικούς λόγους, βοηθώντας με αυτό τον τρόπο τον ενάγοντα και σε σχέση με τη ψυχολογική πτυχή της κατάστασης της υγείας του, διευκολύνοντας με αυτό τον τρόπο και την οποιαδήποτε κοινωνική του επαφή, κρίνω ότι θα πρέπει ο ενάγων να αποζημιωθεί ως μέρος των ειδικών του ζημιών με το κόστος της αναγκαίας επέμβασης. 92.Η Δρ. Παπασταύρου έχει δώσει ενδεικτικά ένα ποσό για αυτό το κόστος. Αναπτύχθηκε το επιχείρημα από την υπεράσπιση ότι εφόσον το κόστος αυτό δόθηκε σε σχέση με τα δεδομένα τα οποία ισχύουν στην Κύπρο και ο ενάγων αδυνατεί να ταξιδέψει, τότε αυτό δεν θα πρέπει να επιδικαστεί προς όφελος του. Θεωρώ ότι αυτό το επιχείρημα είναι αβάσιμο καθότι, σύμφωνα με τη μαρτυρία η οποία έχει δοθεί από τον Δρ. Μιχαήλ, με αναφορά μάλιστα στον κίνδυνο εκδήλωσης επιληπτικών κρίσεων, δεν αποκλείεται, με κατάλληλη ιατρική συνοδεία, η μετάβαση του ενάγοντα στη Κύπρο παρά και τους κινδύνους τους οποίους ο ίδιος θα αντιμετωπίσει. Εναπόκειται στον ίδιο στη συνέχεια κατά πόσο θα επιλέξει αυτή τη μετάβαση. Σημασία έχει να του δοθεί η συγκεκριμένη αποζημίωση ως επίσης παράλληλα και η επιλογή να την αξιοποιήσει κατάλληλα. ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΚΟΗΣ 93.Ως προς τον επηρεασμό της αίσθησης της ακοής του ενάγοντα κατατέθηκε το τεκμήριο 24 εκ συμφώνου δίχως ο συντάκτης αυτού να είχε καταθέσει προφορικά με επιφύλαξη από τους εναγόμενους του δικαιώματος αυτός να αντεξεταστεί. Το δικαίωμα αυτό δεν ασκήθηκε. Ως αποτέλεσμα το τεκμήριο 24 αποτελεί τη μοναδική μαρτυρία η οποία υπάρχει ενώπιον του Δικαστηρίου αναφορικά με αυτό το θέμα. 94.Αξίζει να σημειωθεί ότι το θέμα της βαρηκοΐας του ενάγοντα ως αποτέλεσμα του επίδικου ατυχήματος προέκυψε για πρώτη φορά μετά από τροποποίηση της έκθεσης απαίτησης. Η σχετική αίτηση καταχωρήθηκε περίπου 3 ½ χρόνια μετά από τη καταχώρηση της αγωγής και περίπου 2 χρόνια και 9 μήνες μετά από τη καταχώρηση της αρχικής έκθεσης απαίτησης. Καμία αναφορά δεν υπάρχει στην αρχική έκθεση απαίτησης σε επηρεασμό της ακοής του ενάγοντα. 95.Ούτε και παρόμοια αναφορά υπάρχει στην αρχική ιατρική γνωμάτευση (τεκμήριο 7) ημερομηνίας 21/3/2005 αν και ο συντάκτης αυτού με το επόμενο του ιατρικό πιστοποιητικό (τεκμήριο 9) κατόπιν εξέτασης στις 31/7/2009 αναφέρει ότι την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίας «.δυσχεραίνει το γεγονός της τυφλώσεως εκ του δεξιού οφθαλμού και της αμφοτεροπλεύρας νευροαισθητήριας βαρηκοΐας». 96.Ακόμη και μετά από τη τροποποίηση της έκθεσης απαίτησης ο ενάγων δεν έχει συμπεριλάβει στις λεπτομέρειες των σωματικών του βλαβών οποιαδήποτε αναφορά σε επηρεασμό της ακοής του. Εντούτοις, υπάρχει ξεχωριστή αναφορά στη παράγραφο 22 της τροποποιημένης έκθεσης απαίτησης. 97.Έχοντας ως βάση αυτά τα δεδομένα παράλληλα το Δικαστήριο δεν είναι δυνατό να αγνοήσει το δεδομένο ότι οι εναγόμενοι είχαν την ευχέρεια αντεξέτασης του συντάκτη του τεκμηρίου 24 δίχως όμως να ασκήσουν αυτό το δικαίωμα. Επιπλέον, σε σχέση με το ίδιο το περιεχόμενο του τεκμηρίου 24 σημαντική κρίνεται η αναφορά του συντάκτη αυτού ότι όπως ο ενάγων παραπονέθηκε σε αυτόν η πτώση της ακοής του προέκυψε μετά από το επίδικο ατύχημα. Η γνώμη του συντάκτη είναι ότι «πιθανόν» η νευροαισθητήρια βαρηκοΐα να προήλθε μετά από την κρανιοεγκεφαλική κάκωση. 98.Παρά και την έλλειψη βεβαιότητας η οποία ενυπάρχει σε αυτή την αναφορά, διατηρώντας υπόψη τα όσα αναφέρονται πιο πάνω και τα παράπονα τα οποία ο ενάγων εξέφρασε στους γιατρούς άλλων ειδικοτήτων οι οποίοι τον εξέτασαν και στη συνέχεια έδωσαν μαρτυρία, κρίνω ότι ο ενάγων έχει αποσείσει το εφαρμοζόμενο βάρος απόδειξης, επί του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, έτσι ώστε να γίνεται δεκτό από το Δικαστήριο όχι μόνο ότι αποδεικνύεται η πτώση της ακοής και στα δύο αυτιά με νευροαισθητήρια βαρηκοΐα (δηλαδή, 70% απώλεια στο δεξί αυτί και περίπου 50% έως 60% στο αριστερό) αλλά και ότι αυτή προκλήθηκε από το επίδικο ατύχημα. ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΝΤΑ 99.Προτάθηκε με τη μαρτυρία προς υποστήριξη της αξίωσης και μία γενική εικόνα ως προς τη ψυχολογική κατάσταση του ενάγοντα ως αποτέλεσμα των σωματικών βλαβών τις οποίες έχει υποστεί από το επίδικο ατύχημα.
Αυτό το οποίο διατηρείται σταθερά υπόψη του Δικαστηρίου είναι η εξής αδιαμφισβήτητη πτυχή σε σχέση με τις σωματικές βλάβες του ενάγοντα. Το γεγονός ότι υπέστη κρανιοεγκεφαλική κάκωση η οποία του προκάλεσε εγκεφαλική βλάβη. Θεωρώ ότι αποτελεί δικαστική γνώση (βλ. σχετικά Νεοκλέους ν. Γενικού Εισαγγελέως

(1993)1 Α. Α. Δ. 352) ως γεγονός πασίγνωστο σε βαθμό που να αποτελεί κοινή γνώση, ότι ο εγκέφαλος είναι το κέντρο της διανοητικής λειτουργίας ενός ατόμου.

Ανεξάρτητα και από αυτή την άποψη το Δικαστήριο δεν οδηγείται στα συμπεράσματα του έχοντας ως βάση αυτή την κοινή γνώση. Οι διαπιστώσεις του Δικαστηρίου έχουν ως πηγή τους την ιατρική μαρτυρία η οποία παρουσιάστηκε και με βάση την οποία διαπιστώνεται ως λογική συνέπεια, το εξής διττό συμπέρασμα. Οι θλάσεις στους μετωπιαίους λοβούς του εγκεφάλου του ενάγοντα επηρεάζουν την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου του και κατ΄ επέκταση, με βάση αυτή την επίδραση, επηρεάζεται η ψυχική του υγεία.
Το Δικαστήριο αποδίδει ιδιαίτερη σημασία επί αυτού του θέματος στη μαρτυρία του Δρ. Βερεσιέ, η συνοχή της οποίας, παρά και τη μακρά αντεξέταση την οποία υπέστη, υποστήριξε με επάρκεια τα συμπεράσματα του ως προς την ύπαρξη κατάθλιψης του ενάγοντα και τον τραυματικό τρόπο με τον οποίο βιώνει την κατάσταση της αναπηρίας στην οποία οδηγήθηκε από το επίδικο ατύχημα.
Ο μάρτυρας αυτός αναφέρθηκε με σαφήνεια και αναλυτική λεπτομέρεια στην εξέταση του ενάγοντα από τον ίδιο και στα όσα παρατήρησε ως αποτέλεσμα αυτής. Συμφώνησε δε ο μάρτυρας αυτός με το Δρ. Χριστοφόρου ότι η κατάθλιψη μπορεί να έχει είτε ανατομικά είτε ψυχολογικά αίτια. Όπως εξήγησε ο Δρ. Βερεσιέ οποιαδήποτε βλάβη στον εγκέφαλο αποτελεί οργανικό υπόβαθρο για την ανάπτυξη τόσο νευρολογικών όσο και ψυχολογικών προβλημάτων.
Στη περίπτωση του ενάγοντα το Δικαστήριο έχει αποκομίσει τη σταθερή εικόνα πως είναι η ανατομική βλάβη η οποία έχει οδηγήσει στη δημιουργία των ψυχολογικών προβλημάτων ως επίσης ότι στη συνέχεια αυτά, από την ίδια την ύπαρξη τους, επιδεινώνονται ανεξάρτητα και από το ανατομικό υπόβαθρο τους. Δηλαδή, παρά και το γεγονός ότι η αρχική αιτία αποδεικνύεται να είναι η ανατομική βλάβη στον εγκέφαλο, διαπιστώνεται ότι τα οποιαδήποτε ψυχολογικά προβλήματα έχουν προκληθεί από αυτή, αποτελούν και τη βάση για τη διατήρηση αλλά και μακροπρόθεσμη επιδείνωση τους.
Ουσιαστικά διαπιστώνεται ότι εφ΄ όρου ζωής θα υπάρχει μία αλληλεπίδραση μεταξύ της ανατομικής και ψυχολογικής πτυχής της κατάστασης της υγείας του ενάγοντα. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο Δρ. Βερεσιές έχοντας υπόψη τη κατάθλιψη με οργανικό υπόβαθρο και δη βλάβη μόνιμη στον εγκέφαλο η πρόβλεψη δεν μπορεί να είναι η ίδια καθότι με το πέρασμα του χρόνου τα πράγματα θα γίνονται χειρότερα διότι με την ενηλικίωση τα οργανικά προβλήματα θα επιδεινώνονται. Ακόμη και εάν ο ενάγων ακολουθήσει φαρμακευτική θεραπεία διότι, όπως εξήγησε σε σχέση με τη βλάβη στον εγκέφαλο και το όλο νευρικό σύστημα, οι ζημιές οι οποίες υπάρχουν στα νευρικά κύτταρα δεν αναπαράγονται όπως τα οστικά, δερματικά και του αίματος. Δηλαδή η συγκεκριμένη βλάβη της εγκεφαλομαλάκυνσης είναι μόνιμη.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά και ο Δρ. Χριστοφόρου, αν και αποδεχόμενος ότι η κατάθλιψη αποτελεί ψυχιατρική νόσο διαταραχής του συναισθήματος, αυτή σε βιοχημικό επίπεδο οφείλεται σε διαταραχή νευρομεταβιβαστών, προσθέτοντας ότι μπορεί να προκύψει, μεταξύ άλλων, και από κρανιοεγκεφαλική κάκωση. Επιπλέον, όταν εξηγούσε τι είναι η αγχώδης συνδρομή η οποία αναφερόταν στο πιστοποιητικό του, (τεκμήριο 9) την περιέγραψε επίσης ως ψυχιατρική νόσο η οποία μπορεί να έχει ή να μην έχει ανατομικό υπόστρωμα. Πρόσθεσε δε ότι παρουσιάζεται συχνά μετά από κρανιοεγκεφαλική κάκωση και ιδιαίτερα των μετωπιαίων λοβών. Πρόσθεσε επίσης και το εξής. Ότι η αγχώδης συνδρομή μπορεί να είναι μεμονωμένη ή να αποτελεί μέρος του συνδρόμου καταθλίψεως. Ενώ συγκεκριμένα στη περίπτωση του ενάγοντα, όταν ερωτήθηκε για τη γνώμη του εάν έχει ή δεν έχει ανατομικό υπόστρωμα, απάντησε πως θεωρούσε ότι έχει ανατομικό υπόστρωμα λόγω της βαριάς κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης. Διευκρινίζω βεβαίως ότι ο ίδιος ο Δρ. Χριστοφόρου ανέφερε ότι έλαβε υπόψη του το ιατρικό πιστοποιητικό του Δρ. Βερεσιέ στη διάγνωση των συμπτωμάτων[8] της κατάθλιψης και συγκεκριμενοποίησε ότι η κατάθλιψη τεκμηριώνεται από τον ψυχίατρο.
Αυτό το οποίο έχει σημασία είναι το εξής. Αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι ο ενάγων υπέστη κρανιοεγκεφαλική κάκωση, ενώ η εξήγηση η οποία δίδεται, ως προς το ότι πιθανή αιτία της κατάθλιψης είναι η κρανιοεγκεφαλική κάκωση, καθίσταται ιδιαίτερα πειστική εφόσον δεν έχουν παρουσιαστεί οποιαδήποτε άλλα στοιχεία με άλλη πιθανή αιτία όχι μόνο της κατάθλιψης αλλά και όλων των υπολοίπων ψυχολογικών προβλημάτων τα οποία ο ενάγων ισχυρίζεται ότι πλέον αντιμετωπίζει μετά και από το επίδικο ατύχημα. Όπως, παραδείγματος χάριν, αυτό της αϋπνίας. Ασφαλώς μία ορθή συνολική αντίληψη της σημερινής ψυχολογικής κατάστασης της υγείας του ενάγοντα καθίσταται εφικτή λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο τα μόνιμα κατάλοιπα της κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης αλλά αυτά σε συνδυασμό και με τις συνέπειες όλων των υπολοίπων τραυμάτων, ιδιαίτερα δε αυτό της τύφλωσης. Ακριβώς διότι είναι τις συνέπειες αυτών των σωματικών βλαβών τις οποίες σήμερα βιώνει ο ενάγων. ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ
Υπέστη ο ενάγων κατάγματα στον αυχένα εξαιτίας των οποίων όπως εξήγησε ο Δρ. Χριστοφόρου, εντός του τεκμηρίου 9, έχει μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης εκφυλιστικής δισκοπάθειας, συνδεσμοπάθειας στον αυχενικό σπόνδυλο από ότι ο γενικός πληθυσμός. Πρόσθεσε δε προφορικά ότι τα κατάγματα τα οποία υπέστη στη σπονδυλική στήλη προάγουν μία πρώιμη εκφύλιση των μεσοσπονδυλίων δίσκων, των αρθρώσεων και γενικά διαταράσσουν τη δυναμική της σπονδυλικής στήλης. Συνεπώς μπορεί ο ενάγων να εμφανίσει μεγαλύτερη πιθανότητα δισκοπάθειας και συνδεσμοπάθειας με τη μορφή επώδυνων συνδρομών είτε ριζίτικο είτε συμπιέσεως του νωτιαίου μυελού. Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΤΥΧΗ - ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΝΤΑ
Διατηρώντας υπόψη την αξιολόγηση της μαρτυρίας και τους όσους ισχυρισμούς του έχει πετύχει να αποδείξει ο ενάγων παρέχεται η δυνατότητα στο Δικαστήριο όπως καταλήξει στις εξής πραγματικές διαπιστώσεις ως προς τις σωματικές βλάβες τις οποίες όντως υπέστη ο ενάγων. 109.1.Πλήρης τύφλωση δεξιού οφθαλμού. 109.2.Σοβαρή κρανιοεγκεφαλική κάκωση. 109.3.Θλάση εγκεφάλου. 109.4.Μετωπικά κατάγματα αριστερού κόγχου. 109.5.Πολλαπλά κατάγματα σφηνοειδών οστών πνευμοεγκεφάλου. 109.6.Κάταγμα πυέλου. 109.7.Ρινορραγία και περικογχικές εκχυμώσεις και στις δύο πλευρές. 109.8.Κατάγματα αυχενικών σπονδύλων Α2, Α5 και Α
109.9.Κατάγματα τρίτης, έκτης και έβδομης πλευράς. 109.
Εκδορές και δεξιά κροταφομετωπιαία θλαστικά τραύματα. 109.
Πτώση της ακοής με νευροαισθητήρια βαρηκοΐα και στα δύο αυτιά με απώλεια 70% στο δεξιό αυτί και 50% έως 60% στο αριστερό. Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΤΥΧΗ - ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΩΝ ΣΩΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ
Επιπλέον, ως προς τις γενικότερες συνέπειες και επηρεασμό της ζωής του ενάγοντα υπό την έννοια του πόνου και ταλαιπωρίας την οποία υπέστη και των μακροπρόθεσμων συνεπειών των τραυμάτων του υπό τη μορφή απώλειας προσωπικής άνεσης και επηρεασμού της ποιότητας της ζωής του, διαπιστώνονται από το Δικαστήριο ως ευρήματα του τα ακόλουθα. 110.1.Αναμφίβολα το Δικαστήριο διατηρεί υπόψη του τους αρχικούς πόνους τους οποίους αυτός υπέστη όπως αυτό το δεδομένο είναι δυνατό να εξαχθεί από το είδος των τραυμάτων τα οποία υπέστη και όπως επιβεβαιώνεται και από τη φαρμακευτική καταστολή η οποία εφαρμόστηκε από το Γενικό Νοσοκομείο Πάφου έτσι ώστε να καταστέλλεται το επίπεδο της συνείδησης. 110.2.Ο ενάγων βρισκόταν σε κωματώδη κατάσταση με μηχανικό αερισμό διασωληνομένος και υπό φαρμακευτική καταστολή όταν εισήχθηκε εντός της μονάδας εντατικής θεραπείας του νευροχειρουργικού τμήματος του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας μεταξύ των ημερομηνιών 29/11/2004 και 1/12/2004 ενώ κατά την άφιξη του ήταν ενδοτραχειακά διασωληνομένος και τοποθετήθηκε σε μηχάνημα υποστήριξης αναπνοής από το οποίο απογαλακτίστηκε την 1/12/
Επίσης, τοποθετήθηκε σε αυτόν μετρητής ενδοκρανιακής πίεσης. Γενικά ο ενάγων χρειαζόταν μηχανική υποστήριξη. Εξήλθε δε του Νοσοκομείου στις 31/12/
Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση στο δεξιό του οφθαλμό με συρραφή της οριζόντιας διάσχισης του κερατοειδούς. 110.3.Διατηρείται υπόψη επίσης από το Δικαστήριο ότι οι θλάσεις στους μετωπιαίους λοβούς του ενάγοντα αποτελούν μείζον πλήγμα στην ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου, επηρεάζουν τη ψυχική υγεία του ενάγοντα, αποτελούν αιτία της διαταραχής του θυμικού με τη μορφή της κατάθλιψης, της διαταραχής του ύπνου, αϋπνίας, αγχώδης συνδρομής και επηρεάζουν τις κινήσεις των άνω και κάτω άκρων, την ομιλία, τις συζυγείς κινήσεις των οφθαλμών, την έναρξη πράξεων, ως επίσης γενικότερα τη προσωπικότητα και το συναίσθημα. 110.4.Επίσης, παρά και το συμπέρασμα του Δικαστηρίου ως προς την ανυπαρξία μετατραυματικής επιληψίας και ανεξάρτητα από την αυξημένη πιθανότητα αμέσως μετά την κρανιοεγκεφαλική κάκωση, εντούτοις δεν είναι δυνατό να αγνοηθεί εντελώς ως ένας υπαρκτός κίνδυνος, για περίοδο έως και 20 χρόνια, η πιθανότητα, σε ποσοστό 15%, μετά από σοβαρή κρανιοεγκεφαλική κάκωση με εστιακή νευρολογική σημειολογία, ο ενάγων να παρουσιάσει επιληπτικές κρίσεις. 110.5.Επιπλέον, σύμφωνα και με τη ψυχιατρική εξέταση του ενάγοντα ο ίδιος βιώνει με πολύ τραυματικό τρόπο την κατάσταση της αναπηρίας του, έχει κλειστεί στον εαυτό του, εκφράζει ιδέες αυτοκαταστροφής και μηδενισμού και παρά τη δυνατότητα χορήγησης αντιμελαγχολικής και αγχολυτικής θεραπεία υπάρχει παράλληλα η ανάγκη να συνεχίσει να βρίσκεται υπό νευρο-ψυχιατρική παρακολούθηση. 110.6.Διατηρούνται επίσης υπόψη τα όσα αναφέρονται πιο πάνω αναφορικά με τον επηρεασμό της σπονδυλικής στήλης του ενάγοντα. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΩΝ
Αναφορικά με τις γενικές αποζημιώσεις διατηρώ υπόψη μου σχετική νομολογία. Στην απόφαση Tziellas v. The Ship "Nadalena H"

(1982)1 C. L. R. 807, στις σελίδες 820 έως 821 αναφέρει σχετικά ο Πικής Δ. (όπως ήταν τότε), ότι θα πρέπει το Δικαστήριο να καταλήγει σε ένα ποσό το οποίο να είναι δίκαιο σε σχέση με την απώλεια του τραυματισθέντος διαδίκου αλλά να είναι παράλληλα και δίκαιο προς τον εναγόμενο υπό την έννοια ότι δεν θα πρέπει να επιβάλλει επί αυτού ένα κοινωνικά απαράδεκτο βάρος. 112. Αναφέρει σχετικά, επίσης ο Πικής Π., στη σελίδα 1061 της απόφασης Μιχαήλ ν. Φίλιου Γ. Συκοπετρίτη Λτδ.

(2000)1Β Α. Α. Δ. 1049, τα ακόλουθα,:- «Ο σκοπός των αποζημιώσεων είναι η αποκατάσταση του θύματος του αστικού αδικήματος στη θέση, στην οποία εύλογα θα μπορούσε να αναμένεται ότι θα ευρισκόταν, εάν δεν τραυματιζόταν. Αυτή είναι η βασική αρχή, η οποία διέπει τον καθορισμό των αποζημιώσεων στο δίκαιο των αστικών αδικημάτων υπό τον όρο πάντα ότι η ζημία, η οποία αποδίδεται, είναι εύλογη μεταξύ των διαδίκων.»

Ουσιαστικά στόχος του Δικαστηρίου σε αυτή την αγωγή είναι να καταλήξει σε μία δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. Αναμφίβολα σχετικοί και βασικοί παράγοντες είναι η φύση των τραυμάτων τα οποία υπέστη ο ενάγων ως επίσης και ο πόνος και ταλαιπωρία ο οποίος προκλήθηκε από αυτά τα τραύματα και οι γενικότερες συνέπειες αυτών των σωματικών βλαβών σε σχέση με την ποιότητα της ζωής του.
Ασφαλώς βοηθητική, αν και όχι δεσμευτική, καθοδήγηση αντλείται από αποζημιώσεις οι οποίες επιδικάστηκαν σε παρόμοιες περιπτώσεις όπως αυτές προκύπτουν από τη νομολογία μας.
Παραδείγματος χάριν, στην απόφαση της Πολιτικής Έφεσης Αρ. 9641, ημερομηνίας 25/5/1998, Χριστοδούλου ν. Περικλέους

(1998)1Β Α. Α. Δ. 1122, για την απώλεια ενός οφθαλμού επιδικάστηκε από το πρωτόδικο Δικαστήριο στις 8/2/1996 σε αγωγή η οποία καταχωρήθηκε το 1991 για ατύχημα το οποίο συνέβη στις αρχές του ίδιου έτους, ποσό £25.000,00 (το οποίο αντιστοιχεί σε €42.750,00). 116. Στην απόφαση των Πολιτικών Εφέσεων Αρ. 10500 και 10502, ημερομηνίας 18/7/2000, Τρύφωνος ν. Σωτηρίου

(2000)1Β Α. Α. Δ. 1305 σε αγωγές οι οποίες καταχωρήθηκαν το 1990 ο ενάγων, λόγω σοβαρού τραυματισμού του στο πρόσωπο, υπέστη πλήρη τύφλωση σε ένα μάτι και μόνο μερική ασθενή αντίληψη του φωτός στο άλλο μάτι. 116.1.Το πρωτόδικο Δικαστήριο επιδίκασε ποσό γενικών αποζημιώσεων ύψους £100.000,00 το οποίο το Ανώτατο Δικαστήριο αύξησε σε ποσό £150.000,00 (το οποίο αντιστοιχεί σε ποσό €256.500,00). 116.2.Παρατηρείται σχετικά από τον Χατζηχαμπή Δ. στη σελίδα 1312 της απόφασης ότι η «πλήρης τύφλωση ενός νεότατου ανθρώπου δεν μπορεί παρά να έχει τραγικές, σαρωτικές, και καταλυτικές συνέπειες σε κάθε πτυχή της ζωής του» και ότι δεν «.μπορεί να προσφέρουν βάση σύγκρισης οι υποθέσεις που αφορούν απώλεια ενός ματιού . αφού η διαφορά δεν είναι θέμα βαθμού αλλά ουσιαστικά μεταξύ όρασης και μη όρασης, εκτός για να καταδείξουν . ότι οι αποζημιώσεις για απώλεια και των δύο ματιών πρέπει να είναι πλειστάκις υψηλότερες εκείνων για απώλεια ενός ματιού». 116.3.Υπάρχει επίσης αναφορά στη σελίδα 1313 σε «.στέρηση της πιο σημαντικής από τις αισθήσεις η οποία και διέπει την όλη δημιουργικότητα, αξία και δυνατότητα ευτυχίας στη ζωή». Τονίζεται παράλληλα, στην ίδια σελίδα, ότι με την αύξηση του ποσού των γενικών αποζημιώσεων αποδίδεται η πρέπουσα σημασία όσο είναι δυνατό από απόψεως χρηματικής αποζημίωσης γι΄ αυτή τη στέρηση και ότι αυτό «.συνάδει με την αναγνώριση στη νομολογία της ανάγκης ουσιαστικής και όχι μόνο φραστικής αποκατάστασης, διά του πάντα ατελούς μέσου των χρημάτων, της ανεπανόρθωτα πληγείσας σωματικής ακεραιότητας ως ύψιστης αξίας στη ζωή όσο και στο νόμο . χωρίς να παραγνωρίζεται και η παράλληλη παράμετρος ότι οι αποζημιώσεις, αν και πάντοτε παραμένουν υποκατάστατο, πρέπει να έχουν κάποιο όριο που συναρτάται προς το σύνολο των οικονομικών δεδομένων του χώρου και του χρόνου.». 117. Στην απόφαση Παναγή ν. Θεοδώρου κ. ά.

(1992)1Β Α. Α. Δ. 1303, όπου η αγωγή καταχωρήθηκε το 1988 και η πρωτόδικη απόφαση δόθηκε το 1991, αναφέρεται ότι το πιο σημαντικό και συνάμα πιο τραγικό στοιχείο για τον εφεσείοντα ήταν η πλήρης απώλεια της όρασης του ενός οφθαλμού. Υπάρχει επίσης αναφορά στο κοσμητικό πρόβλημα που άφησε η καταστροφή του η οποία θα μπορούσε να βελτιωθεί αισθητά με επέμβαση για τοποθέτηση τεχνητού ματιού. Επιπλέον, αναφέρεται και το ενδεχόμενο εμφάνισης συμπαθητικής οφθαλμίας αν και αυτή ερμηνεύεται διαφορετικά[9]. Ο εφεσείων υπέστη επίσης απώλεια της όσφρησης και μείωση της ακοής του κατά 10%. Κατά την εισαγωγή του στο νοσοκομείο διαπιστώθηκε πως είχε πάθει ελαφρά εγκεφαλική διάσειση. Ο πρωτόδικος δικαστής έλαβε υπόψη του επίσης την πιθανότητα επηρεασμού των προοπτικών προαγωγής του εφεσείοντα (ο οποίος ήταν λοχαγός σε μοίρα καταδρομέων) προς προσαρμογή των γενικών αποζημιώσεων προς τα άνω και καθόρισε σφαιρικά τις γενικές αποζημιώσεις στο ποσό των £16.000,00. Το Ανώτατο Δικαστήριο, διατηρώντας υπόψη τις σωματικές βλάβες του εφεσείοντος και τα δυσμενή των επακόλουθα για ένα τόσο νέο άνθρωπο[10] θεώρησε εντελώς ανεπαρκές το ποσό το οποίο επιδικάστηκε για να τον αποζημιώσει στο μέτρο του νομικά εφικτού για το ότι έπαθε και το αύξησε σε ποσό £30.000,00 (το οποίο αντιστοιχεί σε €51.258,00). 118. Στην απόφαση Αλεξάνδρου ν. Λεβέντη κ. ά.

(1996)1Α Α. Α. Δ. 420, ανεξάρτητα και από το δεδομένο ότι αυτή αφορούσε ανήλικο, αφού κρίθηκε ως έκδηλα ανεπαρκές το ποσό των γενικών αποζημιώσεων[11], μετά και από γενική αναφορά ως προς το ότι οι αποζημιώσεις είναι το μέσο για την αποτίμηση του ανθρώπινου πόνου και για την αντιμετώπιση των λειτουργικών δυσχερειών που επιφέρουν σωματικές βλάβες, αναφέρονται σχετικά στις σελίδες 429 έως 430, από τον Πική Π., σε σχέση με τα τραύματα τα οποία υπέστη ο εφεσείων τα εξής. Ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση ο πόνος ήταν πολύς και το τραύμα μεγάλο, σε τέτοιο βαθμό έτσι ώστε αυτό να είχε μεταβάλει την προσωπικότητα του εφεσείοντα και να μειώσει ουσιωδώς τις νοητικές του δυνατότητες. Προσθέτοντας ότι ενώ ο εφεσείων θα μπορούσε να προσβλέπει στο μέλλον ενός υγιούς πνευματικά ατόμου με όλα τα παρεπόμενα στη λειτουργία του στον ιδιωτικό και κοινωνικό του χώρο, η μετατραυματική του κατάσταση θα υποβίβαζε και περιόριζε τις δυνατότητες του σε όλα τα πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας και επιδιώξεων σε όλα τα στάδια της ζωής του.

Αναφορικά με τον ίδιο τον καθορισμό των γενικών αποζημιώσεων διευκρινίζω ότι αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στη κυριότερη και μόνιμη σωματική βλάβη την οποία ο ενάγων υπέστη ως προς την απώλεια της όρασης του από τον δεξιό του οφθαλμό, διατηρώντας βεβαίως υπόψη και τη σοβαρή μείωση της περιφερειακής του όρασης στον αριστερό του οφθαλμό, δίχως παράλληλα να αγνοούνται και οι υπόλοιπες σωματικές βλάβες τις οποίες ο ίδιος υπέστη ως αποτέλεσμα του επίδικου ατυχήματος. Όπως, παραδείγματος χάριν, και ο επηρεασμός άλλης αίσθησης του, δηλαδή η πτώση της ακοής του.
Ενώ αναμφίβολα ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται από το Δικαστήριο και στην ανεπανόρθωτη εγκεφαλική βλάβη την οποία υπέστη ο ενάγων και τον επηρεασμό της ψυχικής του υγείας και γενικότερα της επίδρασης στη ψυχολογική του κατάσταση για το υπόλοιπο της ζωής του. Η γενική εικόνα η οποία εν τέλει σχηματίζεται αναφορικά με τον ενάγοντα είναι αυτή της κοινωνικής του απομόνωσης και απώλειας προοπτικής για ίση ή επάξια εκπλήρωση του ως άτομο σε οποιοδήποτε τομέα της ζωής του είτε αυτός είναι επαγγελματικός είτε προσωπικός. Διευκρινίζω σε σχέση με αυτή τη γενική αναφορά ότι το Δικαστήριο δεν αποφαίνεται ως προς την οποιαδήποτε επαγγελματική προοπτική ή εισοδηματική ικανότητα του ενάγοντα θέματα αναφορικά με τα οποία διατυπώνεται πιο κάτω, ενόψει απουσίας σχετικής μαρτυρίας, αδυναμία κατάληξης σε οποιοδήποτε βάσιμο ή αξιοποιήσιμο εύρημα.
Ενώ διατηρώντας υπόψη όλους τους υπόλοιπους σχετικούς παράγοντες όπως αυτοί προκύπτουν από τις διαπιστώσεις του Δικαστηρίου αναφορικά με την πραγματική πτυχή της αγωγής, όπως τον πόνο και ταλαιπωρία την οποία υπέστη ο ενάγων και τις μόνιμες συνέπειες των σωματικών βλαβών του υπό την έννοια της απώλειας της προσωπικής του άνεσης και γενικότερα τον επηρεασμό της καθημερινής του διαβίωσης τόσο επί σωματικού όσο και ψυχολογικού επιπέδου καθορίζω το ποσό των γενικών αποζημιώσεων στο ποσό των €250.000,
ΑΠΩΛΕΙΑ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΑΠΟΛΑΒΩΝ
Διεκδικεί με την αξίωση του ο ενάγων την επιδίκαση ποσού ως απώλεια απολαβών από την εργασία του ως οικοδόμος σύμφωνα με τον εκάστοτε εβδομαδιαίο μισθό όπως καθορίζεται από την Ομοσπονδία Οικοδόμων Σ.Ε.Κ. (τεκμήριο 25) από 29/11/2004 μέχρι 30/6/
Επί αυτού του σημείου υπενθυμίζω ότι δηλώθηκε ως παραδεκτό γεγονός ότι η αίτηση την οποία ο ενάγων υπέβαλε για πολιτικό άσυλο (τεκμήριο 28) απορρίφθηκε από την αρμοδία αρχή. Έχει επίσης παρουσιαστεί μαρτυρία (τεκμήριο 29 και 30) ότι η εργοδότηση του ενάγοντα κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν παράνομη ενώ σε μεταγενέστερη ημερομηνία δηλώθηκε ως παραδεκτό γεγονός ότι ο ενάγων ουδέποτε εξασφάλισε οποιαδήποτε άδεια εργασίας από τις αρμόδιες αρχές.
Αναφορικά γενικότερα με τις συνθήκες υπό τις οποίες ο ενάγων κατέληξε να εργάζεται κατά την επίδικη ημερομηνία παραπέμπω σχετικά στη μαρτυρία του Μ. Ε. 1 ενώ αξιοσημείωτο είναι το περιεχόμενο του τεκμηρίου 5, δηλαδή της γραπτής κατάθεσης του εναγομένου
Σύμφωνα με αυτή ο ενάγων ισχυρίστηκε ότι εργαζόταν ως «μάστορας» στη Ρωσία, όπως όμως διαπίστωσε στο εργοτάξιο ο εναγόμενος 2 στις 27/11/2004, τόσο ο ενάγων όσο και το άλλο άτομο το οποίο για πρώτη φορά έβλεπε να εργάζονται, χρειάζονταν να μάθουν αρκετά για τις οικοδομικές εργασίες και έτσι για κάποιο χρονικό διάστημα θα εργάζονταν ως εργάτες οικοδομών. Ανέφερε βεβαίως ότι ο ενάγων φαινόταν να είχε κάποια εμπειρία αλλά αυτό δεν διαφοροποίησε σε τελικό αποτέλεσμα την όλη αξιολόγηση της ικανότητας του. Βεβαίως κατά την επόμενη εργάσιμη ημέρα στις 29/11/2004 επισυνέβη το επίδικο ατύχημα.
Διατηρώντας υπόψη ότι ο ενάγων δεν κατέθεσε, αυτή ουσιαστικά στο σύνολο της είναι η μαρτυρία η οποία παρουσιάστηκε ως προς την εισοδηματική ικανότητα του. Υπενθυμίζω, όπως τονίστηκε και στην επιχειρηματολογία των ευπαίδευτων συνηγόρων των εναγομένων, πρώτο, ότι ο ενάγων δεν μπορούσε να εργαστεί νόμιμα στην Κύπρο ενώ δεύτερο, δεν έχει παρουσιαστεί μαρτυρία αναφορικά είτε με το είδος εργασίας το οποίο ο ενάγων ασκούσε στη Ρωσία είτε με την απώλεια του εισοδήματος το οποίο θα μπορούσε να κερδίσει από αυτή την εργασία.
Συμφωνώ με τη γενικότερη θέση της υπεράσπισης σε συνδυασμό πρώτο, με το δεδομένο ότι ο ενάγων δεν μπορούσε αλλά και δεν μπορεί να εργαστεί νόμιμα στην Κύπρο και δεύτερο, το γεγονός ότι η μαρτυρία εξαντλείται ουσιαστικά στην απώλεια εισοδηματικής ικανότητας του στην Κύπρο και όχι στη Ρωσία, ότι ως συνέπεια δεν παρέχεται η αναγκαία βάση επί της οποίας το Δικαστήριο να είναι σε θέση να καθορίσει την οποιαδήποτε απώλεια απολαβών ως μέρος των ειδικών ζημιών οι οποίες θα μπορούσαν να επιδικαστούν προς όφελος του ενάγοντα. Επίσης δεν αποδέχομαι ως νομικά ορθή τη θέση ότι υπό αυτές τις περιστάσεις το Δικαστήριο θα πρέπει να επιδικάσει ένα κατ΄ αποκοπή ποσό ως μέρος των γενικών αποζημιώσεων έτσι ώστε να καλυφθεί με αυτό τον τρόπο το μέρος της αξίωσης του ενάγοντα σε σχέση είτε με απώλεια είτε με μείωση της εισοδηματικής ικανότητας του ενάγοντα. Συνεπώς, κρίνω ότι αυτό το μέρος της αξίωσης του ενάγοντα δεν μπορεί να γίνει δεκτό. ΟΙ ΕΙΔΙΚΕΣ ΖΗΜΙΕΣ
Επίσης διατηρώντας υπόψη την αξιολόγηση της μαρτυρίας και τους όσους ισχυρισμούς του έχει πετύχει να αποδείξει ο ενάγων παρέχεται η δυνατότητα στο Δικαστήριο όπως καταλήξει στις εξής πραγματικές διαπιστώσεις ως προς τις ειδικές ζημιές τις οποίες όντως υπέστη και για τις οποίες κρίνεται ότι δικαιούται την επιδίκαση αποζημιώσεων.
Απλοποιώντας το όλο θέμα διευκρινίζω ότι όπως έχει καταγράψει ο ενάγων στις υποπαραγράφους (α) έως και (ιβ) της παραγράφου 25 της έκθεσης απαίτησης τις ειδικές ζημιές την επιδίκαση των οποίων αξιώνει κρίνεται ότι δικαιούται όπως επιδικαστούν όλες εξ αυτών με εξαίρεση τις ειδικές ζημιές οι οποίες καταγράφονται στις υποπαραγράφους (β), (γ), (ζ), (θ), (ια) και (ιβ) καθότι δεν έχει παρουσιαστεί σχετική μαρτυρία προς απόδειξη αυτών των ειδικών ζημιών[12]. Διευκρινίζω σε σχέση με την υποπαράγραφο (δ) ότι η μαρτυρία η οποία έχει δοθεί γι΄ αυτό το ποσό σε ευρώ διαφέρει από το ψηλότερο ποσό των £8.000,00 (δηλαδή, €13.680,00) το οποίο καταγράφεται (υπενθυμίζεται σχετικά ότι η Δρ. Παπασταύρου ανέφερε ένα κατά προσέγγιση ποσό ύψους περίπου €7.000,00). Επιπλέον, παρατηρείται σε σχέση με την υποπαράγραφο (στ) ότι το ποσό το οποίο αναφέρεται προφανώς αποτελεί λανθασμένη πρόσθεση των ποσών τα οποία αναφέρονται στο τεκμήριο 20 (λανθασμένα μειωμένη δηλαδή κατά €100,00). Επιπλέον, διευκρινίζεται ότι όπου τα ποσά αναφέρονται σε Κυπριακές λίρες το Δικαστήριο έχει προβεί από μόνο του στην ανάλογη μετατροπή σε ευρώ με στρογγυλοποίηση σε κάθε περίπτωση στον πλησιέστερο αριθμό. Το συνολικό ποσό των ειδικών ζημιών οι οποίες κρίνεται ορθό όπως επιδικαστούν προς όφελος του ενάγοντα είναι €8.690,
Επίσης, έχει παρουσιαστεί μαρτυρία αναφορικά με τα έξοδα του Ινστιτούτου Ιατρικής Αποκατάστασης όπου εργαζόταν η Δρ. Μπεζούκλοβα συνολικού ύψους €1.720,00 σε σχέση με το οποίο όπως κρίνεται παρέχεται η ευχέρεια προς το Δικαστήριο όπως επίσης επιδικαστεί ως μέρος των ειδικών ζημιών. Συνολικά δηλαδή το ποσό των επιδικαζόμενων ειδικών αποζημιώσεων καθορίζεται στο ποσό των €10.410,
Διευκρινίζεται απλά αναφορικά με το ποσό των €1.720,00 ότι προκύπτει η αναγκαιότητα τροποποίησης της έκθεσης απαίτησης προτού αυτό το συγκεκριμένο μέρος των ειδικών ζημιών να είναι δυνατό να ανακτηθεί από τον ενάγοντα ως μέρος των επιδικαζόμενων αποζημιώσεων.
Υπενθυμίζω ότι η δυνατότητα αυτή έχει καθιερωθεί νομολογιακά. Αναφέρονται σχετικές αυθεντίες στο τέλος του ακόλουθου αποσπάσματος όπου αναφέρει σχετικά ο Κωνσταντινίδης Δ. τα εξής στη σελίδα 1030 της απόφασης Fysco v. Γεωργίου

(1991)1 Α. Α. Δ. 1014,:- «Στις περιπτώσεις που από την ημερομηνία καταχώρισης της έκθεσης απαιτήσεως μέχρι την ημέρα της δίκης αποκρυσταλλώνεται ζημία ή απώλεια επιδεκτική αριθμητικού υπολογισμού, αναμένεται πως θα γίνεται κατάλληλη τροποποίηση της έκθεσης απαιτήσεως ώστε, κατά την ακρόαση, οι γραπτές προτάσεις να αντικατοπτρίζουν τα επίδικα θέματα στο σύνολο τους και η απαίτηση να είναι ολοκληρωμένη. Δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο, όμως, να οδηγείται η υπόθεση σε ακρόαση χωρίς τη μεσολάβηση τέτοιας τροποποίησης. Το ίδιο συνηθισμένο είναι να αφήνεται να εισαχθεί, χωρίς ένσταση, μαρτυρία σε σχέση με τέτοια ζημιά που αναφέρεται σε χρόνο που δεν καλύπτεται από την έκθεση απαιτήσεως. Κάτω από τέτοιες συνθήκες, προκειμένου να απονέμεται ουσιαστική δικαιοσύνη, η νομολογία έχει αναγνωρίσει την ύπαρξη ευχέρειας για επιδίκαση ειδικών αποζημιώσεων και σε σχέση με την ακάλυπτη από την έκθεση απαιτήσεως περίοδο νοουμένου βέβαια ότι η μαρτυρία είναι αξιόπιστη και υπό τον όρο ότι η έκθεση απαιτήσεως θα τροποποιηθεί ανάλογα ώστε να μην υπάρχει χάσμα μεταξύ της και της απόφασης.» 132. Σχετικό επίσης είναι και το σκεπτικό το οποίο αναφέρεται σχετικά στη σελίδα 1061 όπου αναφέρει σχετικά ο Πικής Π. Μιχαήλ ν. Φίλιου Γ. Συκοπετρίτη Λτδ.

(2000)1Β Α. Α. Δ. 1049, τα ακόλουθα,:- «Ανεξάρτητα από τη δυνατότητα εναρμόνισης της δικογραφίας με τα δεδομένα της μαρτυρίας και της απόφασης ως προς την απόδοση αποζημιώσεων υπό μορφή ειδικής ζημιάς, η ανάκτηση της ζημιάς, την οποία υφίσταται ο ενάγων, ως αποτέλεσμα του αστικού αδικήματος στο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ του δυστυχήματος και της δίκης, δύναται να διεκδικηθεί ως αποζημίωση. Είναι λόγοι δικονομικής τάξης και όχι οποιαδήποτε αρχή δικαίου, που επιβάλλει την εξειδίκευση ζημίας η οποία είναι μετρήσιμη. Το κριτήριο για την ανάκτηση ζημιάς είναι το ίδιο σ΄ όλες τις περιπτώσεις η απόρροια της από τη ζημιογόνο πράξη. .. Η απόδοση στον ενάγοντα αποζημίωσης, ίσης προς τη ζημία την οποία αποδεδειγμένα υπέστη από τη βλάβη που στοιχειοθετείται στην απαίτηση του, αποτελεί το μέτρο της αποκατάστασης του. Εφόσον αποκρυσταλλώνεται η ζημία σε συγκεκριμένο τομέα, αποτελεί τη δίκαια αποζημίωση κάτω από εκείνο το κεφάλαιο αποζημιώσεων. Η παράλειψη διεκδίκησης συγκεκριμένης ζημίας, ως ειδικής ζημίας, δεν αποτελεί κώλυμα στην επιδίκαση της αριθμητικά αποτιμούμενης ζημίας. Το εγχείρημα τροποποίησης της έκθεσης απαιτήσεως ενέχει τυπικό χαρακτήρα.»

Συνεπώς, προς εναρμόνιση της δικογραφίας αναφορικά με το προαναφερόμενο μέρος των ειδικών ζημιών, ο ενάγων θα πρέπει να καταχωρήσει τροποποιημένη έκθεση απαίτησης μετά από την έκδοση αυτής της απόφασης. ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΤΟΚΟΥ
Αναφορικά με τη νομική πτυχή επί του θέματος του τόκου επί των επιδικαζόμενων ποσών σε μία δικαστική απόφαση σε σχέση με αστικό αδίκημα διατηρώ υπόψη μου τα ακόλουθα.
Σύμφωνα με το άρθρο 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου (Κεφ. 149 όπως αυτό τροποποιήθηκε), στο βαθμό στον οποίο αυτό κρίνεται σχετικό με τα περιστατικά αυτής της αγωγής, σε «.οποιαδήποτε ενώπιον οποιουδήποτε δικαστηρίου διαδικασία για την είσπραξη αποζημιώσεων για σωματική βλάβη . συνεπεία αστικού αδικήματος το Δικαστήριο επιδικάζει, εκτός αν είναι ικανοποιημένο ότι συντρέχουν ειδικοί περί του αντιθέτου λόγοι, ετήσιο τόκο ύψους ίσου με το ύψος του τόκου που καθορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις των εδαφίων

(2),

(3)και

(4)του άρθρου 33 του περί Δικαστηρίων Νόμου, αναφορικά με ολόκληρο ή μέρος του ποσού των αποζημιώσεων που έχουν επιδικαστεί, για ολόκληρη ή για μέρος της περιόδου μεταξύ της ημερομηνίας κατά την οποία γεννήθηκε το αγώγιμο δικαίωμα και της ημερομηνίας καταχώρησης της αγωγής» (οι υπογραμμίσεις είναι δικές μου).

Επίσης, όπως προνοείται με την επιφύλαξη του άρθρου 58, σε σχέση με αυτή την αγωγή, το επιτόκιο ανέρχεται σε 8% από την έναρξη της ισχύος του περί Αστικών Αδικημάτων (Τροποποιιητικού) Νόμου του 1996 μέχρι την ημερομηνία έναρξης της ισχύος του περί Αστικών Αδικημάτων (Τροποποιιητικού) Νόμου του 2008 και από την ημερομηνία αυτή μέχρι την τελική αποπληρωμή του ποσού της απόφασης το επιτόκιο καθορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 58Α.
Σύμφωνα με το εδάφιο

(2)του άρθρου 33 του περί Δικαστηρίων Νόμου ((Ν. 14/60όπως αυτός τροποποιήθηκε) κάθε απόφαση «.περιλαμβανομένου του μέρους αυτής το οποίον αφορά εις τα δικηγορικά έξοδα, εκτός εάν άλλη πρόβλεψις εγένετο εν τη αποφάσει δυνάμει του εδαφίου

(1), θα φέρει . τόκο προς 5.5% ετησίως από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής ή εν σχέσει με εκκρεμούσες αγωγές, από την ημερομηνία έναρξης της ισχύος του περί Δικαστηρίων (Τροποποιητικού) (Αρ. 2) Νόμου του 2008, μέχρι τελικής αποπληρωμής, του χρέους». 138. Υπάρχει σχετική επιφύλαξη στο εδάφιο

(2)του άρθρου 33 σύμφωνα με την οποία το Δικαστήριο δύναται, όταν συντρέχουν λόγοι, να επιδικάσει τόκο σε ολόκληρο το επιδικαζόμενο με την απόφαση ποσό, για μέρος μόνο της περιόδου μεταξύ της ημερομηνίας καταχώρησης της αγωγής και της ημερομηνίας έκδοσης της απόφασης ή σε μέρος μόνο του επιδικαζόμενου με την απόφαση ποσού, για ολόκληρη ή μέρος μόνο της περιόδου μεταξύ της ημερομηνίας καταχώρησης της αγωγής και της ημερομηνίας έκδοσης της απόφασης. Υπενθυμίζω απλά ότι μέχρι την τροποποίηση του 2008 το προβλεπόμενο επιτόκιο ήταν 8%. 139. Αναφέρεται επίσης σχετικά με το θέμα του τόκου στη σελίδα 496 της απόφασης Φοινικαρίδης κ. ά. ν. Γεωργίου κ. ά.

(1991)1 Α. Α. Δ. 475, ότι ως προς το θέμα του τόκου είναι δυνατό να διαδραματίσει ρόλο ο τρόπος με τον οποίο προωθήθηκε η αγωγή προς εκδίκαση. Παραδείγματος χάριν, όπως σημειώνεται σχετικά, σε περιπτώσεις όπου παρατηρείται αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της αγωγής θα ήταν λανθασμένο να επιδικάζεται τόκος χωρίς να ληφθεί υπόψη η καθυστέρηση αυτή. Προσθέτοντας ότι για όσο χρόνο διαρκεί η αδικαιολόγητη καθυστέρηση ο ενάγων στερείται τα χρήματα στα οποία δικαιούται από δικό του σφάλμα.

Έχοντας παραθέσει σχετικές αναφορές στη νομική πτυχή του θέματος του τόκου το Δικαστήριο θα προχωρήσει σε αναφορά στα σχετικά δεδομένα αναφορικά με το θέμα του τόκου επί των επιδικαζόμενων ποσών των αποζημιώσεων σε αυτή την αγωγή.
Ασφαλώς το πρώτο και βασικό χρονικό δεδομένο είναι η ημερομηνία του επίδικου ατυχήματος, δηλαδή η ημερομηνία 29/11/
Η ημερομηνία αυτή αποτελεί αφετηρία για όλες τις υπόλοιπες σχετικές ημερομηνίες. Ενώ οι υπόλοιπες ημερομηνίες καθορίζουν σε συνδυασμό μεταξύ τους ανάλογες χρονικές περιόδους η καθεμία εκ των οποίων έχει τη δική της σημασία σε σχέση με το θέμα υπό εξέταση. Έχει σημασία επίσης το χρονικό σημείο κατά το οποίο θα ήταν δυνατό να κριθεί ότι η κατάσταση της υγείας του ενάγοντα είχε πλέον σταθεροποιηθεί επαρκώς έτσι ώστε να του προσφερόταν η δυνατότητα ή ουσιαστικά η ευχέρεια καταχώρησης αυτής της αγωγής. Ασφαλώς θα μπορούσε ο ενάγων να καταχωρούσε την αγωγή του με τη πρώτη ευκαιρία μετά από το επίδικο ατύχημα και στη συνέχεια να καθυστερούσε στη καταχώρηση της έκθεσης απαίτησης του μέχρι και τη σχετική σταθεροποίηση της κατάστασης της υγείας του.
Σύμφωνα με τα δεδομένα τα οποία προκύπτουν βάσει της αξιολόγησης της μαρτυρίας θεωρώ ότι η κατάσταση της υγείας του ενάγοντα είχε σταθεροποιηθεί επαρκώς με σαφείς πλέον ενδείξεις ως προς τη μελλοντική πορεία της εξέλιξης αυτής της κατάστασης έτσι ώστε να μπορούσε να είχε καταχωρήσει είτε αγωγή είτε την έκθεση απαίτησης σε αγωγή την οποία θα είχε ήδη καταχωρήσει εντός χρονικής περιόδου 6 μηνών από την ημερομηνία του επίδικου ατυχήματος.
Η αγωγή του ενάγοντα καταχωρήθηκε στις 27/11/2006, δηλαδή σχεδόν ακριβώς 2 χρόνια μετά από την ημερομηνία του επίδικου ατυχήματος, ενώ η έκθεση απαίτησης καταχωρήθηκε περίπου 10 μήνες αργότερα στις 20/9/
Κρίνω ότι η καθυστέρηση τόσο στη καταχώρηση της αγωγής όσο και της έκθεσης απαίτησης δεν δικαιολογείται.
Υπενθυμίζω απλά ότι το μοναδικό τεκμήριο το οποίο παρουσιάστηκε αναφορικά με την κατάσταση της υγείας του ενάγοντα το οποίο φέρει ημερομηνία προ της καταχώρησης της έκθεσης απαίτησης είναι το τεκμήριο 7 το οποίο εκδόθηκε εν πάση περιπτώσει στις 21/3/
Ενώ όλη η υπόλοιπη ιατρική μαρτυρία η οποία παρουσιάστηκε ουσιαστικά προέκυψε μετά από την επίσκεψη του ενάγοντα στην Κύπρο το
Ως προς την οποιαδήποτε καθυστέρηση στην επίδοση της αγωγής προς τους εναγόμενους 2 και 3 θεωρώ ότι αυτή δεν θα πρέπει να προσμετρήσει εις βάρος του ενάγοντα. Ο ενάγων εν πάση περιπτώσει προώθησε την αγωγή του εναντίον της εναγομένης 1 μέχρι και την επίδοση του κλητηρίου εντάλματος στους εναγομένους 2 και
Ούτε και αποδέχομαι ως βάσιμο το επιχείρημα ότι η τροποποίηση της έκθεσης απαίτησης θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ως καθυστέρηση σε σχέση με το θέμα του τόκου με αποτέλεσμα η ημερομηνία αυτής να λαμβάνεται υπόψη ως η αφετηρία υπολογισμού του τόκου.
Με αυτά τα δεδομένα υπόψη μου κρίνω ότι δεν θα ήταν ορθό και δίκαιο, όπως επιδικαστεί τόκος σε ολόκληρο το ποσό των αποζημιώσεων για ολόκληρη τη περίοδο μεταξύ της ημερομηνίας γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος, δηλαδή της ημερομηνίας του επίδικου ατυχήματος και της ημερομηνίας καταχώρησης της αγωγής.
Βάσει των ίδιων δεδομένων εκτιμώ ότι θα πρέπει να αφαιρεθεί μία περίοδος τουλάχιστον 2 ετών ως η περίοδος η οποία καλύτερα αντικατοπτρίζει στο σύνολο της την καθυστέρηση η οποία παρατηρείται είτε στη καταχώρηση της αγωγής είτε στη καταχώρηση της έκθεσης απαίτησης. Δηλαδή αυτό το οποίο κρίνεται είναι ότι ο τόκος που θα επιδικαστεί θα υπολογίζεται έχοντας ως αφετηρία όχι την ημερομηνία του επίδικου ατυχήματος αλλά τις 29/11/
Τέλος, αναφορικά με το ύψος του επιδικαζόμενου τόκου επί του ποσού αυτής της απόφασης μέχρι και μετά από τις 15/10/2008, ασφαλώς διατηρώ υπόψη μου τα όσα προνοούνται σχετικά από το άρθρο 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου όπως αυτό τροποποιήθηκε με τον περί Αστικών Αδικημάτων (Τροποποιητικός) Νόμος του 2008 (Ν. 82 (Ι) του 2008) ως επίσης και το άρθρο 33 του περί Δικαστηρίων Νόμου όπως αυτό τροποποιήθηκε με τον περί Δικαστηρίων (Τροποποιητικός) (Αρ. 2) Νόμος του 2008 (Ν. 81 (Ι) του 2008). ΤΟΚΟΣ ΓΙΑ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ
Αναφορικά με την επιδίκαση τόκου επί των ειδικών αποζημιώσεων διατηρώ υπόψη μου σχετική νομολογία (βλ. σχετικά τη σελίδα 495 της απόφασης Φοινικαρίδης κ. ά. ν. Γεωργίου κ. ά.) και κρίνω ως δίκαιη την επιδίκαση τόκου πάνω στο συνολικό ποσό των ειδικών αποζημιώσεων από τις 29/11/2006 μειωμένο όμως κατά το ήμισυ έτσι ώστε να αντισταθμιστεί το γεγονός ότι δεν προκύπτει όλη η ζημιά από την αρχή, δηλαδή από την ημερομηνία γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος (βλ. επίσης σχετικά τη σελίδα 1856 της απόφασης Στεφανή ν. Λαμπή

(1999)1Γ Α. Α. Δ. 1847). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Ως προς την απόφαση η οποία θα εκδοθεί υπενθυμίζω ότι σύμφωνα με την από κοινού δήλωση των διαδίκων στις 17/5/2011 ο ενάγων αποδέχτηκε ποσοστό ευθύνης 30%, η εναγόμενη 1 40% ενώ οι εναγόμενοι 2 και 3 αλληλέγγυα 30% με τη διευκρίνιση ότι η ευθύνη της εναγομένης 1 είναι ξεχωριστή από αυτή των εναγομένων 2 και 3 και όχι αλληλέγγυα ενώ το ίδιο ισχύει σε σχέση με τη δική τους ευθύνη σε σχέση με αυτή της εναγομένης
Συνεπώς εκδίδεται απόφαση υπέρ του ενάγοντα εις βάρος της εναγομένης 1 (ξεχωριστά δηλαδή) για το ποσό (δηλαδή, ποσοστό 40% του ποσού της απόφασης) των €100.000,00 ως γενικές αποζημιώσεις και το ποσό των €4.164,00 ως ειδικές αποζημιώσεις και εις βάρος των εναγομένων 2 και 3 αλληλέγγυα και ξεχωριστά (δηλαδή, για ποσοστό 30% του ποσού της απόφασης) το ποσό των €75.000,00 ως γενικές αποζημιώσεις και το ποσό των €3.123,00 ως ειδικές αποζημιώσεις.
Το ποσό των γενικών αποζημιώσεων θα φέρει τόκο 8% ετησίως από τις 29/11/2006 μέχρι και τις 14/10/2008 ενώ από τις 15/10/2008 θα φέρει τόκο 5.5% ετησίως μέχρι εξόφλησης. Ενώ το ήμισυ του ποσού των ειδικών αποζημιώσεων στην κάθε περίπτωση (δηλαδή, ποσού €2.082,00 για την εναγόμενη 1 και ποσού €1.561,50 για τους εναγόμενους 2 και 3) θα φέρει τόκο 8% ετησίως από τις 29/11/2006 μέχρι και τις 14/10/2008 ενώ από τις 15/10/2008 θα φέρει τόκο 5.5% ετησίως μέχρι εξόφλησης. ΤΑ ΕΞΟΔΑ
Διατηρώντας υπόψη τόσο το αποτέλεσμα της αγωγής όσο και το γεγονός ότι η οποιαδήποτε διευθέτηση μεταξύ των διαδίκων ως προς το θέμα της ευθύνης και της απόφασης η οποία θα εκδιδόταν δεν συμπεριλάμβανε οποιαδήποτε αναφορά ή πρόνοια ως προς το θέμα των εξόδων εκδίδεται διαταγή πληρωμής των εξόδων υπέρ του ενάγοντα και εις βάρος όλων των εναγομένων αλληλέγγυα και ξεχωριστά όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο.
Επί του ποσού των εξόδων θα υπάρχει τόκος 8% ετησίως από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής, δηλαδή από τις 27/11/2006 μέχρι και τις 14/10/2008 ενώ από τις 15/10/2008 το ποσό αυτό θα φέρει τόκο 5.5% ετησίως μέχρι εξόφλησης. Μ. Α. Ματθαίου Α. Ε. Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής [1] Διευκρινίζεται απλά ότι ο ίδιος δεν χειρίστηκε την αγωγή κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας. [2] Ο οποίος παρά και τη διπλή του ειδικότητα ενήργησε στη συγκεκριμένη περίπτωση ως ψυχίατρος καθώς κλήθηκε να εξετάσει τη ψυχιατρική πτυχή της κατάστασης της υγείας του ενάγοντα. [3] Υπενθυμίζω σχετικά ότι το τεκμήριο Α προς αναγνώριση το οποίο κατατέθηκε ως τέτοιο κατά τη διάρκεια της κύριας εξέτασης της Δρ. Μπεζούκλοβα ουδέποτε αναγνωρίστηκε έτσι ώστε να κατατεθεί ως κανονικό τεκμήριο. [4] Ο οποίος υπενθυμίζω είχε διπλή ιδιότητα τόσο ως νευρολόγος όσο και ως ψυχίατρος και παρά το ότι κατέθεσε κυρίως επί της ψυχιατρικής πτυχής, ερωτήθηκε κατά την αντεξέταση του επίσης και για θέματα τα οποία άπτονται της ειδικότητας του ως νευρολόγος. [5] Σε μεταγενέστερη δικάσιμο επεξήγησε ότι ο μετωπιαίος λοβός του εγκεφάλου ελέγχει και διαδραματίζει μεγάλο ρόλο για την προσωπικότητα του ατόμου, την αντίληψη, το συναίσθημα και όλες τις ανώτερες πνευματικές λειτουργίες. Πρόσθεσε δε ότι ο ενάγων έχει θλάσεις και στους δύο μετωπιαίους λοβούς και άρα έχει υποστεί βλάβη το τμήμα του εγκεφάλου που ελέγχει τις ανώτερες πνευματικές λειτουργίες. [6] Στο σημείο όπου αναφέρει ότι ο ασθενής δεν είναι σε θέση να εργαστεί λόγω του κινδύνου εμφάνισης επιληπτικών κρίσεων. [7] Βασίζεται το Δικαστήριο για την απλή λεξιλογική ερμηνεία των δύο αυτών λέξεων στο «Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας» του Γεώργιου Δ. Μπαμπινιώτη. [8] Διευκρίνισε αόριστα ο μάρτυρας αυτός ότι δεν διέγνωσε τη νόσο της κατάθλιψης αλλά τα συμπτώματα αυτής. Ανεξάρτητα και από αυτή την αόριστη διευκρίνιση σημασία έχει το γεγονός ότι στήριξε τη γνώμη του στο περιεχόμενο του πιστοποιητικού του Δρ. Βερεσιέ. [9] Δηλαδή, ως φλεγμονή στο υγιές μάτι η οποία δυνατό να προκληθεί από την εξόρυξη του άλλου. [10] Ο εφεσείων κατά τον χρόνο του επίδικου ατυχήματος ήταν ηλικίας 32 ετών. [11] Αυξήθηκε το ποσό από £12.000,00 σε £20.000,
Η αγωγή καταχωρήθηκε το 1985 και η πρωτόδικη απόφαση δόθηκε το
Συνοπτικά, στη συγκεκριμένη περίπτωση ο εφεσείων υπέστη σοβαρό κρανιοεγκεφαλικό τραύμα το οποίο του προκάλεσε οργανική εγκεφαλική βλάβη, η οποία επέφερε αλλαγή της προσωπικότητας του και σοβαρή μείωση των νοητικών του δυνατοτήτων, με αποτέλεσμα να μετατραπεί από ζωηρό, έξυπνο και γεμάτο ζωή παιδί σε ένα άτομο παθητικό, ευέξαπτο, μελαγχολικό και με περιορισμένες δυνατότητες. [12] Αναφορικά με το θέμα το οποίο καλύπτεται από την υποπαράγραφο (ε) αυτό εξετάζεται από το Δικαστήριο πιο πάνω σε σχέση με την απώλεια μελλοντικών απολαβών. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.