Ευδοκίας Κυπριανού ν. Θέμη Θεμιστοκλέους κ.α., Αρ. Αγωγής: 2712/12, 18/11/2013

(2000)1Β ΑΑΔ 1034, «Η εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων είναι στοιχείο που συνάπτεται άμεσα με το κύρος της δικαστικής διαδικασίας. Η αξιοπιστία της δικαιοσύνης εξαρτάται από την αποτελεσματικότητα της. Διαφορετικά δημιουργείται δυσπιστία για την αποστολή της με ανάλογες διαβρωτικές επιπτώσεις. Με αυτό θέλουμε να τονίσουμε ότι τα προβλεπόμενα από το Νόμο μέσα αναγκαστικής εκτέλεσης δεν πρέπει να καταντούν ατελέσφορα, εκτός στις απόλυτα δικαιολογημένες περιπτώσεις. Πρέπει να εξισορροπείται η ανάγκη εκτέλεσης με την προοπτική αξιοπρεπούς διαβίωσης του ανθρώπου στο πλαίσιο του κράτους δικαίου». Η παρούσα διαδικασία είναι εξεταστικού χαρακτήρα και παρέχει στο Δικαστήριο τη διακριτική ευχέρεια να προβεί σε διερεύνηση των μέσων του εξ' αποφάσεως χρεώστη σαν εφόδιο για την κατίσχυση της δικαστικής εξουσίας και των αποτελεσμάτων της (βλ. Jesico Photographic Ltd v. J. K. Video Art Co Ltd

(1991)1 AAΔ 134). Ο χαρακτήρας της διαδικασίας έχει διασαφηνισθεί και στην υπόθεση Φλαγκοφάς v. Αταλέζα Λτδ

(1989)1 AAΔ.686, όπου και τονίσθηκε ότι η διαδικασία αυτή, «έχει ουσιαστικά ανακριτικό χαρακτήρα και αποβλέπει στην παροχή ευχέρειας στο Δικαστήριο μετά τη διεξαγωγή της αναγκαίας έρευνας σχετικά με τα μέσα του χρεώστη να αποφασίσει κατά πόσο είναι σε θέση να πληρώσει με δόσεις το χρέος του. Η οικονομική ευχέρεια για την αποπληρωμή του εξ' αποφάσεως χρέους με δόσεις μετά τον προσδιορισμό των μέσων του χρεώστη συναρτάται άμεσα με τις ανάγκες του χρεώστη και της οικογένειας του για αξιοπρεπή διαβίωση». Οι ανάγκες αυτές περιλαμβάνουν την στέγαση, τη διατροφή και την ιατρική περίθαλψη του ιδίου και της οικογένειας του, την μόρφωση των παιδιών του και κάποια ευχέρεια για την κοινωνική διακίνηση του χρεώστη. Οι ανάγκες αυτές συνεκτιμούνται με άλλους παράγοντες όπως τις απολαβές και τα εισοδήματα του χρεώστη, το μέγεθος του χρέους και του χρόνου που θα απαιτηθεί για την αποπληρωμή του και τις υποχρεώσεις του προς τρίτα πρόσωπα και ιδιαίτερα δικαστικά διατάγματα μηνιαίων πληρωμών. Σύμφωνα με τη νομολογία το Δικαστήριο θα πρέπει αν κρίνει αξιόπιστη τη μαρτυρία του καθ' ου η αίτηση να βασισθεί σε αυτή χωρίς όμως να αποκλείεται από το να εξαγάγει τα δικά του συμπεράσματα με βάση τα γεγονότα όπως έχουν καταδειχθεί προς ικανοποίηση του (Πέτσας v. Δημητριάδου

(1971)1 ΑΑΔ 187 και Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας v. Τάκη Μανώλη

(1995)2 ΑΑΔ 207). Στις υποθέσεις Νέα Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Αραδίππου v. Π. Γεωργίου,

(2000)1Β ΑΑΔ 1221 και στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος Α.Ε. v. Κωνσταντίνου, πιο πάνω, αποφασίσθηκε ότι ο επακριβής καθορισμός του ποσού της δόσης επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια του πρωτόδικου Δικαστηρίου. Όπως λέχθηκε στην υπόθεση Chrysostomou v Athanasiou

(1981)1 CLR 669, στην οποία επιβεβαιώθηκαν τα όσα είχαν αναφερθεί στην Rolandis, Louca & Soteriades Ltd v Koutsiou

(1970)1 CLR 25, το κάπνισμα τσιγάρων δεν πρέπει να θεωρείται ανάμεσα στις απαραίτητες ανάγκες της ζωής. Στην ίδια απόφαση αναφέρεται επίσης ( σε μετάφραση) ότι, «Υπό το φως όλων των περιστάσεων της υπόθεσης αυτής και των πιο πάνω δικαστικών διακηρύξεων, είμαστε της γνώμης ότι ήταν σωστό να ληφθεί υπόψη ότι ο καθ' ου η αίτηση ξοδεύει περίπου Λ.Κ.15,00 μηνιαίως σε τσιγάρα και ότι τούτο είναι έξοδο, το οποίο, στο φως ειδικά της μοντέρνας προσέγγισης στο κάπνισμα τσιγάρων, αφιερώνεται στην ικανοποίηση μιας ζημιογόνας εξάρτησης. Νομίζουμε πως ο καθ' ου οφείλει να προσπαθήσει να απαλλαγεί από τέτοια εξάρτηση ή να την περιορίσει στο μικρότερο βαθμό, έτσι ώστε να δυνηθεί να πληρώσει στον εφεσείοντα ένα ανάλογο ποσό σε σχέση με υπ' όψη εξ' αποφάσεως χρέος». Το βάρος απόδειξης ότι ο εξ' αποφάσεως οφειλέτης δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να εξοφλήσει το χρέος του, το φέρει ο ίδιος (βλ. Βασιλειάδης v. Τσουρής

(2007)1Α ΑΑΔ 43. Πέραν της ένορκης δήλωσης του κ. Παύλου Κονταξή που συνοδεύει την αίτηση και η οποία έχει περισσότερο τυπική μορφή και περιορισμένη αποδεικτική αξία, αφού σε αυτήν πέραν της επιβεβαίωσης ότι εκδόθηκε απόφαση υπέρ της αιτήτριας και εναντίον του καθ' ου η αίτηση όπως και πιο πάνω αναφέρεται και πέραν του ότι όπως ο ενόρκως δηλών καλύτερα γνωρίζει και πιστεύει ο καθ' ου η αίτηση εργάζεται και μπορεί να καταβάλλει το ποσό των €1.000= μηνιαία προς εξόφληση του εξ' αποφάσεως χρέους, η αιτήτρια δεν παρουσίασε καμία μαρτυρία και οποιεσδήποτε λεπτομέρειες σε σχέση με την εργασία που σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της ασκεί ο καθ' ου η αίτηση και τις απολαβές του. Η μοναδική μαρτυρία που υπάρχει ενώπιον του Δικαστηρίου είναι αυτή του καθ' ου η αίτηση, αφού αυτός ήταν ο μοναδικός μάρτυρας στην όλη διαδικασία. Αφού ο καθ' ου η αίτηση απάντησε σε ερωτήσεις του ευπαίδευτου συνηγόρου του, στη συνέχεια αντεξετάσθηκε από τον ευπαίδευτο συνήγορο της αιτήτριας και απάντησε σε ερωτήσεις του Δικαστηρίου σχετικά με την οικονομική του κατάσταση, χωρίς κανένας άλλος μάρτυρας να κληθεί από κανένα από τους διαδίκους. Αυτός ανάφερε ότι είναι άνεργος από το 2007 και παρά τις προσπάθειες που κατέβαλε και συνεχίζει να καταβάλλει δεν κατέστη δυνατό να εξεύρει οποιαδήποτε εργασία. Προηγουμένως εργαζόταν ως σιδεράς και τελείωσε μόνο την Β΄ τάξη του Γυμνασίου. Από τότε και παρά τις προσπάθειες του, δεν κατάφερε να εργοδοτηθεί οπουδήποτε, παρόλο που όπως ανάφερε «κοίταξε παντού» και ρώτησε προς τούτο διάφορους εργολάβους. Διαμένει στο σπίτι της μητέρας του που είναι δικής της ιδιοκτησίας μαζί με τα αδέλφια του και συντηρείται από αυτήν από τη σύνταξη που λαμβάνει. Εκτός του εξ' αποφάσεως χρέους που τον βαρύνει στη συγκεκριμένη υπόθεση δεν έχει καμία άλλη οικονομική υποχρέωση. Όταν χρειάζεται να κυκλοφορήσει κάποιος φίλος του, ο Λούκας, του δανείζει το αυτοκίνητο του και ο φίλος του αυτός επιβαρύνεται και τα έξοδα της βενζίνης. Εκτός από τα έξοδα που απαιτούνται για τη διατροφή και ένδυση του τα οποία επιβαρύνεται η μητέρα του ξοδεύει όπως είπε και € 5= την ημέρα εκ των οποίων δαπανεί €3= για το φραπέ του που καταναλώνει σε καφετερία την οποία επισκέπτεται. Εκτός των πιο πάνω δεν δαπανεί οποιοδήποτε άλλο ποσό χρημάτων αφού όσα χρειάζεται του τα παρέχει η μητέρα του. Μέσα από τη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω με προσοχή τον καθ' ου η αίτηση ενόσω κατέθετε από το εδώλιο του μάρτυρα. Ήταν προφανές από την όλη στάση και συμπεριφορά του, το ύφος αλλά και τον τρόπο που απαντούσε που ήταν απλοϊκός ότι οι δυνατότητες του συγκεκριμένου ατόμου είναι πολύ περιορισμένες. Εν πάση περιπτώσει η όλη εικόνα που έδωσε στο Δικαστήριο και η εντύπωση που αποκόμισα ήταν ότι είπε την αλήθεια, γι' αυτό και αποδέχομαι πλήρως τη μαρτυρία του, την οποία ουσιαστικά δεν αμφισβήτησε η πλευρά της αιτήτριας, αφού ο ευπαίδευτος συνήγορος της επιχειρηματολογώντας ενώπιον του Δικαστηρίου είπε απλώς ότι ο καθ' ου η αίτηση εφυσυχάζει καθότι συντηρείται από τη μητέρα του και γι' αυτό εισηγήθηκε ότι από τη στιγμή που ο καθ' ου η αίτηση λαμβάνει από τη μητέρα του έστω το ποσό των €150= μηνιαία θα πρέπει να εκδοθεί εναντίον του διάταγμα μηνιαίων πληρωμών. Αντίθετα ο κ. Σαουρής εισηγήθηκε ότι τέτοιο διάταγμα δεν θα πρέπει να εκδοθεί αφού το ποσό αυτό που ξοδεύει και του το δίνει η μητέρα του, δεν δεικνύει ότι έχει την οικονομική δυνατότητα να πληρώνει οποιοδήποτε ποσό. Πάγια νομολογία καθορίζει ότι εκείνο που λαμβάνεται υπόψη σε τέτοιας φύσεως υποθέσεις είναι η ικανότητα του εξ' αποφάσεως χρεώστη να εργασθεί και να αποπληρώσει το χρέος του και όχι αν αυτός εργάζεται ή όχι. Στην Χριστάκης ή άλλως Παναγιώτου v Μιχαήλ

(1998)1Α ΑΑΔ 422, λέχθηκαν τα ακόλουθα, «Δεν διακρίνουμε οποιοδήποτε σφάλμα στην πρωτόδικη απόφαση την, κατά τη γνώμη μας, πολύ εμπεριστατωμένη. Αναλύεται σε αυτή και συζητείται κάθε πτυχή των προβλημάτων της εφεσείουσας σε συνάρτηση με εκείνων του συμβίου της. Το Δικαστήριο προσέγγισε την υπόθεση με ευαισθησία και στάθμισε τις διάφορες ανάγκες με μεγάλη προσοχή. Το πρόβλημα υγείας της εφεσείουσας, το οποίο θα μπορούσε και μπορεί να αντιμετωπιστεί, η αφοσίωση της προς το συμβίο της τον οποίο θέλει να φροντίζει και οι ευθύνες της προς το παιδί της που διαμένει μαζί τους δεν αποτελούν, ακόμα και σωρευτικά ιδωμένα, βάσιμες αιτίες για τη μη αναζήτηση εργασίας από μέρους της. Αλλά και το επίπεδο μόρφωσης και κατάρτισης της, δεν αποτελούν αφ΄ εαυτών, στη σημερινή κυπριακή οικονομική πραγματικότητα, εμπόδιο για την εξασφάλιση κάποιας εργασίας. Εκείνο που εν προκειμένω ελλείπει στην περίπτωση της εφεσείουσας είναι απλώς η αναγκαία βούληση. Η κατάληξη του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι η εφεσείουσα δύναται να εργοδοτηθεί δεν ήταν εν προκειμένω μόνο εύλογη αλλά, θα λέγαμε, και επιβεβλημένη. Ο καθορισμός των μηνιαίων δόσεων στο οπωσδήποτε μικρό ποσό των £20 αποτελεί εξ άλλου ένδειξη ότι το Δικαστήριο δεν απαιτούσε να ανάγεται η εργοδότηση της σε ψηλό επίπεδο αλλά και ένδειξη ανησυχίας του Δικαστηρίου για αυστηρή προσήλωση στη γενική αρχή ότι η πληρωμή εξ αποφάσεως οφειλών πρέπει να εντάσσσεται μέσα σε όρια που να επιτρέπουν ταυτόχρονα και την αξιοπρεπή διαβίωση του οφειλέτη: βλ. Φλαγκοφάς ν. Αταλέζα Λτδ

(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 686 στη σελ. 689». Εκείνο λοιπόν που πρέπει να εξετασθεί είναι εάν ο καθ' ου η αίτηση έχει την ικανότητα να εργασθεί και να αποπληρώσει το χρέος του. Όπως και πιο πάνω αναφέρεται η μαρτυρία του καθ' ου η αίτηση έχει γίνει αποδεκτή. 'Ότι προέκυψε από τα στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου είναι ότι από το 2007 ο καθ' ου η αίτηση παραμένει άνεργος, παρά τις προσπάθειες που κατέβαλε. Δεν έχει διαφανεί λοιπόν από την προσκομισθείσα μαρτυρία ότι ελλείπει από αυτόν η αναγκαία βούληση να εργαστεί. Ότι διαφάνηκε είναι ότι παρά τις προσπάθειες του δεν μπόρεσε να εξεύρει εργασία. Λαμβανομένων τούτων υπόψη καθώς επίσης και της οικονομικής κατάστασης που σήμερα επικρατεί στον τόπο μας καθώς επίσης και των περιορισμένων δυνατοτήτων που όπως διαφάνηκε διαθέτει ο καθ' ου η αίτηση θεωρώ ότι δεν μπορεί να εκδοθεί στο παρών στάδιο οποιοδήποτε διάταγμα εναντίον του. Παρόλο που καμία μαρτυρία δεν τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου για τη σημερινή οικονομική κατάσταση που επικρατεί, ποια είναι αυτή, είναι γεγονός για το οποίο το Δικαστήριο έχει δικαστική γνώση και θα ληφθεί υπόψη ότι, στη σημερινή οικονομική πραγματικότητα η εξεύρεση εργασίας έχει καταστεί πολύ δύσκολη. Πέραν της σημερινής οικονομικής κατάστασης που επικρατεί στον τόπο μας, διαφάνηκε ότι ο καθ' ου η αίτηση έχει περιορισμένες δυνατότητες για εργασία αφού το μορφωτικό του επίπεδο είναι χαμηλό, προηγουμένως εργαζόταν ως σιδεράς και παρά τις προσπάθειες που έχει καταβάλει, δεν έχει πετύχει να εξεύρει εργασία, με αποτέλεσμα να συντηρείται από τη μητέρα του. Με βάση όλα τα πιο πάνω κρίνεται ότι, ο καθ' ου η αίτηση δεν έχει τη δυνατότητα να εργοδοτηθεί άμεσα ώστε να βελτιώσει την οικονομική του κατάσταση και να είναι σε θέση να ανταποκριθεί θετικά, σταδιακά έστω, στην υποχρέωση πληρωμής του εξ' αποφάσεως χρέους. Το ποσό των €5= το οποίο ο καθ' ου η αίτηση λαμβάνει από τη μητέρα του εκ των οποίων ξοδεύει καθημερινά €3= πίνοντας καφέ σε καφετερία, κρίνεται ότι δεν αποτελεί ποσό το οποίο θα πρέπει να συνυπολογισθεί και να προσμετρήσει, αφού αυτό δεν προέρχεται από δικούς του πόρους και ποσό που κερδίζει ο ίδιος, αλλά από οικιοθελή προσφορά της μητέρας του προς αυτόν και που είναι δυνατό ανά πάσα στιγμή η χορηγία του προς τον καθ' ου η αίτηση να διακοπεί. Σημαντικό επίσης είναι και θα πρέπει να λεχθεί ότι παρά το ότι στην ένορκο δήλωση που στηρίζει την αίτηση αναφέρεται ότι ο καθ' ου η αίτηση εργάζεται σε κατάστημα πώλησης αυτοκινήτων καθώς και σε νυκτερινά κέντρα και έχει εισοδήματα και μπορεί να πληρώνει το ποσό των €1.000= μηνιαία για αποπληρωμή του εξ' αποφάσεως χρέους καμία τέτοια υποβολή δεν του έχει τεθεί κατά το στάδιο της αντεξέτασης, ούτε και τέτοια μαρτυρία έχει προσκομισθεί από την αιτήτρια που να τείνει να καταδείξει κάτι τέτοιο. Αντίθετα και όπως διαφάνηκε και από την αγόρευση του ευπαίδευτου συνηγόρου της αιτήτριας η εισήγηση του για έκδοση διατάγματος περιορίσθηκε μόνο με αναφορά στο ποσό των €150= που του χορηγεί η μητέρα του. Αχρείαστο επίσης θεωρώ να σχολιασθεί το γεγονός ότι ο κ. Κονταξής που χειρίσθηκε την υπόθεση είναι και το πρόσωπο που έχει ορκισθεί προς υποστήριξη της αίτησης αφού το ζήτημα αυτό δεν έχει εγερθεί. Για τους πιο πάνω λόγους κρίνεται ότι στο παρών στάδιο υφίσταται πραγματική αδυναμία του εξ' αποφάσεως χρεώστη να εργασθεί και συνεπώς δεν μπορεί να εκδοθεί οποιοδήποτε διάταγμα για αποπληρωμή του εξ' αποφάσεως χρέους. Συνακόλουθα η αίτηση απορρίπτεται. Λαμβανομένης όμως υπόψη της δεδομένης υποχρέωσης του καθ' ου η αίτηση να αποπληρώσει το εξ' αποφάσεως χρέος και παρά την αποτυχία της αίτησης θεωρώ ότι είναι επιτρεπτή η παρέκκλιση από τον κανόνα ο οποίος επιβάλλει την επιδίκαση εξόδων υπέρ του επιτυχόντα διαδίκου. Ως εκ τούτου δεν εκδίδεται καμία διαταγή για έξοδα. (Υπ.) ............ Μ. Λάρμου-Παπαδήμα, Ε.Δ. Πιστόν Aντίγραφο, Πρωτοκολλητής civil/interim subject: minies pliromes cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο