Διαμάντω Ιακωβίδου ν. Μαρτίνος Λαρτίδης, Αρ. Αγωγής: 8870/01, 21/6/2013

(1)/99 και στη Δ.48 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας. Με την αίτηση επιζητούνται διάφορα διατάγματα, αλλά τελικά προωθήθηκε μόνο η πληρωμή του χρέους με μηνιαίες δόσεις εναντίον του οφειλέτη. Ο Νόμος 134

(1)/99 περιέχει ρυθμιστικές διατάξεις για την διαδικασία εξέτασης του εξ΄ αποφάσεως χρεώστη αναφορικά προς την ικανότητά του να πληρώσει το οφειλόμενο ποσό. Τα άρθρα 84

(1)(α) και 90

(1)του Νόμου εξακολουθούν και διατηρούν τον χαρακτήρα της διαδικασίας, όπως έχει διασαφηνιστεί από την Νομολογία με βάση τις καταργηθείσες πρόνοιες. Ο χαρακτήρας της διαδικασίας διασαφηνίζεται στην υπόθεση Αντώνης Φλαγκοφάς v. Αταλέζα Λτδ

(1989)1 Α.Α.Δ. 686 σελ. 689: «.......... έχει ουσιαστικά ανακριτικό χαρακτήρα και αποβλέπει στην παροχή ευχέρειας στο δικαστήριο μετά την διεξαγωγή της αναγκαίας έρευνας σχετικά με τα μέσα του χρεώστη να αποφασίσει κατά πόσο είναι σε θέση να αποπληρώσει με δόσεις το χρέος του. Η οικονομική ευχέρεια για την αποπληρωμή εξ΄ αποφάσεως χρέους με δόσεις, μετά τον προσδιορισμό των μέσων του χρεώστη, συναρτάται άμεσα με τις ανάγκες του χρεώστη και της οικογένειάς του για αξιοπρεπή διαβίωση. Αυτές περιλαμβάνουν τη στέγαση, τη διατροφή και την Ιατρική περίθαλψη των μελών της οικογένειας καθώς και τη μόρφωση των παιδιών και κάποια ευχέρεια για την κοινωνική διακίνηση του χρεώστη». Και στην συνέχεια, στις σελίδες 689-670: «Αφού διαπιστωθεί μετά από συνεκτίμηση των πόρων και των αναγκών του χρεώστη, ότι ο χρεώστης είναι σε θέση να αποπληρώσει το χρέος του με δόσεις ο επακριβής καθορισμός του ποσού επαφίεται στην διακριτική ευχέρεια του πρωτόδικου Δικαστηρίου». Αρκεί να αναφέρω πως τα κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη, όπως έχουν ήδη αποκρυσταλλωθεί με σαφήνεια σε σειρά αποφάσεων του Ανώτατου Δικαστηρίου, εξακολουθούν να διατηρούνται και να αποτελούν δεσμευτική καθοδήγηση και πηγή κατεύθυνσης σε υποθέσεις όπως η παρούσα (βλ. Μιχαήλ ν. Λαϊκής Τράπεζας Χρηματοδοτήσεις Λτδ

(1993)1 Α.Α.Δ. 812, και Gesico Photographic Ltd v. U.K. Video Art Co Ltd

(1991)1 A.A.Δ. 134), και χωρίς εδώ να αποσκοπείται η εξαντλητική απαρίθμηση των κριτηρίων, είναι το εισόδημα του χρεώστη και οι εύλογες προσωπικές και οικονομικές του ανάγκες. Δεν εκδίδεται διαταγή για πληρωμή του χρέους με μηνιαίες δόσεις, εάν η διαταγή αυτή επηρεάζει την δυνατότητα του χρεώστη να αντιμετωπίζει βασικές ανάγκες του ιδίου και της οικογένειάς του. Το Δικαστήριο διατάσσει την πληρωμή ποσού το οποίο αποτελεί περίσσευμα, αφού αφαιρεθεί εύλογο ποσό που είναι αναγκαίο για την συντήρηση του χρεώστη και των εξαρτημένων του (βλ. σχετικά άρθρο 90

(1)του Νόμου). Ο καθ' ου η αίτηση καταχώρισε ένσταση και σύμφωνα με την ένορκη δήλωση που την υποστηρίζει αναφέρει ότι δεν διαθέτει ακίνητη ιδιοκτησία και το μόνο εισόδημα που έχει προέρχεται από τη λήψη δημοσίου βοηθήματος λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας που έχει. Επισυνάπτει δυο ιατρικά πιστοποιητικά, σύμφωνα με τα οποία πάσχει από σοβαρή μορφή παραπληγίας των κάτω άκρων και κατάθλιψη με έντονα στοιχεία άγχους. Είναι μόνιμα καθηλωμένος σε αναπηρικό καροτσάκι και δεν συνίσταται η μετακίνηση του γιατί επιβαρύνεται η κατάσταση της υγείας του. Πάσχει από σοβαρή εγκεφαλική επιπλοκή και υπάρχουν προβλήματα σε πνευματικό και ψυχικό επίπεδο και οι μόνες του απολαβές προέρχονται από δημόσιο βοήθημα. Θα προσθέσω πως με βάση τη μια εκ των ιατρικών βεβαιώσεων, ο καθ ου αίτηση γεννήθηκε πρόωρα την 24η εβδομάδα της εγκυμοσύνης και μετά από επιπλοκές υπέστη υποξία στον εγκέφαλο που οδήγησε στην λεγόμενη cerebral paralysis με αποτέλεσμα να παρουσιάζει προβλήματα σε πνευματικό, ψυχικό και σωματικό επίπεδο, και πρόκειται για άτομο με ιδιαίτερα σοβαρές ανάγκες. Ο καθ ου η αίτηση προσκομίστηκε στο δικαστήριο κατόπιν εκδόσεως και εκτελέσεως εντάλματος συλλήψεως εναντίον του. Μαζί με το ένταλμα επισυνάφθηκαν ακόμα δυο ιατρικά πιστοποιητικά τα οποία ουσιαστικά επαναλαμβάνουν τα ίδια, με την προσθήκη ότι ο καθ ου η αίτηση λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή από ψυχίατρο. Κρίθηκε από το δικαστήριο ως επάναγκες να ειδοποιηθεί αμέσως ο δικηγόρος του, δεδομένου ότι σύμφωνα με τα ιατρικά πιστοποιητικά δεν μπορεί να αντιληφθεί τις συνέπειες των πράξεων του. Με δεδομένα όλα αυτά, που τέθηκαν σε γνώση του δικηγόρου της αιτήτριας, τα οποία και γνώριζε αφού τα ιατρικά πιστοποιητικά είχαν επισυναφθεί στην ένσταση, ήταν η θέση του ότι η αίτηση θα έπρεπε να οδηγηθεί σε ακρόαση. Τα δεδομένα δεν άφηναν άλλο περιθώριο παρά η αίτηση να ακουστεί αυθημερόν. Ο καθ ου η αίτηση αντεξετάστηκε από τον δικηγόρο της αιτήτριας καθώς και από τον δικηγόρο του και απάντησε και σε ορισμένες ερωτήσεις του δικαστηρίου. Λόγω του γεγονότος ότι ο καθ ου προσκομίστηκε με ένταλμα συλλήψεως δόθηκε χρόνος κατά την διάρκεια της εξέτασης του, με αίτημα του δικηγόρου του, ώστε να δυνηθεί να προσκομίσει κάποια έγγραφα. Ήταν να σημειωθεί και η μόνη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου. Κατά συνέπεια το Δικαστήριο θα πρέπει, αν την κρίνει αξιόπιστη να βασιστεί σε αυτή, χωρίς όμως να αποκλείεται από του να εξάξει τα δικά του συμπεράσματα, στην βάση των γεγονότων όπως έχουν καταδειχθεί προς ικανοποίησή του (Petsas v. Demetriadou

(1971)1 A.A.Δ 187). Διευκρινίστηκαν από την εξέταση του μάρτυρα τα ακόλουθα:

1. Το δημόσιο βοήθημα που λαμβάνει είναι ύψους €1,200.- μηνιαίως.
2. Εργοδοτεί οικιακή βοηθό με μισθό, όπως κατέθεσε €400.- μηνιαίως πλέον κοινωνικές ασφαλίσεις.
3. Καταβάλλει το ποσό των €300.- σε φυσιοθεραπεία και
4. πληρώνει €400-. μηνιαίως σε φάρμακα. Μένει με την μητέρα του, δεν καταβάλλει ενοίκιο και δεν γνωρίζει ποιος πληρώνει τα έξοδα ηλεκτροδότησης και υδατοπρομήθειας. Καταβάλλει, όπως είπε, και ο ίδιος ένα ποσό για την διατροφή του. Ο κ. Χαραλάμπους εκ μέρους του καθ ου η αίτηση, κατά το διάλειμμα που του δόθηκε χρόνος προσκόμισε στο δικαστήριο δήλωση από φαρμακοποιό ότι ο καθ ου η αίτηση καταβάλλει περίπου το ποσό των €400.- μηνιαίως σε φάρμακα (τεκμ.1), απόδειξη των κοινωνικών ασφαλίσεων και κατάσταση αποδοχών και εισφορών (τεκμ.3) σύμφωνα με την οποία ο καθ ου η αίτηση καταβάλλει κοινωνικές ασφαλίσεις για δυο οικιακές βοηθούς, καθώς και χειρόγραφες δηλώσεις εκ μέρους τους, ότι ο καθ ου η αίτηση τους πληρώνει τον μισθό τους. Ερωτήθηκε αν έχει εισπράξεις από ακίνητα και αρνήθηκε, αναφέροντας ότι δεν γνωρίζει επ' αυτού οτιδήποτε, γεγονός το οποίο ο κ. Παπαθεοδώρου στην αγόρευση του εισηγήθηκε ότι συνιστά αποφυγή του να απαντήσει, όπως και ότι απέφυγε να απαντήσει για τα εισοδήματα της μητέρας του. Σε σχετική ερώτηση απάντησε ότι δεν εργάστηκε ποτέ, ούτε και εν όψει της κατάστασης του μπορεί να εργοδοτηθεί. Η θέση του κ. Παπαθεοδώρου επ' αυτού ήταν πως έστω και υπό αυτές τις περιστάσεις θα μπορούσε, ως ενδεχόμενο, να εξεύρει εργασία. Για την φυσιοθεραπεία σύμφωνα με τον κ. Παπαθεοδώρου δεν προσκομίστηκε οτιδήποτε που να δικαιολογεί το έξοδο αυτό, ενώ θα έπρεπε να παρουσιαστεί και να δώσει μαρτυρία ο φαρμακοποιός αφού κατά την εισήγηση του το ποσό που καταβάλλεται σε φάρμακα είναι ψηλό. Ειδικά για την φυσιοθεραπεία, ο καθ ου η αίτηση ανέφερε ότι καταβάλλει, χαριστικά, το ποσό των €25.- για κάθε επίσκεψη ενώ κανονικά η χρέωση είναι €35.- και απαιτούνται περίπου 8 επισκέψεις το μήνα, γεγονός το οποίο κατά τον κ. Παπαθεοδώρου συνιστά υπερβολή ή και αντίφαση του καθ ου η αίτηση, αφού αρχικά ανέφερε ότι καταβάλλει €300.- το μήνα και όχι €200.- Ο κ. Χαραλάμπους ανέφερε ότι ο φυσιοθεραπευτής απουσιάζει από την Κύπρο ώστε να δώσει περισσότερες εξηγήσεις και ήταν η θέση του ότι ο καθ ου η αίτηση δεν είναι σε θέση να καταβάλλει οποιοδήποτε ποσό, σε αντίθεση με τον κ. Παπαθεοδώρου που εισηγήθηκε ότι ο καθ ου η αίτηση είναι σε θέση να καταβάλλει ένα ποσό της τάξης των €300.- Το δικαστήριο είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει τον καθ ου η αίτηση όταν κατέθετε και να εξάγει και το ίδιο τα δικά του συμπεράσματα. Ήταν αυτόδηλο και πασιφανές ότι ο καθ ου η αίτηση είναι καθηλωμένος σε αναπηρικό καροτσάκι, για τους λόγους που αρκούντως καταγράφονται στα ιατρικά πιστοποιητικά τα οποία και δεν αμφισβητήθηκαν και γίνονται πλήρως αποδεκτά από το δικαστήριο με την εξαγωγή αναλόγων ευρημάτων. Η επανάληψη του περιεχομένου τους κρίνεται αχρείαστη. Σύνοψη αυτών και ως συμπέρασμα είναι ότι ο καθ ου η αίτηση παρουσιάζει τέτοιας μορφής ιατρικά προβλήματα με αποτέλεσμα να παρουσιάζει προβλήματα σε πνευματικό, ψυχικό και σωματικό επίπεδο, και πρόκειται για άτομο με ιδιαίτερα σοβαρές ανάγκες και καθηλωμένος σε αναπηρικό καροτσάκι. Ακριβώς αυτός είναι και ο λόγος που οι κρατικές υπηρεσίες του παρέχουν δημόσιο βοήθημα το οποίο και ανέρχεται στο ποσό των €1,200.- που δεν έχει αμφισβητηθεί και γίνεται αποδεκτό. Στην υπόθεση Στυλιανού ν. Ανδρεάδη

(2005)1 Α.Α.Δ 509 υπεδείχθη ότι τα επιδόματα που ελάμβανε η εφεσείουσα από το Γραφείο Ευημερίας χορηγούνται για την κάλυψη βασικών αναγκών οι οποίες χωρίς την καταβολή των επιδομάτων δεν θα μπορούσαν να καλυφθούν. Είναι προφανές πως ο καθ ου η αίτηση αποτελεί μια εκ κλασσικοτέρων περιπτώσεων εφαρμογής της ανάγκης καταβολής κρατικού επιδόματος ως βοήθειας σε αυτόν. Λέχθηκε περαιτέρω, στην πιο πάνω απόφαση, ότι αυτό το γεγονός αποτελεί σημαντικό τεκμήριο οικονομικής αδυναμίας που διαπιστώθηκε προφανώς ύστερα από έρευνα λειτουργών του Γραφείου Ευημερίας. Το γεγονός ότι η εξέταση δεν έφερε στο φως στοιχεία αποκαλυπτικά άλλης οικονομικής κατάστασης δεν δικαιολογούσε την έκδοση διατάγματος αποπληρωμής του χρέους με μηνιαίες καταβολές. Η εισήγηση του κ. Παπαθεοδώρου ήταν ότι ο καθ ου η αίτηση απέφυγε να απαντήσει αν έχει εισοδήματα από ακίνητα. Δεν συμμερίζομαι την θέση του αφού στη σχετική ερώτηση η απάντηση ήταν αρνητική, προσθέτοντας ότι δεν γνώριζε οτιδήποτε για το θέμα αυτό. Το δικαστήριο δεν αντιλαμβάνεται ούτε και βλέπει τι άλλο θα έπρεπε να απαντούσε, αν δεν είχε τέτοια εισοδήματα, και αν η πλευρά της αιτήτριας είχε υπόψη της στοιχεία και λεπτομέρειες, είτε θα έπρεπε να τα υπέβαλλε στον μάρτυρα, είτε να ζητήσει και να φέρει επί τούτου μαρτυρία. Αναφορικά με τα φάρμακα που λαμβάνει και τη σχετική δήλωση του φαρμακοποιού (τεκμ.1), και έχοντας υπόψη μου ότι την φαρμακευτική αγωγή την λαμβάνει, σύμφωνα με την ιατρική μαρτυρία από ψυχίατρο, αφού σύμφωνα με την Μιχαήλ κ.ά ν. Σκορδή

(2005)1 Α.Α.Δ 64 απαιτείται ιατρική στήριξη για την αναγκαιότητα της φαρμακευτικής αγωγής, και έχοντας υπόψη μου το σύνολο των ιατρικών πιστοποιητικών, δεν έχω κανένα δισταγμό και καμιά αμφιβολία να αποδεχθώ τη σχετική δήλωση του φαρμακοποιού ότι ο καθ ου η αίτηση καταβάλει για φάρμακα ένα ποσό περίπου €400.- μηνιαίως. Εξάγεται συνεπώς ανάλογο εύρημα του δικαστηρίου. Ο καθ ου η αίτηση ερωτήθηκε αν εργάζεται και είπε πως ποτέ δεν εργάστηκε και διερωτήθηκε ποιος θα τον εργοδοτούσε με τόσα προβλήματα που έχει. Νομίζω πως το θέμα δεν προσφέρεται για περαιτέρω σχολιασμό ούτε και για ακαδημαϊκές συζητήσεις. Άτομο που έχει προβλήματα υγείας στο εύρος και την έκταση που παρουσιάζονται στον καθ ου η αίτηση, το περιεχόμενο των ιατρικών πιστοποιητικών που αποτέλεσαν εύρημα του δικαστηρίου ομιλούν αφ' εαυτών, με τελικό συμπέρασμα ότι πρόκειται για άτομο με ιδιαίτερα σοβαρές ανάγκες, δεν μπορώ να αντιληφθώ ποια είναι η ικανότητα εργασίας που διαθέτει και που ενδεχομένως, ως ήταν η εισήγηση του κ. Παπαθεοδώρου, υπό τις περιστάσεις θα μπορούσε να εξεύρει εργασία. Η κρινόμενη περίπτωση δεν συνιστά άτομο που του ελλείπει η αναγκαία βούληση για εργασία ως ήταν για παράδειγμα η περίπτωση στην υπόθεση Χριστάκη ή άλλως Παναγιώτου ν. Μιχαήλ

(1998)1 Α.Α.Δ, 422, αλλά, που για τους λόγους που έχουν εξηγηθεί, περί προσώπου ανικάνου προς εργασία, γεγονός που αναμφίβολα εξετάστηκε από τα αρμόδια τμήματα και ως αποτέλεσμα κρίθηκε δικαιούχος δημοσίου βοηθήματος. Αναφορικά με τα έξοδα φυσιοθεραπείας είναι ορθή η θέση του κ. Χαραλάμπους ότι δεν έχει αμφισβητηθεί η αναγκαιότητα της φυσιοθεραπείας, με την έννοια του αναγκαίου εξόδου, όπως επίσης αποτελεί γεγονός ότι ο καθ ου η αίτηση ανέφερε αρχικά ότι πληρώνει €300.- μηνιαίως, ενώ υπολογιζομένου του ποσού προς €25.- εβδομαδιαίως το ποσό ανέρχεται στα €200.- με €225.- το μήνα. Πρόκειται συναφώς περί επουσιώδους και εντελώς ασημάντου διαφοράς, αφού σε καμιά περίπτωση δεν έχω διακρίνει προσπάθεια ή έστω τάση του καθ ου η αίτηση να καταθέσει ψέματα στο δικαστήριο, ή να αποκρύψει οτιδήποτε, επειδή για παράδειγμα λόγω των προβλημάτων υγείας του, ενδεχομένως, να μην είναι σε θέση να προβεί σε ακριβείς μαθηματικούς υπολογισμούς. Και τούτο αποκτά περισσότερη αξία και επιβεβαιώνει την πιο πάνω κρίση του δικαστηρίου ως προς την ικανότητα του καθ ου η αίτηση αλλά και την εν γένει αντίληψη του, αφού ενώ κατέθεσε ότι εργοδοτεί μία οικιακή βοηθό, τα έγγραφα που κατέθεσε ο δικηγόρος του (Τεκμ. 2 και 3) τον παρουσιάζουν να εργοδοτεί δυο οικιακές βοηθούς, σχετικές είναι και οι χειρόγραφες δηλώσεις των ιδίων των οικιακών βοηθών, με το μισθολόγιο τους να είναι υπερδιπλάσιο εκείνου που αρχικά ο ίδιος ανέφερε. Η διαδικασία εξέτασης του οφειλέτη αναφορικά με την οικονομική του κατάσταση είναι διαδικασία εκτέλεσης δικαστικής απόφασης και οι πιο πάνω πρόνοιες που έχω αναφερθεί εναρμονίζονται πλήρως με την πάγια νομολογία (Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος Α.Ε. ν. Κωνσταντίνου

(2001)1 Α.Α.Δ. 1034) ότι η εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων είναι στοιχείο που συνάπτεται άμεσα με το κύρος της δικαστικής διαδικασίας. Η αξιοπιστία της δικαιοσύνης εξαρτάται από την αποτελεσματικότητα της, γιατί διαφορετικά δημιουργείται δυσπιστία για την αποστολή της με ανάλογες διαβρωτικές επιπτώσεις. Για το λόγο αυτό τα προβλεπόμενα από το νόμο μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης δεν πρέπει να καταντούν ατελέσφορα, εκτός στις απόλυτα δικαιολογημένες περιπτώσεις. Πρέπει να εξισορροπείται η ανάγκη εκτέλεσης με την προοπτική αξιοπρεπούς διαβίωσης του ανθρώπου στο πλαίσιο του κράτους-δικαίου. Στην παρούσα υπόθεση τα προσωπικά δεδομένα και περιστάσεις του καθ ου η αίτηση ως έχουν αξιολογηθεί και γίνει αποδεκτά από το δικαστήριο παρουσιάζουν τέτοια υφή και είναι τέτοιας μορφής που καθιστά κάθε περαιτέρω συζήτηση άνευ αντικειμένου. Έχοντας συνεπώς υπόψη μου το σύνολο της μαρτυρίας και των σχετικών εγγράφων που κατατέθηκαν καθώς επίσης και τις νομικές αρχές που διέπουν το θέμα και όσα προέκυψαν από τη πιο πάνω αξιολόγηση, καταλήγω ότι ο καθ' ου η αίτηση δεν είναι σε θέση να καταβάλλει οποιοδήποτε ποσό προς αποπληρωμή του εξ αποφάσεως χρέος του με μηνιαίες πληρωμές. Κατά συνέπεια η αίτηση απορρίπτεται. Δεν έχουν ζητηθεί έξοδα από τον κ. Χαραλάμπους και ως εκ τούτου δεν εκδίδεται καμιά διαταγή για έξοδα. Το ένταλμα συλλήψεως εναντίον του καθ ου η αίτηση ακυρώνεται. (ΥΠ.) ....................................... Ν.Γιαπανάς, Α.Ε.Δ. Πρωτοκολλητής Πιστό Αντίγραφο cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο