Ανδρέα Ν. Σόλου, ανήλικου, διά των γονέων του, πλησιέστερων φίλων και των προσώπων που ασκούν δι' αυτόν τη γονική μέριμνα, Νίκου και Χαρούλας Σόλου ν.

(2002)1(Α) ΑΑΔ 237. Στην Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλου

(1991)1 ΑΑΔ 934 έχει ειπωθεί ότι η σύγχρονη τάση είναι να επιτρέπουν τα δικαστήρια τροποποιήσεις στις κατάλληλες υποθέσεις ακόμα και όταν μια τέτοια τροποποίηση είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης νοουμένου ότι δεν θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που δεν θα μπορούσε να αποζημιωθεί με χρήμα. Στην Astor Manufacturing and Exporting Co και Άλλων ν. A.G. Levendis και Άλλων

(1993)1 ΑΑΔ 726 αναφορικά με τον παράγοντα του χρόνου ειπώθηκαν τα εξής, «Ο παράγοντας χρόνος είναι σχετικός. Δεν είναι όμως εκ προοιμίου και απαρέγκλιτα αποφασιστικής σημασίας. Το ίδιο ισχύει για τον κάθε ένα από τη σειρά παραγόντων που η νομολογία καθιέρωσε ως διαδραματίζοντας ρόλο. Η διακριτική εξουσία του δικαστηρίου ασκείται αφού συνυπολογισθούν τα σχετικά στο πλαίσιο των ιδιαιτεροτήτων της κάθε υπόθεσης.» Ομοίως και στην Παπαχρυσοστόμου ν. Κώστα Γρηγοριάδη & Συνεταίροι κ.ά., Πολιτική Έφεση Αρ. 79/2009, ημερομηνίας 4.5.2012, από την οποία και το απόσπασμα που ακολουθεί: «Οι αρχές που διέπουν την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του δικαστηρίου σε σχέση με αιτήσεις που έχουν ως νομικό υπόβαθρο τις πρόνοιες του κ. 1 της Δ.25[1], όπως είναι η παρούσα περίπτωση, έχουν γίνει αντικείμενο εξέτασης και λεπτομερούς ανάλυσης σε πληθώρα υποθέσεων[2]. Το συμπέρασμα που μπορεί με ασφάλεια να συναχθεί από τη σχετική νομολογία, είναι ότι το θέμα, τροποποίησης δικογράφων, ανάγεται στη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου η οποία ασκείται φιλελεύθερα και δεν διέπεται από άκαμπτους κανόνες, αλλά από διάφορους παράγοντες, η βαρύτητα των οποίων ποικίλει ανάλογα με τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης. Η βασική αρχή η οποία πηγάζει μέσα από την εν λόγω νομολογία είναι ότι στις περιπτώσεις όπου ο προσδιορισμός της ουσίας της διαφοράς μεταξύ των διαδίκων και η αποτροπή της πολλαπλότητας των νομικών διαδικασιών επιβάλλουν την τροποποίηση των δικογράφων, η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ασκείται υπέρ της έγκρισης της αίτησης νοουμένου ότι δεν θα προκληθεί βλάβη ή αδικία στην άλλη πλευρά η οποία δεν θα μπορούσε να αποζημιωθεί με χρήμα ή ο αιτητής δεν ενεργεί κακόπιστα. Το αποδεικτικό βάρος για την αιτιολόγηση του αιτήματος και της οποιασδήποτε καθυστέρησης στη διατύπωση των θέσεων του αιτητή, ποικίλει ανάλογα με το στάδιο κατά το οποίο υποβάλλεται η αίτηση. Η έναρξη της δίκης δεν δημιουργεί ανυπέρβλητο εμπόδιο στην επιδίωξη τροποποίησης δικογράφων, όμως η άσκηση της διακριτικής εξουσίας του Δικαστηρίου στο στάδιο αυτό, ασκείται με φειδώ. Τέλος μπορεί να λεχθεί ότι η εισαγωγή ενός νέου θέματος δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη και την απόρριψη της αίτησης, νοουμένου όμως ότι δεν έχει καταλυτικές συνέπειες για την αντίδικη πλευρά.» Και λίγο παρακάτω: «Δεν έχει διαφύγει της προσοχής μας ότι ο λόγος καθυστέρησης από μόνος του δεν συνιστά κατ' ανάγκη αιτία για απόρριψη αίτησης για τροποποίηση, ούτε και ότι το γεγονός της καθυστέρησης δεν εξισούται κατ' ανάγκη με κακοπιστία. Ο παράγοντας χρόνος είναι σχετικός και συνιστά έναν από τους πολλούς παράγοντες που το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη στην άσκηση της διακριτικής του ευχέρειας, συνεκτιμάται δε σαν λογική απόρροια του άρθρου 30.2 του Συντάγματος (Astor Manufacturing (πιο πάνω) και Clive Preece (πιο πάνω))». Παραπέμπω τέλος και στην υπόθεση Οργανισμός Χρηματοδοτήσεως Τραπέζης Κύπρου Λτδ ν. Χρίστου Χαρίδη, Πολιτική Έφεση Αρ. 50/2010, ημερομηνίας 11.5.2011, σύμφωνα με την οποία: «Στην απόφαση του Εφετείου στην υπόθεση Federal Bank of Lebanon (S.A.L.) ν. Νίκου Κ. Σιακόλα

(1999)1 Α.Α.Δ. 44, επιβεβαιώθηκε κατ΄αρχάς η λεγόμενη σύγχρονη τάση της νομολογίας όπως τα Δικαστήρια επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες υποθέσεις, ακόμη και αν μια τέτοια τροποποίηση είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης, νοουμένου βέβαια ότι δεν θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που δεν θα μπορεί να αποζημιωθεί με χρήμα. Σημειώνεται ότι στην υπόθεση εκείνη, η αγωγή είχε καταχωρηθεί κατά το 1986 ενώ το συγκεκριμένο αίτημα τροποποίησης υποβλήθηκε κοντά το 1998, δηλαδή περί τα 12 χρόνια αργότερα και ενώ η ακρόαση είχε προηγουμένως αρχίσει και διεξαχθεί μερικώς δύο φορές αλλά διατάχθηκε η εξ υπαρχής ακρόαση λόγω διορισμού των εκδικαζόντων Προέδρων ως δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου». Έχοντας υπόψη όλες τις παραπάνω αρχές υπεισέρχομαι στην ουσία της αίτησης, υπό το φως και των προβαλλόμενων λόγων ένστασης. Δε συμφωνώ με τον εναγόμενο ότι με τις προτεινόμενες τροποποιήσεις αλλάζει η βάση είτε της αγωγής είτε της απαίτησης. Η φύση των αιτούμενων τροποποιήσεων είναι τέτοια που σε περίπτωση αποδοχής τους, απλώς διευρύνεται η υφιστάμενη βάση τόσο της αγωγής του ενάγοντα όσο και της απαίτησής του. Κάτι τέτοιο ούτε ανεπίτρεπτο μα ούτε και αντινομικό είναι. Καθώς ήδη έχει αναφερθεί ο ενάγοντας, σύμφωνα με το περιεχόμενο της ισχύουσας έκθεσης απαίτησης, αξιώνει εναντίον του εναγόμενου γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες, απώλεια και ζημιά που υπέστη συνεπεία του επίδικου ατυχήματος, το οποίο αποδίδει στην αποκλειστική και/ή σε μεγάλο βαθμό αμέλεια και/ή παράβαση των νομικών καθηκόντων του εναγόμενου. Με τις αιτούμενες τροποποιήσεις, ό, τι επιδιώκει είναι να συμπεριλάβει διάφορους ισχυρισμούς γεγονότων που θεμελιώνουν την επιπλέον αξίωσή του ύψους €25.000,00 για τα έξοδα μελλοντικής χειρουργικής επέμβασης στην οποία θα υποβληθεί από το γιατρό Νεοφύτου. Τα διάφορα κατ' ισχυρισμό του ενάγοντα γεγονότα που θεμελιώνουν την εν λόγω αξίωση είναι άμεσα συνυφασμένα με τα γεγονότα που συνθέτουν την ισχύουσα έκθεση απαίτησης. Στο σύνολό τους αποτελούν απόρροια του επίδικου ατυχήματος. Όλα τα παραπάνω αποτελούν απάντηση και στους 7ο, 10ο και σε μέρος του 11ου λόγου ένστασης στην αίτηση. Δεν αντιλαμβάνομαι κατά ποία έννοια ο ενάγοντας δεν προσέρχεται στο Δικαστήριο με καθαρά χέρια, αλλά με κακή πίστη και ακολουθώντας παρελκυστική τακτική στην εκδίκαση της υπόθεσης, όπως υποβάλλεται με τον 7ο λόγο ένστασης, είτε ακόμη, πώς τεκμηριώνεται η θέση ότι η υπό κρίση αίτηση αποτελεί κατάχρηση διαδικασίας και των διαδικαστικών κανονισμών και καταχωρήθηκε και προωθείται κακόπιστα και/ή καταχρηστικά και/ή για αλλότριους σκοπούς, όπως υποβάλλεται με τους άλλους δύο λόγους ένστασης. Ο ενάγοντας, για λόγους που θα παραθέσω στη συνέχεια, ναι μεν ελέγχεται για αμέλεια συναφώς με το χρόνο που επέλεξε να καταχωρήσει την υπό κρίση αίτηση, ωστόσο, η όποια αμέλειά του και ολιγωρία την οποία επέδειξε επί του προκειμένου, δε στοιχειοθετεί άνευ άλλου τους προαναφερθέντες λόγους ένστασης. Σε κάθε περίπτωση, δεν εξ ισούται κατ' ανάγκη με κακοπιστία (βλ. την Παπαχρυσοστόμου, ανωτέρω). Ο ενάγοντας δεν κατάφερε να δικαιολογήσει τη σημειωθείσα καθυστέρηση, συναφώς με το χρόνο που επέλεξε να καταχωρήσει την υπό κρίση αίτηση. Ειδικότερα: Καθ' ομολογία του, στις 7.5.2009 επισκέφθηκε για πρώτη φορά το γιατρό Νεοφύτου. Κατά την εξέτασή του προστίθεται, που έγινε στην παρουσία των γονέων του, του λέχθηκε ότι πιθανόν στο μέλλον να χρειαζόταν να υποβληθεί σε κρανιοπλαστική επέμβαση. Μια πρώτη παρατήρηση είναι ότι σύμφωνα με το ιατρικό πιστοποιητικό που εξέδωσε ο γιατρός Νεοφύτου, ημερομηνίας 7.5.2009, το οποίο αποκάλυψε ο ενάγοντας με τη σχετική ένορκη δήλωση ημερομηνίας 8.6.2010, η παραπάνω επέμβαση συστήνεται χωρίς αναφορά, είτε στο χρόνο που θα πρέπει να γίνει είτε ακόμη ότι πιθανόν να πρέπει να γίνει και μάλιστα στο μέλλον, όπως ισχυρίζεται ο ενάγοντας. Κάτι ανάλογο αναφέρεται από το γιατρό Νεοφύτου και στο πιστοποιητικό του χωρίς ημερομηνία που επισυνάπτεται στην ένορκη δήλωση του ενάγοντα η οποία υποστηρίζει την υπό κρίση αίτηση. Επομένως, ο ενάγοντος που επιδιώκει σήμερα να συμπεριλάβει στην αγωγή του και τα γεγονότα που θεμελιώνουν την αξίωσή του για την κρανιοπλαστική επέμβαση, μπορούσε και όφειλε να καταχωρήσει τη σχετική αίτηση το Μάιο του 2009 που εξετάστηκε για πρώτη φορά από το γιατρό Νεοφύτου, ο οποίος εξέδωσε και το σχετικό πιστοποιητικό ημερομηνίας 7.5.2009, με το οποίο, για να επαναλάβω, του συνέστησε τη σχετική επέμβαση, συνολικού κόστους €25.000,00 και όχι τέσσερα χρόνια μετά. Ότι μπορούσε και όφειλε να καταχωρήσει την αίτηση τροποποίησης πολύ ενωρίτερα καταφαίνεται και από το γεγονός, ότι, ακόμη και το κόστος της επέμβασης, έστω καθ' υπολογισμό είναι το ίδιο σύμφωνα και με τα δύο πιστοποιητικά που εξέδωσε ο γιατρός Νεοφύτου. Όλων των παραπάνω λεχθέντων, εξ αντικειμένου καταρρίπτονται όλοι οι ισχυρισμοί του ενάγοντα που περιέχονται στην ένορκη δήλωσή του η οποία υποστηρίζει την υπό κρίση αίτηση, με τους οποίους επιχειρεί να δικαιολογήσει το χρόνο που επέλεξε να καταχωρήσει την υπό κρίση αίτηση. Τίθεται το ερώτημα κατά πόσο η αποτυχία του ενάγοντα να δικαιολογήσει τη σημειωθείσα καθυστέρηση τεσσάρων περίπου ετών, ως ανωτέρω, οδηγεί αφ' εαυτής σε απόρριψη της αίτησης. Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα δεν είναι μονοσήμαντη. Νοουμένου ότι η αιτούμενες τροποποιήσεις κριθούν αναγκαίες και απαραίτητες για σκοπούς αποτελεσματικής απονομής της δικαιοσύνης, παρά την προαναφερθείσα καθυστέρηση, οι τροποποιήσεις θα πρέπει να επιτραπούν, εκτός εάν εξαιτίας τους θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που δεν μπορεί να αποζημιωθεί σε χρήμα ή ο αιτητής ενεργεί κακόπιστα. Αυτό ορίζει η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην οποία γίνεται εκτενής αναφορά πιο πάνω. Στην υπόθεση Clive Preece, ανωτέρω, παραμερίστηκε η πρωτόδικη απόφαση και διατάχθηκε η επανεκδίκαση της υπόθεσης, με μόνο λόγο ότι δεν επιτράπηκε αίτηση τροποποίησης των εφεσειόντων. Το εφετείο παρατήρησε και τα εξής, μεταξύ άλλων: «Οι εφεσείοντες μπορεί να μην κατάφεραν να δικαιολογήσουν με απόλυτη πειστικότητα την καθυστέρηση που παρατηρήθηκε στην προώθηση του δικονομικού διαβήματος. Ωστόσο, η μερική αυτή αδυναμία δεν έπρεπε να οδηγήσει στην απόρριψη της αίτησης εφόσον το πλέον ουσιώδες υπό τις περιστάσεις κριτήριο ήταν η στάθμιση των παραγόντων που θα αποτελούσαν το εχέγγυο για την ορθή απονομή της δικαιοσύνης. Το αίτημα υποβλήθηκε στο αρχικό στάδιο της ακρόασης και προτού συμπληρωθεί η κύρια εξέταση του εφεσείοντα. Η έγκριση του αιτήματος δεν θα διαφοροποιούσε ούτε τη βάση της αγωγής ούτε και θα προκαλούσε δυσμενείς επιπτώσεις στα δικαιώματα και συμφέροντα της εφεσίβλητης η οποία, καθώς η ίδια ομολόγησε, υπήρξε μέρος της κατ΄ ισχυρισμό παράνομης συμφωνίας η οποία προδήλως είχε ως στόχο την καταδολίευση του δημοσίου. Αντιθέτως η έγκριση της αίτησης θα εξυπηρετούσε το συμφέρον της δικαιοσύνης». Παρατηρώ τα εξής: Ως εκ της φύσεώς τους οι αιτούμενες τροποποιήσεις θεωρώ πως είναι αναγκαίες και απαραίτητες για σκοπούς ορθής και αποτελεσματικής απονομής της δικαιοσύνης, αφού, σε περίπτωση που δεν επιτραπούν, ο ενάγοντας θα στερηθεί του δικαιώματος να θέσει το αναγκαίο υπόβαθρο για σκοπούς στοιχειοθέτησης της επιπλέον αξίωσής του εναντίον του εναγόμενου, απότοκο κι αυτή, όπως είναι η θέση του, των τραυματισμών που υπέστη κατά το επίδικο ατύχημα. Απ' εκεί και πέρα, έχει ήδη κριθεί πως δεν ενεργεί κακόπιστα με το υπό κρίση διάβημά του, ενώ, όπως θα διαφανεί αμέσως τίποτε απ' όσα συνθέτουν τους ισχυρισμούς του εναγόμενου για τη βλάβη που θα υποστεί, όπως ισχυρίζεται, σε περίπτωση αποδοχής της αίτησης, ισχύει. Ακολουθεί το σκεπτικό: Η όλη επιχειρηματολογία της ευπαίδευτης δικηγόρου του εναγόμενου αναφορικά με τη βλάβη που θα υποστεί ο τελευταίος σε περίπτωση που επιτραπούν οι αιτούμενες τροποποιήσεις, εστιάζεται στα εξής: πρώτο, παραβλάπτεται το δικαίωμά του για σύντομη και δίκαιη δίκη, δεύτερο, η υπόθεση επιβαρύνεται συνεχώς και αδικαιολόγητα με τόκους και έξοδα και τρίτο, δεδομένου ότι έχουν καταθέσει όλοι οι μάρτυρες του ενάγοντα καθώς και ο ίδιος παραβιάζεται το δικαίωμα του εναγόμενου να τους αντεξετάσει αναφορικά με τα θέματα που συνθέτουν τις αιτούμενες τροποποιήσεις. Συνεπεία αυτού, ο τελευταίος στερείται του δικαιώματος δίκαιης δίκης. Δε συμφωνώ με τη θέση ότι το δικαίωμα του εναγόμενου για σύντομη και δίκαιη δίκη παραβλάπτεται με μόνο λόγο το χρόνο που θα προστεθεί σ' αυτό που ήδη έχει διαρρεύσει, από την καταχώρηση της αγωγής μέχρι και το τέλος της εκδίκασης της υπόθεσης, εξαιτίας των επιδιωκόμενων τροποποιήσεων. Εν πάση περιπτώσει έχει νομολογηθεί ότι κατά πόσο υπάρχει ή όχι παραβίαση του συγκεκριμένου δικαιώματος είναι κάτι που αποτιμάται μέσα από τη διεξαγωγή της δίκης στο τέλος της δίκης και κατόπιν στάθμισης αριθμού παραγόντων. Σε περίπτωση αποδοχής της αίτησης, τα έξοδά της καθώς και αυτά που θα σπαταληθούν συνεπεία της τροποποίησης θα επιδικαστούν σε βάρος του ενάγοντα και αυτό είναι και το μόνο που θα ήθελα να πω αναφορικά με τον ισχυρισμό του εναγόμενου, ότι σε περίπτωση αποδοχής της αίτησης, η υπόθεση θα επιβαρυνθεί αδικαιολόγητα με έξοδα και τόκους. Τέλος, το δικαίωμα του εναγόμενου να αντεξετάσει είτε τον ενάγοντα είτε οποιοδήποτε από τους μάρτυρες του οι οποίοι έχουν ήδη καταθέσει αναφορικά με τους νέους ισχυρισμούς που επιχειρεί να προσθέσει με την υπό κρίση αίτηση είναι αλώβητο και ουδόλως παραβιάζεται. Είναι καλά γνωστό, ότι, σε κατάλληλες περιπτώσεις, επιτρέπεται υπό προϋποθέσεις η επανακλήτευση μαρτύρων για να τύχουν περαιτέρω, είτε κυρίως εξέτασης είτε αντεξέτασης. Κατ' ακολουθία όλων των παραπάνω διαπιστώσεων και συμπερασμάτων μου, η αίτηση επιτυγχάνει. Εκδίδεται διάταγμα τροποποίησης της έκθεσης απαίτησης, ως η αίτηση. Η τροποποιημένη έκθεση απαίτησης να καταχωρηθεί εντός 10 ημερών από σήμερα. Η υπεράσπιση στην τροποποιημένη έκθεση απαίτησης να καταχωρηθεί εντός περαιτέρω 7 ημερών. Τυχόν απάντηση στην υπεράσπιση να καταχωρηθεί εντός περαιτέρω 5 ημερών. Τα έξοδα της αίτησης καθώς και αυτά που θα σπαταληθούν λόγω της τροποποίησης, όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο επιδικάζονται υπέρ του εναγόμενου· στο σύνολό τους θα είναι εισπρακτέα στο τέλος της αγωγής. (Υπ.) . ........... Κ. Κωνσταντίνου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΚΚ-TA Subject: Civil/Other Actions /Interim Αναφορά: Πολιτική - Αίτηση για τροποποίηση της έκθεσης απαίτησης. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο