ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ (ΚΥΠΡΟΥ) ΛΙΜΙΤΕΔ ν. ΠΑΜΠΟΣ ΒΑΡΩΣΙΩΤΗΣ κ.α., Αρ. Αγωγής.: 3890/12, 21/1/2013

(1996)1 Α Α.Α.Δ. 530). Κατόπιν σχετικής άδειας οι Ενάγοντες προσκόμισαν ένορκη δήλωση του υπαλλήλου τους κ. Ανδρέα Χαριλάου, ο οποίος αναφέρεται στα γεγονότα και επισυνάπτει: Τεκμ. 1 - Συμφωνία Πιστ. Κάρτας ημ. 31-12-

1. Τεκμ. 2 - Συμφωνία Δανείου ημ. 10-5-
2. Τεκμ. 3 - Εγγυητήριο ημ. 10-5-
3. Τεκμ. 4 - Εκχωρητήριο Ασφάλειας ημ. 10-5-
4. Τεκμ. 5 - Αντίγραφα Επιστολών. Τεκμ. 6 - Ανακοινώσεις για τόκους. Τεκμ. 7 - Κατάσταση λογαριασμού κάρτας. Τεκμ. 8 - » » δανείου. Ο Ενόρκως Δηλών αναφέρει ότι στις 22-10-12 υπήρχαν τα εξής υπόλοιπα: (α) Λογαριασμός δανείου: €26.235,05 με τόκο 17%, ο οποίος αναλύεται σε: - 5,75% βασικό επιτόκιο όπως κοινοποιήθηκε με ανακοίνωση ημ. 14-4-11 (Τεκμ. 6) και αντικατέστησε το αρχικό 5,25% της συμφωνίας. - 5,50% περιθώριο όπως κοινοποιήθηκε με επιστολή ημ. 1-11-11 (Τεκμ. 7) και αντικατέστησε το αρχικό 4,50% της συμφωνίας. - 5,75% τόκον υπερημερίας ο οποίος ισχύει για όλα τα δάνεια και τρεχούμενους όπως κοινοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2010 από τους Ενάγοντες με τον αναθεωρημένο κατάλογο που τέθηκε σε ισχύ στις 15-3-11 (Τεκμ. 6). (β) Λογαριασμός κάρτας: €136,13 με τόκο 19,50% ο οποίος αναλύεται σε: - 12,50% βασικό επιτόκιο των Εναγόντων βάσει της συμφωνίας (Τεκμ. 1). - 3,50% επί των καθυστερήσεων όπως κοινοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2010 με ισχύ από 15-3-11 (Τεκμ.6) και αντικατέστησε το αρχικό 2% της συμφωνίας. - 3,50% για υπέρβαση του ορίου όπως επίσης κοινοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2010 με ισχύ από 15-3-11 (Τεκμ. 6) και αντικατέστησε το αρχικό 2% της συμφωνίας. Ο ενόρκως δηλών προσέθεσε πως παρά τις εκκλήσεις του οι Εναγόμενοι παρέλειψαν μέχρι σήμερα να εξοφλήσουν τα οφειλόμενα ποσά. Έχω υπόψιν μου το σύνολο της μαρτυρίας που έχει παρουσιαστεί και πρέπει να σημειώσω ότι από την ένορκη δήλωση και την έγγραφη μαρτυρία που τη συνοδεύει προκύπτουν ως αναντίλεκτα τα ακόλουθα: i. Δυνάμει Συμφωνίας ημερ. 31-12-08 οι Ενάγοντες χορήγησαν στον Εναγόμενο 1 πιστωτική κάρτα με όριο €3.000 σύμφωνα με τους όρους του Τεκμ.
5. - Ο τόκος θα ήταν 12,5% και οι Ενάγοντες δικαιούντο να το μεταβάλουν κατά την κρίση τους. Σε τέτοια περίπτωση θα γνωστοποιούσαν τη μεταβολή με σχετική σημείωση στη μηνιαία κατάσταση λογαριασμού που θα απέστελλαν στον Εναγόμενο 1 ή με τον προσφορότερο κατά την κρίση τους τρόπο. - Ο Κάτοχος της κάρτας δεν δικαιούτο να την χρησιμοποιήσει καθ' υπέρβαση του πιστωτικού ορίου. Αν όμως γινόταν τέτοια χρήση τότε οποιοδήποτε καθ' υπέρβαση ποσό θα υπέκειτο σε επιβάρυνση υπέρβασης (excess charge) επί του ποσού της ετήσιας επιβάρυνσης που ίσχυε κατά την υπογραφή της συμφωνίας (αναφέρεται στον Πίνακα ως Α "overlimit fee") και ήταν 2%. - Η παράβαση οποιουδήποτε όρου έδιδε το δικαίωμα στους Ενάγοντες να τερματίσουν την συμφωνία και να απαιτήσουν την άμεση πληρωμή δικαστικώς κάθε οφειλόμενου ποσού, συμπεριλαμβανομένων τόκων, δικαιωμάτων, δαπανών και άλλων εξόδων. - Η συμφωνία δεν προνοούσε τόκον επί των καθυστερήσεων, αν και στον Πίνακα Α αναφέρετο κάποιο "overdue fee" 2%. ii. Με άλλη συμφωνία Δανείου ημ. 10-5-11 οι Ενάγοντες παραχώρησαν στον Εναγόμενο 1 δάνειο ύψους €25.000, το οποίο θα ήταν αποπληρωτέο δια 60 μηνιαίων δόσεων ύψους €525,30, εκάστη αρχομένων από τις 30-4-11 (μέχρι τις 30-3-2016). - Το συμφωνηθέν κυμαινόμενο επιτόκιο ήταν 9,75% αποτελούμενο από το βασικό επιτόκιο 5,25% και την προσαύξηση 4,50% (περιθώριο). Ο τόκος υπερημερίας θα ήταν 5,25%. - Το συνολικό ποσό των δόσεων που θα κατέβαλλε ο Εναγόμενος 1 ήταν €31.518 νοουμένου ότι θα κατέβαλλε εμπρόθεσμα τις δόσεις του και δεν θα μεταβάλλοντο οι παράγοντες που επηρέαζαν το επιτόκιο με το οποίο χρεώνετο το δάνειο. - Με συμφωνία εγγυήσεως ημ. 10-5-11 ο Εναγόμενος 2 εγγυήθηκε τις υποχρεώσεις του Εναγομένου
6. - Με συμφωνία εκχώρησης ημ. 10-5-11 ο Εναγόμενος 1 εκχώρησε στους Ενάγοντες τα δικαιώματα του στην Ασφάλεια Ζωής υπ' αρ.
7. iii. Με επιστολή τους τον Δεκέμβριο του 2010 οι Ενάγοντες κοινοποίησαν αύξηση της χρέωσης για καθυστερημένες δόσεις και υπέρβασης ορίου στην Κάρτα από 2% σε 3,50% σε κάθε περίπτωση και για τους τόκους υπερημερίας στο δάνειο από 5,25% σε 5,75%, με έναρξη για όλες τις περιπτώσεις από 15-3-
8. iv. Με ανακοίνωση τους στον Τύπο ημ. 14-4-11 κοινοποίησαν αύξηση του βασικού επιτοκίου τους από 5,25% σε 5,75 με ισχύ από τις 15-5-
9. v. Με επιστολή τους προς τον Εναγόμενο 1 ημερ. 1-11-11 κοινοποίησαν αύξηση του περιθωρίου από 4,50% σε 5,50% με ισχύ από 5-12-
10. vi. Υπήρξαν καθυστερήσεις στη πληρωμή των δόσεων του δανείου και του υπόλοιπου της κάρτας και για αυτό μετά από προειδοποιητικές επιστολές τους (ημ. 15-9-11 και 21-9-11 για το δάνειο και ημ. 16-10-11 και 20-10-11 για την κάρτα) οι Ενάγοντες μέσω των δικηγόρων τους, με επιστολή ημ. 29-10-12, τερμάτισαν τόσο το δάνειο, όσο και την κάρτα και ζήτησαν την καταβολή των ποσών που αναφέρονται και στην αγωγή, ως τα οφειλόμενα υπόλοιπα της ημέρας εκείνης. vii. Σύμφωνα με τις καταστάσεις λογαριασμού όντως τα οφειλόμενα υπόλοιπα ήταν ως φαίνονται στην αγωγή και παραμένουν μέχρι σήμερα ήτοι για την Κάρτα €136,13 (Τεκμ. 7) και για το Δάνειο €26.235,05 (Τεκμ. 8). Νομική Πτυχή. Οι Ενάγοντες πέραν των βασικών επιτοκίων διεκδικούν για την Κάρτα 3,50% για υπερβάσεις και 3,50% για καθυστερήσεις και για το Δάνειο 5,75% ως τόκο υπερημερίας. Οι αξιώσεις αυτές ήταν στην πραγματικότητα οι μόνες που έχρηζαν εξετάσης και ως εκ τούτου κλήθηκαν οι Ενάγοντες να τις δικαιολογήσουν και στοιχειοθετήσουν. Οι εισηγήσεις της κας Οικονόμου εξετάζονται κατωτέρω. Τόκος για υπερβάσεις στην Κάρτα. Κατά την αγόρευση της η ευπαίδευτη συνήγορος των Εναγόντων δήλωσε πως οι Ενάγοντες δεν θα επιμένουν στη χορήγηση του 3,50% για υπερβάσεις στην Κάρτα, οπότε δεν θα με απασχολήσει περαιτέρω το ζήτημα, αφού θεωρώ ότι έχει περιοριστεί η αξίωση ως προς αυτό. Τόκος για καθυστερήσεις στην Κάρτα. Όσον αφορά το 3,50% για καθυστερήσεις στην Κάρτα έχω ήδη επισημάνει πως δεν υπήρχε τέτοια πρόνοια στην αρχική συμφωνία, δηλαδή για καταβολή επιπλέον τόκου πέραν του 12,50% σε περίπτωση καθυστερήσεων. Υπάρχει όντως μια αναφορά στον όρο 53 του Τεκμ. 1 για Πίνακα Α στον οποίον γίνεται αναφορά σε "overdue fee". Δεν υπάρχει όμως αντίστοιχη θέση στο σώμα της έκθεσης απαίτησης με την οποία να προβάλλεται ένας τέτοιος ισχυρισμός και πολύ περισσότερο να επεξηγείται ποιες ήταν οι καθυστερήσεις επί των οποίων διεκδικείται ο τόκος αυτός. Θεωρώ πως δεν μπορεί να χορηγηθεί η θεραπεία αυτή ελλείψει δικογράφησης και σχετικής πρόνοιας στη συμφωνία. Τόκος Υπερημερίας στο Δάνειο. Όσον αφορά τον τόκο υπερημερίας στο δάνειο η κα Οικονόμου ανέφερε κατά την αγόρευση της ότι οι Ενάγοντες περιορίζουν την αξίωση τους και διεκδικούν μόνο 5,25%, το οποίο ήταν το αρχικώς προβλεπόμενο στη συμφωνία (Τεκμ. 2, σελ. 1). Προφανώς έγινε αντιληπτό πως η κοινοποίηση στον Τύπο είχε γίνει κάποιους μήνες πριν την υπογραφή της συμφωνίας με τον Εναγόμενο 1, οπότε η παλαιά αύξηση (σε 5,75%) δεν θα μπορούσε να υπερισχύει του αναφερόμενου (5,25%) στη μεταγενέστερη συμφωνία. Ο Δικαστής Κληρίδης στην υπ. Τράπεζα Κύπρου Δημόσια Εταιρεία Λτδ ν. Χαραλάμπους

(2010)1 Β Α.Α.Δ 829 αναφέρθηκε στα βασικά γεγονότα μιας υπόθεσης που αφορά τραπεζικό χρέος, αλλά όμως τόνισε παράλληλα πως και αυτά χρήζουν απόδειξης. Μεταξύ αυτών που πρέπει να αποδειχθούν είναι και το οφειλόμενο υπόλοιπο, το οποίο κατά τη γνώμη μου αφορά και τον τόκο που θα καταβληθεί επ' αυτού. Δεν νομίζω πως τέθηκε κανόνας με την εν λόγω υπόθεση πως όταν μια υπόθεση τραπεζικού χρέους οδηγείται σε απόδειξη το δικαστήριο είναι υποχρεωμένο χωρίς οποιαδήποτε εξέταση να επιδικάσει ο,τιδήποτε διεκδικεί ο Ενάγων. Άλλωστε το κατέστησε ξεκάθαρο λέγοντας: «Συμφωνούμε βέβαια με τη γενική αρχή ότι επειδή στη διαδικασία απόδειξης δεν έλαβε μέρος ο αντίδικος, ενώ είχε τη δυνατότητα, αυτό δεν σημαίνει ότι το Δικαστήριο θα απαλλασσόταν από την υποχρέωση να εξετάσει και αξιολογήσει την επάρκεια και αξιοπιστία της μαρτυρίας που προσφερόταν από την πλευρά της εφεσείουσας. Όπως όμως ειδικά αναφέρθηκε στην ίδια την υπόθεση Barry Wynne, όταν υπάρχει μια μόνο εκδοχή ως προς τα γεγονότα, τότε συνήθως αυτό που απομένει να εξεταστεί, εκτός και αν υπάρχουν εγγενείς δυσκολίες σε σχέση με το μάρτυρα και την αξιοπιστία του, είναι το εάν τα γεγονότα όπως τέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου είναι αρκετά για να αποδείξουν την υπόθεση στο αναγκαίο επίπεδο.» Θα προσέθετα στα προηγηθέντα πως το δικαστήριο έχει τουλάχιστον το δικαίωμα να εξετάσει αν μια πρόνοια σε σύμβαση είναι εφαρμόσιμη (ή και παράνομη κάποιες φορές). Αυτό λοιπόν που εξετάζεται στην παρούσα είναι η επάρκεια της προσφερθείσας μαρτυρίας να αποδείξει την υποχρέωση καταβολής τόκου προς 17% στο οποίο συμπεριλαμβάνεται τόκος υπερημερίας 5,25% και ο οποίος αφορά και τις 54 υπόλοιπες δόσεις που θα πληρώνοντο (υπό άλλες συνθήκες) από τον τερματισμό μέχρι το 2016 που κανονικά θα εξοφλείτο το δάνειο. Σχετικά με τον τόκο αναφέρθηκαν στην υπ. Κωνσταντίνου Τζιαρζάζη ν. Δήμου Λευκωσίας

(2005)1Α Α.Α.Δ. 627 τα ακόλουθα: «..... εκτός όπου υπάρχει ρητή πρόνοια σε συγκεκριμένο νόμο ή στη μεταξύ των μερών συμφωνία για πληρωμή τόκου, τέτοια υποχρέωση δεν προκύπτει. Ο τόκος δεν θεωρείται προβλεπτή ζημιά η οποία ανακύπτει από τη διάρρηξη συμφωνίας, εκτός αν προβλέπεται ειδικά στη σύμβαση ή κατά πάγια πρακτική των συναλλαγών εξυπακούεται, και σ΄ αυτή την τελευταία περίπτωση εφόσον ο ενάγοντας υποχρεώθηκε να πληρώσει τόκους στην προσπάθεια του να εξασφαλίσει χρηματοδότηση από άλλη πηγή. (Δες, την καταληκτική παράγραφο στη Δρυάδης κ.ά. ν. Καλησπέρα

(1998)1(Β) Α.Α.Δ. 881).» Σχετική είναι και η πρόσφατη υπ. 1 Evelthon Developments Ltd κ.α v. Εθνικής Τράπεζας, Πολ. Εφ. 281/08, ημ. 12-11-12, στην οποίαν οι τόκοι χορηγήθηκαν ως αποζημιώσεις και το Εφετείο ανέφερε στις σελ. 14 + 15 τα εξής σχετικά: Στην πρωτόδικη απόφαση ορθά αναφέρεται ότι με τον τερματισμό της Σύμβασης Δανείου λόγω της παράλειψης των εφεσειόντων να τηρήσουν τις πρόνοιες της Σύμβασης για έγκαιρη πληρωμή των δόσεων του δανείου, το αναίτιο μέρος, εδώ η Τράπεζα, δικαιούται σε αποζημιώσεις. Εύστοχα σημειώνεται ότι η συμφωνία για πληρωμή τόκου μέχρι την ημερομηνία της αποπληρωμής δεν συνεπάγεται απαραιτήτως και συμφωνία για πληρωμή τόκου πέραν αυτής της ημερομηνίας σε περίπτωση παράλειψης αποπληρωμής παρόλο ότι κάτω από ανάλογες περιστάσεις, μπορεί να επιδικαστεί τόκος υπό μορφή αποζημίωσης (όχι κατ' ανάγκη στο ποσοστό που καθορίζεται στη Σύμβαση). Σχετικό επί του προκειμένου είναι το πιο κάτω απόσπασμα από το σύγγραμμα Chitty on Contracts (specific Contracts), 24η Εκδοση, παρ. 3198, το οποίο παρατιθεται στην εκκαλούμενη απόφαση: «A contract to pay interest up to the date of repayment of the debt does not necessarily imply an agreement to pay interest beyond that date in the event of default in repayment, but in the situation interest (though not necessarily at the contract rate) can be awarded by way of damages.» Στην παρούσα περίπτωση όσον αφορά τον προβλεπόμενο συμβατικό τόκο παρατηρείται πως αυξήθηκε δεόντως (με κοινοποίηση στον Τύπο) κατά 0,50% από 15.5.2011 και κατά 1% από 5-12-11 ο οποίος και κεφαλαιοποιείτο ανά εξάμηνο ως προβλέπεται στη σύμβαση. Ο τοκισμός αυτός προφανώς εξηγεί και την απόδοση που θα είχε το συγκεκριμένο δάνειο, που ως προκύπτει εάν ολοκληρώνετο η σύμβαση η Τράπεζα θα λάμβανε στο τέλος πίσω €31.518 (ήτοι 60 Χ €525,30) συν κάποια έξοδα όπως προκύπτει και από την πρώτη σελίδα του Τεκμηρίου

1. Δικαιωματικά ο τόκος αυτός συνεχίζει και μετά τον τερματισμό, όπως προκύπτει από την κατάσταση λογαριασμού. Όσον αφορά το θέμα του τόκου υπερημερίας είχα την ευκαιρία να παραθέσω την νομική πτυχή και την άποψη μου σε πρόσφατες αποφάσεις στις αγωγές 2106/2011 και 1945/2011 του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λάρνακας ημερ. 16.12.2011 και 22.12.2011 (σελίδες 9 και επόμενες) τις οποίες υιοθετώ και επαναλαμβάνω για σκοπούς της παρούσας. Δεν χρειάζεται να καταγραφούν ξανά εδώ. Όσον αφορά την υπό εξέτασιν περίπτωση στον όρο 8 του Τεκμηρίου 2 αναφέρεται ως προς τον τόκο υπερημερίας ότι θα είναι "5,25% ως αυτός υπολογίζεται βάσει του όρου 2 των Γενικών Όρων". Η σχετική περικοπή από τον όρο 2 έχει ως εξής: "Σε περίπτωση που ο Πελάτης δεν καταβάλει στην Τράπεζα, κατά την ημέρα που αυτό είναι πληρωτέο, οποιοδήποτε ποσό οφείλεται στην Τράπεζα δυνάμει των διατάξεων της παρούσας συμφωνίας (συμπεριλαμβανομένου, άνευ βλάβης της γενικότητας των προαναφερθέντων, οποιουδήποτε τόκου, προμήθειας, δικαιωμάτων και άλλων χρεώσεων), ο Πελάτης θα καταβάλλει τόκο επί του προαναφερθέντος ποσού από την ημερομηνία κατά την οποία το εν λόγω ποσό ήταν πληρωτέο μέχρι την ημερομηνία εξόφλησης του (τόσο πριν όσο και μετά από οποιαδήποτε δικαστική απόφαση) ίσο προς το εκάστοτε Σύνολο Επιτοκίου συν το ποσοστό Υπερημερίας το οποίο θα υπολογίζεται επί των καθυστερημένων δόσεων. Ο εν λόγω τόκος υπερημερίας θα υπολογίζεται επί ημερησίων χρεωστικών υπολοίπων και θα καταβάλλεται παρευθύς αυτός ήθελε ζητηθεί από την Τράπεζα". Στον όρο 3 αναφέρονται σχετικά τα ακόλουθα: "Η Τράπεζα θα δικαιούται κατά την απόλυτη κρίση της να μεταβάλλει (είτε να αυξάνει είτε να μειώνει) καθημερινώς και/ή οποτεδήποτε μέσα στα πλαίσια της Νομοθεσίας, των νομισματικών και πιστωτικών κανόνων που ισχύουν κάθε φορά, των συνθηκών της αγοράς, της αξίας του χρήματος και οποιωνδήποτε μεταβολών στην οικονομική κατάσταση του Πελάτη το Βασικό Επιτόκιο, τις προσαυξήσεις/το περιθώριο, τον Τόκο Υπερημερίας, τις προμήθειες και/ή Τραπεζικά δικαιώματα (και/ή να επιβαρύνει το λογαριασμό με ποσοστά προμήθειας και/ή Τραπεζικά (Ledger) και/ή άλλα δικαιώματα κατά την κρίση της." Σύμφωνα με τον όρο 8 η Τράπεζα είχε το δικαίωμα ανά πάσα στιγμή να τερματίσει τη λειτουργία του λογαριασμού και να καταστήσει απαιτητό οποιοδήποτε δάνειο και να ζητήσει από τον πελάτη αν πληρώσει αμέσως όλα τα ποσά τα οποία οφείλει συμπεριλαμβανομένου κεφαλαίου, τόκου, τόκου υπερημερίας κ.λ.π. Αυτό φαίνεται πως έπραξαν οι Ενάγοντες, ζητώντας όμως τόκον υπερημερίας εφ' όλου του ποσού, δηλαδή και αυτού που θα καθίστατο πληρωτέο από τον τερματισμό μέχρι τις 30-3-
2. Η διασύνδεση των πιο πάνω προνοιών με τον τερματισμό και τις συνέπειες του εγείρει και στην παρούσα ζήτημα εφαρμογής του άρθρου 74

(1)του Περί Συμβάσεων Νόμου, Κεφ. 149, το οποίο έχει αναλυθεί πρόσφατα στην υπ.

1. Τρύφωνας Χαραλάμπους κ.α. ν. Liberty Life Insurance Public Company Ltd, Πολ. Έφ. 272/08 ημερ. 17.10.
2. Το συγκεκριμένο άρθρο προβλέπει ειδικά πως ρήτρα για καταβολή αυξημένου τόκου από την υπερημερία δύναται να θεωρηθεί ως ποινική ρήτρα. Λέχθηκαν τα εξής στην πιο πάνω απόφαση: «Σύμφωνα με τις πρόνοιες του άρθρου 74

(1)του περί Συμβάσεων Νόμου, Κεφ. 19, ο προκαθορισμός της ζημιάς στη σύμβαση δεν είναι δεσμευτικός, επενεργεί μόνο στην οριοθέτηση του ανωτάτου ορίου της αποζημίωσης που μπορεί να επιδικασθεί. Εκεί όπου η προβλεπόμενη αποζημίωση ενέχει χαρακτήρα ποινικής ρήτρας (penalty) αυτή αγνοείται, ενώ εκεί που συνιστά γνήσια προσπάθεια προκαθορισμού της ζημιάς την οποία θα υποστεί το αθώο μέρος από την παράβαση της συμφωνίας, τότε μετρά ως στοιχείο σχετικό στον καθορισμό της εύλογης αποζημίωσης και λαμβάνεται υπόψη από το Δικαστήριο.» Και πιο κάτω: «Αυτό που διακρίνει βασικά την ποινική ρήτρα από τον προκαθορισμό της ζημιάς είναι ότι ενώ ο προκαθορισμός της ζημιάς χαρακτηρίζεται και στην ουσία συνιστά μια γνήσια προσπάθεια από πλευράς των συμβαλλομένων να υπολογίσουν και να καθορίσουν εκ των προτέρων τη ζημιά την οποία θα υποστεί το αθώο μέρος από την παράβαση της συμφωνίας, η ποινική ρήτρα στόχο έχει τον εκφοβισμό του παραβάτη έτσι ώστε ο τελευταίος να συμμορφωθεί με τις συμβατικές του υποχρεώσεις. Το στοιχείο του εκφοβισμού συνιστά θα λέγαμε την ουσία της ποινικής ρήτρας (βλ. Dunlop Pneymatic Tyre Co. Ltd. v. New Garage & Motor Co. Ltd.

(1915)A.A. 79).» Στην υπ. Lordsvale Finance plc v. Bank of Zambia

(1996)3 All E.R. 156 υπήρχε όρος για πληρωμή τόκου υπερημερίας από την ημερομηνία της καθυστέρησης ίσου με το άθροισμα των: ι) 1% ιι) Περιθωρίου (Margin) ιιι) Των εξόδων εξασφάλισης δολλαριακών καταθέσεων Το περιθώριο είχε καθοριστεί επίσης σε 1% και απέδιδε τα διοικητικά έξοδα, τον πιθανό κίνδυνο υπερτίμησης και καθαρό κέρδος (είχε τεθεί στη συμφωνία εις αντικατάσταση του LIBΟR). Τα έξοδα για την εξασφάλιση δολλαριακών καταθέσεων αποζημίωναν τον δανειστή για την καθυστέρηση στην απόδοση των χρημάτων που δάνεισε. Οπότε προέκυψε ως θέμα τι ήταν ακριβώς το 1% πέραν των πιο πάνω και κατά πόσον ήταν ποινική ρήτρα (penalty). Το δικαστήριο αναφερόμενο στην υπ. In Re Dunlop Pneymatic Tyre Co. Ltd v. New Garage and Motor Co. (1914-15) All E.R. Rep. 739 είπε: «The speeches in Dunlop show that whether a provision is to be treated as a penalty is a matter of construction to be resolved by asking whether, at the time the contract was entered into, the predominant contractual function of the provision was to deter a party from breaking the contract or to compensate the innocent party for breach. That the contractual function is deterrent rather than compensatory can be deduced by comparing the amount that would be payable on breach with the loss that might be sustained if breach occurred. Thus, the presumption of penalty arises where-- "a single lump sum is made payable by way of compensation, on the occurrence of one or more of all of several events, some of which may occasion serious and others but trifling damage". Παρακάτω αναφέρθηκαν τα εξής: «It is clear that if a loan agreement were to provide that upon the happening of a default in payment by the borrower the rate of interest were to be increased with retrospective effect, that which would be payable on default would be a sum in addition to the amount of principal and interest outstanding which would be calculated by reference to a period of time during which the borrower was entitled to the use of the principal and which might vary in length depending upon when the default in payment occurred in relation to the period of borrowing. Moreover, the amount of interest which would be payable would be unrelated to the extent of default. If, therefore, default in payment triggered a retrospective increase in the rate of interest, it would be impossible to say in advance how much extra interest would become payable and what arithmetical relationship it would have to the amount of time during which the principal was outstanding. Moreover, assuming that any increase in the rate of interest was to continue into the future, the period of time during which the default was continuing would be compensated by the continuing increased rate, but also by the accumulated increase in the interest derived from the period before default. Such a provision would therefore have all the indicia of a penalty.» Με αναφορά σε άλλη νομολογία σημειώθηκαν μεταξύ άλλων και τα εξής: «... there would in principle seem to be no reason to deduce that a small rateable increase in interest charged prospectively upon default would have the dominant purpose of deterring default» «... the Canadian Courts appear to have enforced provisions for increased rates of interest applicable after the date of default» «In the United States, the Court of Appeals ... has held that a higher rate of interest applicable from the date of default is recoverable» «It is therefore, settled law in the State of New York that default interest rates charged prospectively will not generally be struck down as penalties» «In David Securities Pty Ltd v. Commonwealth Bank of Australia

(1990)93 A.L.R. 271 the Federal Court of Australia ... concluded that, if the interest rate increase was not retrospective, operating in respect of the period before the default, it would be enforced as a genuine pre-estimate of compensation to the bank with respect to funds it would otherwise have had available to it to re-invest.» Η κατάληξη του δικαστηρίου στην υπ. Lordsvale Finance plc v. Bank of Zambia (ανωτέρω) ήταν πως τα αγγλικά δικαστήρια δέχοντο τα αυξημένα ποσοστά τόκου ή ανάλογων πληρωμών όταν η αύξηση εφαρμόζετο από την ημερομηνία της παράλειψης πληρωμής. Ολοκληρώνοντας είπε τα εξής: «... there is every reason in principle for adopting the course which they suggest, and for confining protection of the creditor by means of designation of default interest provisions as penalties to retrospectively operating provisions. If the increased rate of interest applies only from the date of default or thereafter, there is no justification for striking down as a penalty a term providing for a modest increase in the rate. I say nothing about exceptionally large increases. In such cases it may be possible to deduce that the dominant function is in terrorem the borrower. But nobody could seriously suggest that a 1% rate increase could be such. It is, in my judgment, consistent only with an increase in the consideration for the loan by reason of the increased credit risk represented by a borrower in default.» Οι πιο πάνω αρχές επαναλήφθηκαν και στην υπ. Jeancharm Ltd ν. Barnet Football Club Ltd

(2003)EWCA Civ 58, στην οποία κρίθηκε πως τόκος υπερημερίας 5% εβδομαδιαίως συνιστούσε ποινική ρήτρα και δεν εφαρμόστηκε (βλ. και Chitty on Contracts, 30η έκδοση, παρ. 38-274). Ένα από τα κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν, όπως λέχθηκε στην πιο πάνω υπόθεση, είναι το κατά πόσον το απαιτούμενο ποσόν είναι υπερβολικό και παράλογο (extravagant and unconscionable) εν συγκρίσει με τη μέγιστη υποθετική ζημιά που θα μπορούσε να προκύψει ως συνέπεια της καθυστέρησης, οπότε (σε τέτοια περίπτωση) συνιστά ποινική ρήτρα. Συνοπτικά θα μπορούσε να λεχθεί πως από την πιο πάνω νομολογία συνάγεται ότι: i. Παρόμοιοι όροι για τόκον υπερημερίας τυγχάνουν εξέτασης για να διαπιστωθεί κατά πόσον αποτελούν μια γνήσια προσπάθεια προεκτίμησης της ζημιάς που προκύπτει από την υπερημερία. Το θέμα εξετάζεται με αναφορά στο χρόνο κατάρτισης της σύμβασης και όχι της καθυστέρησης. ii. Εάν διαπιστωθεί ότι ο σχετικός όρος τέθηκε προς εκφοβισμό (in terrorem), προς αποτροπή της παράβασης, τότε αποτελεί ποινική ρήτρα και ως τέτοια είναι ανεφάρμοστη. iii. Ενδείξεις περί του ότι πρόκειται για ποινική ρήτρα παρέχουν διάφορα χαρακτηριστικά μεταξύ των οποίων: - Η αναδρομικότητα (retrospective effect) στην επιβολή τόκου υπερημερίας, η οποία έχει ως συνέπεια την καταβολή τόκου για χρονικές περιόδους κατά τις οποίες ο χρεώστης είχε το δικαίωμα χρήσης του κεφαλαίου που δανείστηκε οπότε το ποσό τόκου υπερημερίας που θα ήταν πληρωτέο θα είναι σε τέτοια περίπτωση άσχετο με την διάρκεια/έκταση της υπερημερίας. Έτσι ο δανειστής εισπράττει όχι μόνον κάποια ποσά υπό τύπον αποζημίωσης από την ημερομηνία οφειλόμενης πληρωμής, αλλά και την αύξηση για προηγούμενες περιόδους. - Η απουσία στοιχείων ή ενδείξεων για γνήσια προσπάθεια προεκτίμησης/προκαθορισμού της ζημιάς. - Το ύψος της απαιτούμενης πληρωμής. (βλ. υπ. Μεταλλικά Ηρακλής Μιχαηλίδης Λτδ ν. G & C Exhaust Systems Ltd

(2001)1 Α.Α.Δ. 500 και Ανόρθωσις ν. Απόλλων

(2002)1 Α.Α.Δ. 518). Θεωρώ ότι και στην παρούσα περίπτωση: (α) Δεν προκύπτει από τους σχετικούς όρους της σύμβασης πως έγινε κάποια γνήσια προσπάθεια από πλευράς των συμβαλλομένων να υπολογίσουν και καθορίσουν εκ των προτέρων τη ζημιά την οποίαν θα υφίστατο το αθώο μέρος από την καθυστέρηση. Εν πρώτοις γίνεται αναφορά μόνο στην Τράπεζα και κατά δεύτερο δεν υπάρχει αναφορά σε αριθμούς, ποσά ή υπολογισμούς. (β) Είναι ένα απεριόριστο δικαίωμα επιβολής τόκου ο οποίος (ως αναφέρεται στη σύμβαση) είναι δυνατό να αυξάνεται και οποτεδήποτε αλλά και να κεφαλαιοποιείται. (γ) Μάλιστα αυξήθηκε μετά τη συμφωνία κατά τη βούληση των δανειστών, από 5,25% σε 5,75% ως κοινοποιήθηκε με την επιστολή τερματισμού ημ. 29-10-

1. (δ) Κυρίως όμως, είναι προφανές πως η Τράπεζα δεν αποσκοπεί στο να αποζημιωθεί για την καθυστέρηση στην επιστροφή των χρημάτων που δάνεισε, αλλά ταυτόχρονα με τον τερματισμό διεκδικεί επιπλέον τόκον 5,25% επί ποσών τα οποία ούτως ή άλλως δεν θα ήταν πληρωτέα αφού συμφώνησε να επιστραφούν με δόσεις μέχρι το 2016, ενώ στην αγωγή διεκδικείται τόκος 5,25% και επί μελλοντικών δόσεων (παρότι στην επιστολή τερματισμού διεκδικείτο μόνον για τις καθυστερήσεις). (ε) Αυτό πρακτικά σημαίνει σε συνδυασμό με την αξίωση κεφαλαιοποίησης δις ετησίως πως π.χ. η τελευταία δόση του 2016 θα τοκίζεται από σήμερα με 17%, ο οποίος τόκος θα κεφαλαιοποιείται δύο φορές ετησίως μέχρι την εξόφληση (της απόφασης). (στ) Ο τόκος υπερημερίας που καθορίστηκε δεν είναι σε κάποιο χαμηλό ποσοστό (όπως στην υπ. Lordsvale, ανωτέρω). Ιδιαίτερα μάλιστα συγκρινόμενο με το αρχικό κόστος δανεισμού των χρημάτων. Με βάση τα πιο πάνω χαρακτηριστικά δεν έχω καμιάν αμφιβολία πως οι συγκεκριμένες πρόνοιες συνιστούν ποινική ρήτρα και ως τέτοια σύμφωνα με τη νομολογία μας αγνοείται και δεν εφαρμόζεται. Αλλά και αν ακόμα δεν θεωρείτο ως ποινική ρήτρα θα ήταν απλώς ένα στοιχείο που θα μετρούσε στον καθορισμό της εύλογης αποζημίωσης που θα μπορούσε να επιδικασθεί εάν προσφέρετο μαρτυρία για ζημιές. Στην παρούσα όμως δεν έγινε οποιαδήποτε προσπάθεια κατάδειξης οποιασδήποτε ζημιάς. Αντιθέτως έχει διαφανεί ότι η Τράπεζα εκ των πραγμάτων δικαιούται στην επιστροφή των χρημάτων που δάνεισε, με τον τόκο που συμφώνησε, για τα οποία θα λάβει απόφαση πριν την ημερομηνία καταβολής αρκετών δόσεων και τα οποία θα μπορεί να εκμεταλλευθεί προς ίδιον όφελος. Ο επιπλέον τόκος 5,25% δεν είναι κάτι που θα εισέπραττε απαραιτήτως η Ενάγουσα εάν ολοκληρώνετο κανονικά η σύμβαση. Ίσως είναι χρήσιμη και εδώ η αναφορά που έγινε στην υπ.
2. Ελληνική Τράπεζα Λτδ κ.α. ν. Νίκου Τσαρτελλή

(2003)1Α Α.Α.Δ. 246 πως ούτως ή άλλως όταν ο χρόνος καθορισμού των αποζημιώσεων επέρχεται πρότερα του χρόνου καταβολής των δόσεων, αυτό λαμβάνεται υπόψιν στον καθορισμό των αποζημιώσεων. Πέραν λοιπόν του ότι πρόκειται για ανεφάρμοστη ποινική ρήτρα καταλήγω πως οι Ενάγοντες δεν απέδειξαν οποιεσδήποτε ζημιές ή ζημιές 5,25% ετησίως λόγω της παράβασης (βλ. υπ. Argo Travel Ltd v. R.M.D. Tourist Ltd

(2008)1A A.A.Δ. 97). Έχοντας ως βάση την κατάσταση του δανείου την 1-7-12 εκδίδεται απόφαση προς όφελος των Εναγόντων και εναντίον των Εναγομένων 1 και 2 αλληλεγγύως και ή κεχωρισμένως για: Α. €26.235,05 συν τόκον προς 11,25% από 1-7-12 μέχρι εξόφλησης και δικαίωμα κεφαλαιοποίησης ανά εξάμηνο, ήτοι στις 31/12 και 30/6 εκάστου έτους. Β. Έξοδα €719 συν Φ.Π.Α. με νόμιμο τόκο από σήμερα επί των εξόδων, συν έξοδα επίδοσης €24. Γ. Για τον Εναγόμενο 1 απόφαση για €136,13 συν τόκον 12,50% από 21-10-12 μέχρι εξόφλησης και δικαίωμα κεφαλαιοποίησης ανά εξάμηνο, ήτοι στις 30/6 και 31/12 εκάστου έτους. Δ. Δήλωση εναντίον του Εναγομένου 1 ως η παράγραφος Ε της Έκθεσης Απαίτησης. Η αίτηση όσον αφορά την επιδίκαση τόκου υπερημερίας προς 5,25% για το Δάνειο και επιπλέον 7% για την Κάρτα απορρίπτεται. (Υπ.)..................................... Χ. Β. Χαραλάμπους, Ε.Δ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο